اجتبا - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Mohammadi در ‏۱۵ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۵۰

2026-02-15T12:50:57Z

Mohammadi: /* اجتبا و هدایت */

2025-10-28T16:08:23Z

‏اجتبا و هدایت

Mohammadi: /* اجتبا در آیات قرآن */

2025-10-28T16:07:13Z

‏اجتبا در آیات قرآن

Zamani: افزودن الگوی قرآن

2025-06-12T06:46:13Z

افزودن الگوی قرآن

مهدی موسوی در ‏۱۷ اوت ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۵۳

2023-08-17T11:53:38Z

نمایش تغییرات

Aghajani در ‏۲۱ سپتامبر ۲۰۱۹، ساعت ۰۶:۰۱

2019-09-21T06:01:23Z

Aghajani در ‏۲۱ سپتامبر ۲۰۱۹، ساعت ۰۶:۰۰

2019-09-21T06:00:05Z

Sedaghat در ‏۳۱ ژانویهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۱۰:۱۰

2019-01-31T10:10:57Z

سید مهدی خدایی در ‏۲۵ دسامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۷:۲۹

2015-12-25T17:29:14Z

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۱۹ فوریهٔ ۲۰۱۳، ساعت ۰۹:۵۳

2013-02-19T09:53:44Z

@@ سطر ۹: / سطر ۹: @@
 در [[قرآن کریم]]، مشتقّات «جبى» ۱۲ بار بکار رفته که ۱۰ مورد آن به بحث «اجتبا» مربوط است. در موارد یاد ‌شده به جز یک مورد که به ‌معناى لغوى اجتبا ([[سوره اعراف]]، ۲۰۳) ارتباط دارد، به حقیقت اجتبا (معناى مصطلح آن) همراه با علم به [[تأویل]] احادیث ([[سوره یوسف]]، ۶) و هدایت (مانند [[سوره نحل]]، ۱۲۱؛ [[سوره انعام]]، ۸۷ و‌...‌) و صلاح ([[سوره قلم]]، ۵۰) و علم به غیب ([[سوره آل ‌عمران]]، ۱۷۹) و نفى حرج ([[سوره حج]]، ۷۸) اشاره شده است.
-کاربرد «اجتبا» در آیه‌ ۲۰۳ [[سوره اعراف]] به اجتباى اصطلاحى ربطى ندارد؛ بلکه فقط معناى لغوى آن مقصود است؛ زیرا این آیه به تعریض مشرکان هنگام تأخیر نزول [[وحى]] بر [[پیامبر اسلام]] صلى الله علیه و آله اشاره دارد و مى‌گوید: آنان وقتى براى مدتى وحى نازل نمى‌شد و رسول ‌خدا صلى الله علیه و آله منتظر نزول وحى بود، مى‌گفتند: آیات پیشین را که از این سو و آن سو جمع کرده‌اى، حال نیز چنین کن: {{متن قرآن|«وَإِذَا لَمْ تَأْتِهِم بِآیةٍ قَالُواْ لَوْلاَ اجْتَبَیتَهَا»}}.
+کاربرد «اجتبا» در آیه‌ ۲۰۳ [[سوره اعراف]] به اجتباى اصطلاحى ربطى ندارد؛ بلکه فقط معناى لغوى آن مقصود است؛ زیرا این آیه به تعریض مشرکان هنگام تأخیر نزول [[وحى]] بر [[پیامبر اسلام]] صلى الله علیه و آله اشاره دارد و مى‌گوید: آنان وقتى براى مدتى وحى نازل نمى‌شد و رسول ‌خدا صلى الله علیه و آله منتظر نزول وحى بود، مى‌گفتند: آیات پیشین را که از این سو و آن سو جمع کرده‌اى، حال نیز چنین کن: {{متن قرآن|«وَإِذَا لَمْ تَأْتِهِمْ بِآيَةٍ قَالُوا لَوْلَا اجْتَبَيْتَهَا»}}.
 ==حقیقت اجتبا==

@@ سطر ۳۳: / سطر ۳۳: @@
 گویى فرموده است: ما سلسله جلیله انبیاء علیهم‌السلام را که در طول تاریخ بشر متفرق بوده‌اند و هر یک از آنان در زمانى مى‌زیسته، یک جا جمع و همه را با یک عنایت، به ‌سوى صراط مستقیم هدایت کردیم. مقصود از سیاق این آیات، بیان اتصال رشته هدایت ‌یافتگان به هدایت [[فطرت|فطرى]] الهى است و مناسب چنین بیانى این است که این سلسله یکجا تصور شده و هدایتشان یک هدایت و صراط مستقیمشان یک صراط گرفته شود تا آن ‌که اختلاف در زمان و احوال و اختلاف پویندگان باعث اختلاف در هدایت و صراط نشود.<ref>همان، ص‌ ۲۴۶‌ـ‌۲۴۷.</ref>
-در آیات ۱۳ [[سوره شورى]]، ۵۸ [[سوره مریم]]؛ ۱۲۲ [[سوره طه]] و ۱۲۱ [[سوره نحل]] نیز رابطه اجتبا و هدایت مطرح شده است. در خصوص آیه‌ ۱۳ سوره شورى، اجتباى خداوند مسبوق به نهى از تفرقه و سابق بر هدایت ذکر شده است و این خود، گویاى سیر طبیعى تبدل تفرقه به جمع و زمینه‌سازى جمع جهت هدایت است:<ref> منهج‌الصادقین، ج‌ ۸‌، ص‌ ۲۰۹؛ المیزان، ج‌ ۱۸، ص‌ ۳۱.</ref> {{متن قرآن|«{{آیه|40|13}}»}}<ref>[[آیه 13 سوره شورى|سوره شورى، آیه ۱۳.]]</ref>.
+در آیات ۱۳ [[سوره شورى]]، ۵۸ [[سوره مریم]]؛ ۱۲۲ [[سوره طه]] و ۱۲۱ [[سوره نحل]] نیز رابطه اجتبا و هدایت مطرح شده است. در خصوص آیه‌ ۱۳ سوره شوری، اجتباى خداوند مسبوق به نهى از تفرقه و سابق بر هدایت ذکر شده است و این خود، گویاى سیر طبیعى تبدل تفرقه به جمع و زمینه‌سازى جمع جهت هدایت است:<ref> منهج‌الصادقین، ج‌ ۸‌، ص‌ ۲۰۹؛ المیزان، ج‌ ۱۸، ص‌ ۳۱.</ref> {{متن قرآن|«{{آیه|40|13}}»}}<ref>[[آیه 13 سوره شوری|سوره شوری، آیه ۱۳.]]</ref>.
 برخى از مفسران، ذیل آیه‌ ۱۲۲ [[سوره طه]] {{متن قرآن|«{{آیه|20|122}}»}}<ref>[[آیه 122 سوره طه|سوره طاها، آیه ۱۲۲.]]</ref> گفته‌اند: کلمه اجتبا به ‌معناى جمع کردن براى برگزیدن است. در این آیه نیز خداى متعالى بنده خود (آدم) را براى خویش جمع‌آورى کرده، به ‌طورى که کسى غیر از خدا در او شریک نباشد. بنابراین معنا است که تفرّع جمله {{متن قرآن|«... فَتَابَ عَلَيْهِ وَهَدَى ...»}} بر آن به خوبى روشن مى‌شود. گویا او را داراى اجزایى فرض کرده و اجزایش را از این‌جا و آن‌جا گرد آورده، سپس به او رجوع نموده و هدایتش کرده و به ‌سوى خود به راهش انداخته است.<ref>المیزان، ج‌ ۱۴، ص‌ ۲۲۳.</ref> این مفسر، ذیل آیه‌ ۱۲۱ [[سوره نحل]] {{متن قرآن|«{{آیه|16|121}}»}}<ref>[[آیه 121 سوره نحل|سوره نحل، آیه ۱۲۱.]]</ref> که به [[حضرت ابراهیم]] علیه‌السلام مربوط است، پس از اشاره به ریشه واژه اجتبا نیز آورده است: اجتباى انسان به وسیله خدا به این است که او را براى خود خالص، و از مذهب‌هاى گوناگون جمع‌آورى کند.<ref> المیزان، ج‌ ۱۲، ص‌ ۳۶۸.</ref>

@@ سطر ۲۷: / سطر ۲۷: @@
 ===اجتبا و هدایت===
-[[قرآن کریم]] درباره شمارى از [[پیامبران]] مى‌فرماید: ما آن‌ها را اجتبا و به راه راست هدایتشان کردیم: {{متن قرآن|«وَاجْتَبَینَاهُمْ وَهَدَینَاهُمْ إِلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِیمٍ»}} ([[سوره انعام]]، ۸۷). آمدن اجتبا همراه هدایت به ‌ویژه پیش از هدایت، گویاى این نکته است که بین اجتبا و هدایت، رابطه علّى و معلولى برقرار است و نیز تقدم ذکرى «اجتَبَیناهُم» بر «هَدَیناهُم» بر زمینه‌ساز بودن اجتبا براى هدایت دلالت دارد.<ref> المیزان، ج‌ ۷، ص‌ ۲۴۶‌ـ‌۲۴۷.</ref> گویا خداى متعالى خواسته است بگوید: ما پیامبران یاد ‌شده را از سرگردانى میان کثرات و تمایل و رکون به مظاهر خلقیّة نجات داده و آن‌ها را به ‌سوى خود متمایل ساخته و به [[صراط]] مستقیم هدایتشان کرده‌ایم.<ref>المیزان، ج‌ ۷، ص‌ ۲۴۷.</ref>
+[[قرآن کریم]] درباره شمارى از [[پیامبران]] مى‌فرماید: ما آن‌ها را اجتبا و به راه راست هدایتشان کردیم: {{متن قرآن|«{{آیه|6|87}}»}}<ref>[[آیه 87 سوره انعام|سوره انعام، آیه ۸۷.]]</ref>؛ آمدن اجتبا همراه هدایت به ‌ویژه پیش از هدایت، گویاى این نکته است که بین اجتبا و هدایت، رابطه علّى و معلولى برقرار است و نیز تقدم ذکرى «اجتَبَیناهُم» بر «هَدَیناهُم» بر زمینه‌ساز بودن اجتبا براى هدایت دلالت دارد.<ref> المیزان، ج‌ ۷، ص‌ ۲۴۶‌ـ‌۲۴۷.</ref> گویا خداى متعالى خواسته است بگوید: ما پیامبران یاد ‌شده را از سرگردانى میان کثرات و تمایل و رکون به مظاهر خلقیّة نجات داده و آن‌ها را به ‌سوى خود متمایل ساخته و به [[صراط]] مستقیم هدایتشان کرده‌ایم.<ref>المیزان، ج‌ ۷، ص‌ ۲۴۷.</ref>
 برخى به رغم این‌که اجتبا را در [[آیه]] یاد ‌شده به مطلق برگزیدن معنا نکرده، بلکه برگزیدن را لازمه آن دانسته‌اند، در تصویر معناى جمع به ‌گونه‌اى دیگر مشى کرده و گفته‌اند: این معنا (برگزیدن) گرچه از موارد کاربرد اجتبا استفاده مى‌شود؛ ولى معناى اصلى آن نیست بلکه لازم آن معنا به ‌شمار مى‌رود و معناى اصلى اجتبا همان جمع‌آورى است و از [[سیاق آیات]] مورد بحث بدست مى‌آید که همان معناى اصلى لغت مورد عنایت است و خواسته براى بیان هدایت به صراط مستقیمى که بعد ذکر مى‌کند، زمینه‌سازى کرده باشد.
@@ سطر ۳۳: / سطر ۳۳: @@
 گویى فرموده است: ما سلسله جلیله انبیاء علیهم‌السلام را که در طول تاریخ بشر متفرق بوده‌اند و هر یک از آنان در زمانى مى‌زیسته، یک جا جمع و همه را با یک عنایت، به ‌سوى صراط مستقیم هدایت کردیم. مقصود از سیاق این آیات، بیان اتصال رشته هدایت ‌یافتگان به هدایت [[فطرت|فطرى]] الهى است و مناسب چنین بیانى این است که این سلسله یکجا تصور شده و هدایتشان یک هدایت و صراط مستقیمشان یک صراط گرفته شود تا آن ‌که اختلاف در زمان و احوال و اختلاف پویندگان باعث اختلاف در هدایت و صراط نشود.<ref>همان، ص‌ ۲۴۶‌ـ‌۲۴۷.</ref>
-در آیات ۱۳ [[سوره شورى]]، ۵۸ [[سوره مریم]]؛ ۱۲۲ [[سوره طه]] و ۱۲۱ [[سوره نحل]] نیز رابطه اجتبا و هدایت مطرح شده است. در خصوص آیه‌ ۱۳ سوره شورى، اجتباى خداوند مسبوق به نهى از تفرقه و سابق بر هدایت ذکر شده است و این خود، گویاى سیر طبیعى تبدل تفرقه به جمع و زمینه‌سازى جمع جهت هدایت است:<ref> منهج‌الصادقین، ج‌ ۸‌، ص‌ ۲۰۹؛ المیزان، ج‌ ۱۸، ص‌ ۳۱.</ref> {{متن قرآن|«شَرَعَ لَکم مِّنَ الدِّینِ مَا وَصَّى بِهِ نُوحًا وَالَّذِی أَوْحَینَا إِلَیک وَمَا وَصَّینَا بِهِ إِبْرَاهِیمَ وَمُوسَى وَعِیسَى أَنْ أَقِیمُوا الدِّینَ وَلَا تَتَفَرَّقُوا فِیهِ کبُرَ عَلَى الْمُشْرِکینَ مَا تَدْعُوهُمْ إِلَیهِ اللَّهُ یجْتَبِی إِلَیهِ مَن یشَاء وَیهْدِی إِلَیهِ مَن ینِیبُ»}}.
+در آیات ۱۳ [[سوره شورى]]، ۵۸ [[سوره مریم]]؛ ۱۲۲ [[سوره طه]] و ۱۲۱ [[سوره نحل]] نیز رابطه اجتبا و هدایت مطرح شده است. در خصوص آیه‌ ۱۳ سوره شورى، اجتباى خداوند مسبوق به نهى از تفرقه و سابق بر هدایت ذکر شده است و این خود، گویاى سیر طبیعى تبدل تفرقه به جمع و زمینه‌سازى جمع جهت هدایت است:<ref> منهج‌الصادقین، ج‌ ۸‌، ص‌ ۲۰۹؛ المیزان، ج‌ ۱۸، ص‌ ۳۱.</ref> {{متن قرآن|«{{آیه|40|13}}»}}<ref>[[آیه 13 سوره شورى|سوره شورى، آیه ۱۳.]]</ref>.
-برخى از مفسران، ذیل آیه‌ ۱۲۲ [[سوره طه]] {{متن قرآن|«ثُمَّ اجْتَبَاهُ رَبُّهُ فَتَابَ عَلَیهِ وَهَدَى»}} گفته‌اند: کلمه اجتبا به ‌معناى جمع کردن براى برگزیدن است. در این آیه نیز خداى متعالى بنده خود (آدم) را براى خویش جمع‌آورى کرده، به ‌طورى که کسى غیر از خدا در او شریک نباشد. بنابراین معنا است که تفرّع جمله {{متن قرآن|«فَتَابَ عَلَیهِ وَهَدَى»}} بر آن به خوبى روشن مى‌شود. گویا او را داراى اجزایى فرض کرده و اجزایش را از این‌جا و آن‌جا گرد آورده، سپس به او رجوع نموده و هدایتش کرده و به ‌سوى خود به راهش انداخته است.<ref>المیزان، ج‌ ۱۴، ص‌ ۲۲۳.</ref> این مفسر، ذیل آیه‌ ۱۲۱ [[سوره نحل]] {{متن قرآن|«شَاکرًا لِّأَنْعُمِهِ اجْتَبَاهُ وَهَدَاهُ إِلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِیمٍ»}} که به [[حضرت ابراهیم]] علیه‌السلام مربوط است، پس از اشاره به ریشه واژه اجتبا نیز آورده است: اجتباى انسان به وسیله خدا به این است که او را براى خود خالص، و از مذهب‌هاى گوناگون جمع‌آورى کند.<ref> المیزان، ج‌ ۱۲، ص‌ ۳۶۸.</ref>
+برخى از مفسران، ذیل آیه‌ ۱۲۲ [[سوره طه]] {{متن قرآن|«{{آیه|20|122}}»}}<ref>[[آیه 122 سوره طه|سوره طاها، آیه ۱۲۲.]]</ref> گفته‌اند: کلمه اجتبا به ‌معناى جمع کردن براى برگزیدن است. در این آیه نیز خداى متعالى بنده خود (آدم) را براى خویش جمع‌آورى کرده، به ‌طورى که کسى غیر از خدا در او شریک نباشد. بنابراین معنا است که تفرّع جمله {{متن قرآن|«... فَتَابَ عَلَيْهِ وَهَدَى ...»}} بر آن به خوبى روشن مى‌شود. گویا او را داراى اجزایى فرض کرده و اجزایش را از این‌جا و آن‌جا گرد آورده، سپس به او رجوع نموده و هدایتش کرده و به ‌سوى خود به راهش انداخته است.<ref>المیزان، ج‌ ۱۴، ص‌ ۲۲۳.</ref> این مفسر، ذیل آیه‌ ۱۲۱ [[سوره نحل]] {{متن قرآن|«{{آیه|16|121}}»}}<ref>[[آیه 121 سوره نحل|سوره نحل، آیه ۱۲۱.]]</ref> که به [[حضرت ابراهیم]] علیه‌السلام مربوط است، پس از اشاره به ریشه واژه اجتبا نیز آورده است: اجتباى انسان به وسیله خدا به این است که او را براى خود خالص، و از مذهب‌هاى گوناگون جمع‌آورى کند.<ref> المیزان، ج‌ ۱۲، ص‌ ۳۶۸.</ref>
 ===اجتبا و نفى حرج===
-در آیه ۷۸ [[سوره حج]]، به رابطه میان نفى حرج و اجتبا اشاره شده است: {{متن قرآن|«وَجَاهِدُوا فِی اللَّهِ حَقَّ جِهَادِهِ هُوَ اجْتَبَاکمْ وَمَا جَعَلَ عَلَیکمْ فِی الدِّینِ مِنْ حَرَجٍ»}}. این آیه را خواه خطاب به همه امت اسلامى بدانیم ـ همان ‌گونه که بیشتر مفسران گفته‌اند ‌ـ <ref> تفسیر ابن ‌کثیر، ج‌ ۳، ص‌ ۲۴۶؛ تفسیر قرطبى، ج‌ ۱۲، ص‌ ۶۷‌.</ref> و خواه خطاب به [[اهل البیت|اهل‌ بیت]] علیهم السلام ـ همان ‌طور که مفاد برخى از روایات است و برخى از مفسران نیز آن را پسندیده‌اند‌.<ref> الکافى، ج ۱، ص ۱۹۷؛ البرهان، ج ۳، ص ۹۱۰ـ۹۱۱.</ref>
+در [[سوره حج]]، به رابطه میان نفى حرج و اجتبا اشاره شده است: {{متن قرآن|«{{آیه|22|78}}»}}<ref>[[آیه 78 سوره حج|سوره حج، آیه ۷۸.]]</ref>. این آیه را خواه خطاب به همه امت اسلامى بدانیم ـ همان ‌گونه که بیشتر مفسران گفته‌اند ‌ـ <ref> تفسیر ابن ‌کثیر، ج‌ ۳، ص‌ ۲۴۶؛ تفسیر قرطبى، ج‌ ۱۲، ص‌ ۶۷‌.</ref> و خواه خطاب به [[اهل البیت|اهل‌ بیت]] علیهم السلام ـ همان ‌طور که مفاد برخى از روایات است و برخى از مفسران نیز آن را پسندیده‌اند‌.<ref> الکافى، ج ۱، ص ۱۹۷؛ البرهان، ج ۳، ص ۹۱۰ـ۹۱۱.</ref>
 بین نفى حرج و حقیقت اجتبا رابطه علّى و معلولى برقرار است؛ زیرا حرج و هر گونه گرفتارى دست و پاگیرى، اضطراب و تشتت را بر انسان حاکم کرده، اطمینان و تمرکز وى را از بین مى‌برد و در نتیجه نخواهد توانست به آسانى به ‌سوى [[عالم ملکوت|ملکوت]] روى آورد و در جهت آن حرکت کند و به هدف نایل آید؛ برخلاف صورتى که حرج از او نفى و گرفتارى‌هاى دست و پاگیر زندگى از مسیر تکاملى وى برداشته شود؛ زیرا در این صورت تشتت و تفرق انسان به تمرکز و اضطراب او به آرامش مبدل مى‌شود و سیر او را به سمت ملکوت آسان ‌مى‌کند.
@@ سطر ۴۵: / سطر ۴۵: @@
 ===علم غیب و اجتبا===
-سر از راز غیب درآوردن و بر امور غیبى مطلع شدن، نصیب کسى که در کثرات منغمر است و تفرق و تعدد مظاهر گوناگون عالمِ کثرت، او را متفرق کرده و هر جزئى از اجزایش را به جانبى مى‌کشاند، نمى‌شود. اطلاع بر غیب، تمرکز مى‌طلبد و تمرکز، تجمع مى‌خواهد؛ از این ‌رو، خداوند در [[سوره آل ‌عمران]] آیه‌ ۱۷۹ مى‌فرماید: این ‌گونه نیست که خدا شما را از غیب آگاه سازد؛ بلکه او از میان [[پیامبران]]، عده‌اى را به مقام اجتبا اختصاص داده؛ آنگاه آنان را بر امور غیبى آگاه مى‌سازد:<ref> المیزان، ج‌ ۴، ص‌ ۷۹.</ref> {{متن قرآن|« وَمَا کانَ اللّهُ لِیطْلِعَکمْ عَلَى الْغَیبِ وَلَکنَّ اللّهَ یجْتَبِی مِن رُّسُلِهِ مَن یشَاء»}}.
+سر از راز غیب درآوردن و بر امور غیبى مطلع شدن، نصیب کسى که در کثرات منغمر است و تفرق و تعدد مظاهر گوناگون عالمِ کثرت، او را متفرق کرده و هر جزئى از اجزایش را به جانبى مى‌کشاند، نمى‌شود. اطلاع بر غیب، تمرکز مى‌طلبد و تمرکز، تجمع مى‌خواهد؛ از این ‌رو، خداوند در [[سوره آل ‌عمران]] آیه‌ ۱۷۹ مى‌فرماید: این ‌گونه نیست که خدا شما را از غیب آگاه سازد؛ بلکه او از میان [[پیامبران]]، عده‌اى را به مقام اجتبا اختصاص داده؛ آنگاه آنان را بر امور غیبى آگاه مى‌سازد:<ref> المیزان، ج‌ ۴، ص‌ ۷۹.</ref> {{متن قرآن|«{{آیه|3|179}}»}}<ref>[[آیه 179 سوره آل عمران|سوره آل عمران، آیه ۱۷۹.]]</ref>.
-و نیز به همین جهت، حق تعالى در آیه‌ ۶ [[سوره یوسف]]، علم به تأویل احادیث را که خود نوعى از آگاهى بر غیب شمرده مى‌شود، پس از اجتباى [[حضرت یوسف]] علیه‌السلام مطرح مى‌کند: {{متن قرآن|«وَکذَلِک یجْتَبِیک رَبُّک وَیعَلِّمُک مِن تَأْوِیلِ الأَحَادِیثِ...»}}.
+و نیز به همین جهت، حق تعالى در آیه‌ ۶ [[سوره یوسف]]، علم به تأویل احادیث را که خود نوعى از آگاهى بر غیب شمرده مى‌شود، پس از اجتباى [[حضرت یوسف]] علیه‌السلام مطرح مى‌کند: {{متن قرآن|«{{آیه|12|6}}»}}<ref>[[آیه 6 سوره یوسف|سوره یوسف، آیه ۶.]]</ref>.
 ===صلاح و اجتبا===
-در [[سوره قلم]]، آیه ‌۵۰ خداوند پس از آن‌که به قصه [[حضرت یونس]] و گرفتارى و سرگردانى وى اشاره مى‌کند، مى‌فرماید: اگر نعمتى از پروردگارش به فریادش نرسیده بود، در ‌حالى‌ که نکوهیده بود به هامون افکنده مى‌شد؛ ولى پروردگارش او را به مقام اجتبا اختصاص داد و از صالحانش قرار داد: {{متن قرآن|«فَاجْتَبَاهُ رَبُّهُ فَجَعَلَهُ مِنَ الصَّالِحِینَ»}}.
+در [[سوره قلم]]، آیه ‌۵۰ خداوند پس از آن‌که به قصه [[حضرت یونس]] و گرفتارى و سرگردانى وى اشاره مى‌کند، مى‌فرماید: اگر نعمتى از پروردگارش به فریادش نرسیده بود، در ‌حالى‌ که نکوهیده بود به هامون افکنده مى‌شد؛ ولى پروردگارش او را به مقام اجتبا اختصاص داد و از صالحانش قرار داد: {{متن قرآن|«{{آیه|68|50}}»}}<ref>[[آیه 50 سوره قلم|سوره قلم، آیه ۵۰.]]</ref>.
 ==پانویس==
 <references />

@@ سطر ۵۷: / سطر ۵۷: @@
 <references />
 ==منابع==
 *دائرةالمعارف قرآن کریم، حسن رمضانی، جلد ۲، صفحه ۱۱۶-۱۲۰.
 [[رده: واژگان قرآنی]][[رده:معارف قرآن]]

@@ سطر ۳۹: / سطر ۳۹: @@
 {{متن قرآن|«شَرَعَ لَكُم مِّنَ الدِّينِ مَا وَصَّى بِهِ نُوحًا وَالَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ وَمَا وَصَّيْنَا بِهِ إِبْرَاهِيمَ وَمُوسَى وَعِيسَى أَنْ أَقِيمُوا الدِّينَ وَلَا تَتَفَرَّقُوا فِيهِ كَبُرَ عَلَى الْمُشْرِكِينَ مَا تَدْعُوهُمْ إِلَيْهِ اللَّهُ يَجْتَبِي إِلَيْهِ مَن يَشَاء وَيَهْدِي إِلَيْهِ مَن يُنِيبُ»}}.
-برخى از مفسران، ذیل آیه‌ 122 [[سوره طه]]/20 {{متن قرآن|«ثُمَّ اجْتَبَاهُ رَبُّهُ فَتَابَ عَلَيْهِ وَهَدَى»}} گفته‌اند: كلمه اجتبا به ‌معناى جمع كردن براى برگزیدن است. در این آیه نیز خداى متعالى بنده خود (آدم) را براى خویش جمع‌آورى كرده، به ‌طورى كه كسى غیر از خدا در او شریك نباشد. بنابراین معنا است كه تفرّع جمله «فَتابَ عَلَیهِ و هَدى» بر آن به خوبى روشن مى‌شود.
+برخى از مفسران، ذیل آیه‌ 122 [[سوره طه]]/20 {{متن قرآن|«ثُمَّ اجْتَبَاهُ رَبُّهُ فَتَابَ عَلَيْهِ وَهَدَى»}} گفته‌اند: كلمه اجتبا به ‌معناى جمع كردن براى برگزیدن است. در این آیه نیز خداى متعالى بنده خود (آدم) را براى خویش جمع‌آورى كرده، به ‌طورى كه كسى غیر از خدا در او شریك نباشد. بنابراین معنا است كه تفرّع جمله {{متن قرآن|«فَتَابَ عَلَيْهِ وَهَدَى»}} بر آن به خوبى روشن مى‌شود.
 گویا او را داراى اجزایى فرض كرده و اجزایش را از این‌جا و آن‌جا گرد آورده، سپس به او رجوع و هدایتش كرده و به ‌سوى خود به راهش انداخته است.<ref>المیزان، ج‌ 14، ص‌ 223.</ref> این مفسر، ذیل آیه‌ 121 [[سوره نحل]]/16 {{متن قرآن|«شَاكِرًا لِّأَنْعُمِهِ اجْتَبَاهُ وَهَدَاهُ إِلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ»}} كه به [[حضرت ابراهیم]] علیه‌السلام مربوط است، پس از اشاره به ریشه واژه اجتبا نیز آورده است: اجتباى انسان به وسیله خدا به این است كه او را براى خود خالص، و از مذهب‌هاى گوناگون جمع‌آورى كند.<ref> المیزان، ج‌ 12، ص‌ 368.</ref>

@@ سطر ۶۱: / سطر ۶۱: @@
 در [[سوره قلم]]، آیه ‌50 خداوند پس از آن‌كه به قصه [[حضرت یونس]] و گرفتارى و سرگردانى وى اشاره مى‌كند، مى‌فرماید: اگر نعمتى از پروردگارش به فریادش نرسیده بود، در ‌حالى‌ كه نكوهیده بود به هامون افكنده مى‌شد؛ ولى پروردگارش او را به مقام اجتبا اختصاص داد و از صالحانش قرار داد: {{متن قرآن|«فَاجْتَبَاهُ رَبُّهُ فَجَعَلَهُ مِنَ الصَّالِحِينَ»}}.
-در این آیه، تأخر اجتبا از حالت خاص یونس و تقدم آن بر «فَجَعَلَهُ مِنَ الصّلِحین» آن هم با فاى تفریع مفید این معنا است كه اجتبا، یونس را از تفرق بال و تشتت و حیرانى رهایى بخشید؛ آنگاه وى را لایق درجه صالحان كرد.
+در این آیه، تأخر اجتبا از حالت خاص یونس و تقدم آن بر {{متن قرآن|«فَجَعَلَهُ مِنَ الصّلِحین»}} آن هم با فاى تفریع مفید این معنا است كه اجتبا، یونس را از تفرق بال و تشتت و حیرانى رهایى بخشید؛ آنگاه وى را لایق درجه صالحان كرد.
 كاربرد «اجتبا» در آیه‌ 203 [[سوره اعراف]]/7 به اجتباى اصطلاحى ربطى ندارد؛ بلكه فقط معناى لغوى آن مقصود است؛ زیرا این آیه به تعریض مشركان هنگام تأخیر نزول وحى بر [[پیامبر اسلام]] صلى الله علیه و آله اشاره دارد و مى‌گوید: آنان وقتى براى مدتى وحى نازل نمى‌شد و [[رسول ‌خدا]] صلى الله علیه و آله منتظر نزول وحى بود، مى‌گفتند: آیات پیشین را كه از این سو و آن سو جمع كرده‌اى، حال نیز چنین كن: {{متن قرآن|«وَإِذَا لَمْ تَأْتِهِم بِآيَةٍ قَالُواْ لَوْلاَ اجْتَبَيْتَهَا»}}.

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ ژانویهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۱۰:۱۰
سطر ۱:		سطر ۱:
		+	{{خوب}}
	گزینش بندگان خاص براى رهایى از تشتّت و بهره‌مندى از فیض‌هاى ویژه.		گزینش بندگان خاص براى رهایى از تشتّت و بهره‌مندى از فیض‌هاى ویژه.

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 گزینش بندگان خاص براى رهایى از تشتّت و بهره‌مندى از فیض‌هاى ویژه.
 واژه اجتبا از باب افتعال و از ریشه «ج ب ى» است. لغویان، جبى را به ‌معناى جمع كردن (گردآورى) دانسته‌اند؛<ref> لسان‌العرب، ج 2، ص 174؛ الصحاح، ج‌ 6، ص‌ 97؛ ترتیب‌العین، ص‌ 126.</ref> بدین سبب حوض را كه محل گردآورى آب است، جابیه و خراج را كه از اطراف و اكناف گردآورى مى‌شود، مَجْبى نامیده‌اند.<ref> النهایه، ج‌ 1، ص‌ 231؛ ترتیب العین، ص‌ 126.</ref>
@@ سطر ۷۲: / سطر ۶۸: @@
 ==منابع==
-حسن رمضانی، دائرة المعارف قرآن کریم، جلد 2، صفحه 116-120.
+*حسن رمضانی، دائرة المعارف قرآن کریم، جلد 2، صفحه 116-120.
 [[رده: واژگان قرآنی]]

@@ سطر ۳۰: / سطر ۳۰: @@
 ==اجتبا و هدایت==
-خداوند درباره شمارى از [[پیامبران]] مى‌فرماید: ما آن‌ها را اجتبا و به راه راست هدایتشان كردیم: {{متن قرآن|«واجتَبَینهُم و هَدَینهُم اِلى صِرط مُستَقیم»}}. ([[سوره انعام]]/6، 87) آمدن اجتبا همراه هدایت به ‌ویژه پیش از هدایت، گویاى این نكته است كه بین اجتبا و هدایت، رابطه علّى و معلولى برقرار است و نیز تقدم ذكرى «اجتَبَینهُم» بر «هَدَینهُم» بر زمینه‌ساز بودن اجتبا براى هدایت دلالت دارد.<ref> المیزان، ج‌ 7، ص‌ 246‌ـ‌247.</ref>
+خداوند درباره شمارى از [[پیامبران]] مى‌فرماید: ما آن‌ها را اجتبا و به راه راست هدایتشان كردیم: {{متن قرآن|«وَاجْتَبَيْنَاهُمْ وَهَدَيْنَاهُمْ إِلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ»}}. ([[سوره انعام]]/6، 87) آمدن اجتبا همراه هدایت به ‌ویژه پیش از هدایت، گویاى این نكته است كه بین اجتبا و هدایت، رابطه علّى و معلولى برقرار است و نیز تقدم ذكرى «اجتَبَینهُم» بر «هَدَینهُم» بر زمینه‌ساز بودن اجتبا براى هدایت دلالت دارد.<ref> المیزان، ج‌ 7، ص‌ 246‌ـ‌247.</ref>
 گویا خداى متعالى خواسته است، بگوید: ما پیامبران یاد ‌شده را از سرگردانى میان كثرات و تمایل و ركون به مظاهر خلقیّة نجات داده و آن‌ها را به ‌سوى خود متمایل ساخته و به صراط مستقیم هدایتشان كرده‌ایم.<ref>المیزان، ج‌ 7، ص‌ 247.</ref>
@@ سطر ۴۰: / سطر ۴۰: @@
 در آیات 13 [[سوره شورى]]/42 58 [[سوره مریم]]/19؛ 122 [[سوره طه]]/20 و 121 [[سوره نحل]]/16 نیز رابطه اجتبا و هدایت مطرح شده است. در خصوص آیه‌ 13 سوره شورى، اجتباى خداوند مسبوق به نهى از تفرقه و سابق بر هدایت ذكر شده است و این خود، گویاى سیر طبیعى تبدل تفرقه به جمع و زمینه‌سازى جمع جهت هدایت است:<ref> منهج‌الصادقین، ج‌ 8‌، ص‌ 209؛ المیزان، ج‌ 18، ص‌ 31.</ref>
-{{متن قرآن|«شَرَعَ لَكُم مِنَ الدّینِ ما‌وصّى بِهِ نوحـًا والَّذى اَوحَینا اِلَیكَ و ما‌وصَّینا بِهِ اِبرهیمَ و موسى و عیسى اَن اَقیموا الدّینَ ولاتَتَفَرَّقوا فیهِ كَبُرَ عَلَى المُشرِكینَ ما‌تَدعوهُم اِلَیهِ اللّهُ یَجتَبى اِلَیهِ مَن یَشاءُ و یَهدى اِلَیهِ مَن یُنیب»}}.
+{{متن قرآن|«شَرَعَ لَكُم مِّنَ الدِّينِ مَا وَصَّى بِهِ نُوحًا وَالَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ وَمَا وَصَّيْنَا بِهِ إِبْرَاهِيمَ وَمُوسَى وَعِيسَى أَنْ أَقِيمُوا الدِّينَ وَلَا تَتَفَرَّقُوا فِيهِ كَبُرَ عَلَى الْمُشْرِكِينَ مَا تَدْعُوهُمْ إِلَيْهِ اللَّهُ يَجْتَبِي إِلَيْهِ مَن يَشَاء وَيَهْدِي إِلَيْهِ مَن يُنِيبُ»}}.
-برخى از مفسران، ذیل آیه‌ 122 [[سوره طه]]/20 «ثُمَّ اجتَبهُ رَبُّهُ فَتابَ عَلَیهِ و هَدى» گفته‌اند: كلمه اجتبا به ‌معناى جمع كردن براى برگزیدن است. در این آیه نیز خداى متعالى بنده خود (آدم) را براى خویش جمع‌آورى كرده، به ‌طورى كه كسى غیر از خدا در او شریك نباشد. بنابراین معنا است كه تفرّع جمله «فَتابَ عَلَیهِ و هَدى» بر آن به خوبى روشن مى‌شود.
+برخى از مفسران، ذیل آیه‌ 122 [[سوره طه]]/20 {{متن قرآن|«ثُمَّ اجْتَبَاهُ رَبُّهُ فَتَابَ عَلَيْهِ وَهَدَى»}} گفته‌اند: كلمه اجتبا به ‌معناى جمع كردن براى برگزیدن است. در این آیه نیز خداى متعالى بنده خود (آدم) را براى خویش جمع‌آورى كرده، به ‌طورى كه كسى غیر از خدا در او شریك نباشد. بنابراین معنا است كه تفرّع جمله «فَتابَ عَلَیهِ و هَدى» بر آن به خوبى روشن مى‌شود.
-گویا او را داراى اجزایى فرض كرده و اجزایش را از این‌جا و آن‌جا گرد آورده، سپس به او رجوع و هدایتش كرده و به ‌سوى خود به راهش انداخته است.<ref>المیزان، ج‌ 14، ص‌ 223.</ref> این مفسر، ذیل آیه‌ 121 [[سوره نحل]]/16 {{متن قرآن|«شاكِرًا لاَِنعُمِهِ اجتَبهُ و هَدهُ اِلى صِراط مُستَقیم»}} كه به [[حضرت ابراهیم]] علیه‌السلام مربوط است، پس از اشاره به ریشه واژه اجتبا نیز آورده است: اجتباى انسان به وسیله خدا به این است كه او را براى خود خالص، و از مذهب‌هاى گوناگون جمع‌آورى كند.<ref> المیزان، ج‌ 12، ص‌ 368.</ref>
+گویا او را داراى اجزایى فرض كرده و اجزایش را از این‌جا و آن‌جا گرد آورده، سپس به او رجوع و هدایتش كرده و به ‌سوى خود به راهش انداخته است.<ref>المیزان، ج‌ 14، ص‌ 223.</ref> این مفسر، ذیل آیه‌ 121 [[سوره نحل]]/16 {{متن قرآن|«شَاكِرًا لِّأَنْعُمِهِ اجْتَبَاهُ وَهَدَاهُ إِلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ»}} كه به [[حضرت ابراهیم]] علیه‌السلام مربوط است، پس از اشاره به ریشه واژه اجتبا نیز آورده است: اجتباى انسان به وسیله خدا به این است كه او را براى خود خالص، و از مذهب‌هاى گوناگون جمع‌آورى كند.<ref> المیزان، ج‌ 12، ص‌ 368.</ref>
 ==اجتبا و نفى حرج==
-در آیه 78 [[سوره حج]]/22، به رابطه میان نفى حرج و اجتبا اشاره شده است: {{متن قرآن|«و‌جهِدوا فِى اللّهِ حَقَّ جِهادِهِ هُوَ اجتَبكُم و ما جَعَلَ عَلَیكُم فِى الدّینِ مِن حَرَج»}}. این آیه را خواه خطاب به همه امت اسلامى بدانیم ـ همان ‌گونه كه بیشتر مفسران گفته‌اند ‌ـ <ref> تفسیر ابن ‌كثیر، ج‌ 3، ص‌ 246؛ تفسیر قرطبى، ج‌ 12، ص‌ 67‌.</ref> و خواه خطاب به اهل‌بیت عصمت و طهارت ـ همان ‌طور كه مفاد برخى از روایات است و برخى از مفسران نیز آن را پسندیده‌اند‌.‌<ref> الكافى، ج 1، ص 197؛ البرهان، ج 3، ص 910ـ911.</ref>
+در آیه 78 [[سوره حج]]/22، به رابطه میان نفى حرج و اجتبا اشاره شده است: {{متن قرآن|«وَجَاهِدُوا فِي اللَّهِ حَقَّ جِهَادِهِ هُوَ اجْتَبَاكُمْ وَمَا جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ»}}. این آیه را خواه خطاب به همه امت اسلامى بدانیم ـ همان ‌گونه كه بیشتر مفسران گفته‌اند ‌ـ <ref> تفسیر ابن ‌كثیر، ج‌ 3، ص‌ 246؛ تفسیر قرطبى، ج‌ 12، ص‌ 67‌.</ref> و خواه خطاب به اهل‌بیت عصمت و طهارت ـ همان ‌طور كه مفاد برخى از روایات است و برخى از مفسران نیز آن را پسندیده‌اند‌.‌<ref> الكافى، ج 1، ص 197؛ البرهان، ج 3، ص 910ـ911.</ref>
 بین نفى حرج و حقیقت اجتبا رابطه علّى و معلولى برقرار است؛ زیرا حرج و هر گونه گرفتارى دست و پاگیرى، اضطراب و تشتت را بر انسان حاكم كرده، اطمینان و تمركز وى را از بین مى‌برد و در نتیجه نخواهد توانست به آسانى به ‌سوى ملكوت روى آورد و در جهت آن حركت كند و به هدف نایل آید؛ برخلاف صورتى كه حرج از او نفى و گرفتارى‌هاى دست و پاگیر زندگى از مسیر تكاملى وى برداشته شود؛ زیرا در این صورت تشتت و تفرق انسان به تمركز و اضطراب او به آرامش مبدل مى‌شود و سیر او را به سمت ملكوت آسان ‌مى‌كند.
@@ سطر ۵۸: / سطر ۵۸: @@
 اطلاع بر غیب، تمركز مى‌طلبد و تمركز، تجمع مى‌خواهد؛ از این ‌رو، خداوند در [[سوره آل ‌عمران]]/3 آیه‌ 179 مى‌فرماید: این ‌گونه نیست كه خدا شما را از غیب آگاه سازد؛ بلكه او از میان [[پیامبران]]، عده‌اى را به مقام اجتبا اختصاص داده؛ آنگاه آنان را بر امور غیبى آگاه مى‌سازد:<ref> المیزان، ج‌ 4، ص‌ 79.</ref>
-{{متن قرآن|«و‌ما ‌كانَ اللّهُ لِیُطلِعَكُم عَلَى الغَیبِ ولكِنَّ اللّهَ یَجتَبى مِن رُسُلِهِ مَن یَشاءُ»}} و نیز به همین جهت، حق تعالى در آیه‌ 6 [[سوره یوسف]]/12، علم به تأویل [[احادیث]] را كه خود نوعى از آگاهى بر غیب شمرده مى‌شود، پس از اجتباى [[حضرت یوسف]] علیه‌السلام مطرح مى‌كند: {{متن قرآن|«و ‌كَذلِكَ یَجتَبیكَ رَبُّكَ و یُعَلِّمُكَ مِن تَأویلِ الاَحادیثِ‌...»}}.
+{{متن قرآن|« وَمَا كَانَ اللّهُ لِيُطْلِعَكُمْ عَلَى الْغَيْبِ وَلَكِنَّ اللّهَ يَجْتَبِي مِن رُّسُلِهِ مَن يَشَاء»}} و نیز به همین جهت، حق تعالى در آیه‌ 6 [[سوره یوسف]]/12، علم به تأویل [[احادیث]] را كه خود نوعى از آگاهى بر غیب شمرده مى‌شود، پس از اجتباى [[حضرت یوسف]] علیه‌السلام مطرح مى‌كند: {{متن قرآن|«وَكَذَلِكَ يَجْتَبِيكَ رَبُّكَ وَيُعَلِّمُكَ مِن تَأْوِيلِ الأَحَادِيثِ...»}}.
 ==صلاح و اجتبا==
-در [[سوره قلم]]، آیه ‌50 خداوند پس از آن‌كه به قصه [[حضرت یونس]] و گرفتارى و سرگردانى وى اشاره مى‌كند، مى‌فرماید: اگر نعمتى از پروردگارش به فریادش نرسیده بود، در ‌حالى‌ كه نكوهیده بود به هامون افكنده مى‌شد؛ ولى پروردگارش او را به مقام اجتبا اختصاص داد و از صالحانش قرار داد: {{متن قرآن|«فَاجتَبهُ رَبُّهُ فَجَعَلَهُ مِنَ الصّلِحین»}}.
+در [[سوره قلم]]، آیه ‌50 خداوند پس از آن‌كه به قصه [[حضرت یونس]] و گرفتارى و سرگردانى وى اشاره مى‌كند، مى‌فرماید: اگر نعمتى از پروردگارش به فریادش نرسیده بود، در ‌حالى‌ كه نكوهیده بود به هامون افكنده مى‌شد؛ ولى پروردگارش او را به مقام اجتبا اختصاص داد و از صالحانش قرار داد: {{متن قرآن|«فَاجْتَبَاهُ رَبُّهُ فَجَعَلَهُ مِنَ الصَّالِحِينَ»}}.
 در این آیه، تأخر اجتبا از حالت خاص یونس و تقدم آن بر «فَجَعَلَهُ مِنَ الصّلِحین» آن هم با فاى تفریع مفید این معنا است كه اجتبا، یونس را از تفرق بال و تشتت و حیرانى رهایى بخشید؛ آنگاه وى را لایق درجه صالحان كرد.
-كاربرد «اجتبا» در آیه‌ 203 [[سوره اعراف]]/7 به اجتباى اصطلاحى ربطى ندارد؛ بلكه فقط معناى لغوى آن مقصود است؛ زیرا این آیه به تعریض مشركان هنگام تأخیر نزول وحى بر [[پیامبر اسلام]] صلى الله علیه و آله اشاره دارد و مى‌گوید: آنان وقتى براى مدتى وحى نازل نمى‌شد و [[رسول ‌خدا]] صلى الله علیه و آله منتظر نزول وحى بود، مى‌گفتند: آیات پیشین را كه از این سو و آن سو جمع كرده‌اى، حال نیز چنین كن: {{متن قرآن|«و ‌اِذا لَم ‌تَأتِهِم بِایَة قالوا لَولاَ اجتَبَیتَها»}}.
+كاربرد «اجتبا» در آیه‌ 203 [[سوره اعراف]]/7 به اجتباى اصطلاحى ربطى ندارد؛ بلكه فقط معناى لغوى آن مقصود است؛ زیرا این آیه به تعریض مشركان هنگام تأخیر نزول وحى بر [[پیامبر اسلام]] صلى الله علیه و آله اشاره دارد و مى‌گوید: آنان وقتى براى مدتى وحى نازل نمى‌شد و [[رسول ‌خدا]] صلى الله علیه و آله منتظر نزول وحى بود، مى‌گفتند: آیات پیشین را كه از این سو و آن سو جمع كرده‌اى، حال نیز چنین كن: {{متن قرآن|«وَإِذَا لَمْ تَأْتِهِم بِآيَةٍ قَالُواْ لَوْلاَ اجْتَبَيْتَهَا»}}.
 ==پانویس==