https://wiki.ahlolbait.com/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%84%D8%B3%DB%8Cابن عبدالبر اندلسی - تاریخچهٔ ویرایشها2026-06-12T21:56:29Zتاریخچهٔ ویرایشهای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.32.0https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%84%D8%B3%DB%8C&diff=160519&oldid=prevمهدی موسوی: مهدی موسوی صفحهٔ ابن عبدالبر اندلسی را به ابن عبدالبر اندلسی منتقل کرد2026-02-27T12:44:27Z<p>مهدی موسوی صفحهٔ <a href="/%D8%A7%D8%A8%D9%86_%E2%80%8C%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%84%D8%B3%DB%8C" class="mw-redirect" title="ابن عبدالبر اندلسی">ابن عبدالبر اندلسی</a> را به <a href="/%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%84%D8%B3%DB%8C" title="ابن عبدالبر اندلسی">ابن عبدالبر اندلسی</a> منتقل کرد</p>
<table class="diff diff-contentalign-right" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">نسخهٔ ۲۷ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۴۴</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="fa"><div class="mw-diff-empty">(بدون تفاوت)</div>
</td></tr></table>مهدی موسویhttps://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%84%D8%B3%DB%8C&diff=160512&oldid=prevمهدی موسوی: مهدی موسوی صفحهٔ ابن عبدالبر اندلسی را به ابن عبدالبر اندلسی منتقل کرد2026-02-27T10:44:12Z<p>مهدی موسوی صفحهٔ <a href="/%D8%A7%D8%A8%D9%86_%E2%80%8C%D8%B9%D8%A8%D8%AF%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%84%D8%B3%DB%8C" class="mw-redirect" title="ابن عبدالبر اندلسی">ابن عبدالبر اندلسی</a> را به <a href="/%D8%A7%D8%A8%D9%86_%E2%80%8C%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%84%D8%B3%DB%8C" class="mw-redirect" title="ابن عبدالبر اندلسی">ابن عبدالبر اندلسی</a> منتقل کرد</p>
<table class="diff diff-contentalign-right" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">نسخهٔ ۲۷ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۴۴</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="fa"><div class="mw-diff-empty">(بدون تفاوت)</div>
</td></tr></table>مهدی موسویhttps://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%84%D8%B3%DB%8C&diff=160497&oldid=prevمهدی موسوی: مهدی موسوی صفحهٔ ابن عبدالبر را به ابن عبدالبر اندلسی منتقل کرد2026-02-26T13:09:22Z<p>مهدی موسوی صفحهٔ <a href="/%D8%A7%D8%A8%D9%86_%E2%80%8C%D8%B9%D8%A8%D8%AF%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B1" class="mw-redirect" title="ابن عبدالبر">ابن عبدالبر</a> را به <a href="/%D8%A7%D8%A8%D9%86_%E2%80%8C%D8%B9%D8%A8%D8%AF%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%84%D8%B3%DB%8C" class="mw-redirect" title="ابن عبدالبر اندلسی">ابن عبدالبر اندلسی</a> منتقل کرد</p>
<table class="diff diff-contentalign-right" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">نسخهٔ ۲۶ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۰۹</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="fa"><div class="mw-diff-empty">(بدون تفاوت)</div>
</td></tr></table>مهدی موسویhttps://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%84%D8%B3%DB%8C&diff=160496&oldid=prevمهدی موسوی: صفحهای تازه حاوی «'''«یوسف بن عبدالله قُرطبی اندلسى»''' معروف به '''«ابن عبدُالبَرّ»''' (۳۶...» ایجاد کرد2026-02-26T13:08:50Z<p>صفحهای تازه حاوی «'''«یوسف بن عبدالله قُرطبی اندلسى»''' معروف به '''«ابن عبدُالبَرّ»''' (۳۶...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''«یوسف بن عبدالله قُرطبی اندلسى»''' معروف به '''«ابن عبدُالبَرّ»''' (۳۶۸-۴۶۳ ق)، مورخ، محدث، رجالی، فقیه و ادیب نامدار [[اندلس|اندلسى]] در قرن پنجم هجری است. وى در علوم [[رجال]] و [[تاریخ]] و انساب متبحر بود و آثار او از منابع اصلى در زمینۀ [[صحابه]]شناسی و [[تاریخ اسلام]] به شمار مىرود. شهرت اصلى ابن عبدالبرّ بخاطر تألیف کتاب «[[الاستیعاب فی معرفة الاصحاب (کتاب)|الاستیعاب فى معرفة الاصحاب]]» است.<br />
{{شناسنامه عالم<br />
|نام کامل = یوسف ابن عبدالبر قرطبی آندلسى<br />
|تصویر= <br />
|زادروز = ۳۶۸ قمری<br />
|زادگاه = [[قرطبه]]، [[اندلس]]<br />
|وفات = ۴۶۳ قمری<br />
|مدفن = شاطبه<br />
|اساتید = ابوالولید ابن فرَضی، ابوعمر طلمنکی، قاسم بن اصبغ بیانی، عبدالرحمن بن عبدالله همدانى، ابوعمر ابن مکوی،...<br />
|شاگردان = ابوعبدالله حمیدی، ابوالعباس دلایی، ابومحمد بن ابیقحافه، ابوعلی غسّانی، [[ابن حزم اندلسی]]،...<br />
|آثار = [[الاستیعاب فی معرفة الاصحاب (کتاب)|الاستیعاب فى معرفة الاصحاب]]، التمهید لما فی الموطأ، الاستذکار، الانباه علی قبائل الرواة، بهجة المجالس و انس المجالس، جامع بیان العلم و فضله، الدُرَر فی اختصار المغازی و السیر،...<br />
}}<br />
==زندگینامه==<br />
ابوعمر یوسف بن عبدالله بن محمد بن عبدالبر نَمری در ۲۵ [[ربیع الثانی]] ۳۶۸ هجری در [[قرطبه]] در [[اندلس]] زاده شد و در همانجا رشد کرد. پدرش عبدالله از فقیهان قرطبه بود و او در ۱۸ سالگی پدر را از دست داد.<ref>قاضی عیاض بن موسی، ترتیب المدارک، ج۴، ص۵۵۶.</ref> <br />
<br />
در روزگاری که ابن عبدالبر در [[قرطبه]] به سر میبرد، این شهر مرکز حکومت [[امویان]] در [[اندلس]] بود و هشام مؤید بن حکم (حک ۳۶۶-۳۹۹ ق) بر آن فرمانروایی داشت. فرزند هشام که محمد بن هشام ملقب به مهدى بود بر پدرش شورید و خودش فرمانروا گشت. در این سالها جنگ خونینى بر سر امارت و ریاست اتفاق افتاد و بسیارى از مردم از جمله ابن فرضی<ref>محمد حمیدی، جذوة المقتبس، ج۱، ص۲۳۸.</ref> استاد ابن عبدالبر، نیز کشته شدند. ابن عبدالبر در این شرایط جز دور شدن از این آشوبها و رفتن به محیطی آرام، فراروی خود راهی نمیدید. از این رو از قرطبه بیرون آمد، ولی هیچگاه از اندلس بیرون نرفت.<ref>محمد حمیدی، جذوة المقتبس، ج۱، ص۳۴۴.</ref> او که به دنبال مکانی مناسب میگشت، تنها دانیه را که دورترین نقطه شرق اندلس بود، برگزید و به آنجا رهسپار شد. این شهر در نزدیکی بلنسیه و تحت حکومت ابوالحسن مجاهد عامری (حک ۴۰۸-۴۳۲ق) که به دانش دوستی شهره بود، قرار داشت.<br />
<br />
مدت اقامت ابوعمر اندلسی در دانیه را از پرثمرترین دوران زندگی او شمردهاند، زیرا در همین جا بود که بیشتر کتابهای بزرگش را نوشت و در افق این شهر بود که دانش وی آشکار گردید.<ref>علی ابن سعید، المغرب، ج۲، ص۴۰۷.</ref> ابوعمر پس از مردن مجاهد و روی کار آمدن پسرش علی،<ref>عبدالواحد مراکشی، المعجب فی تلخیص اخبار المغرب، ص۷۴.</ref> ظاهراً محیط دانیه را چندان مناسب ندید و به قصد یافتن مأوایی دیگر از شرق اندلس به غرب آمد. در این میان، مظفر ابن افطس (حک ۴۳۷-۴۶۰ق) -که او را به عقل، ادب و [[شجاعت]] وصف کردهاند-، در بطلمیوس حکومت را به عهده گرفته بود.<ref>محمد ابن عذاری مراکشی، البیان المغرب، ج۳، ص۲۳۶.</ref> ابن عبدالبر به نزد او رفت و از طرف وی در اشبونه و شنترین به منصب قضا گماشته شد.<ref>ابن خلکان، وفیات الاعیان، ج۷، ص۶۷.</ref> <br />
<br />
ابن عبدالبر در آغاز به مذهب «[[ظاهریه]]» متمایل بود، سپس [[مالکی]] شد و گاه در پارهای از مسائل به [[فقه]] [[شافعی]] میگرایید.<ref>محمد ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۱۸، ص۱۵۶-۱۵۷.</ref> او على رغم قائل شدن به [[قیاس]]، در بسیارى از مسائل به مذهب شافعى حکم مى داد. نکته حائز اهمیت درباره [[عقاید]] ابن عبدالبر این است که [[اهل سنت]] او را به دلیل پیروى از مذهب [[حنبلی]] و فقه شافعى و گرایش به اصول [[اشاعره|اشعرى]]، سلفىّ الاعتقاد دانسته و از این جهت به زعم خود گفته اند که او در دیانتش متین و استوار بود؛ یعنى به [[شیعه]] گرایش نداشت.<br />
<br />
یوسف ابن عبدالبر سرانجام در [[ربیع الاول]] سال ۴۶۳ هجری در شاطبه درگذشت.<ref>قاضی عیاض بن موسی، ترتیب المدارک، ج۴، ص۸۱۰.</ref><br />
<br />
==تحصیل و تدریس==<br />
'''اساتید و مشایخ:'''<br />
<br />
ابن عبدالبر در [[قرطبه]] به فراگیری دانشهای معمول آن زمان پرداخت.<ref>محمد حمیدی، جذوة المقتبس، ج۱، ص۳۴۴.</ref> او چندان به درس و پژوهش اهتمام ورزید که پس از چندی از دیگر پیشینیان اندلسی خود پیشی گرفت.<ref>قاضی عیاض بن موسی، ترتیب المدارک، ج۴، ص۸۰۹.</ref> <br />
<br />
از استادان او میتوان به اینان اشاره کرد: ابوالولید ابن فَرَضی، ابوعمر طَلْمَنَکی، قاسم بن اصبغ بیانی -که نزد او [[حدیث]] خواند-،<ref>محمد حمیدی، جذوة المقتبس، ج۱، ص۱۰۶.</ref> عبدالرحمن بن عبدالله همدانى، ابوعمر ابن مکوی، سعید بن نصر،<ref>قاضی عیاض بن موسی، ترتیب المدارک، ج۴، ص۸۰۸.</ref> احمد بن فتح تاجر، احمد بن قاسم تاهرتی بزاز -که کتابهای [[محمد بن جریر طبری]] به نامهای صریح السنة، التبصیر و فضائل الجهاد را نزد او خواند-، قاضی ابن صفار و ابن جسور -که ذیل المذیل را نزد او خواند-.<ref>محمد حمیدی، جذوة المقتبس، ج۱، ص۹۹.</ref><br />
<br />
'''شاگردان و راویان:'''<br />
<br />
ابوعبدالله حمیدی در ۴۴۸ق. ضمن آنکه با ابن عبدالبر دیدار کرده است، از وی [[اجازه (علم الحدیث)|اجازهای]] برای روایت شنیدهها و گردآوردههایش گرفته است.<ref>محمد حمیدی، جذوة المقتبس، ج۱، ص۳۴۵.</ref><br />
<br />
از دیگر شاگردان او، ابوالعباس دلایی، ابومحمد بن ابیقحافه، طاهر بن مفوز، ابوبحر سفیان بن عاصی، ابوعلی غسّانی -که الموطأ را نزد او خواند- و ابن بُربال حِجازی بودند و افزون بر اینان [[ابن حزم اندلسی]] را نیز از شاگردان وی شمردهاند.<ref>عبدالحق ابن عطیه، فهرس، ج۱، ص۷۸؛ قاضی عیاض بن موسی، ترتیب المدارک، ج۴، ص۸۰۸.</ref><br />
<br />
==آثار و تألیفات==<br />
<br />
# [[الاستیعاب فی معرفة الاصحاب (کتاب)|الاستیعاب فى معرفة الاصحاب]]؛ کتابی است درباره [[صحابه]] که از مهمترین منابع در این زمینه به شمار میرود. <br />
# التمهید لما فی الموطأ من المعانی و الاسانید؛ کتابی در شرح «[[الموطّأ (کتاب)|الموطّأ]]» مالک بن انس در هفتاد جلد. [[ابن حزم اندلسی]] -دوست یا به تعبیری شاگرد ابن عبدالبر- درباره این کتاب میگوید: من در فن حدیث مانند آن را ندیدم، چه رسد به بهتر از آن.<ref>احمد مقری، نفح الطیب، ج۳، ص۱۵۶-۱۶۹.</ref><br />
# الاستذکار فى شرح مذاهب علماء الامصار؛ این کتاب تحریر و تلخیص از کتاب «التمهید» است که مؤلف در آن به بررسی و نقد آراء فقیهان پیشین نیز پرداخته است؛<br />
# الانباه علی قبائل الرواة، که در باب نسب شناسی است و تنها به قبیلههای مهمی که رجال آن از [[پیامبر اکرم]] (صلی الله علیه وآله) [[حدیث]] نقل کردهاند، پرداخته است؛<br />
# الانتقاء فی فضائل الثلاثة الائمة الفقهاء. این کتاب درباره ۳ تن از امامان مذاهب فقهی یعنی [[مالک بن انس]]، [[شافعی]] و [[ابوحنیفه]] است. <br />
# الانصاف فیما فی بسمالله من الخلاف.<br />
# بَهجة المَجالس و اُنس المَجالِس. در این کتاب امثال سائر، ابیات نادر، گزارشهای ظریف، سخنان حکیمان پیشین، حکایتهای دلپذیر و مانند آن گردآوری شده است. مؤلف در این کتاب نه تنها مقدار قابل ملاحظهای از [[شعر]] شاعران [[اندلس]] را آورده که در منابع دیگری یافت نمیشود، بلکه در پارهای از موارد شعرهایی از شاعران شرقی آورده که در خود منابع شرق یافت نشده است. این کتاب از مهمترین منابع در باره ادب اندلس در سدههای ۴ و ۵ قمری به شمار میآید.<ref>محمد مرسی خولی، مقدمه و حاشیه بر بهجة المجالس، ج۱، ص۲۸-۳۰.</ref><br />
# جامع بیان العلم و فضله؛ این کتابِ حدیثی درباره معنای دانش و فضیلت جستوجوی آن، ستوده بودن کوشش در آن و عنایت به آن است. <br />
# الدُّرَر فی اختصار المغازی و السیر؛ این اثر در سیره نبوی و خلاصهای از [[سیره ابن اسحاق]] است. البته افزون بر کتاب ابن اسحاق، روایتهایی از کتابهای موسی ابن عقبه و ابن ابی خیثمه و نیز از روایتهای استادانش آورده است. ابن حزم نیز در جوامع السیرة از این کتاب بهره جسته است.<ref>شوقی ضیف، مقدمه بر الدّرر، ج۱، ص۱۷.</ref><br />
# الزیادات التی تقع فی الموطأ عند یحیی بن یحیی عن مالک.<br />
#القصد و الامَم فی التعریف باصول العرب و العجم؛ این کتاب نیز همچون «الانباة» در نسب شناسی است، با این فرق که از آن کوچکتر است و درباره ریشههای اصلی ملل گوناگون از عرب، بربر، [[حبشه]] و [[مصر]] گرفته تا یونان، ترک، چین و... بحث کرده است. <br />
#الکافی فی فقه اهل المدینة المالکی.<br />
#تعریف فقهاء المالکیة.<ref>فؤاد سید، فهرس المخطوطات المصورة، ج۲، ص۴۰.</ref><br />
#التمهید فی الانساب.<br />
#رسالة فی آداب المجالسة و خوض اللسان.<br />
#نزهة المستمعین و روضة الخائفین.<ref>خیرالدین زرکلی، الاعلام، ج۸، ص۲۴۰.</ref><br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع==<br />
*"ابن عبدالبر"، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ناصر گذشته، ج۴، ص۱۴۷۱. <br />
*[https://makarem.ir/maaref/fa/article/index/409043/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B1 "معرفی ابن عبدالبر"، آیین رحمت - معارف اسلامی، دفترآیتالله مکارم شیرازی].<br />
[[رده:علمای قرن پنجم]][[رده:تاریخ نویسان]][[رده:فقیهان]][[رده:محدثان]][[رده:ادیبان]]</div>مهدی موسوی