ابن هشام حمیری - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۲ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۱۱

2025-12-02T11:11:41Z

مهدی موسوی در ‏۲۹ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۲۹

2023-05-29T10:29:18Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۲۹ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۳۳

2023-05-29T08:33:10Z

Zamani در ‏۶ مهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۲:۰۷

2020-05-06T12:07:07Z

Akbari در ‏۵ مهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۱:۳۲

2020-05-05T11:32:15Z

Akbari در ‏۵ مهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۰:۴۷

2020-05-05T10:47:28Z

Akbari در ‏۵ مهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۰:۴۰

2020-05-05T10:40:29Z

Akbari در ‏۵ مهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۰:۳۹

2020-05-05T10:39:16Z

Akbari در ‏۵ مهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۰:۳۸

2020-05-05T10:38:46Z

Akbari در ‏۵ مهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۰:۳۷

2020-05-05T10:37:02Z

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{خوب}}
-'''«عبدالملک بن هشام حِمَیری»''' معروف به '''«ابن هِشام»''' (م، ۲۱۳ ق)، محدث، مورخ، ادیب و نسب‌شناس مسلمان در قرن سوم هجری است. او تدوین کنندۀ مشهورترین کتاب دربارۀ سیرۀ [[پیامبر اکرم]] (صلی الله علیه وآله) با عنوان «[[السیرة النبویة (کتاب)|السیرة النبویة]]» است.
+'''«عبدالملک بن هشام حِمَیری»''' معروف به '''«ابن هِشام»''' (م، ۲۱۳ ق)، محدث، مورخ، ادیب و نسب‌شناس مسلمان در قرن سوم هجری است. مشهورترین اثر او، کتاب «[[السیرة النبویة (ابن هشام) (کتاب)|السیرة النبویة]]» دربارۀ زندگی و سیرۀ [[پیامبر اکرم]] (صلی الله علیه وآله) است.
 {{شناسنامه عالم
 |نام کامل = عبدالملک بن هشام حمیری
@@ سطر ۸: / سطر ۸: @@
 |وفات =  ۲۱۳ قمری
 |مدفن =  [[مصر]]
-|اساتید =  ابوعبیده معمر بن مثنی، بکّائی، اسد بن موسی اموی،...
+|اساتید =  ابوعبیده معمر بن مثنی، زياد بن عبداللّه بکّائی، اسد بن موسی اموی،...
 |شاگردان =  عبدالرحیم بن برقی،...
-|آثار = [[السیرة النبویة (کتاب)|السیرة النبویة]]، التیجان فی ملوک حمیر، کتاب فی شرح ما وقع فی اشعار السیر من الغریب،...
+|آثار = [[السیرة النبویة (ابن هشام) (کتاب)|السیرة النبویة]]، التیجان فی ملوک حمیر، کتاب فی شرح ما وقع فی اشعار السیر من الغریب،...
 }}
 ==زندگی‌نامه==
-از زندگی ابومحمد عبدالملک بن هشام بن ایوب حِمَیری آگاهیهای ناچیزی در دست است. نخستین‌بار در سدۀ ۶ قمری، سهیلی<ref>سهیلی، الروض الانف، ج۱، ص۳۳، ۴۳</ref> در شرح خود بر سیره و پس از او قفطی<ref>قفطی، انباه الرواه، ج۲، ص۲۱۱-۲۱۲</ref> اشاره‌های کوتاهی به زندگی او کرده‌اند. برخی آگاهیها نیز از طریق ذهبی<ref>ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۱۰، ص۴۲۹</ref> به دست می‌آید. قدیم‌ترین منبع، ابن هشام را به حمیریان [[یمن]] نسبت می‌دهد<ref>سهیلی، الروض الانف، همانجا</ref>، اما قفطی<ref>قفطی، انباه الرواه، همانجا</ref> این نظر را مبتنی بر حدس و گمان می‌داند و با استناد به گفتۀ تاریخ‌نگار مصری، ابوسعید عبدالرحمن بن یونس، او را ذُهْلی، منسوب به ذهل بن معاویه...، تیره‌ای از کِنده، می‌شمارد.<ref>قس: ابراهیم، حاشیه بر انباه الرواه ج۲، ص۲۱۲، حاشیۀ ۶</ref> ذهبی،<ref>ذهبی، سیر اعلام النبلاء، همانجا</ref> ذهلی بودن ابن هشام را صحیح‌تر می‌داند و برخی نیز او را مَعافِری و سَدوسی دانسته‌اند.<ref>نک‌ : سهیلی، الروض الانف، ذهبی، سیر اعلام النبلاء، همانجاها؛ خشنی، شرح السیره النبویه، ص۳</ref>
+از زندگی ابومحمد عبدالملک بن هشام بن ایوب حِمَیری آگاهی های ناچیزی در دست است. نخستین‌بار در سدۀ ۶ قمری، سهیلی<ref>سهیلی، الروض الانف، ج۱، ص۳۳، ۴۳</ref> در شرح خود بر «[[السیرة النبویة (ابن هشام) (کتاب)|السیرة النبویة]]» و پس از او قفطی<ref>قفطی، انباه الرواه، ج۲، ص۲۱۱-۲۱۲</ref> اشاره‌های کوتاهی به زندگی او کرده‌اند. برخی آگاهی ها نیز از طریق ذهبی<ref>ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۱۰، ص۴۲۹</ref> به دست می‌آید. قدیم‌ترین منبع، ابن هشام را به حمیریان [[یمن]] نسبت می‌دهد<ref>سهیلی، الروض الانف، همانجا</ref>، اما قفطی<ref>قفطی، انباه الرواه، همانجا</ref> این نظر را مبتنی بر حدس و گمان می‌داند و با استناد به گفتۀ تاریخ‌نگار مصری، ابوسعید عبدالرحمن بن یونس، او را ذُهْلی، منسوب به ذهل بن معاویه...، تیره‌ای از کِنده، می‌شمارد.<ref>قس: ابراهیم، حاشیه بر انباه الرواه، ج۲، ص۲۱۲، حاشیۀ ۶</ref> ذهبی،<ref>ذهبی، سیر اعلام النبلاء، همانجا</ref> ذهلی بودن ابن هشام را صحیح‌تر می‌داند و برخی نیز او را مَعافِری و سَدوسی دانسته‌اند.<ref>نک‌ : سهیلی، الروض الانف؛ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، همانجاها؛ خشنی، شرح السیره النبویه، ص۳</ref>
 به هر حال دلایل روشنی برای تعیین دقیق نسب او در دست نیست<ref>سقا، مقدمه بر السیره، ص«ف»</ref>. تنها نکتۀ قابل ذکر این است که نمی‌توان علاقۀ ابن هشام را به حمیریان نادیده گرفت، زیرا او اثری دربارۀ پادشاهان حمیر تألیف کرده و پدر او نیز به تاریخ این قوم علاقه‌مند بوده و ابن هشام چند بار وقایعی را از طریق او در این اثر نقل کرده است.<ref>نک‌ : ابن هشام، التیجان، ص۱۷۳-۱۷۴، ۲۱۴، ۲۲۲.</ref>
-ظاهراً ابن هشام در [[بصره]] به دنیا آمده است، اما زمان تولد او به درستی معلوم نیست. تنها می‌دانیم در میان کسانی که او مستقیماً از آنان روایت کرده، کسی نیست که پیش از نیمۀ سدۀ ۲ق. درگذشته باشد و نیز او پیش از مرگ بَکّائی، شاگرد برجستۀ [[محمد بن اسحاق|ابن اسحاق]] (۱۸۳ق)، در سنّی بوده است که بتواند متن کامل «[[سیره ابن اسحاق|سیره]]» را از وی اخذ کند.<ref>ابن هشام، السیره، ج۱، ص۵؛ قفطی، انباه الرواه، همانجا؛ ابن خلکان، وفیات، ج۲، ص۳۲۸</ref>
+ظاهراً ابن هشام در [[بصره]] به دنیا آمده است، اما زمان تولد او به درستی معلوم نیست. تنها می‌دانیم در میان کسانی که او مستقیماً از آنان روایت کرده، کسی نیست که پیش از نیمۀ سدۀ ۲ق. درگذشته باشد و نیز او پیش از مرگ زياد بن عبداللّه بَکّائی، شاگرد برجستۀ [[محمد بن اسحاق|ابن اسحاق]] (۱۸۳ق)، در سنّی بوده است که بتواند متن کامل «[[سیره ابن اسحاق|سیره]]» را از وی اخذ کند.<ref>ابن هشام، السیره، ج۱، ص۵؛ قفطی، انباه الرواه، همانجا؛ ابن خلکان، وفیات، ج۲، ص۳۲۸</ref>
 ابن هشام در زادگاه خود پرورش یافت و از آنجا که اکثر رجال [[سند حدیث|سند]] او در سیره از مردمِ [[کوفه]] و بصره‌اند،<ref>مهدوی، مقدمه بر خلاصۀ سیرت رسول‌اللـه، ص۳۳</ref> وی می‌بایست بخش مهمی از زندگی و آموزشهای خود را در این نواحی گذرانده باشد.<ref>نک‌ : ابن خلکان، وفیات، همانجا؛ برای فهرست کاملی از رجال سند ابن هشام در السیره، نک‌: مهدوی، مقدمه بر خلاصۀ سیرت رسول‌الله، ص ۱۴۲-۱۴۴</ref>
-ابن هشام در مصر که آخرین منزل سفرهای علمی او بود<ref>قس: سقا، مقدمه بر السیره، همانجا</ref>، مقیم شد و تا پایان عمر در آنجا زیست.<ref>قفطی،انباه الرواه،  ذهبی، سیر اعلام النبلاء، همانجاها</ref> ابن هشام حمیری بنابر گفتۀ سهیلی در ۲۱۳ق. درگذشت، اما قفطی و ذهبی نظر سهیلی را مردود دانسته و ۲۱۸ق. را اختیار کرده‌اند.<ref>قفطی، انباه الرواه،  و ذهبی، سیر اعلام النبلاء، همانجاها</ref>
+ابن هشام در مصر که آخرین منزل سفرهای علمی او بود<ref>قس: سقا، مقدمه بر السیره، همانجا</ref>، مقیم شد و تا پایان عمر در آنجا زیست.<ref>قفطی،انباه الرواه؛ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، همانجاها</ref> ابن هشام حمیری بنابر گفتۀ سهیلی در ۲۱۳ق. درگذشت، اما قفطی و ذهبی نظر سهیلی را مردود دانسته و ۲۱۸ق. را اختیار کرده‌اند.<ref>قفطی، انباه الرواه؛ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، همانجاها</ref>
 == استادان و شاگردان ==
-از استادان و رجال [[حدیث]] ابن هشام می‌توان ابوعبیده معمر بن مثنی و بکّائی را نام برد. ابن هشام می‌بایست پیش از ورود به [[مصر]] از بکائی استماع کرده باشد، زیرا وی در مصر سیره را روایت می‌کرد. همچنین اسد بن موسی اموی را نیز باید از استادان معتبر او به شمار آورد، زیرا ابن هشام، «التیجان» را بیشتر از طریق وی نقل کرده است.
+از استادان و رجال [[حدیث]] ابن هشام می‌توان ابوعبیده معمر بن مثنی و زياد بن عبداللّه بکّائی را نام برد. ابن هشام می‌بایست پیش از ورود به [[مصر]] از بکائی استماع کرده باشد، زیرا وی در مصر سیره را روایت می‌کرد. همچنین اسد بن موسی اموی را نیز باید از استادان معتبر او به شمار آورد، زیرا ابن هشام، «التیجان» را بیشتر از طریق وی نقل کرده است.
 از گروه بسیاری که در مجلس حدیث ابن هشام حضور می‌یافتند، تنها نام برخی به جا مانده است،<ref>نک‌ : قاضی عیاض، ترتیب المدارک، ج۳، ص۱۳۴، ۱۳۶</ref> که برجسته‌ترین آنان عبدالرحیم بن برقی راوی سیره در مصر است.<ref>همو، ج۳، ص۸۴؛ ابن خیر، ص۲۳۳-۲۳۶؛ یاقوت، بلدان، ج۱، ص۵۷۴؛ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۱۳، ص۴۸</ref>
@@ سطر ۳۴: / سطر ۳۴: @@
 ==آثار و تألیفات==
-# [[السیرة النبویة (کتاب)|السیرة النبویة]]، که معمولاً «سیره ابن هشام» نیز خوانده می‌شود همواره مورد توجه و استفادۀ مسلمانان بوده است.<ref>نک‌: قفطی، انباه الرواه، ج۲، ص۲۱۲؛ ابن خلکان، وفیات، ج۳، ص۱۷۷؛ ابن‌کثیر، البدایه، همانجا</ref> متن سیره به صورتی که در چاپهای مختلف مشاهده می‌شود، به ابواب و فصول تقسیم نشده است و عنوانهایی هم که بعدها به بخشهای مختلف آن داده‌اند، تنها بازگو کنندۀ وقایع بخشهاست و آنها را به یکدیگر پیوند نمی‌دهد.
+# [[السیرة النبویة (ابن هشام) (کتاب)|السیرة النبویة]]، که معمولاً «سیره ابن هشام» نیز خوانده می‌شود همواره مورد توجه و استفادۀ مسلمانان بوده است.<ref>نک‌: قفطی، انباه الرواه، ج۲، ص۲۱۲؛ ابن خلکان، وفیات، ج۳، ص۱۷۷؛ ابن‌کثیر، البدایه، همانجا</ref> متن سیره به صورتی که در چاپهای مختلف مشاهده می‌شود، به ابواب و فصول تقسیم نشده است و عنوانهایی هم که بعدها به بخشهای مختلف آن داده‌اند، تنها بازگو کنندۀ وقایع بخشهاست و آنها را به یکدیگر پیوند نمی‌دهد.
-# التیجان فی ملوک حمیر، که از آن با نام «التیجان لمعرفة ملوک الزمان فی اخبار قحطان»، یا «شرح انساب حمیر و ملوکها»<ref>قفطی، انباه الرواه، ابن خلکان، وفیات، همانجاها</ref> نیز یاد می‌شود. بخشی از اخبار این کتاب هم از طریق بکائی و ابن اسحاق روایت شده است، اما پایۀ روایت آن بر احادیث اسد بن موسی قرار دارد. بنابراین، التیجان را باید حاصل دوران اقامت ابن هشام در [[مصر]] دانست.<ref>قس: ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۱۰، ص۱۶۲-۱۶۳</ref> اهمیت و ویژگی التیجان در این است که میان حوادث تاریخی و قصص دینی، [[خرافات|خرافه]] و اسطوره جمع کرده است و از نظر پیدایش و شیوۀ روایت قصۀ عربی درخور توجه است.<ref>مقالح، مقدمه بر التیجان ، ص۷-۸</ref> التیجان به لحاظ احتوا بر حکایات مربوط به پیدایش زبان عرب و فارسی و همچنین شهرها، نژادها و پادشاهان [[ایران|ایرانی]] نیز منبع قابل مطالعه‌ای است.
+# التیجان فی ملوک حمیر، که از آن با نام «التیجان لمعرفة ملوک الزمان فی اخبار قحطان»، یا «شرح انساب حمیر و ملوکها»<ref>قفطی، انباه الرواه؛ ابن خلکان، وفیات، همانجاها</ref> نیز یاد می‌شود. بخشی از اخبار این کتاب هم از طریق بکائی و ابن اسحاق روایت شده است، اما پایۀ روایت آن بر احادیث اسد بن موسی قرار دارد. بنابراین، التیجان را باید حاصل دوران اقامت ابن هشام در [[مصر]] دانست.<ref>قس: ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۱۰، ص۱۶۲-۱۶۳</ref> اهمیت و ویژگی التیجان در این است که میان حوادث تاریخی و قصص دینی، [[خرافات|خرافه]] و اسطوره جمع کرده است و از نظر پیدایش و شیوۀ روایت قصۀ عربی درخور توجه است.<ref>مقالح، مقدمه بر التیجان ، ص۷-۸</ref> التیجان به لحاظ احتوا بر حکایات مربوط به پیدایش زبان عرب و فارسی و همچنین شهرها، نژادها و پادشاهان [[ایران|ایرانی]] نیز منبع قابل مطالعه‌ای است.
 # کتاب فی شرح ما وقع فی اشعار السیر من الغریب،<ref>سهیلی، الروض الانف، همانجا</ref> که در دست نیست.
 ==پانویس==

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{خوب}}
-اِبْنِ هِشام، ابومحمد عبدالملک بن هشام بن ایوب حِمَیری (د 213 یا 218ق/828 یا 833م)، محدث، مورخ، ادیب، نسب‌شناس و تدوین کنندۀ مشهورترین کتاب دربارۀ سیرۀ پیامبر است.
+«عبدالملک بن هشام بن ایوب حِمَیری» معروف به «ابن هِشام» (د 213 یا 218 ق)، محدث، مورخ، ادیب، نسب‌شناس و تدوین کنندۀ مشهورترین کتاب دربارۀ سیرۀ پیامبر است.
-==معرفی اجمالی==
+==زندگی‌نامه==
-از زندگی ابومحمد عبدالملک بن هشام بن ایوب حِمَیری آگاهیهای ناچیزی در دست است. نخستین‌بار در سدۀ 6ق/12م سهیلی <ref>سهیلی، الروض الانف، ج1، ص33، 43</ref> در شرح خود بر سیره و پس از او قفطی <ref>قفطی، انباه الرواه، ج2، ص211-212</ref> اشاره‌های کوتاهی به زندگی او کرده‌اند. برخی آگاهیها نیز از طریق ذهبی <ref>ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج10، ص429</ref> به دست می‌آید. قدیم‌ترین منبع، ابن هشام را به حمیریان یمن نسبت می‌دهد <ref>سهیلی، الروض الانف، همانجا</ref>، اما قفطی <ref>قفطی، انباه الرواه، همانجا</ref> این نظر را مبتنی بر حدس و گمان می‌داند و با استناد به گفتۀ تاریخ‌نگار مصری، ابوسعید عبدالرحمن بن یونس، او را ذُهْلی، منسوب به ذهل ابن معاویه بن...، تیره‌ای از کِنده، می‌شمارد <ref>قس: ابراهیم، حاشیه بر انباه الرواه ج2، ص212، حاشیۀ 6</ref>. ذهبی <ref>ذهبی، سیر اعلام النبلاء، همانجا</ref> ذهلی بودن ابن هشام را صحیح‌تر می‌داند و برخی نیز او را مَعافِری و سَدوسی دانسته‌اند <ref>نک‌ : سهیلی، الروض الانف، ذهبی، سیر اعلام النبلاء، همانجاها؛ خشنی، شرح السیره النبویه، ص3.</ref> به هر حال دلایل روشنی برای تعیین دقیق نسب او در دست نیست <ref>سقا، مقدمه بر السیره، ص«ف»</ref>. تنها نکتۀ قابل ذکر این است که نمی‌توان علاقۀ ابن هشام را به حمیریان نادیده گرفت، زیرا او اثری دربارۀ پادشاهان حمیر تألیف کرده و پدر او نیز به تاریخ این قوم علاقه‌مند بوده و ابن هشام چند بار وقایعی را از طریق او در این اثر نقل کرده است <ref>نک‌ : ابن هشام، التیجان، ص173-174، 214، 222.</ref>
+از زندگی ابومحمد عبدالملک بن هشام بن ایوب حِمَیری آگاهیهای ناچیزی در دست است. نخستین‌بار در سدۀ 6 قمری، سهیلی<ref>سهیلی، الروض الانف، ج1، ص33، 43</ref> در شرح خود بر سیره و پس از او قفطی<ref>قفطی، انباه الرواه، ج2، ص211-212</ref> اشاره‌های کوتاهی به زندگی او کرده‌اند. برخی آگاهیها نیز از طریق ذهبی<ref>ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج10، ص429</ref> به دست می‌آید. قدیم‌ترین منبع، ابن هشام را به حمیریان [[یمن]] نسبت می‌دهد<ref>سهیلی، الروض الانف، همانجا</ref>، اما قفطی<ref>قفطی، انباه الرواه، همانجا</ref> این نظر را مبتنی بر حدس و گمان می‌داند و با استناد به گفتۀ تاریخ‌نگار مصری، ابوسعید عبدالرحمن بن یونس، او را ذُهْلی، منسوب به ذهل بن معاویه...، تیره‌ای از کِنده، می‌شمارد.<ref>قس: ابراهیم، حاشیه بر انباه الرواه ج2، ص212، حاشیۀ 6</ref> ذهبی،<ref>ذهبی، سیر اعلام النبلاء، همانجا</ref> ذهلی بودن ابن هشام را صحیح‌تر می‌داند و برخی نیز او را مَعافِری و سَدوسی دانسته‌اند.<ref>نک‌ : سهیلی، الروض الانف، ذهبی، سیر اعلام النبلاء، همانجاها؛ خشنی، شرح السیره النبویه، ص3.</ref>
-ظاهراً ابن هشام در بصره به دنیا آمده است، اما زمان تولد او به درستی معلوم نیست. تنها می‌دانیم در میان کسانی که او مستقیماً از آنان روایت کرده، کسی نیست که پیش از نیمۀ سدۀ 2ق درگذشته باشد و نیز او پیش از مرگ بَکّائی، شاگرد برجستۀ ابن اسحاق (183ق)، در سنّی بوده است که بتواند متن کامل سیره را از وی اخذ کند <ref>ابن هشام، السیره، ج1، ص5؛ قفطی، انباه الرواه، همانجا؛ ابن خلکان، وفیات، ج2، ص328</ref>. ابن هشام در زادگاه خود پرورش یافت و از آنجا که اکثر رجال سند او در سیره از مردمِ کوفه و بصره‌اند <ref>مهدوی، مقدمه بر خلاصۀ سیرت رسول‌اللـه، ص33</ref>، وی می‌بایست بخش مهمی از زندگی و آموزشهای خود را در این نواحی گذرانده باشد، چنانکه بکائی را نیز در میان همین رجال می‌بینیم<ref>نک‌ : ابن خلکان، وفیات، همانجا؛ برای فهرست کاملی از رجال سند ابن هشام در السیره، نک‌ : مهدوی، مقدمه بر خلاصۀ سیرت رسول‌اللـه، ص 142-144</ref> .از استادان و رجال حدیث او می‌توان ابوعبیده معمر بن مثنی <ref>ابن هشام، همان، ج1، ص42، 49، 196، جم‌، ابوزید انصاری،همان، ج1، ص13، 57، 70، جم‌، خلف احمر، همان، ج1، ص9، 91، ج3، ص38، جم‌ و هیثم بن عدی، همو، التیجان، ص261</ref> را نام برد. همچنین اسد بن موسی اموی را نیز باید از استادان معتبر او به شمار آورد، زیرا ابن هشام التیجان را بیشتر از طریق وی نقل کرده است <ref>نک‌ : ص 9، 73، 97، 118.</ref>
+به هر حال دلایل روشنی برای تعیین دقیق نسب او در دست نیست<ref>سقا، مقدمه بر السیره، ص«ف»</ref>. تنها نکتۀ قابل ذکر این است که نمی‌توان علاقۀ ابن هشام را به حمیریان نادیده گرفت، زیرا او اثری دربارۀ پادشاهان حمیر تألیف کرده و پدر او نیز به تاریخ این قوم علاقه‌مند بوده و ابن هشام چند بار وقایعی را از طریق او در این اثر نقل کرده است.<ref>نک‌ : ابن هشام، التیجان، ص173-174، 214، 222.</ref>
-تاریخ ورود ابن هشام به مصر معلوم نیست، اما می‌دانیم که وی در اینجا که آخرین منزل سفرهای علمی او بود <ref>قس: سقا، مقدمه بر السیره، همانجا</ref>، مقیم شد و تا پایان عمر در مصر زیست <ref>قفطی،انباه الرواه،  ذهبی، سیر اعلام النبلاء، همانجاها</ref>. ابن هشام می‌بایست پیش از ورود به مصر از بکائی استماع کرده باشد، زیرا وی در مصر سیره را روایت می‌کرد. از گروه بسیاری که در مجلس حدیث ابن هشام حضور می‌یافتند، تنها نام برخی به جا مانده است <ref>نک‌ : قاضی عیاض، ترتیب المدارک، ج3، ص134، 136</ref> که برجسته‌ترین آنان عبدالرحیم بن برقی راوی سیره در مصر است <ref>همو، ج3، ص84؛ ابن خیر، ص233-236؛ یاقوت، بلدان، ج1، ص574؛ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج13، ص48.</ref>
+ظاهراً ابن هشام در [[بصره]] به دنیا آمده است، اما زمان تولد او به درستی معلوم نیست. تنها می‌دانیم در میان کسانی که او مستقیماً از آنان روایت کرده، کسی نیست که پیش از سدۀ 2ق. درگذشته باشد و نیز او پیش از مرگ بَکّائی، شاگرد برجستۀ [[محمد بن اسحاق|ابن اسحاق]] (183ق)، در سنّی بوده است که بتواند متن کامل «[[سیره ابن اسحاق|سیره]]» را از وی اخذ کند.<ref>ابن هشام، السیره، ج1، ص5؛ قفطی، انباه الرواه، همانجا؛ ابن خلکان، وفیات، ج2، ص328</ref>
 ==سرودن شعر==
-ابن هشام در ادب و شعر نیز دستی توانا داشت و در این زمینه پیشوای بلامنازع مصر به شمار می‌آمد. شاید به همین سبب بود که هنگام ورود شافعی در 198ق/814م به مصر <ref>اسنوی، طبقات الشافعیه، ج1، ص12؛ قاضی عیاض، ترتیب المدارک، ج1، ص382</ref>، ابن هشام در دیدار از او درنگ کرد، اما چون یکدیگر را ملاقات کردند، به انشاد شعر برای هم پرداختند و ابن هشام پس از این دیدار شافعی را ستود <ref>ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج10، ص429؛ ابن کثیر، البدایه، ج10، ص294</ref>. توجه ابن هشام را به نسب، ادب، لغت و فصاحت می‌توان در آنچه او از امتیازات شافعی دانسته، ملاحظه کرد <ref>نک‌ : قاضی عیاض، ترتیب المدارک، ج1، ص388؛ ابن حجر، توالی التأسیس، ص96</ref>. جز لغت آنچه از دانش او در سیره بازتاب یافته، عموماً به احاطۀ وی در نسب‌شناسی و شناخت گویندگان اشعار باز می‌گردد. با اینهمه، به نظر مصححان سیره، وی اشعاری از ابن اسحاق نقل کرده که آشکارا مجعول و سست است و نتوانسته دربارۀ آنها نظری قطعی ابراز کند <ref>سقا، مقدمه بر السیره، ص«ف ـ ص»</ref>، گرچه ابن هشام خود به تأکید گفته که از آوردن چنین اشعاری خودداری کرده است <ref>السیره، ابن هشام، ج1، ص4</ref>. وی بنابر گفتۀ سهیلی (همانجا) در 213ق درگذشت، اما قفطی و ذهبی <ref>قفطی، انباه الرواه،  و ذهبی، سیر اعلام النبلاء، همانجاها</ref> نظر سهیلی را مردود دانسته و 218ق را اختیار کرده‌اند. قمی<ref>قمی، الکنی و الالقاب، ج 1، ص452</ref> مرثیۀ ابن نباته در مرگ جمال‌الدین عبداللـه ابن هشام <ref>نک‌ : نباته، دیوان، ص 466</ref> را به خطا رثای شاعر در حق ابن ابی هشام دانسته است.
+ابن هشام در ادب و [[شعر]] نیز دستی توانا داشت و در این زمینه پیشوای بلامنازع مصر به شمار می‌آمد. شاید به همین سبب بود که هنگام ورود [[شافعی]] در 198ق. به مصر<ref>اسنوی، طبقات الشافعیه، ج1، ص12؛ قاضی عیاض، ترتیب المدارک، ج1، ص382</ref>، ابن هشام در دیدار از او درنگ کرد، اما چون یکدیگر را ملاقات کردند، به انشاد شعر برای هم پرداختند و ابن هشام پس از این دیدار شافعی را ستود<ref>ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج10، ص429؛ ابن کثیر، البدایه، ج10، ص294</ref>.
 ==آثار==
@@ سطر ۲۰: / سطر ۲۸: @@
 . کتاب فی شرح ما وقع فی اشعار السیر من الغریب<ref>سهیلی، الروض الانف، همانجا</ref>، که در دست نیست.
-==پانویس ==
+==پانویس==
 <references />
-==منابع مقاله==
+==منابع==
-==منبع==
+* "ابن هشام، ابومحمد عبدالملک"، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، محمدمهدی مؤذن جامی، ج5، ص118.
 {{سنجش کیفی
 |سنجش=شده

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ مهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۲:۰۷
سطر ۱:		سطر ۱:
−	~~{{و}}~~
	{{خوب}}		{{خوب}}
	اِبْنِ هِشام، ابومحمد عبدالملک بن هشام بن ایوب حِمَیری (د 213 یا 218ق/828 یا 833م)، محدث، مورخ، ادیب، نسب‌شناس و تدوین کنندۀ مشهورترین کتاب دربارۀ سیرۀ پیامبر است.		اِبْنِ هِشام، ابومحمد عبدالملک بن هشام بن ایوب حِمَیری (د 213 یا 218ق/828 یا 833م)، محدث، مورخ، ادیب، نسب‌شناس و تدوین کنندۀ مشهورترین کتاب دربارۀ سیرۀ پیامبر است.

@@ سطر ۴۴: / سطر ۴۴: @@
 ==منبع==
-دانشنامه بزرگ اسلامی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، جلد5 ،ص1910
+محمدمهدی مؤذن جامی، مدخل«ابن هشام، ابو محمد عبدالملک» در دائرة المعارف بزرگ اسلامی، (ج5، ص118).
 {{سنجش کیفی
 |سنجش=شده

@@ سطر ۱۱: / سطر ۱۱: @@
 ==سرودن شعر==
-ابن هشام در ادب و شعر نیز دستی توانا داشت و در این زمینه پیشوای بلامنازع مصر به شمار می‌آمد. شاید به همین سبب بود که هنگام ورود شافعی در 198ق/814م به مصر <ref>اسنوی، طبقات الشافعیه، ج1، ص12؛ قاضی عیاض، ترتیب المدارک، ج1، ص382</ref>، ابن هشام در دیدار از او درنگ کرد، اما چون یکدیگر را ملاقات کردند، به انشاد شعر برای هم پرداختند و ابن هشام پس از این دیدار شافعی را ستود <ref>ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج10، ص429؛ ابن کثیر، البدایه، ج10، ص294</ref>. توجه ابن هشام را به نسب، ادب، لغت و فصاحت می‌توان در آنچه او از امتیازات شافعی دانسته، ملاحظه کرد <ref>نک‌ : قاضی عیاض، ترتیب المدارک، ج1، ص388؛ ابن حجر، توالی التأسیس، ص96</ref>. جز لغت آنچه از دانش او در سیره بازتاب یافته، عموماً به احاطۀ وی در نسب‌شناسی و شناخت گویندگان اشعار باز می‌گردد. با اینهمه، به نظر مصححان سیره، وی اشعاری از ابن اسحاق نقل کرده که آشکارا مجعول و سست است و نتوانسته دربارۀ آنها نظری قطعی ابراز کند <ref>سقا، مقدمه بر السیره، ص«ف ـ ص»</ref>، گرچه ابن هشام خود به تأکید گفته که از آوردن چنین اشعاری خودداری کرده است <ref>السیره، ابن هشام، ج1، ص4</ref>. وی بنابر گفتۀ سهیلی (همانجا) در 213ق درگذشت، اما قفطی و ذهبی (همانجاها) نظر سهیلی را مردود دانسته و 218ق را اختیار کرده‌اند. <ref>قمی، ج 1، ص452</ref> مرثیۀ ابن نباته در مرگ جمال‌الدین عبداللـه ابن هشام <ref>نک‌ : نباته، دیوان، ص 466</ref> را به خطا رثای شاعر در حق ابن ابی هشام دانسته است.
+ابن هشام در ادب و شعر نیز دستی توانا داشت و در این زمینه پیشوای بلامنازع مصر به شمار می‌آمد. شاید به همین سبب بود که هنگام ورود شافعی در 198ق/814م به مصر <ref>اسنوی، طبقات الشافعیه، ج1، ص12؛ قاضی عیاض، ترتیب المدارک، ج1، ص382</ref>، ابن هشام در دیدار از او درنگ کرد، اما چون یکدیگر را ملاقات کردند، به انشاد شعر برای هم پرداختند و ابن هشام پس از این دیدار شافعی را ستود <ref>ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج10، ص429؛ ابن کثیر، البدایه، ج10، ص294</ref>. توجه ابن هشام را به نسب، ادب، لغت و فصاحت می‌توان در آنچه او از امتیازات شافعی دانسته، ملاحظه کرد <ref>نک‌ : قاضی عیاض، ترتیب المدارک، ج1، ص388؛ ابن حجر، توالی التأسیس، ص96</ref>. جز لغت آنچه از دانش او در سیره بازتاب یافته، عموماً به احاطۀ وی در نسب‌شناسی و شناخت گویندگان اشعار باز می‌گردد. با اینهمه، به نظر مصححان سیره، وی اشعاری از ابن اسحاق نقل کرده که آشکارا مجعول و سست است و نتوانسته دربارۀ آنها نظری قطعی ابراز کند <ref>سقا، مقدمه بر السیره، ص«ف ـ ص»</ref>، گرچه ابن هشام خود به تأکید گفته که از آوردن چنین اشعاری خودداری کرده است <ref>السیره، ابن هشام، ج1، ص4</ref>. وی بنابر گفتۀ سهیلی (همانجا) در 213ق درگذشت، اما قفطی و ذهبی <ref>قفطی، انباه الرواه،  و ذهبی، سیر اعلام النبلاء، همانجاها</ref> نظر سهیلی را مردود دانسته و 218ق را اختیار کرده‌اند. قمی<ref>قمی، الکنی و الالقاب، ج 1، ص452</ref> مرثیۀ ابن نباته در مرگ جمال‌الدین عبداللـه ابن هشام <ref>نک‌ : نباته، دیوان، ص 466</ref> را به خطا رثای شاعر در حق ابن ابی هشام دانسته است.
 ==آثار==
@@ سطر ۱۷: / سطر ۱۷: @@
 . السیره النبویه (ﻫ م) که معمولاً سیره ابن هشام نیز خوانده می‌شود <ref>نک‌: قفطی، انباه الرواه، ج2، ص212؛ ابن خلکان، وفیات، ج3، ص177؛ ابن‌کثیر، البدایه، همانجا.</ref> متن سیره به صورتی که در چاپهای مختلف مشاهده می‌شود، به ابواب و فصول تقسیم نشده است و عنوانهایی هم که بعدها به بخشهای مختلف آن داده‌اند، تنها بازگو کنندۀ وقایع بخشهاست و آنها را به یکدیگر پیوند نمی‌دهد. این کتاب همواره مورد توجه و استفادۀ مسلمانان بوده است؛
-. التیجان فی ملوک حمیر که از آن با نام التیجان لمعرفه ملوک الزمان فی اخبار قحطان <ref>GAS,vI,p299</ref>، یا شرح انساب حمیر و ملوکها <ref>قفطی، انباه الرواه، ابن خلکان، وفیات، همانجاها</ref> نیز یاد می‌شود. بخشی از اخبار این کتاب هم از طریق بکائی و ابن اسحاق روایت شده است <ref>نک‌: ص 75، 84، 137، 185، 222، 303</ref>، اما پایۀ روایت آن بر احادیث اسد بن موسی قرار دارد. بنابراین، التیجان را باید حاصل دوران اقامت ابن هشام در مصر دانست <ref>قس: ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج10، ص162-163.</ref> این اثر نه از نظر مطالعۀ زندگی ابن هشام ــ مثلاً در رجال حدیث او و نحوۀ نگرش به تاریخ ــ و نه مستقلاً چنانکه باید مورد بررسی قرار نگرفته است <ref>قس: GAS، همانجا.</ref> اهمیت و ویژگی التیجان در این است که میان حوادث تاریخی و قصص دینی، خرافه و اسطوره جمع کرده است و از نظر پیدایش و شیوۀ روایت قصۀ عربی درخور توجه است <ref>مقالح، مقدمه بر التیجان ، ص7-8.</ref> التیجان به لحاظ احتوا بر حکایات مربوط به پیدایش زبان عرب و فارسی <ref>ص 43، 106، 107</ref> و همچنین شهرها، نژادها و پادشاهان ایرانی <ref>ص 114، 232-237، 245-246، 251، 315-317</ref> نیز منبع قابل مطالعه‌ای است. این اثر یک بار به کوشش فریتس کرنکو در حیدرآباد (1347ق) و بار دیگر به کوشش عبدالعزیز مقالح در صنعا (1979م) به چاپ رسیده است؛
+. التیجان فی ملوک حمیر که از آن با نام التیجان لمعرفه ملوک الزمان فی اخبار قحطان <ref>GAS, vI, p299</ref>، یا شرح انساب حمیر و ملوکها <ref>قفطی، انباه الرواه، ابن خلکان، وفیات، همانجاها</ref> نیز یاد می‌شود. بخشی از اخبار این کتاب هم از طریق بکائی و ابن اسحاق روایت شده است <ref>نک‌: ص 75، 84، 137، 185، 222، 303</ref>، اما پایۀ روایت آن بر احادیث اسد بن موسی قرار دارد. بنابراین، التیجان را باید حاصل دوران اقامت ابن هشام در مصر دانست <ref>قس: ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج10، ص162-163.</ref> این اثر نه از نظر مطالعۀ زندگی ابن هشام ــ مثلاً در رجال حدیث او و نحوۀ نگرش به تاریخ ــ و نه مستقلاً چنانکه باید مورد بررسی قرار نگرفته است <ref>قس: GAS، همانجا.</ref> اهمیت و ویژگی التیجان در این است که میان حوادث تاریخی و قصص دینی، خرافه و اسطوره جمع کرده است و از نظر پیدایش و شیوۀ روایت قصۀ عربی درخور توجه است <ref>مقالح، مقدمه بر التیجان ، ص7-8.</ref> التیجان به لحاظ احتوا بر حکایات مربوط به پیدایش زبان عرب و فارسی <ref>ص 43، 106، 107</ref> و همچنین شهرها، نژادها و پادشاهان ایرانی <ref>ص 114، 232-237، 245-246، 251، 315-317</ref> نیز منبع قابل مطالعه‌ای است. این اثر یک بار به کوشش فریتس کرنکو در حیدرآباد (1347ق) و بار دیگر به کوشش عبدالعزیز مقالح در صنعا (1979م) به چاپ رسیده است؛
-. کتاب فی شرح ما وقع فی اشعار السیر من الغریب (سهیلی، الروض الانف، همانجا)، که در دست نیست.
+. کتاب فی شرح ما وقع فی اشعار السیر من الغریب<ref>سهیلی، الروض الانف، همانجا</ref>، که در دست نیست.
 ==پانویس ==