https://wiki.ahlolbait.com/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A8%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82_%D9%82%D9%85%DB%8C 2026-11-13T23:18:46Z تاریخچهٔ ویرایش‌های این صفحه در ویکی MediaWiki 1.32.0 https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A8%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82_%D9%82%D9%85%DB%8C&diff=170724&oldid=prev 2026-11-13T04:18:24Z

<p>ایجاد مقالهٔ تازه: احمد بن اسحاق قمی</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{شناسنامه عالم<br /> |نام کامل = احمد بن اسحاق بن عبدالله بن سعد بن مالک بن احوص اشعری قمی<br /> |تصویر =<br /> |زادروز = نامعلوم<br /> |زادگاه = [[قم]]<br /> |وفات = نامعلوم؛ بنابر گزارشی در روزگار [[امام حسن عسکری علیه السلام]] و بنابر منابع رجالی پس از آن حضرت<br /> |مدفن = حلوان، بر پایهٔ [[تاریخ قم (کتاب)|تاریخ قم]]<br /> |اساتید = [[امام جواد علیه السلام]]، [[امام هادی علیه السلام]]، [[امام حسن عسکری علیه السلام]]<br /> |شاگردان = [[سعد بن عبدالله]]<br /> |آثار = ''علل الصوم'' (یا ''علل الصلاة'')، ''مسائل الرجال''<br /> |عنوان توضیحات = شناخته‌شده برای<br /> |توضیحات = «وافد القمیین» و از نزدیکان امام عسکری علیه السلام؛ از کسانی که [[امام زمان عجل الله فرجه الشریف|امام مهدی (عج)]] را دیده‌اند<br /> }}<br /> <br /> '''احمد بن اسحاق قمی'''، با نام کامل احمد بن اسحاق بن عبدالله بن سعد بن مالک بن احوص اشعری و کنیهٔ ابوعلی، از راویان و [[محدث|محدثان]] [[شیعه]] در سدهٔ سوم هجری و از خاندان اشعری [[قم]] بود. نجاشی او را «وافد القمیین» یعنی نمایندهٔ قمیان و از خواص [[امام حسن عسکری علیه السلام]] خوانده است.&lt;ref&gt;نجاشی، رجال النجاشی، ج۱، ص۹۱.&lt;/ref&gt; او از [[امام جواد علیه السلام]] و [[امام هادی علیه السلام]] نیز روایت کرد و دو کتاب در علل و مسائل نگاشت.&lt;ref&gt;طوسی، الفهرست، ص۷۰.&lt;/ref&gt; او از کسانی است که [[امام زمان عجل الله فرجه الشریف|امام مهدی (عج)]] را دیده و گزارش این دیدار در [[بحارالأنوار (کتاب)|بحار الأنوار]] آمده است.&lt;ref&gt;مجلسی، بحار الأنوار، ج۵۲، ص۲۴.&lt;/ref&gt; زمان و مکان درگذشتش در منابع یکسان نیست.&lt;ref&gt;امین، اعیان الشیعة، ج۲، ص۴۷۹.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == نام و نسب ==<br /> نجاشی نسب او را «احمد بن اسحاق بن عبدالله بن سعد بن مالک بن احوص اشعری» با کنیهٔ ابوعلی و نسبت قمی ثبت کرده و او را «وافد القمیین» (نمایندهٔ قمیان) و از نزدیکان ابومحمد علیه السلام خوانده است.&lt;ref&gt;نجاشی، رجال النجاشی، ج۱، ص۹۱.&lt;/ref&gt; طوسی در [[فهرست شیخ طوسی (کتاب)|الفهرست]] او را «شیخ القمیین و وافدهم» (بزرگ قمیان و نمایندهٔ آنان) و کسی که صاحب الزمان علیه السلام را دیده معرفی کرده است.&lt;ref&gt;طوسی، الفهرست، ص۷۰.&lt;/ref&gt; در [[رجال شیخ طوسی (کتاب)|رجال الطوسی]] نام او یک بار در اصحاب امام جواد علیه السلام با عنوان «احمد بن اسحاق بن سعد اشعری قمی» و بار دیگر در اصحاب امام عسکری علیه السلام با لفظ «ثقة» (مورد اعتماد) آمده است.&lt;ref&gt;طوسی، رجال الطوسی، ص۳۹۸ و ۴۲۷.&lt;/ref&gt; نسبت او به «سعد» یعنی یکی از اجدادش، به گفتهٔ امین برای شهرت آن جد بوده است.&lt;ref&gt;امین، اعیان الشیعة، ج۲، ص۴۷۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> امین تأکید می‌کند که او با احمد بن اسحاق رازی، از اصحاب امام هادی علیه السلام، دو نفر جداگانه‌اند و برخی آن دو را یکی پنداشته‌اند.&lt;ref&gt;امین، اعیان الشیعة، ج۲، ص۴۷۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جایگاه در قم و وکالت ==<br /> لقب «وافد القمیین» نشان می‌دهد که او در قم جایگاهی برجسته داشت و پرسش‌ها و اموال قمیان را به امام می‌رساند.&lt;ref&gt;طوسی، الفهرست، ص۷۰.&lt;/ref&gt; در گزارش سعد بن عبدالله، او در سفر به [[سامرا]] جرابی با ردایی طبری همراه داشت که در آن صد و شصت کیسهٔ دینار و درهم مهرشده بود.&lt;ref&gt;مجلسی، بحار الأنوار، ج۵۲، ص۸۰.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> [[تاریخ قم (کتاب)|تاریخ قم]] او را کارگزار موقوفات قم می‌خواند: «وَ کانَ وَکیلاً فِی الْأَوْقافِ بِقُمَّ»؛ «کارگزار موقوفات قم بود».&lt;ref&gt;مجلسی، بحار الأنوار، ج۵۰، ص۳۲۳.&lt;/ref&gt; در گزارشی از همان کتاب، حسین بن حسن، از نوادگان [[امام صادق علیه السلام]]، در قم آشکارا شراب می‌نوشید و روزی به در خانهٔ احمد آمد؛ احمد او را نپذیرفت. احمد در سامرا از امام عسکری علیه السلام اجازهٔ دیدار خواست؛ امام نخست نپذیرفت و چون گریست، فرمود: «لِأَنَّکَ طَرَدْتَ ابْنَ عَمِّنا عَنْ بابِکَ»؛ «زیرا پسرعموی ما را از در خانه‌ات راندی». احمد گفت می‌خواست او را از شراب بازدارد و امام گرامیداشت علویان را در هر حال لازم دانست.&lt;ref&gt;مجلسی، بحار الأنوار، ج۵۰، ص۳۲۳-۳۲۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> از او دو کتاب شناخته است: ''علل الصوم'' که طوسی آن را ''علل الصلاة'' خوانده، و ''مسائل الرجال'' که پرسش‌های او از امام هادی علیه السلام را در بر دارد.&lt;ref&gt;نجاشی، رجال النجاشی، ج۱، ص۹۱؛ طوسی، الفهرست، ص۷۰.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == رابطه با امام عسکری علیه السلام ==<br /> نجاشی او را از نزدیکان ویژهٔ امام عسکری علیه السلام خوانده است.&lt;ref&gt;نجاشی، رجال النجاشی، ج۱، ص۹۱.&lt;/ref&gt; در گزارش سعد بن عبدالله، احمد با کاروانی از قم به سامرا رفت. در روز بازگشت، از رنج سفر گفت و امام فرمود: «لا تُکَلِّفْ فی دُعائِکَ شَطَطاً، فَإِنَّکَ مُلاقِی اللهِ فی سَفَرِکَ هذا» (در بحار: «فی صَدْرِکَ»)؛ «در دعا از حد مگذر، که در همین سفر به لقای خدا خواهی رسید». احمد بیهوش شد.&lt;ref&gt;مجلسی، بحار الأنوار، ج۵۲، ص۸۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == گزارش مشاهدهٔ امام مهدی (عج) ==<br /> شناخته‌شده‌ترین گزارش، دیدار او با فرزند امام است. به روایت صدوق در ''[[کمال الدین و تمام النعمه (کتاب)|کمال الدین]]''، احمد وارد خانهٔ امام شد تا از جانشین بپرسد؛ امام خود آغاز کرد و فرمود زمین از حجت خدا خالی نمی‌ماند. احمد پرسید: «فَمَنِ الْإِمامُ وَ الْخَلیفَةُ بَعْدَکَ؟»؛ «امام و جانشین پس از تو کیست؟» امام با کودکی بر دوش بازگشت که «کَأَنَّ وَجْهَهُ الْقَمَرُ لَیْلَةَ الْبَدْرِ»؛ «گویی چهره‌اش ماه شب بدر بود».&lt;ref&gt;مجلسی، بحار الأنوار، ج۵۲، ص۲۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> امام فرمود: «لَوْ لا کَرامَتُکَ عَلَی اللهِ وَ عَلی حُجَجِهِ ما عَرَضْتُ عَلَیْکَ ابْنی هذا»؛ «اگر کرامت تو نزد خدا و حجت‌های او نبود، این پسرم را به تو نشان نمی‌دادم». احمد نشانه‌ای خواست و کودک فرمود: {{متن حدیث|أَنَا بَقِيَّةُ اللهِ في أَرْضِهِ وَ الْمُنْتَقِمُ مِنْ أَعْدائِهِ}}؛ «من باقی‌ماندهٔ خدا در زمین و انتقام‌گیرنده از دشمنان او هستم».&lt;ref&gt;مجلسی، بحار الأنوار، ج۵۲، ص۲۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در گزارش بلند سعد بن عبدالله نیز احمد در مجلسی حاضر است که کودک بر دامان امام نشسته و محتوای برخی از کیسه‌های اموال قمیان را بازمی‌گوید.&lt;ref&gt;مجلسی، بحار الأنوار، ج۵۲، ص۸۲.&lt;/ref&gt; صدوق می‌گوید حدیث دیدار را تنها از علی بن عبدالله وراق شنیده است.&lt;ref&gt;مجلسی، بحار الأنوار، ج۵۲، ص۲۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == وفات و مدفن ==<br /> بر پایهٔ گزارش صدوق، احمد در بازگشت از سامرا بیمار شد. کاروان در حلوان، میان [[بغداد]] و کرمانشاه، فرود آمد و کافور، خادم امام عسکری علیه السلام، نزد یاران او آمد و گفت: «قَدْ فَرَغْنا مِنْ غَسْلِ صاحِبِکُمْ وَ تَکْفینِهِ»؛ «شست‌وشو و کفن یار شما را به پایان بردیم». پیکرش در حلوان به خاک سپرده شد.&lt;ref&gt;مجلسی، بحار الأنوار، ج۵۲، ص۸۷-۸۸.&lt;/ref&gt; [[تاریخ قم (کتاب)|تاریخ قم]] قبر او را در حلوان، نزدیک رودخانه و حدود هزار قدم به جنوب، با بنایی فروریخته و مسجدی ویران توصیف کرده است.&lt;ref&gt;امین، اعیان الشیعة، ج۲، ص۴۷۹.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> با این حال، گزارش‌های رجالی با این تصویر سازگار نیست: طوسی دیدار حمیری با احمد و [[عثمان بن سعید عمری|ابوعمرو]] را در آغاز [[غیبت صغری]] در بغداد آورده&lt;ref&gt;طوسی، الغیبة، ص۳۵۵.&lt;/ref&gt; و امین از کشی نقل می‌کند که احمد پس از درگذشت ابومحمد علیه السلام زنده بوده است.&lt;ref&gt;امین، اعیان الشیعة، ج۲، ص۴۷۹.&lt;/ref&gt; پانویس بحار نیز این ناسازگاری را یادآور شده است.&lt;ref&gt;مجلسی، بحار الأنوار، ج۵۲، ص۸۷.&lt;/ref&gt; از این رو سال وفاتش دانسته نیست.<br /> <br /> == جایگاه رجالی ==<br /> طوسی در [[رجال شیخ طوسی (کتاب)|رجال الطوسی]] او را در اصحاب امام عسکری علیه السلام با لفظ «ثقة» آورده است: «أَحْمَدُ بْنُ إِسْحاقَ بْنِ سَعْدٍ الْأَشْعَرِیُّ، قُمِّیٌّ، ثِقَةٌ»؛ «احمد بن اسحاق بن سعد اشعری، قمی و مورد اعتماد است».&lt;ref&gt;طوسی، رجال الطوسی، ص۴۲۷.&lt;/ref&gt; علامه حلی نیز در [[خلاصة الاقوال]] او را مورد اعتماد خوانده است.&lt;ref&gt;امین، اعیان الشیعة، ج۲، ص۴۷۹.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> جایگاه او با توقیعی تأیید شده که به گفتهٔ طوسی از سوی امام دربارهٔ چند تن از یاران رسید: «أَحْمَدُ بْنُ إِسْحاقَ الْأَشْعَرِیُّ وَ إِبْراهیمُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْهَمَدانِیُّ وَ أَحْمَدُ بْنُ حَمْزَةَ بْنِ الْیَسَعِ ثِقاتٌ»؛ «احمد بن اسحاق اشعری و ابراهیم بن محمد همدانی و احمد بن حمزه بن یسع مورد اعتمادند».&lt;ref&gt;طوسی، الغیبة، ص۴۱۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> امین به نقل ''ربیع الشیعة'' او را در شمار [[وکالت|وکیلان]] و سفیران امامان آورده است.&lt;ref&gt;امین، اعیان الشیعة، ج۲، ص۴۷۹.&lt;/ref&gt; [[سعد بن عبدالله]] از او روایت کرده و منابع [[علم رجال|رجالی]] امامی او را مورد اعتماد دانسته‌اند.&lt;ref&gt;نجاشی، رجال النجاشی، ج۱، ص۹۱؛ طوسی، رجال الطوسی، ص۴۲۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> * نجاشی، احمد بن علی؛ ''رجال النجاشی''، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، چاپ پنجم، ۱۴۱۶ق؛ ج۱، ص۹۱.<br /> * طوسی، محمد بن حسن؛ ''رجال الطوسی''، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، ۱۴۱۵ق؛ ص۳۹۸ و ۴۲۷.<br /> * طوسی، محمد بن حسن؛ ''الفهرست''، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، بی‌تا؛ ص۷۰.<br /> * طوسی، محمد بن حسن؛ ''الغیبة''، قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة، ۱۴۱۱ق؛ ص۳۵۵ و ۴۱۷.<br /> * مجلسی، محمدباقر؛ ''بحار الأنوار''، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق؛ ج۵۰، ص۳۲۳-۳۲۴؛ ج۵۲، ص۲۴، ۸۰، ۸۲ و ۸۷-۸۸.<br /> * امین، سید محسن؛ ''أعیان الشیعة''، بیروت: دار التعارف، بی‌تا؛ ج۲، ص۴۷۸-۴۷۹.<br /> <br /> {{شناختنامه امام حسن عسکری (ع)}}<br /> <br /> [[رده:راویان حدیث]]<br /> [[رده:اصحاب امام حسن عسکری علیه السلام]]<br /> [[رده:راویان ثقه]]<br /> [[رده:علمای قرن سوم]]<br /> [[رده:شخصیت های وابسته به بحث امام مهدی (عج)]]</div>

Zadhoosh