احمر ابن شمیط - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Zadhoosh: به‌روزرسانی مقاله با نسخهٔ نهایی و اصلاح ارجاع‌ها

2026-11-10T13:09:28Z

به‌روزرسانی مقاله با نسخهٔ نهایی و اصلاح ارجاع‌ها

Zadhoosh: ایجاد مقالهٔ تازه: احمر ابن شمیط

2026-11-10T13:05:19Z

ایجاد مقالهٔ تازه: احمر ابن شمیط

صفحهٔ تازه

{{شناسنامه شخصیت
|نام کامل = أحمر بن شمیط، بجلی سپس احمسی
|تصویر =
|زادروز = نامعلوم
|زادگاه = [[کوفه]]
|وفات = ۶۷ق
|مدفن = مذار، [[عراق]]
|آثار =
|عنوان توضیحات = شناخته‌شده برای
|توضیحات = از سران [[شیعه]] در [[کوفه]] و از نخستین بیعت‌کنندگان با [[مختار ثقفی]]؛ فرماندهٔ سپاه مختار در نبرد مذار و کشته‌شده در همان نبرد
}}

'''احمر بن شمیط''' (درگذشت ۶۷ق) از سران [[شیعه]] در [[کوفه]] و از یاران [[مختار ثقفی]] بود. نام او در شمار شیعیانی آمده که مختار در زندان به آنان نامه نوشت و آنان نیز در همان زندان با او بیعت کردند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۷-۸.</ref> در روزگار [[قیام مختار]]، او سفیر مختار نزد [[ابراهیم بن مالک اشتر]]، از گواهان نامهٔ [[محمد بن حنفیه]] و از فرماندهان سپاه مختار در جنگ‌های خیابانی کوفه و محاصرهٔ [[دارالاماره کوفه|دارالاماره]] بود.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۱۴، ۱۶، ۲۱ و ۲۹.</ref> در سال ۶۷ق مختار فرماندهی سپاه خود را در نبرد مذار به او سپرد؛ سپاه او از لشکر [[مصعب بن زبیر]] شکست خورد و احمر در همان نبرد کشته شد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۹۵-۹۷.</ref>

== نام و نسب ==
[[تاریخ الطبری|طبری]] او را «أحمر بن شمیط البجلی ثم الأحمسی» خوانده است؛ یعنی از بجیله و سپس پیوسته به احمس.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۴۶.</ref> نسبت «بجلی» او را به قبیلهٔ بجیله و «احمسی» را به بنی‌احمس پیوند می‌دهد. از تولد و خانوادهٔ او خبری در دست نیست.

== پیش از قیام مختار ==
مختار در زندان نامه‌ای به جمعی از شیعیان کوفه نوشت. طبری نام این کسان را چنین آورده است: مثنی بن مخربهٔ عبدی، سعد بن حذیفهٔ یمان، یزید بن انس، احمر بن شمیط احمسی، عبدالله بن شداد بجلی و عبدالله بن کامل.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۷.</ref> آنان پس از خواندن نامه، عبدالله بن کامل را نزد مختار فرستادند و پیام دادند که آمادهٔ آزاد کردن او از زندان‌اند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۷.</ref>

پنج تن در زندان با او بیعت کردند: سائب بن مالک اشعری، یزید بن انس، احمر بن شمیط، رفاعه بن شداد فتیانی و عبدالله بن شداد جشمی.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۸.</ref>

== در قیام مختار ==
مختار، احمر را همراه یزید بن انس و عبدالله بن کامل برای جلب [[ابراهیم بن مالک اشتر]] فرستاد. آنان به اشتر گفتند سران کوفه با ابن مطیع بر ضد مختار هم‌داستان‌اند و پیوستن او کار مختار را سامان می‌دهد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۱۴.</ref> سپس خطاب به اشتر گفت: «إِنِّی لَکَ نَاصِحٌ، وَ لَحْظُکَ مُحِبٌّ، وَ إِنَّ أَبَاکَ قَدْ هَلَکَ وَ هُوَ سَیِّدُ النَّاسِ، وَ فِیکَ مِنْهُ إِنْ رَعَیْتَ حَقَّ اللهِ خَلَفٌ»؛ من خیرخواه توام و بخت تو را دوست می‌دارم؛ پدرت در حالی درگذشت که سرور مردم بود و اگر حق خدا را رعایت کنی، در تو جانشینی از او هست.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۱۴.</ref>

احمر از گواهان نامه‌ای بود که مختار آن را به نام [[محمد بن حنفیه]] به اشتر نشان داد. او همراه یزید بن انس و عبدالله بن کامل گواهی داد که این نامه از محمد بن علی است.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۱۶.</ref>

هنگامی که جنگ در محله‌های کوفه درگرفت، مختار او را در برابر حجار بن ابجر عجلی قرار داد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۲۱.</ref> در محاصرهٔ ابن مطیع در دارالاماره نیز یکی از سه فرمانده بود و سمت دار عماره و دار ابوموسی را در اختیار داشت.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۲۹؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۳۹۳.</ref>

شاعری از هواداران مختار او را ستوده است: «وَ مَا ابْنُ شُمَیْطٍ إِذْ یُحَرِّضُ قَوْمَهُ/ هُنَاکَ بِمَخْذُولٍ وَ لَا بِمُضِیعٍ»؛ پسر شمیط آنگاه که قومش را به نبرد برمی‌انگیخت، نه رهاشده بود و نه تباه.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۳۴.</ref>

== جنگ جبانة السبیع ==
در نبرد جبانة السبیع، مختار سپاه خود را دو بخش کرد و احمر بن شمیط و عبدالله بن کامل را از دو گذرگاه به سوی اهل یمن فرستاد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۴۶.</ref> هر دو گروه در آغاز عقب رانده شدند. یاران احمر پراکنده شدند و او در مسجد قصاص فرود آمد و گروهی با او ماندند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۴۷.</ref> بلاذری نیز این رویداد را به اختصار آورده و می‌گوید یاران ابن شمیط شکست خوردند و او به مختار پیوست.<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۳۹۹.</ref>

== فرماندهی سپاه و کشته شدن در مذار ==
پس از آن، مختار سپاهی را به سوی بصره فرستاد و فرماندهی آن را به احمر بن شمیط سپرد. عبدالله بن کامل شاکری را بر جناح راست و عبدالله بن وهب را بر جناح چپ گماشت و کیسان ابوعمره را بر موالی سپرد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۹۵.</ref> دو سپاه در مذار رویارو شدند. در نبرد، جناح‌های سپاه مختار فروپاشید و یاران احمر پراکنده شدند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۹۵-۹۶.</ref> به گزارش طبری، مردم همگی بر او تاختند و او جنگید تا کشته شد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۹۶.</ref>

چون خبر به مختار رسید، گفت: «مَا مِنْ مِیتَةٍ أَمُوتُهَا أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْ مِثْلِ مِیتَةِ ابْنِ شُمَیْطٍ، حَبَّذَا مَصَارِعُ الْکِرَامِ»؛ هیچ مردنی که بمیرم نزد من خوش‌تر از مردنی چون مردن پسر شمیط نیست؛ خوشا کشته‌گاه بزرگواران!<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۹۷.</ref>

== جایگاه در منابع ==
احمر بن شمیط در کتاب‌های رجالی شیعه مدخل مستقل ندارد و آگاهی‌ها دربارهٔ او به گزارش‌های تاریخی، بیشتر از طریق ابومخنف، محدود است.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۷-۹۷.</ref> بلاذری هم در چند موضع از او یاد کرده و او را در شمار کسانی آورده که محاصرهٔ دارالاماره را اداره می‌کردند.<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۳۹۳.</ref>

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
* طبری، محمد بن جریر؛ تاریخ الطبری (تاریخ الرسل و الملوک)، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۰۸ق؛ ج۶.
* بلاذری، احمد بن یحیی؛ أنساب الأشراف، تحقیق سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت: دار الفکر، ۱۴۱۷ق؛ ج۶.

{{قیام مختار}}

[[رده:یاران مختار]]
[[رده:تاریخ صدر اسلام]]
[[رده:قیامها بر ضد امویان]]
[[رده:تاریخ تشیع]]

@@ سطر ۴: / سطر ۴: @@
 |زادروز = نامعلوم
 |زادگاه = [[کوفه]]
-|وفات = ۶۷ق
+|وفات = ۶۷ق، مذار
-|مدفن = مذار، [[عراق]]
+|مدفن = نامعلوم
 |آثار =
 |عنوان توضیحات = شناخته‌شده برای
@@ سطر ۱۱: / سطر ۱۱: @@
 }}
-'''احمر بن شمیط''' (درگذشت ۶۷ق) از سران [[شیعه]] در [[کوفه]] و از یاران [[مختار ثقفی]] بود. نام او در شمار شیعیانی آمده که مختار در زندان به آنان نامه نوشت و آنان نیز در همان زندان با او بیعت کردند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۷-۸.</ref> در روزگار [[قیام مختار]]، او سفیر مختار نزد [[ابراهیم بن مالک اشتر]]، از گواهان نامهٔ [[محمد بن حنفیه]] و از فرماندهان سپاه مختار در جنگ‌های خیابانی کوفه و محاصرهٔ [[دارالاماره کوفه|دارالاماره]] بود.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۱۴، ۱۶، ۲۱ و ۲۹.</ref> در سال ۶۷ق مختار فرماندهی سپاه خود را در نبرد مذار به او سپرد؛ سپاه او از لشکر [[مصعب بن زبیر]] شکست خورد و احمر در همان نبرد کشته شد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۹۵-۹۷.</ref>
+'''احمر بن شمیط''' (درگذشت ۶۷ق) از سران [[شیعه]] در [[کوفه]] و از یاران [[مختار ثقفی]] بود. نام او در شمار شیعیانی آمده که مختار در زندان به آنان نامه نوشت؛ او نیز از پنج تنی است که در همان زندان با مختار بیعت کردند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۷-۸.</ref> در روزگار [[قیام مختار]]، او سفیر مختار نزد [[ابراهیم بن مالک اشتر]]، از گواهان نامهٔ [[محمد بن حنفیه]] و از فرماندهان سپاه مختار در جنگ‌های خیابانی کوفه و محاصرهٔ [[دارالاماره کوفه|دارالاماره]] بود.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۱۴، ۱۶، ۲۱ و ۲۹.</ref> در سال ۶۷ق مختار فرماندهی سپاه خود را در نبرد مذار به او سپرد؛ سپاه او از لشکر [[مصعب بن زبیر]] شکست خورد و احمر در همان نبرد کشته شد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۹۵-۹۷.</ref>
 == نام و نسب ==
-[[تاریخ الطبری|طبری]] او را «أحمر بن شمیط البجلی ثم الأحمسی» خوانده است؛ یعنی از بجیله و سپس پیوسته به احمس.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۴۶.</ref> نسبت «بجلی» او را به قبیلهٔ بجیله و «احمسی» را به بنی‌احمس پیوند می‌دهد. از تولد و خانوادهٔ او خبری در دست نیست.
+[[تاریخ طبری (کتاب)|طبری]] او را «أحمر بن شمیط البجلی ثم الأحمسی» خوانده است؛ یعنی از بجیله و سپس پیوسته به احمس.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۴۶.</ref> نسبت «بجلی» او را به قبیلهٔ بجیله و «احمسی» را به بنی‌احمس پیوند می‌دهد. از تولد و خانوادهٔ او خبری در دست نیست.
 == پیش از قیام مختار ==
@@ سطر ۲۲: / سطر ۲۲: @@
 == در قیام مختار ==
-مختار، احمر را همراه یزید بن انس و عبدالله بن کامل برای جلب [[ابراهیم بن مالک اشتر]] فرستاد. آنان به اشتر گفتند سران کوفه با ابن مطیع بر ضد مختار هم‌داستان‌اند و پیوستن او کار مختار را سامان می‌دهد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۱۴.</ref> سپس خطاب به اشتر گفت: «إِنِّی لَکَ نَاصِحٌ، وَ لَحْظُکَ مُحِبٌّ، وَ إِنَّ أَبَاکَ قَدْ هَلَکَ وَ هُوَ سَیِّدُ النَّاسِ، وَ فِیکَ مِنْهُ إِنْ رَعَیْتَ حَقَّ اللهِ خَلَفٌ»؛ من خیرخواه توام و بخت تو را دوست می‌دارم؛ پدرت در حالی درگذشت که سرور مردم بود و اگر حق خدا را رعایت کنی، در تو جانشینی از او هست.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۱۴.</ref>
+مختار، احمر را همراه یزید بن انس و عبدالله بن کامل برای جلب [[ابراهیم بن مالک اشتر]] فرستاد. آنان به اشتر گفتند سران کوفه با ابن مطیع بر ضد مختار هم‌داستان‌اند و پیوستن او کار مختار را سامان می‌دهد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۱۴.</ref> سپس احمر خطاب به اشتر گفت: «إِنِّی لَکَ نَاصِحٌ، وَ لَحْظُکَ مُحِبٌّ، وَ إِنَّ أَبَاکَ قَدْ هَلَکَ وَ هُوَ سَیِّدُ النَّاسِ، وَ فِیکَ مِنْهُ إِنْ رَعَیْتَ حَقَّ اللهِ خَلَفٌ»؛ من خیرخواه توام و بخت تو را دوست می‌دارم؛ پدرت در حالی درگذشت که سرور مردم بود و اگر حق خدا را رعایت کنی، در تو جانشینی از او هست.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۱۴.</ref>
 احمر از گواهان نامه‌ای بود که مختار آن را به نام [[محمد بن حنفیه]] به اشتر نشان داد. او همراه یزید بن انس و عبدالله بن کامل گواهی داد که این نامه از محمد بن علی است.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۱۶.</ref>
@@ سطر ۳۱: / سطر ۳۱: @@
 == جنگ جبانة السبیع ==
-در نبرد جبانة السبیع، مختار سپاه خود را دو بخش کرد و احمر بن شمیط و عبدالله بن کامل را از دو گذرگاه به سوی اهل یمن فرستاد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۴۶.</ref> هر دو گروه در آغاز عقب رانده شدند. یاران احمر پراکنده شدند و او در مسجد قصاص فرود آمد و گروهی با او ماندند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۴۷.</ref> بلاذری نیز این رویداد را به اختصار آورده و می‌گوید یاران ابن شمیط شکست خوردند و او به مختار پیوست.<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۳۹۹.</ref>
+در نبرد جبانة السبیع، مختار خود به سوی اهل یمن رفت و احمر بن شمیط و عبدالله بن کامل را از دو گذرگاه به سوی آنان فرستاد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۴۶.</ref> هر دو گروه در آغاز عقب رانده شدند. یاران احمر پراکنده شدند و او در مسجد قصاص فرود آمد و گروهی با او ماندند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۴۷.</ref> بلاذری نیز این رویداد را به اختصار آورده و می‌گوید یاران ابن شمیط شکست خوردند و او به مختار پیوست.<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۳۹۹.</ref>
 == فرماندهی سپاه و کشته شدن در مذار ==
-پس از آن، مختار سپاهی را به سوی بصره فرستاد و فرماندهی آن را به احمر بن شمیط سپرد. عبدالله بن کامل شاکری را بر جناح راست و عبدالله بن وهب را بر جناح چپ گماشت و کیسان ابوعمره را بر موالی سپرد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۹۵.</ref> دو سپاه در مذار رویارو شدند. در نبرد، جناح‌های سپاه مختار فروپاشید و یاران احمر پراکنده شدند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۹۵-۹۶.</ref> به گزارش طبری، مردم همگی بر او تاختند و او جنگید تا کشته شد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۹۶.</ref>
+پس از آن، مختار مردم را به رویارویی با سپاه [[مصعب بن زبیر]] که از [[بصره]] می‌آمد فرا خواند و فرماندهی سپاه را به احمر بن شمیط سپرد. عبدالله بن کامل شاکری را بر جناح راست و عبدالله بن وهب را بر جناح چپ گماشت و کیسان ابوعمره را بر موالی سپرد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۹۵.</ref> دو سپاه در مذار رویارو شدند. در نبرد، جناح‌های سپاه مختار فروپاشید.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۹۵-۹۶.</ref> به گزارش طبری، مردم همگی بر او تاختند و او جنگید تا کشته شد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۹۶.</ref>
- چون خبر به مختار رسید، گفت: «مَا مِنْ مِیتَةٍ أَمُوتُهَا أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْ مِثْلِ مِیتَةِ ابْنِ شُمَیْطٍ، حَبَّذَا مَصَارِعُ الْکِرَامِ»؛ هیچ مردنی که بمیرم نزد من خوش‌تر از مردنی چون مردن پسر شمیط نیست؛ خوشا کشته‌گاه بزرگواران!<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۹۷.</ref>
+چون خبر به مختار رسید، گفت: «مَا مِنْ مِیتَةٍ أَمُوتُهَا أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْ مِثْلِ مِیتَةِ ابْنِ شُمَیْطٍ، حَبَّذَا مَصَارِعُ الْکِرَامِ»؛ هیچ مردنی که بمیرم نزد من خوش‌تر از مردنی چون مردن پسر شمیط نیست؛ خوشا کشته‌گاه بزرگواران!<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۹۷.</ref>
 == جایگاه در منابع ==
-احمر بن شمیط در کتاب‌های رجالی شیعه مدخل مستقل ندارد و آگاهی‌ها دربارهٔ او به گزارش‌های تاریخی، بیشتر از طریق ابومخنف، محدود است.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۷-۹۷.</ref> بلاذری هم در چند موضع از او یاد کرده و او را در شمار کسانی آورده که محاصرهٔ دارالاماره را اداره می‌کردند.<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۳۹۳.</ref>
+آگاهی‌ها دربارهٔ احمر بن شمیط بیشتر از گزارش‌های ابومخنف در تاریخ طبری و سپس أنساب الأشراف بلاذری است.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۷-۹۷.</ref> بلاذری هم در چند موضع از او یاد کرده و او را در شمار کسانی آورده که محاصرهٔ دارالاماره را اداره می‌کردند.<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۳۹۳.</ref>
 == پانویس ==