ابوریحان بیرونی - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Zamani در ‏۲۶ اوت ۲۰۲۴، ساعت ۱۲:۱۰

2024-08-26T12:10:13Z

مهدی موسوی در ‏۲۳ ژوئیهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۱۴

2023-07-23T12:14:38Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۲۳ ژوئیهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۰۶

2023-07-23T11:06:00Z

مهدی موسوی در ‏۲۳ ژوئیهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۳۳

2023-07-23T08:33:38Z

نمایش تغییرات

Zamani در ‏۶ اکتبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۷:۳۸

2022-10-06T07:38:09Z

Aghajani در ‏۲۹ فوریهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۰:۲۵

2020-02-29T10:25:41Z

Zamani در ‏۲۵ نوامبر ۲۰۱۹، ساعت ۰۹:۱۱

2019-11-25T09:11:51Z

Zamani در ‏۲۵ نوامبر ۲۰۱۹، ساعت ۰۸:۱۶

2019-11-25T08:16:54Z

Zamani: اصلاح رده

2019-11-25T07:48:10Z

اصلاح رده

Zamani در ‏۲۵ نوامبر ۲۰۱۹، ساعت ۰۷:۴۶

2019-11-25T07:46:44Z

@@ سطر ۷۳: / سطر ۷۳: @@
 [[رده:جهانگردان مسلمان]]
 [[رده:تاریخ نویسان]]
 [[رده: مقاله های مهم]]
 {{سنجش کیفی

@@ سطر ۳: / سطر ۳: @@
 ==زندگی نامه==
-ابوریحان محمد بن احمد بیرونی، در سوم [[ذی الحجه]] سال 362 ق. در یکی‌ از‌ نواحی‌ کاث خوارزم (خیوه کنونی) متولد شد. زادگاه او که در آن زمان روستای کوچکی بود بعدا به افتخار او به «بیرونی» تجدید نام داده شده است.
+ابوریحان محمد بن احمد بیرونی، در سوم [[ذی الحجه]] سال 362 ق. در یکی‌ از‌ نواحی‌ کاث، پایتخت خوارزمشاهیان اَفریغی متولد شد. زادگاه او که در آن زمان روستای کوچکی بود بعدا به افتخار او به «بیرونی» تجدید نام داده شده است.
-اینکه چرا به ابوریحان لقب بیرونی دادند، علتهای متعددی ذکر کرده‌اند که مشهورترین آن این است که: بیرون همان معنای فارسی امروزی را دارد، لذا منظور از بیرونی یعنی خارج از شهر خوارزم. در واقع چون ابوریحان در اطراف شهر خوارزم و در یک روستا متولد شد، به او لقب بیرونی، یعنی خارج از خوارزم دادند.<ref>سمعانی، الانساب، بیروت دار الجنان، 1408 ق، چاپ اول، ج2، ص 392 </ref> بعضي‌ها هم گفته اند چون ابوریحان به غیر از مدت كمي از عمرش، بقيه‌ي عمر خود را در خارج از خوارزم گذراند، به او لقب بيروني داده اند.<ref>دهخدا، علی اکبر، شرح حال نابغه ايران ابوريحان، تهران:انتشارات ظهور سال 1352، چ دوم، ص 21</ref>
+اینکه چرا به ابوریحان لقب بیرونی دادند، علتهای متعددی ذکر کرده‌اند که مشهورترین آن این است که: بیرون همان معنای فارسی امروزی را دارد، لذا منظور از بیرونی یعنی حومه و خارج از شهر خوارزم. در واقع چون ابوریحان در اطراف شهر خوارزم و در یک روستا متولد شد، به او لقب بیرونی، یعنی خارج از خوارزم دادند.<ref>سمعانی، الانساب، بیروت دار الجنان، 1408 ق، چاپ اول، ج2، ص 392 </ref> بعضي‌ها هم گفته اند چون ابوریحان به غیر از مدت كمي از عمرش، بقيه‌ي عمر خود را در خارج از خوارزم گذراند، به او لقب بيروني داده اند.<ref>دهخدا، علی اکبر، شرح حال نابغه ايران ابوريحان، تهران:انتشارات ظهور سال 1352، چ دوم، ص 21</ref>
-بیرونی تحصیلات خود را در خوارزم انجام داد، سپس‌ به دربار شمس‌المعالی قابوس‌ بن وشمگیر رفت و مورد توجه او قرار گرفت و کتاب «آثار الباقیه» را در‌ سال‌ 391 ق. به نام او تألیف کرد.
+بیرونی، 25 سالِ نخست عمر خود را در خوارزم گذراند. در این دوره از زندگی، علوم مختلف، [[فقه]]، [[کلام]]، [[صرف]] و [[نحو]]، جغرافیا، [[ریاضیات]]، ستاره شناسی، پزشکی و جز اینها را آموخت. سپس‌ به دربار امیرِ زیاری طبرستان و گرگان، شمس‌المعالی قابوس‌ بن وُشمگیر رفت و مورد توجه او قرار گرفت و کتاب «آثار الباقیه عن القرون الخالیة» (درباره گاهشماری تاریخی و علمی) را در‌ سال‌ 391 ق. به نام او تألیف کرد.
-ابوریحان به خوارزم بازگشت و به دربار خوارزمشاهیان آل‌مأمون پیوست و مورد احترام قرار گرفت و هنگامی که سلطان محمود غزنوی به گرگانچ دست یافت،‌ ابوریحان را به غزنین برد. ابوریحان در سفرهای سلطان محمود به هند با او همراه بود و با دانشمندان هندی مصاحبت و معاشرت کرد و از عقاید و علم آنها استفاده‌ بسیار‌ کرد و زبان سانسکریت را آموخت. بعد از سلطان محمود در دربار سلطان مسعود باقی ماند و کتاب‌هایی به نام او تألیف کرد. وی در حدودق. درغزنه از جهان رخت بربست.<ref>فرشته آذر شب، ابوریحان بیرونی و آثار او، مجله کیهان فرهنگی، فروردين 1385، شماره 234.</ref>
+ابوریحان به خوارزم بازگشت و به دربار خوارزمشاهیان آل‌مأمون پیوست و مورد احترام قرار گرفت و هنگامی که سلطان محمود غزنوی به گرگانچ دست یافت،‌ ابوریحان را به غزنین برد. ابوریحان در سفرهای سلطان محمود به هند با او همراه بود و با دانشمندان هندی مصاحبت و معاشرت کرد و از عقاید و علم آنها استفاده‌ بسیار‌ کرد و زبان سانسکریت را آموخت. بعد از سلطان محمود در دربار سلطان مسعود باقی ماند و کتاب‌هایی به نام او تألیف کرد. وی به طور کلی به عنوان منجّم در غزنه مشهور بود.
 درباره مذهب بیرونی می توان گفت که او در کتاب «آثار الباقیه» خود که مربوط به نخستین دوران فعالیت علمی اوست، پس از ذکر نام [[امام علی علیه السلام|حضرت علي]] علیه السلام و خاندان [[پیامبر اسلام|پيامبر]] صلی الله علیه وآله از عبارتهاي دعايي معمول بین شیعیان استفاده نموده است که نشان از [[شیعه]] بودن او دارد. دلبستگی او به [[ائمه اطهار|ائمه]] علیهم السلام بخصوص هنگام ذكر تفصيل واقعه [[روز عاشورا|عاشورا]] و [[غدير خم]] و واقعه [[مباهله پیامبر اسلام با مسیحیان نجران|مباهله]] آشكار مي‌شود.<ref>آثار الباقیه، ص329و333-334</ref> بيروني از خداوند، بخصوص براي شيعيان [[زیدیه|زيدي]] طلب حفاظت مي‌كند<ref>آثار الباقیه، ص67</ref> و ضمن اشاره به چگونگي شهادت [[زید بن علی بن الحسین|زيد بن علي]]، او را به عنوان امام نام مي‌برد،<ref>آثار الباقیه، ص331</ref><ref>دانشنامه جهان اسلام، مدخل بیرونی ابوریحان محمد بن احمد.</ref>  که با توجه به آن احتمالا او از شیعیان زیدی بوده است.
 ابوریحان بیرونی معاصر [[ابن سینا|ابوعلی سینا]] بود که در [[اصفهان]] می نشست و با هم مکاتبه و تبادل نظر فکری داشتند.
@@ سطر ۱۷: / سطر ۱۹: @@
 ابوریحان بیرونی در سن 80 سالگی در غزنه در اوایل انقلاب سلجوقیان و پادشاهی مسعود بن محمود غزنوی درگذشت. برخی درگذشت او را در ۴۴۰ یا 442 قمری می دانند.
-==آثار و تألیفات ==
+==آثار و تألیفات==
-ابوریحان بیرونی فهرست کتاب‌های خود را تا سال 427 ق. یعنی 65 سالگی اش،‌ 113 نسخه شمرده است.<ref>فرشته آذر شب، ابوریحان بیرونی و آثار او.</ref> تألیفات بیرونی به زبان عربی، یعنی زبان علمی عالم [[اسلام]] و [[ایران]] بوده است، مگر ترجمه «التفهیم» که خود، آن را از عربی به فارسی برگردانیده است (یا احتمالا برعکس).
+ابوریحان بیرونی فهرست کتاب‌های خود را تا سال 427 ق. یعنی 65 سالگی اش،‌ 113 نسخه شمرده است.<ref>فرشته آذر شب، ابوریحان بیرونی و آثار او.</ref> که بیشتر به [[ریاضیات]]، [[علم نجوم|نجوم]] و مطالب وابسته بدانها اختصاص دارد. تألیفات بیرونی به زبان عربی، یعنی زبان علمی عالم [[اسلام]] و [[ایران]] بوده است، مگر ترجمه «التفهیم لاوائل صناعة التنجیم» که خود، آن را از عربی به فارسی برگردانیده است (یا احتمالا برعکس).
 بیرونی دقت و اصابت نظر خویش را مدیون مطالعات [[فلسفه|فلسفی]] بود، لیکن او در فلسفه پیرو روش متعارف عهد خویش یعنی آن روش که به وسیله کندی و[[ فارابی]] و نظایر آنان تحکیم و تدوین شده بود، نبود بلکه به عقاید ویژه و روش جداگانه و ایرادات خود بر ارسطو ممتاز است. وی همچنین از آثار فلسفی هندوان، کتبی چون «شامل» را به عربی ترجمه نمود.
@@ سطر ۲۶: / سطر ۲۸: @@
 با این که محمود غزنوی میانه خوبی با بیرونی نداشت و وسائل کافی برای تحقیق در اختیار او نبود، ولی این دانشمند لحظه ای از تلاش برای تکمیل تحقیقات علمی خود دست نکشید. بیرونی که بر زبانهای یونانی، هندی و عربی هم تسلط داشت، کتب و رسالات متعدد که شمار آنها را افزون بر 146 عدد گزارش کرده اند نوشت، که جمع سطور آنها بالغ بر 13 هزار سطر است.
-مهمترین آثار او «التفهیم» در [[ریاضیات]] و [[علم نجوم|نجوم]]، «آثار الباقیه» در [[تاریخ]] و جغرافیا، «قانون مسعودی» که نوعی [[دانشنامه]] است و کتاب «تحقیق ماللهند» درباره اوضاع این سرزمین از تاریخ و جغرافیا تا عادات و رسوم و طبقات اجتماعی آن. بیرونی کتاب دائرةالمعارف خود را به نام سلطان مسعود غزنوی حاکم وقت تألیف کرد، ولی هدیه او را که سه بار شتر سکه نقره بود نپذیرفت و به او نوشت که کتاب را به خاطر خدمت به دانش و گسترش آن نوشته است نه پول. بیرونی در جریان لشگرکشی های محمود غزنوی به هند، امکان یافت که به این سرزمین برود، زبان هندی فراگیرد و درباره اوضاع هند تحقیق کند که محصول این تحقیق، کتاب «هندشناسی» اوست.
+مهمترین آثار او «التفهیم» در [[ریاضیات]] و [[علم نجوم|نجوم]]، «آثار الباقیه» در [[تاریخ]] و جغرافیا، «القانون المسعودی فی الهیئة والنجوم» که نوعی [[دانشنامه]] است و کتاب «تحقیق ماللهند» درباره اوضاع سرزمین هند از تاریخ و جغرافیا تا عادات و رسوم و طبقات اجتماعی آن و کتاب «الجماهر فی الجواهر»، در کانی شناسی، و کتاب الصیدنة فی الطب را در داروشناسی و مفردات پزشکی نگاشته است.
 دانشنامه علوم چاپ مسکو، ابوریحان را دانشمند همه قرون و اعصار خوانده است. در بسیاری از کشورها نام بیرونی را بر دانشگاه ها، دانشکده ها و تالار کتابخانه ها نهاده و لقب «استاد جاوید» به او داده اند.
@@ سطر ۳۵: / سطر ۵۷: @@
 ==منابع==
 *[http://alaam.tahoor.com/page.php?id=10680&cat=1248 "ابوریحان بیرونی"، سایت اعلام طهور]، تاریخ بازیابی: 9 دی ماه 1391.
 *"ابوریحان بیرونی و آثار او"، فرشته آذر شب، مجله کیهان فرهنگی، فروردين 1385، شماره 234.
 *"ابوریحان بیرونی"، [http://www.pajoohe.ir دانشنامه پژوهه]، محمدرضا رستمي زاده، بازیابی: 11 شهریور 1394.
 [[رده:تاریخ نویسان]]

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{خوب}}
-'''ابوریحان بیرونی''' (۳۶۲-۴۴۰ق) دانشمند بزرگ، ریاضیدان، ستاره شناس و تاریخ نگار سده چهارم و پنجم هجری ایران است. از آثار او مهم او می توان [[آثار الباقیه]]، [[التفهیم (کتاب)|التفهیم]] و [[قانون مسعودی (کتاب)|قانون مسعودی]] را نام برد
+'''ابوریحان بیرونی''' (۳۶۲-۴۴۰ق) دانشمند بزرگ، ریاضیدان، ستاره شناس و تاریخ نگار سده چهارم و پنجم هجری ایران است. از آثار مهم او می توان [[آثار الباقیه]]، [[التفهیم (کتاب)|التفهیم]] و [[قانون مسعودی (کتاب)|قانون مسعودی]] را نام برد
 ==ولادت==

@@ سطر ۳۷: / سطر ۳۷: @@
 *[http://alaam.tahoor.com/page.php?id=10680&cat=1248  ابوریحان بیرونی، اعلام طهور]، تاریخ بازیابی: 9 دی ماه 1391.
 *آذر شب، فرشته، ابوریحان بیرونی و آثار او، مجله کیهان فرهنگی، فروردين و ارديبهشت 1385، شماره 234و235، در دسترس در [http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/80154 سایت حوزه]
-*[http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=31560 ابوریحان بیرونی، سایت پژوهه]، بازیابی: 11 شهریور 1394
+* محمدرضا رستمي زاده، ابوریحان بیرونی،[http://www.pajoohe.ir  دانشنامه پژوهه]، بازیابی: 11 شهریور 1394
 *مدخل ابوریحان بیرونی در دانشنامه جهان اسلام.

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{خوب}}
-ابوریحان محمد بن احمد بیرونی دانشمند بزرگ و ریاضیدان، ستاره شناس و تاریخ نگار سده چهارم و پنجم هجری ایران است. از آثار او مهم او می توان [[آثار الباقیه]]، [[التفهیم (کتاب)|التفهیم]] و [[قانون مسعودی (کتاب)|قانون مسعودی]] را نام برد
+'''ابوریحان بیرونی''' (۳۶۲-۴۴۰ق) دانشمند بزرگ، ریاضیدان، ستاره شناس و تاریخ نگار سده چهارم و پنجم هجری ایران است. از آثار او مهم او می توان [[آثار الباقیه]]، [[التفهیم (کتاب)|التفهیم]] و [[قانون مسعودی (کتاب)|قانون مسعودی]] را نام برد
 ==ولادت==
-ابـوریحان‌ در سوم ذیحجه سال 362 ق در یکی‌ از‌ نواحی‌ کاث خوارزم (خـیوه کـنونی) مـتولد شد. زادگاه او که در آن زمان روستای کوچکی بود بعدا به افتخار او به «بیرونی» تجدید نام داده شده است.
+ابوریحان محمد بن احمد بیرونی در سوم ذیحجه سال 362 ق در یکی‌ از‌ نواحی‌ کاث خوارزم (خـیوه کـنونی) مـتولد شد. زادگاه او که در آن زمان روستای کوچکی بود بعدا به افتخار او به «بیرونی» تجدید نام داده شده است.
 اینکه چرا به ابوریحان لقب بیرونی دادند، علتهای متعددی ذکر کرده‌اند که مشهورترین آن این است که: بیرون همان معنای فارسی امروزی را دارد، لذا منظور از بیرونی یعنی خارج از شهر خوارزم. در واقع چون ابوریحان در اطراف شهر خوارزم و در یک روستا متولد شد، به او لقب بیرونی، یعنی خارج از خوارزم دادند.<ref>سمعانی، الانساب، بیروت دار الجنان، 1408 ق، چاپ اول، ج2، ص 392 </ref> بعضي‌ها هم گفته اند چون ابوریحان به غیر از مدت كمي از عمرش، بقيه‌ي عمر خود را در خارج از خوارزم گذراند، به او لقب بيروني داده اند.<ref>دهخدا، علی اکبر، شرح حال نابغه ايران ابوريحان، تهران:انتشارات ظهور سال 1352، چ دوم، ص 21</ref>