ابن فقیه همدانی - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۱۴ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۰۵

2023-05-14T12:05:13Z

مهدی موسوی در ‏۱۴ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۰۴

2023-05-14T11:04:00Z

سید مهدی خدایی: پروژه2: سنجش کیفی

2019-06-28T15:07:28Z

پروژه2: سنجش کیفی

سید مهدی خدایی: درج الگوی رتبه بندی

2018-10-07T17:44:29Z

درج الگوی رتبه بندی

مرضیه الله وکیل جزی: صفحه‌ای جدید حاوی '{{مدخل دائرة المعارف|اثر آفرینان}} ابن‏فقیه همدانی، ابوبکر، ابوعبداللَّه اح...' ایجاد کرد

2013-08-29T06:48:18Z

صفحه‌ای جدید حاوی '{{مدخل دائرة المعارف|اثر آفرینان}} ابن‏فقیه همدانی، ابوبکر، ابوعبداللَّه اح...' ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل دائرة المعارف|[[اثر آفرینان]]}}

ابن‌فقیه همدانی، ابوبکر، ابوعبداللَّه احمد

قرن: 4

(ز 340 ق)

جغرافیدان و ادیب. از مردم همدان بود. از زندگى او آگاهى چندانى در دست نیست. برخى از جغرافى‌نویسان مسلمان در آثار خود از او یاد مى‌كنند و با نسبت دادن تألیفاتى مركب از پنج كتاب به وى، بر آثار او خرده مى‌گیرند و او را به نداشتن دقت متهم مى‌سازد. از آثارش: «البلدان»؛ «مختصر البلدان».

==منابع==
* [[انجمن مفاخر فرهنگی]]، [[اثرآفرینان]]، ج1، ص130.

[[رده:جغرافیدانان]]
[[رده:ادیبان]]

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{خوب}}
-احمد بن محمد بن اسحاق، معروف به ابن فقيه همدانی، جغرافی‌دان و ادیب سدۀ ۳ق. قرن 4 (ز 340 ق)
+'''«احمد بن محمد بن اسحاق»'''، معروف به '''«ابن فقیه همدانی»'''، جغرافیدان و ادیب مسلمان [[ایران|ایرانی]] در سدۀ ۴ قمری و صاحب [[سفرنامه]] «کتاب البُلدان» است.
-جغرافیدان. از مردم همدان بود. از زندگى او آگاهى چندانى در دست نیست. برخى از جغرافى‌نویسان مسلمان در آثار خود از او یاد مى‌كنند و با نسبت دادن تألیفاتى مركب از پنج كتاب به وى، بر آثار او خرده مى‌گیرند و او را به نداشتن دقت متهم مى‌سازد. از آثارش: «البلدان»؛ «مختصر البلدان».
+[[ابن نديم|ابن ندیم]]، احمد بن فقیه را اهل ادب دانسته و افزون بر کتاب «البلدان»، وی را مؤلف کتاب دیگری با عنوان «ذکر الشعراء المحدثین و البلغاء منهم و المُفْحَمین» دانسته است. همچنین در شمار آثار وى از کتابى با عنوان کتاب «العجائب»، نام برده شده است.
-[[یاقوت حموی]] نام و نسب او را ابوعبدالله احمد بن محمد بن اسحاق بن ابراهيم همدانی نوشته است.<ref>معجم الادبا، ۴ / ۱۹۹.</ref> دربارۀ همدانی بودن ابن فقيه سند روشنی به دست نيامده است، ولی از شرح مبسوطی كه وی دربارۀ همدان و به ويژه از مطالبی كه راجع به ميهن‌دوستی آورده، می‌توان چنين احتمال داد كه از مردم همدان بوده است. از سال ولادت و درگذشت و نيز شرح زندگانی او اطلاعی در دست نيست.
+مختصر کتاب البلدان را نمی‌توان نوشته‌ای صرفاً جغرافیایی به شمار آورد. این کتاب در واقع مجموعه‌ای ادبی همراه با [[شعر]] و طنز است که با استفاده از تألیفات دیگران نوشته شده و گزیده‌ای است که مؤلف برای استفاده افراد غیر متخصص علاقه‌مند گردآورده است. در این کتاب علاوه بر مطالب جغرافیایی، [[احاديث|احادیث]]، داستانها و مطالب عجیب و غریب نیز آمده است.
-[[ابن نديم]] او را اهل ادب نوشته و افزون بر البلدان، وی را مؤلف كتاب ديگری با عنوان كتاب ذكر الشعراء المحدثين و البلغاء منهم و المُفْحَمين دانسته است. ابن نديم دربارۀ البلدان ابن فقيه می‌نويسد كه اين كتاب ۰۰۰‘۱ برگ دارد كه از آثار ديگران به‌ويژه كتاب جيهانی گرفته شده است.
+ابن فقیه به هنگام بحث پیرامون نخستین سیر و سفرهای عهد اسلامی از حوادثی یاد کرده است که بیشتر جنبۀ داستان سرایی دارد.
-هنوز اثر ابن فقيه با عنوان كتاب ذكر الشعراء المحدثين و البلغاء منهم و المفحمين كه ابن نديم از آن ياد كرده، شناخته نشده است، ولی از البلدان او قطعاتی برجا مانده است. اين كتاب او را در ۵ مجلد و حاوی ۰۰۰‘۲ صفحه نوشته‌اند. اين كتاب برجا نمانده، ولی ظاهراً در حدود ۴۱۳ق. شخصی به نام ابوالحسن علی بن جعفر شَزْری (شَيْزری) آن را ملخص كرده است.
+یکی از مسائلی که ابن فقیه در کتاب خود بدان اشاره کرده، مسألۀ استفاده از نقشۀ جغرافیایی در میان عربهاست. آنان به ویژه پس از فتوحات به کسب اطلاعات دربارۀ اقوام و کشورها روی آوردند. این اطلاعات در بسیاری از موارد با افسانه آمیخته بود که عربها در روزگار باستان و اوایل عهد اسلامی آن را «فضائل» می‌نامیدند. در آن زمان عربها هنوز با نقشه‌های جغرافیایی آشنایی نداشتند.
-مختصر كتاب البلدان را نمی‌توان نوشته‌ای صرفاً جغرافيايی به شمار آورد. اين كتاب در واقع مجموعه‌ای ادبی همراه با شعر و طنز است كه با استفاده از تأليفات ديگران نوشته شده و گزيده‌ای است كه مؤلف برای استفاده افراد غير متخصص علاقه‌مند گردآورده است. در اين كتاب علاوه بر مطالب جغرافيايی، احاديث، داستانها و مطالب عجيب و غريب نيز آمده است.
+مقدسی از فقدان نظم در کتاب ابن فقیه یاد کرده و نوشته است که وی جز شهرهای بزرگ را نام نبرده، روستاها و بخشها را مرتب نکرده و چیزهایی در کتاب آورده است که شایسته نیست. گاه از دنیا پرهیز می‌دهد و گاه بدان می‌خواند، گاه می‌گریاند و گاه بازی می‌دهد و می‌خنداند. در کتاب او حشو و زواید نیز کم نیست. ابن فقیه می‌گوید که اینها را برای رفع خستگی خوانندگان آورده‌ام. هنگامی که به کتاب ابن فقیه می‌نگرم چنان در داستانهایش گم می‌شوم که نمی‌دانم سخن دربارۀ کدام شهر است.
-ابن فقه به هنگام بحث پيرامون نخستين سير و سفرهای عهد اسلامی از حوادثی ياد كرده است كه بيشتر جنبۀ داستان سرايی دارد. از جملۀ اينگونه مطالب داستانی است كه به [[عبادة بن صامت|عُبادة بن صامت]] از قبيلۀ [[خزرج]] منسوب است كه از مردم [[مدينه]] و يكی از [[انصار]] پيامبر (ص) بود.
+صرف‌نظر از نقایص یاد شده، ابن فقیه به مسائلی اشاره کرده که گرچه افسانه‌آمیز به نظر می‌رسد، ولی از دیدگاه تاریخی قابل توجه است. به عنوان نمونه قدیم‌ترین شرح پیرامون سمرقند در عهد اسلامی از ابن فقیه است. به نوشتۀ او گرد سمرقند همانند بلخ و بخارا دیواری به طول ۱۲ فرسنگ با ۱۲ دروازه وجود داشت که از چوب ساخته شده بودند و هر یک دو لنگه داشت. در پشت هر دروازه، دو در دیگر وجود داشت... .
-يكی از مسائلی كه ابن فقيه در كتاب خود بدان اشاره كرده، مسألۀ استفاده از نقشۀ جغرافيايی در ميان عربهاست. آنان به ويژه پس از فتوحات به كسب اطلاعات دربارۀ اقوام و كشورها روی آوردند. اين اطلاعات در بسياری از موارد با افسانه آميخته بود كه عربها در روزگار باستان و اوايل عهد اسلامی آن را «فضائل» می‌ناميدند. در آن زمان عربها هنوز با نقشه‌های جغرافيايی آشنايی نداشتند.
+ابن فقیه همانند ابن خردادبه، [[ابن واضح یعقوبی|یعقوبی]] و ابن رُسته کوشیده است تا مطالب نسبتاً منظمی از اوضاع قومی و نظام اداری سرزمینهای مختلف اسلامی ارائه کند. گرچه نوشته‌های ابن فقیه را از دیدگاه جغرافیایی نمی‌توان در حدّ آثار گروهی از جغرافی‌نگاران همزمان وی به شمار آورد، با این وصف از دیدگاه فرهنگی و تاریخی در بعضی موارد برتر از آنهاست. وی تصویری روشن از ذوق ادبی و تمایلات جوامع روشنفکری عربی زبان اواخر سدۀ ۳ق. ارائه کرده است. در دانش معاصر، ابن فقیه نه تنها از نظر بیان مطلب دربارۀ آسیای میانه و قفقاز شهرت دارد، بلکه نوشته‌های او دربارۀ مسائل بازرگانی و خط سیر بازرگانان یهودی و اسلاو نیز قابل توجه است.
-نوشتۀ ابن فقيه مؤيد تصوری است كه تا پيش از اسلام نيز در ميان ايرانيان و يهودان و ديگران پيرامون هفت بخش بودن زمين وجود داشته است. در اثر ابن فقيه نقل قولهايی از گذشتگان آمده است كه نشانۀ ذوق و سليقۀ اوست. مآخذ كتابِ او متعدد بوده‌اند و به تقريب از اكثر مؤلفان پيشين به ويژه جاحظ، ابن خردادبه و ديگران مطالبی در كتاب وی آمده است.
+== منابع ==
 *[https://www.cgie.org.ir/fa/article/223988/%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D9%81%D9%82%DB%8C%D9%87%D8%8C-%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A8%DA%A9%D8%B1 "ابن فقیه، ابوبکر"، دایرةالمعارف بزرگ اسلامی].
-*[[اثرآفرینان]]، [[انجمن مفاخر فرهنگی]]، ج1، ص130.
+*[[اثرآفرینان]]، [[انجمن مفاخر فرهنگی]]، ج۱، ص۱۳۰.
 {{سنجش کیفی

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{خوب}}
-ابن‌فقیه همدانی، ابوبکر، ابوعبداللَّه احمد
+احمد بن محمد بن اسحاق، معروف به ابن فقيه همدانی، جغرافی‌دان و ادیب سدۀ ۳ق. قرن 4 (ز 340 ق)
-قرن: 4
+جغرافیدان. از مردم همدان بود. از زندگى او آگاهى چندانى در دست نیست. برخى از جغرافى‌نویسان مسلمان در آثار خود از او یاد مى‌كنند و با نسبت دادن تألیفاتى مركب از پنج كتاب به وى، بر آثار او خرده مى‌گیرند و او را به نداشتن دقت متهم مى‌سازد. از آثارش: «البلدان»؛ «مختصر البلدان».
-جغرافیدان و ادیب. از مردم همدان بود. از زندگى او آگاهى چندانى در دست نیست. برخى از جغرافى‌نویسان مسلمان در آثار خود از او یاد مى‌كنند و با نسبت دادن تألیفاتى مركب از پنج كتاب به وى، بر آثار او خرده مى‌گیرند و او را به نداشتن دقت متهم مى‌سازد. از آثارش: «البلدان»؛ «مختصر البلدان».
+[[یاقوت حموی]] نام و نسب او را ابوعبدالله احمد بن محمد بن اسحاق بن ابراهيم همدانی نوشته است.<ref>معجم الادبا، ۴ / ۱۹۹.</ref> دربارۀ همدانی بودن ابن فقيه سند روشنی به دست نيامده است، ولی از شرح مبسوطی كه وی دربارۀ همدان و به ويژه از مطالبی كه راجع به ميهن‌دوستی آورده، می‌توان چنين احتمال داد كه از مردم همدان بوده است. از سال ولادت و درگذشت و نيز شرح زندگانی او اطلاعی در دست نيست.
 ==منابع==
-* [[انجمن مفاخر فرهنگی]]، [[اثرآفرینان]]، ج1، ص130.
 {{سنجش کیفی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ اکتبر ۲۰۱۸، ساعت ۱۷:۴۴
سطر ۱:		سطر ۱:
		+	{{خوب}}
	{{مدخل دائرة المعارف\|[[اثر آفرینان]]}}		{{مدخل دائرة المعارف\|[[اثر آفرینان]]}}

@@ سطر ۱۲: / سطر ۱۲: @@
 ==منابع==
 * [[انجمن مفاخر فرهنگی]]، [[اثرآفرینان]]، ج1، ص130.
 [[رده:جغرافیدانان]]
 [[رده:ادیبان]]