https://wiki.ahlolbait.com/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D9%82%D8%AA%DB%8C%D8%A8%D9%87_%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%88%D8%B1%DB%8Cابن قتیبه دینوری - تاریخچهٔ ویرایشها2026-04-19T18:07:20Zتاریخچهٔ ویرایشهای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.32.0https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D9%82%D8%AA%DB%8C%D8%A8%D9%87_%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%88%D8%B1%DB%8C&diff=160414&oldid=prevمهدی موسوی: /* آثار و تألیفات */2026-02-13T11:48:29Z<p><span dir="auto"><span class="autocomment">آثار و تألیفات</span></span></p>
<table class="diff diff-contentalign-right" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">نسخهٔ ۱۳ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۴۸</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l100" >سطر ۱۰۰:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۱۰۰:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==آثار و تألیفات==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==آثار و تألیفات==</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن قتیبه آثار فراوانی دارد که برخی، آن را حدود سیصد جلد دانستهاند. او با [[علوم قرآنی]] و [[حدیث]] آغاز به کار کرده و سپس، به لغت و [[نحو]]، [[شعر]] و ادب، [[تاریخ]] و سرانجام به [[علم کلام]] پرداخته است. کتابهایی که در انتسابشان به ابن قتیبه تردید نیست و به چاپ رسیده، عبارتند از:</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن قتیبه آثار فراوانی دارد که برخی، آن را حدود سیصد جلد دانستهاند. او با [[علوم قرآنی]] و [[حدیث]] آغاز به کار کرده و سپس، به لغت و [[نحو]]، [[شعر]] و ادب، [[تاریخ]] و سرانجام به [[علم کلام]] پرداخته است. <ins class="diffchange diffchange-inline">از جمله کتابهای مشهوری که به او منسوب است -گرچه مورد تشکیک برخی قرار گرفته-، کتاب «[[الامامة و السیاسة (کتاب)|الامامة و السیاسة]]» میباشد. اما </ins>کتابهایی که در انتسابشان به ابن قتیبه تردید نیست و به چاپ رسیده، عبارتند از:</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*۱. الاختلاف فی اللفظ و الرّد علی الجهمیّة و المشبّهة؛ موضوعهایی که در این کتاب مورد بحث قرار گرفته، به طور کلی اینهاست: قدر، تشبیه، خلق [[قرآن]]، رؤیت خداوند، [[عرش]] الهی و بررسی [[احادیث]] مختلف در این باب. انبوهی از اطلاعات موجود در «تأویل مختلف الحدیث» و حتی بسیاری از عبارات آن عیناً در این کتاب تکرار شده است.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*۱. الاختلاف فی اللفظ و الرّد علی الجهمیّة و المشبّهة؛ موضوعهایی که در این کتاب مورد بحث قرار گرفته، به طور کلی اینهاست: قدر، تشبیه، خلق [[قرآن]]، رؤیت خداوند، [[عرش]] الهی و بررسی [[احادیث]] مختلف در این باب. انبوهی از اطلاعات موجود در «تأویل مختلف الحدیث» و حتی بسیاری از عبارات آن عیناً در این کتاب تکرار شده است.</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*۲. ادب الکاتب، یا ادب الکتّاب؛ که دارای ۴ بخش است: «کتاب المعرفة» که به شرح و توضیح کلمات و اصطلاحات دشوار پرداخته است؛ «کتاب تقویم الید» که به نحوه نگارش و املا عنایت دارد؛ «کتاب تقویم اللسان» که به قرائت و تلفظ صحیح کلمات و ترکیبات اختصاص دارد؛ «کتاب الابنیة» که به اشتقاق فعل و اسم پرداخته است.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*۲. ادب الکاتب، یا ادب الکتّاب؛ که دارای ۴ بخش است: «کتاب المعرفة» که به شرح و توضیح کلمات و اصطلاحات دشوار پرداخته است؛ «کتاب تقویم الید» که به نحوه نگارش و املا عنایت دارد؛ «کتاب تقویم اللسان» که به قرائت و تلفظ صحیح کلمات و ترکیبات اختصاص دارد؛ «کتاب الابنیة» که به اشتقاق فعل و اسم پرداخته است.</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*۳. الأشربة، موضوع اصلی کتاب را حرمت خمر و نیز حرمت یا حلّیت نبیذ تشکیل میدهد. این کتاب، بیشتر یک اثر فقهی به شمار میآید، به خصوص که استشهاد به آیات قرآنی و احادیث نبوی و اقوال گوناگون فقهای بزرگ در آن فراوان است.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*۳. الأشربة، موضوع اصلی کتاب را حرمت خمر و نیز حرمت یا حلّیت نبیذ تشکیل میدهد. این کتاب، بیشتر یک اثر فقهی به شمار میآید، به خصوص که استشهاد به آیات قرآنی و احادیث نبوی و اقوال گوناگون فقهای بزرگ در آن فراوان است.</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*۴. الأنواء، موضوع کتاب انواء، منازل بیست و هشتگانه قمر، نام یک یک ستارگان، بحثهای لغوی درباره آن نامها، اشعار مربوط به هر یک، گاهشماری نزد اعراب، باد، جهتیابی و... است.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*۴. الأنواء، موضوع کتاب انواء، منازل بیست و هشتگانه قمر، نام یک یک ستارگان، بحثهای لغوی درباره آن نامها، اشعار مربوط به هر یک، گاهشماری نزد اعراب، باد، جهتیابی و... است.</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*۵. [[تأویل مختلف الحدیث (کتاب)|تأویل <del class="diffchange diffchange-inline">مشکل القرآن</del>]]، یا مختلف الحدیث، اختلاف الحدیث، اختلاف تأویل الحدیث.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*۵. [[تأویل مختلف الحدیث (کتاب)|تأویل <ins class="diffchange diffchange-inline">مختلف الحدیث</ins>]]، یا مختلف الحدیث، اختلاف الحدیث، اختلاف تأویل الحدیث.</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*۶. [[تأویل مشکل القرآن (کتاب)|تأویل مشکل القرآن]]، که به کوشش احمد صقر، همراه با مقدمهای سودمند در قاهره (۱۳۷۳ق) منتشر شده است.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*۶. [[تأویل مشکل القرآن (کتاب)|تأویل مشکل القرآن]]، که به کوشش احمد صقر، همراه با مقدمهای سودمند در قاهره (۱۳۷۳ق) منتشر شده است.</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*۷. تفسیر غریب القرآن، این کتاب احتمالاً همان کتاب معانی القرآن است که در برخی منابع آمده، هر چند که معاصران هم آن را کتاب مستقلی فرض کردهاند. این کتاب که درباره اشتقاق اسماء و صفات خداوند، شرح معروفترین واژگان قرآنی و سپس بررسی الفاظ غریب قرآن است، در واقع تکملهای است بر کتاب «تأویل مشکل القرآن». </div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*۷. تفسیر غریب القرآن، این کتاب احتمالاً همان کتاب معانی القرآن است که در برخی منابع آمده، هر چند که معاصران هم آن را کتاب مستقلی فرض کردهاند. این کتاب که درباره اشتقاق اسماء و صفات خداوند، شرح معروفترین واژگان قرآنی و سپس بررسی الفاظ غریب قرآن است، در واقع تکملهای است بر کتاب «تأویل مشکل القرآن». </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l140" >سطر ۱۴۰:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۱۴۰:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*۲۱. آداب القراءة، که احتمالاً همان اعراب القرآن است.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*۲۱. آداب القراءة، که احتمالاً همان اعراب القرآن است.</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*۲۲. خلق الانسان.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*۲۲. خلق الانسان.</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کتابهای دیگری را نیز به ابن قتیبه نسبت دادهاند که یا فصلی از کتابهای اصلی بوده و یا انتساب آنها به وی مورد تردید است. از جمله کتابهای مشهوری که انتسابش به ابن قتیبه مورد تشکیک جدی قرار گرفته، «[[الامامة و السیاسة (کتاب)|الامامة و السیاسة]]» است. </del></div></td><td colspan="2"> </td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==پانویس==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==پانویس==</div></td></tr>
</table>مهدی موسویhttps://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D9%82%D8%AA%DB%8C%D8%A8%D9%87_%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%88%D8%B1%DB%8C&diff=156566&oldid=prevمهدی موسوی در ۲۱ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۵۳2025-04-21T05:53:16Z<p></p>
<a href="https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D9%82%D8%AA%DB%8C%D8%A8%D9%87_%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%88%D8%B1%DB%8C&diff=156566&oldid=156557">نمایش تغییرات</a>مهدی موسویhttps://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D9%82%D8%AA%DB%8C%D8%A8%D9%87_%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%88%D8%B1%DB%8C&diff=156557&oldid=prevمهدی موسوی در ۲۰ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۱۸2025-04-20T14:18:40Z<p></p>
<a href="https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D9%82%D8%AA%DB%8C%D8%A8%D9%87_%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%88%D8%B1%DB%8C&diff=156557&oldid=156556">نمایش تغییرات</a>مهدی موسویhttps://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D9%82%D8%AA%DB%8C%D8%A8%D9%87_%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%88%D8%B1%DB%8C&diff=156556&oldid=prevمهدی موسوی: صفحهای تازه حاوی «ابن قُتَیبه دینوَری (۲۱۳-۲۷۶ ق)، نویسنده و دانشمند بزرگ عصر عباسی....» ایجاد کرد2025-04-20T12:37:24Z<p>صفحهای تازه حاوی «ابن قُتَیبه دینوَری (۲۱۳-۲۷۶ ق)، نویسنده و دانشمند بزرگ عصر عباسی....» ایجاد کرد</p>
<a href="https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D9%82%D8%AA%DB%8C%D8%A8%D9%87_%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%88%D8%B1%DB%8C&diff=156556">نمایش تغییرات</a>مهدی موسوی