https://wiki.ahlolbait.com/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%B1%D8%B4%D8%AF_%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%84%D8%B3%DB%8Cابن رشد اندلسی - تاریخچهٔ ویرایشها2026-09-27T18:12:25Zتاریخچهٔ ویرایشهای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.32.0https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%B1%D8%B4%D8%AF_%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%84%D8%B3%DB%8C&diff=169604&oldid=prevZamani در ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۵۹2026-09-21T07:59:21Z<p></p>
<table class="diff diff-contentalign-right" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">نسخهٔ ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۵۹</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l9" >سطر ۹:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۹:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن رشد را در غرب با عنوان شارح و مفسر فلسفه ارسطو میشناسند.<ref>ابن رشد؛ فیلسوفی که باید از نو شناخت، مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، 1396/9/19</ref> چرا که توجه خاصی به شرح آثار ارسطو داشت. او شرحهایی بر کتابهای «تحلیلات ثانیه» (کتاب البرهان)، «سماع طبیعی»، «السماء والعالم»، «النفس»، «ما بعدالطبیعه»، «ارگانون» (منطق) و کتاب «الکون والفساد» نوشت و همچنین تلخیصهایی از «الآثار العلویه»، «اخلاق نیکوماخوس» و «الحس والمحسوس» ارائه کرد. <ref>آنخل جنثالث بالنثيا، تاريخ الفكر الأندلسي، ترجمه حسين مؤنس، الهیئه المصریة العامة للکتاب، 2011 م، ص 403</ref> </div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن رشد را در غرب با عنوان شارح و مفسر فلسفه ارسطو میشناسند.<ref>ابن رشد؛ فیلسوفی که باید از نو شناخت، مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، 1396/9/19</ref> چرا که توجه خاصی به شرح آثار ارسطو داشت. او شرحهایی بر کتابهای «تحلیلات ثانیه» (کتاب البرهان)، «سماع طبیعی»، «السماء والعالم»، «النفس»، «ما بعدالطبیعه»، «ارگانون» (منطق) و کتاب «الکون والفساد» نوشت و همچنین تلخیصهایی از «الآثار العلویه»، «اخلاق نیکوماخوس» و «الحس والمحسوس» ارائه کرد. <ref>آنخل جنثالث بالنثيا، تاريخ الفكر الأندلسي، ترجمه حسين مؤنس، الهیئه المصریة العامة للکتاب، 2011 م، ص 403</ref> </div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن رشد در انتقال فلسفه ارسطو به جهان اسلام و از آنجا به غرب نقشی محوری داشت. شرحهای ابن رشد پس از ترجمه به لاتین و عبری، تأثیری عمیق بر فیلسوفان یهودی و مسیحی گذاشت و او را به «شارح بزرگ» (The Commentator) مشهور ساخت.<ref name="oxford">«Ibn Rushd (Averroës).» Oxford Bibliographies, 2020.</ref> در قرن سیزدهم میلادی، مترجمانی چون <del class="diffchange diffchange-inline">'''</del>مایکل اسکات<del class="diffchange diffchange-inline">''' </del>(Michael Scot) آثار او را از عربی به لاتین برگرداندند. ترجمهٔ لاتین شرح کبیر ابن رشد بر «طبیعیات» ارسطو، بهعنوان کتابی مقرر در دانشگاههای مسیحی اروپایی به کار میرفت و در طول رنسانس ایتالیا چندین بار چاپ شده است.<ref >«Current Editions:: Averroes’ Epitome of Aristotle’s Physics – Critical Arabic and Hebrew Edition»، وبگاه Averroes Edition، دانشگاه کلن، دسترسی در ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۶، https://averroes.uni-koeln.de/edition/current-editions/.</ref>. مورخان غربی ابن رشد را مؤثرترین فیلسوف مسلمان در تفکر اروپایی میشناسند و مکتب فکری «ابنرشدیگری» (Averroism) در دانشگاههای پاریس و پادوآ شکل گرفت.<ref name="daneshnameh" /><ref name="oxford" /> تأثیر شرحهای ابن رشد بر اندیشمندان اروپایی تا حدی بود که برخی پژوهشگران او را در شکلگیری رنسانس و روشنگری اروپایی مؤثر میدانند.<ref name="oxford" /></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن رشد در انتقال فلسفه ارسطو به جهان اسلام و از آنجا به غرب نقشی محوری داشت. شرحهای ابن رشد پس از ترجمه به لاتین و عبری، تأثیری عمیق بر فیلسوفان یهودی و مسیحی گذاشت و او را به «شارح بزرگ» (The Commentator) مشهور ساخت.<ref name="oxford">«Ibn Rushd (Averroës).» Oxford Bibliographies, 2020.</ref> در قرن سیزدهم میلادی، مترجمانی چون مایکل اسکات (Michael Scot) آثار او را از عربی به لاتین برگرداندند. ترجمهٔ لاتین شرح کبیر ابن رشد بر «طبیعیات» ارسطو، بهعنوان کتابی مقرر در دانشگاههای مسیحی اروپایی به کار میرفت و در طول رنسانس ایتالیا چندین بار چاپ شده است.<ref >«Current Editions:: Averroes’ Epitome of Aristotle’s Physics – Critical Arabic and Hebrew Edition»، وبگاه Averroes Edition، دانشگاه کلن، دسترسی در ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۶، https://averroes.uni-koeln.de/edition/current-editions/.</ref>. مورخان غربی ابن رشد را مؤثرترین فیلسوف مسلمان در تفکر اروپایی میشناسند و مکتب فکری «ابنرشدیگری» (Averroism) در دانشگاههای پاریس و پادوآ شکل گرفت.<ref name="daneshnameh" /><ref name="oxford" /> تأثیر شرحهای ابن رشد بر اندیشمندان اروپایی تا حدی بود که برخی پژوهشگران او را در شکلگیری رنسانس و روشنگری اروپایی مؤثر میدانند.<ref name="oxford" /></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==فلسفه ابن رشد ==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==فلسفه ابن رشد ==</div></td></tr>
</table>Zamanihttps://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%B1%D8%B4%D8%AF_%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%84%D8%B3%DB%8C&diff=169603&oldid=prevZamani در ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۵۷2026-09-21T07:57:28Z<p></p>
<table class="diff diff-contentalign-right" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">نسخهٔ ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۵۷</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l15" >سطر ۱۵:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۱۵:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== آثار و تألیفات ==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== آثار و تألیفات ==</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن رشد در بسیاری از موضوعات علمی از قبیل فلسفه، کلام، فقه، ستارهشناسی، پزشکی، لغت، ادبیات و اخلاق صاحب تألیف است.<ref name="daneshnameh" /> </div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن رشد در بسیاری از موضوعات علمی از قبیل فلسفه، کلام، فقه، ستارهشناسی، پزشکی، لغت، ادبیات و اخلاق صاحب تألیف است.<ref name="daneshnameh" /> <ins class="diffchange diffchange-inline">برخی از آثار او عبارتند از:</ins></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* '''فصل المقال''': کتابی به عربی در فلسفه است که نام کامل آن «فصل المقال فی تقریر ما بین الشریعة و الحکمة من الاتصال» است. مؤلف در این اثر میکوشد تا علم فلسفه و گرایش به علوم عقلی را با شریعت سازگار کند.<ref>ویکیجو: دانشنامه آزاد فارسی، «فصل المقال».</ref><ref>ابن رشد، محمد بن احمد. فصل المقال فی ما بین الحکمة و الشریعة من الاتصال. ترجمه سید جعفر سجادی. تهران: انجمن فلسفه ایران، ۱۳۵۸، مقدمه مترجم.</ref> در این کتاب، ابن رشد مردم را به سه دسته عامه (اهل خطابه)، متکلمان (اهل جدل) و حکما (اهل برهان) تقسیم میکند و تأویل برهانی را ویژه حکما میداند.<ref name="fasl-tavil"><del class="diffchange diffchange-inline">همان، </del>ج۱، صص ۷۶ و ۸۸.</ref></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* '''فصل المقال''': کتابی به عربی در فلسفه است که نام کامل آن «فصل المقال فی تقریر ما بین الشریعة و الحکمة من الاتصال» است. مؤلف در این اثر میکوشد تا علم فلسفه و گرایش به علوم عقلی را با شریعت سازگار کند.<ref>ویکیجو: دانشنامه آزاد فارسی، «فصل المقال».</ref><ref>ابن رشد، محمد بن احمد. فصل المقال فی ما بین الحکمة و الشریعة من الاتصال. ترجمه سید جعفر سجادی. تهران: انجمن فلسفه ایران، ۱۳۵۸، مقدمه مترجم.</ref> در این کتاب، ابن رشد مردم را به سه دسته عامه (اهل خطابه)، متکلمان (اهل جدل) و حکما (اهل برهان) تقسیم میکند و تأویل برهانی را ویژه حکما میداند.<ref name="fasl-tavil"><ins class="diffchange diffchange-inline">ابن رشد، محمد بن احمد. فصل المقال فی ما بین الحکمة و الشریعة من الاتصال. ترجمه سید جعفر سجادی. تهران: انجمن فلسفه ایران، ۱۳۵۸، </ins>ج۱، صص ۷۶ و ۸۸.</ref></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* '''تهافت التهافت''': از بزرگترین آثار کلامی-فلسفی ابن رشد و پاسخیه او به «تهافت الفلاسفة» غزالی است.<ref name="tahafot-modkhal">ویکیجو: دانشنامه آزاد فارسی، «تهافت التهافت».</ref><ref name="tahafot-book">ابن رشد، محمد بن احمد. تهافت التهافت. ترجمه حسن فتحی. تهران: حکمت، ۱۳۸۷، مقدمه مترجم، صص ۱–۳۰.</ref></div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* '''تهافت التهافت''': از بزرگترین آثار کلامی-فلسفی ابن رشد و پاسخیه او به «تهافت الفلاسفة» غزالی است.<ref name="tahafot-modkhal">ویکیجو: دانشنامه آزاد فارسی، «تهافت التهافت».</ref><ref name="tahafot-book">ابن رشد، محمد بن احمد. تهافت التهافت. ترجمه حسن فتحی. تهران: حکمت، ۱۳۸۷، مقدمه مترجم، صص ۱–۳۰.</ref></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* '''الکلیات''': از معروفترین آثار پزشکی ابن رشد است.<ref name="daneshnameh" /></div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* '''الکلیات''': از معروفترین آثار پزشکی ابن رشد است.<ref name="daneshnameh" /></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* '''بدایة المجتهد و نهایة المقتصد''': اثری مهم در فقه مالکی است.<ref name="daneshnameh" /></div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* '''بدایة المجتهد و نهایة المقتصد''': اثری مهم در فقه مالکی است.<ref name="daneshnameh" /></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* '''تلخیص ما بعدالطبیعه''': تلخیص کتاب «ما بعدالطبیعه» ارسطو است که ابن رشد در آن، گاه سخنان خود را بهطور مستقل از متن ارسطو آورده و مطالب را تلخیص کرده است.<ref name="talkhis">ابن رشد، محمد بن احمد. تلخیص ما بعدالطبیعه. تحقیق عبدالرحمن بدوی. قاهره: مکتبه النهضة المصریة، ۱۹۵۸، مقدمه محقق.</ref></div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* '''تلخیص ما بعدالطبیعه''': تلخیص کتاب «ما بعدالطبیعه» ارسطو است که ابن رشد در آن، گاه سخنان خود را بهطور مستقل از متن ارسطو آورده و مطالب را تلخیص کرده است.<ref name="talkhis">ابن رشد، محمد بن احمد. تلخیص ما بعدالطبیعه. تحقیق عبدالرحمن بدوی. قاهره: مکتبه النهضة المصریة، ۱۹۵۸، مقدمه محقق.</ref></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">* '''شرح کتاب النفس ارسطو''': ابن رشد، سه گونه شرح کوتاه، متوسط و بزرگ بر کتاب «النفس» نوشته است. شرح مختصر و شرح متوسط در متن اصلی عربی خود باقی مانده و چاپ شدهاند. اما شرح بزرگ فقط در ترجمه لاتین خود باقی مانده است. متن عربی آن مفقود شده و آنچه امروز به عنوان متن عربی در دسترس است، بازگردانی از لاتین به عربی به کوشش ابراهیم غربی است. <ref>ویکی نور، الشرح الكبير لكتاب النفس لأرسطو</ref></ins></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منابع ==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منابع ==</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><references /></div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><references /></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:فیلسوفان]]</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:فیلسوفان]]</div></td></tr>
</table>Zamanihttps://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%B1%D8%B4%D8%AF_%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%84%D8%B3%DB%8C&diff=169601&oldid=prevZamani در ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۳۱2026-09-21T07:31:14Z<p></p>
<table class="diff diff-contentalign-right" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">نسخهٔ ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۳۱</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l6" >سطر ۶:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۶:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن رشد در اواخر عمر به دلایل نامعلومی- شاید اختلاف وی با فقیهان- از دربار موحدین طرد شد، و به دنبال صدور فرمانی مبنی بر تحریم و تکفیر فلسفه و فیلسوفان، به روستای یهودینشین '''یسانه''' (الیسانة) در حوالی قرطبه تبعید شد.<ref name="daneshnameh" /> ابن رشد پس از دو یا سه سال تبعید، در حالی که مورد عفو منصور موحدی قرار گرفته بود، در نهم صفر ۵۹۵ درگذشت.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن رشد در اواخر عمر به دلایل نامعلومی- شاید اختلاف وی با فقیهان- از دربار موحدین طرد شد، و به دنبال صدور فرمانی مبنی بر تحریم و تکفیر فلسفه و فیلسوفان، به روستای یهودینشین '''یسانه''' (الیسانة) در حوالی قرطبه تبعید شد.<ref name="daneshnameh" /> ابن رشد پس از دو یا سه سال تبعید، در حالی که مورد عفو منصور موحدی قرار گرفته بود، در نهم صفر ۵۹۵ درگذشت.</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <del class="diffchange diffchange-inline">فلسفه </del>ابن <del class="diffchange diffchange-inline">رشد </del>==</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==ابن <ins class="diffchange diffchange-inline">رشد؛ شارح آثار ارسطو </ins>==</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن رشد را در غرب با عنوان شارح و مفسر فلسفه ارسطو میشناسند.<ref <del class="diffchange diffchange-inline">name="qabasat"</del>><del class="diffchange diffchange-inline">«ابن رشد را در غرب با عنوان شارح و مفسر فلسفه ارسطو میشناسند.» قبسات، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.</del></ref> چرا که توجه خاصی به شرح آثار ارسطو داشت. او شرحهایی بر کتابهای «تحلیلات ثانیه» (کتاب البرهان)، «سماع طبیعی»، «السماء والعالم»، «النفس»، «ما بعدالطبیعه»، «ارگانون» (منطق) و کتاب «الکون والفساد» نوشت و همچنین تلخیصهایی از «الآثار العلویه»، «اخلاق نیکوماخوس» و «الحس والمحسوس» ارائه کرد. <ref>آنخل جنثالث بالنثيا، تاريخ الفكر الأندلسي، ترجمه حسين مؤنس، الهیئه المصریة العامة للکتاب، 2011 م، ص 403</ref></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن رشد را در غرب با عنوان شارح و مفسر فلسفه ارسطو میشناسند.<ref><ins class="diffchange diffchange-inline">ابن رشد؛ فیلسوفی که باید از نو شناخت، مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، 1396/9/19</ins></ref> چرا که توجه خاصی به شرح آثار ارسطو داشت. او شرحهایی بر کتابهای «تحلیلات ثانیه» (کتاب البرهان)، «سماع طبیعی»، «السماء والعالم»، «النفس»، «ما بعدالطبیعه»، «ارگانون» (منطق) و کتاب «الکون والفساد» نوشت و همچنین تلخیصهایی از «الآثار العلویه»، «اخلاق نیکوماخوس» و «الحس والمحسوس» ارائه کرد. <ref>آنخل جنثالث بالنثيا، تاريخ الفكر الأندلسي، ترجمه حسين مؤنس، الهیئه المصریة العامة للکتاب، 2011 م، ص 403</ref> </div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">نظام فلسفی </del>ابن <del class="diffchange diffchange-inline">رشد، بر هماهنگی عقل </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">وحی استوار است</del>. <del class="diffchange diffchange-inline">او حقیقت را واحد میدانست </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">معتقد بود دین </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">فلسفه با دو روش متفاوت — خطابه برای عموم </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">برهان برای نخبگان — </del>به <del class="diffchange diffchange-inline">آن میرسند</del>.<ref name="<del class="diffchange diffchange-inline">fasl-modkhal</del>"><del class="diffchange diffchange-inline">دانشنامه آزاد فارسی، «فصل المقال»</del>.</ref> <ref><del class="diffchange diffchange-inline">ابن رشد، محمد بن احمد</del>. <del class="diffchange diffchange-inline">فصل المقال فی ما بین الحکمة و الشریعة من الاتصال</del>. <del class="diffchange diffchange-inline">ترجمه سید جعفر سجادی. تهران: انجمن فلسفه ایران، ۱۳۵۸</del>.</ref> در <del class="diffchange diffchange-inline">جهانشناسی، بر ضرورت علّی </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">نظم غایتمند طبیعت تأکید داشت </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">خدا را «محرک اول» میدانست</del>.<ref name="<del class="diffchange diffchange-inline">qorbani</del>"<del class="diffchange diffchange-inline">>قربانی، علی. «عقل هیولانی مفارق (Separate Material Intellect) در فلسفه ابن رشد.» پژوهشهای فلسفی، دوره ۱۰، شماره ۱۸ (۱۳۹۵): ۱۵۵–۱۷۴.<</del>/<del class="diffchange diffchange-inline">ref</del>> <del class="diffchange diffchange-inline">نظریه عقل او میان سه مرتبه «عقل هیولانی»، «عقل بالملکه» و «عقل فعال» تمایز قائل میشود و به آموزه «وحدت عقل» میانجامد.</del><ref name="<del class="diffchange diffchange-inline">qorbani</del>" /> در <del class="diffchange diffchange-inline">اخلاق به عینی بودن خوبی و بدی باور داشت و در هرمنوتیک، تفسیر تمثیلی را ویژه نخبگان </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">معنای ظاهری را برای عموم مناسب میدانست</del>.<ref name="<del class="diffchange diffchange-inline">qorbani</del>" /></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن <ins class="diffchange diffchange-inline">رشد در انتقال فلسفه ارسطو به جهان اسلام </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">از آنجا به غرب نقشی محوری داشت</ins>. <ins class="diffchange diffchange-inline">شرحهای ابن رشد پس از ترجمه به لاتین </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">عبری، تأثیری عمیق بر فیلسوفان یهودی </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">مسیحی گذاشت </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">او را </ins>به <ins class="diffchange diffchange-inline">«شارح بزرگ» (The Commentator) مشهور ساخت</ins>.<ref name="<ins class="diffchange diffchange-inline">oxford</ins>"><ins class="diffchange diffchange-inline">«Ibn Rushd (Averroës).» Oxford Bibliographies, 2020</ins>.</ref> <ins class="diffchange diffchange-inline">در قرن سیزدهم میلادی، مترجمانی چون '''مایکل اسکات''' (Michael Scot) آثار او را از عربی به لاتین برگرداندند. ترجمهٔ لاتین شرح کبیر ابن رشد بر «طبیعیات» ارسطو، بهعنوان کتابی مقرر در دانشگاههای مسیحی اروپایی به کار میرفت و در طول رنسانس ایتالیا چندین بار چاپ شده است.</ins><ref ><ins class="diffchange diffchange-inline">«Current Editions:: Averroes’ Epitome of Aristotle’s Physics – Critical Arabic and Hebrew Edition»، وبگاه Averroes Edition، دانشگاه کلن، دسترسی در ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۶، https://averroes</ins>.<ins class="diffchange diffchange-inline">uni-koeln</ins>.<ins class="diffchange diffchange-inline">de/edition/current-editions/</ins>.</ref><ins class="diffchange diffchange-inline">. مورخان غربی ابن رشد را مؤثرترین فیلسوف مسلمان </ins>در <ins class="diffchange diffchange-inline">تفکر اروپایی میشناسند </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">مکتب فکری «ابنرشدیگری» (Averroism) در دانشگاههای پاریس </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">پادوآ شکل گرفت</ins>.<ref name="<ins class="diffchange diffchange-inline">daneshnameh</ins>" /><ref name="<ins class="diffchange diffchange-inline">oxford</ins>" /> <ins class="diffchange diffchange-inline">تأثیر شرحهای ابن رشد بر اندیشمندان اروپایی تا حدی بود که برخی پژوهشگران او را </ins>در <ins class="diffchange diffchange-inline">شکلگیری رنسانس </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">روشنگری اروپایی مؤثر میدانند</ins>.<ref name="<ins class="diffchange diffchange-inline">oxford</ins>" /></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن رشد <del class="diffchange diffchange-inline">در انتقال فلسفه ارسطو به جهان اسلام و از آنجا به غرب نقشی محوری داشت. شرحهای </del>ابن رشد <del class="diffchange diffchange-inline">پس </del>از <del class="diffchange diffchange-inline">ترجمه به لاتین </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">عبری، تأثیری عمیق بر فیلسوفان یهودی </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">مسیحی گذاشت و او را به «شارح بزرگ» (The Commentator) مشهور ساخت</del>.<ref name="<del class="diffchange diffchange-inline">oxford</del>"><del class="diffchange diffchange-inline">«Ibn Rushd (Averroës).» Oxford Bibliographies, 2020.</del></ref> <del class="diffchange diffchange-inline">در قرن سیزدهم میلادی، مترجمانی چون '''مایکل اسکات''' (Michael Scot) آثار </del>او را <del class="diffchange diffchange-inline">از عربی </del>به <del class="diffchange diffchange-inline">لاتین برگرداندند. ترجمهٔ لاتین شرح کبیر ابن رشد بر «طبیعیات» ارسطو، بهعنوان کتابی مقرر در دانشگاههای مسیحی اروپایی به کار میرفت</del>.<ref <del class="diffchange diffchange-inline">name="averroes-edition"</del>><del class="diffchange diffchange-inline">«Current Editions»، وبگاه Averroes Edition، دانشگاه کلن، دسترسی در ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۶، https://averroes</del>.<del class="diffchange diffchange-inline">uni-koeln</del>.<del class="diffchange diffchange-inline">de/edition/current-editions/</del>.</ref><del class="diffchange diffchange-inline">. مورخان غربی ابن رشد را مؤثرترین فیلسوف مسلمان </del>در <del class="diffchange diffchange-inline">تفکر اروپایی میشناسند </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">مکتب فکری «ابنرشدیگری» (Averroism) در دانشگاههای پاریس </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">پادوآ شکل گرفت</del>.<ref name="<del class="diffchange diffchange-inline">daneshnameh</del>" /><ref name="<del class="diffchange diffchange-inline">oxford</del>" /> <del class="diffchange diffchange-inline">تأثیر شرحهای ابن رشد بر اندیشمندان اروپایی تا حدی بود که برخی پژوهشگران او </del>را <del class="diffchange diffchange-inline">در شکلگیری رنسانس </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">روشنگری اروپایی مؤثر میدانند</del>.<ref name="<del class="diffchange diffchange-inline">oxford</del>" /></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">==فلسفه </ins>ابن رشد <ins class="diffchange diffchange-inline">==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن رشد <ins class="diffchange diffchange-inline">اگرچه قالب فکری خود را بر فلسفۀ مشایی پی ریخت، ولی در مواضعی چند، چون مباحث کیهانشناختی، صدور کثیر </ins>از <ins class="diffchange diffchange-inline">واحد، تحلیل هستی </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">چیستی، عقل هیولانی </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">غیره، در صدد ارائۀ تقریری نو در کاستیهای مشرب ارسطویی است</ins>.<ref name="<ins class="diffchange diffchange-inline">fasl-modkhal</ins>"><ins class="diffchange diffchange-inline">ویکیجو: دانشنامه آزاد فارسی، «ابن رشد، ابوالولید محمد» </ins></ref> <ins class="diffchange diffchange-inline">نظام فلسفی ابن رشد، بر هماهنگی عقل و وحی استوار است. </ins>او <ins class="diffchange diffchange-inline">حقیقت </ins>را <ins class="diffchange diffchange-inline">واحد میدانست و معتقد بود دین و فلسفه با دو روش متفاوت — خطابه برای عموم و برهان برای نخبگان — </ins>به <ins class="diffchange diffchange-inline">آن میرسند</ins>.<ref><ins class="diffchange diffchange-inline">ابن رشد، محمد بن احمد. فصل المقال فی ما بین الحکمة و الشریعة من الاتصال</ins>. <ins class="diffchange diffchange-inline">ترجمه سید جعفر سجادی</ins>. <ins class="diffchange diffchange-inline">تهران: انجمن فلسفه ایران، ۱۳۵۸</ins>.</ref> در <ins class="diffchange diffchange-inline">جهانشناسی، بر ضرورت علّی </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">نظم غایتمند طبیعت تأکید داشت </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">خدا را «محرک اول» میدانست</ins>.<ref name="<ins class="diffchange diffchange-inline">qorbani</ins>"<ins class="diffchange diffchange-inline">>قربانی، علی. «عقل هیولانی مفارق (Separate Material Intellect) در فلسفه ابن رشد.» پژوهشهای فلسفی، دوره ۱۰، شماره ۱۸ (۱۳۹۵): ۱۵۵–۱۷۴.<</ins>/<ins class="diffchange diffchange-inline">ref</ins>> <ins class="diffchange diffchange-inline">نظریه عقل او میان سه مرتبه «عقل هیولانی»، «عقل بالملکه» و «عقل فعال» تمایز قائل میشود و به آموزه «وحدت عقل» میانجامد.</ins><ref name="<ins class="diffchange diffchange-inline">qorbani</ins>" /> <ins class="diffchange diffchange-inline">در اخلاق به عینی بودن خوبی و بدی باور داشت و در هرمنوتیک، تفسیر تمثیلی </ins>را <ins class="diffchange diffchange-inline">ویژه نخبگان </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">معنای ظاهری را برای عموم مناسب میدانست</ins>.<ref name="<ins class="diffchange diffchange-inline">qorbani</ins>" /></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== آثار و تألیفات ==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== آثار و تألیفات ==</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن رشد در بسیاری از موضوعات علمی از قبیل فلسفه، کلام، فقه، ستارهشناسی، پزشکی، لغت، ادبیات و اخلاق صاحب تألیف است.<ref name="daneshnameh" /> </div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن رشد در بسیاری از موضوعات علمی از قبیل فلسفه، کلام، فقه، ستارهشناسی، پزشکی، لغت، ادبیات و اخلاق صاحب تألیف است.<ref name="daneshnameh" /> </div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* '''فصل المقال''': کتابی به عربی در فلسفه است که نام کامل آن «فصل المقال فی تقریر ما بین الشریعة و الحکمة من الاتصال» است. مؤلف در این اثر میکوشد تا علم فلسفه و گرایش به علوم عقلی را با شریعت سازگار کند.<ref <del class="diffchange diffchange-inline">name="fasl-modkhal"</del>>دانشنامه آزاد فارسی، «فصل المقال».</ref><ref <del class="diffchange diffchange-inline">name="fasl-book"</del>>ابن رشد، محمد بن احمد. فصل المقال فی ما بین الحکمة و الشریعة من الاتصال. ترجمه سید جعفر سجادی. تهران: انجمن فلسفه ایران، ۱۳۵۸، مقدمه مترجم.</ref> در این کتاب، ابن رشد مردم را به سه دسته عامه (اهل خطابه)، متکلمان (اهل جدل) و حکما (اهل برهان) تقسیم میکند و تأویل برهانی را ویژه حکما میداند.<ref name="fasl-tavil">همان، ج۱، صص ۷۶ و ۸۸.</ref></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* '''فصل المقال''': کتابی به عربی در فلسفه است که نام کامل آن «فصل المقال فی تقریر ما بین الشریعة و الحکمة من الاتصال» است. مؤلف در این اثر میکوشد تا علم فلسفه و گرایش به علوم عقلی را با شریعت سازگار کند.<ref><ins class="diffchange diffchange-inline">ویکیجو: </ins>دانشنامه آزاد فارسی، «فصل المقال».</ref><ref>ابن رشد، محمد بن احمد. فصل المقال فی ما بین الحکمة و الشریعة من الاتصال. ترجمه سید جعفر سجادی. تهران: انجمن فلسفه ایران، ۱۳۵۸، مقدمه مترجم.</ref> در این کتاب، ابن رشد مردم را به سه دسته عامه (اهل خطابه)، متکلمان (اهل جدل) و حکما (اهل برهان) تقسیم میکند و تأویل برهانی را ویژه حکما میداند.<ref name="fasl-tavil">همان، ج۱، صص ۷۶ و ۸۸.</ref></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* '''تهافت التهافت''': از بزرگترین آثار کلامی-فلسفی ابن رشد و پاسخیه او به «تهافت الفلاسفة» غزالی است.<ref name="tahafot-modkhal">دانشنامه آزاد فارسی، «تهافت التهافت».</ref><ref name="tahafot-book">ابن رشد، محمد بن احمد. تهافت التهافت. ترجمه حسن فتحی. تهران: حکمت، ۱۳۸۷، مقدمه مترجم، صص ۱–۳۰.</ref></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* '''تهافت التهافت''': از بزرگترین آثار کلامی-فلسفی ابن رشد و پاسخیه او به «تهافت الفلاسفة» غزالی است.<ref name="tahafot-modkhal"><ins class="diffchange diffchange-inline">ویکیجو: </ins>دانشنامه آزاد فارسی، «تهافت التهافت».</ref><ref name="tahafot-book">ابن رشد، محمد بن احمد. تهافت التهافت. ترجمه حسن فتحی. تهران: حکمت، ۱۳۸۷، مقدمه مترجم، صص ۱–۳۰.</ref></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* '''الکلیات''': از معروفترین آثار پزشکی ابن رشد است.<ref name="daneshnameh" /></div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* '''الکلیات''': از معروفترین آثار پزشکی ابن رشد است.<ref name="daneshnameh" /></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* '''بدایة المجتهد و نهایة المقتصد''': اثری مهم در فقه مالکی است.<ref name="daneshnameh" /></div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* '''بدایة المجتهد و نهایة المقتصد''': اثری مهم در فقه مالکی است.<ref name="daneshnameh" /></div></td></tr>
</table>Zamanihttps://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%B1%D8%B4%D8%AF_%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%84%D8%B3%DB%8C&diff=169597&oldid=prevZamani در ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۴۶2026-09-20T14:46:05Z<p></p>
<table class="diff diff-contentalign-right" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">نسخهٔ ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۴۶</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l2" >سطر ۲:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۲:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== زندگی و خاندان ==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== زندگی و خاندان ==</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن رشد در سال ۵۲۰ هجری قمری در شهر قرطبه در اندلس زاده شد. خاندان او از فقیهان و عالمان نامدار بودند و پدربزرگ و پدرش منصب قاضیالقضات اندلس را بر عهده داشتند. او در سال ۵۶۵ ق قاضی اشبیلیه شد و پس از ده سال به قرطبه بازگشت و در سال ۵۷۸ ق به عنوان قاضیالقضات قرطبه منصوب شد. ابن رشد در نهم صفر ۵۹۵ هجری قمری در مراکش درگذشت و پس از سه ماه جسدش را به قرطبه بردند و در آنجا به خاک سپردند.<ref name="daneshnameh"><del class="diffchange diffchange-inline">مرکز </del>دائرةالمعارف بزرگ <del class="diffchange diffchange-inline">اسلامی. دانشنامه بزرگ اسلامی. </del>جلد ۳، <del class="diffchange diffchange-inline">ذیل </del>«ابن رشد، <del class="diffchange diffchange-inline">ابوالولید </del>محمد»<del class="diffchange diffchange-inline">. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۷۰، صص ۱۲۳۸–۱۲۳۹</del>.</ref></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن رشد در سال ۵۲۰ هجری قمری در شهر قرطبه در اندلس زاده شد. خاندان او از فقیهان و عالمان نامدار بودند و پدربزرگ و پدرش منصب قاضیالقضات اندلس را بر عهده داشتند. او در سال ۵۶۵ ق قاضی اشبیلیه شد و پس از ده سال به قرطبه بازگشت و در سال ۵۷۸ ق به عنوان قاضیالقضات قرطبه منصوب شد. ابن رشد در نهم صفر ۵۹۵ هجری قمری در مراکش درگذشت و پس از سه ماه جسدش را به قرطبه بردند و در آنجا به خاک سپردند.<ref name="daneshnameh"> دائرةالمعارف بزرگ <ins class="diffchange diffchange-inline">اسلامی، </ins>جلد ۳، <ins class="diffchange diffchange-inline">مدخل </ins>«ابن رشد، <ins class="diffchange diffchange-inline">ابوالوليد محمد بن احمد بن </ins>محمد» <ins class="diffchange diffchange-inline">از شرفالدين خراسانى</ins>.</ref></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن رشد در اواخر عمر به دلایل نامعلومی- شاید اختلاف وی با فقیهان- از دربار موحدین طرد شد، و به دنبال صدور فرمانی مبنی بر تحریم و تکفیر فلسفه و فیلسوفان، به روستای یهودینشین '''یسانه''' (الیسانة) در حوالی قرطبه تبعید شد<del class="diffchange diffchange-inline">.<ref name="daneshnameh" /> در این مدت، خلیفه منصور موحدی دستور داد کتابهای او را در قرطبه علناً بسوزانند و برخی از شاگردانش نیز به تبعید فرستاده شدند</del>.<ref name="daneshnameh" /> ابن رشد پس از دو یا سه سال تبعید، در حالی که مورد عفو منصور موحدی قرار گرفته بود، در نهم صفر ۵۹۵ درگذشت.<del class="diffchange diffchange-inline"><ref name="daneshnameh" /> گفته میشود ابن عربی، عارف شهیر مراکشی، در مجلس بزرگداشت او حضور داشت.<ref name="daneshnameh" /></del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن رشد در اواخر عمر به دلایل نامعلومی- شاید اختلاف وی با فقیهان- از دربار موحدین طرد شد، و به دنبال صدور فرمانی مبنی بر تحریم و تکفیر فلسفه و فیلسوفان، به روستای یهودینشین '''یسانه''' (الیسانة) در حوالی قرطبه تبعید شد.<ref name="daneshnameh" /> ابن رشد پس از دو یا سه سال تبعید، در حالی که مورد عفو منصور موحدی قرار گرفته بود، در نهم صفر ۵۹۵ درگذشت.</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== فلسفه ابن رشد ==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== فلسفه ابن رشد ==</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن رشد را در غرب با عنوان شارح و مفسر فلسفه ارسطو میشناسند.<ref name="qabasat">«ابن رشد را در غرب با عنوان شارح و مفسر فلسفه ارسطو میشناسند.» قبسات، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.</ref> چرا که توجه خاصی به شرح آثار ارسطو داشت. <del class="diffchange diffchange-inline">ابن رشد برای آثار ارسطو سه نوع شرح </del>نوشت <del class="diffchange diffchange-inline">که هر یک ویژگی متفاوتی دارد:<ref name="andulusi">تاریخ الفکر الأندلسی، بخش «شروح مؤلفات أرسطو»</del>.<<del class="diffchange diffchange-inline">/</del>ref><del class="diffchange diffchange-inline"><ref name="sharh">«شرح ابن رشد مؤلفات أرسطو بثلاث طرق: شرح صغير وشرح وسط وشرح كبير.»</del></ref></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن رشد را در غرب با عنوان شارح و مفسر فلسفه ارسطو میشناسند.<ref name="qabasat">«ابن رشد را در غرب با عنوان شارح و مفسر فلسفه ارسطو میشناسند.» قبسات، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.</ref> چرا که توجه خاصی به شرح آثار ارسطو داشت. <ins class="diffchange diffchange-inline">او شرحهایی بر کتابهای «تحلیلات ثانیه» (کتاب البرهان)، «سماع طبیعی»، «السماء والعالم»، «النفس»، «ما بعدالطبیعه»، «ارگانون» (منطق) و کتاب «الکون والفساد» </ins>نوشت <ins class="diffchange diffchange-inline">و همچنین تلخیصهایی از «الآثار العلویه»، «اخلاق نیکوماخوس» و «الحس والمحسوس» ارائه کرد</ins>. <ref><ins class="diffchange diffchange-inline">آنخل جنثالث بالنثيا، تاريخ الفكر الأندلسي، ترجمه حسين مؤنس، الهیئه المصریة العامة للکتاب، 2011 م، ص 403</ins></ref></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">* '''شرح اکبر (تفسیر بزرگ)''': در این نوع شرح، </del>ابن <del class="diffchange diffchange-inline">رشد هر فقره از فقرات ارسطو را بهطور کامل نقل میکند </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">سپس جزءبهجزء به تفسیر آن میپردازد</del>. <del class="diffchange diffchange-inline">در این شرح، ابن رشد نظر خود </del>را <del class="diffchange diffchange-inline">نیز اظهار میکند </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">از این رو، شرح اکبر او تنها شرح نیست، بلکه اثری فلسفی مستقل </del>به <del class="diffchange diffchange-inline">شمار میآید</del>.<ref name="<del class="diffchange diffchange-inline">andulusi</del>" /><ref <del class="diffchange diffchange-inline">name="sharh" /</del>> <del class="diffchange diffchange-inline">شرح کبیر بر «درباره نفس» ارسطو از مهمترین آثار اوست که متن عربی آن از میان رفته </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">تنها </del>ترجمه <del class="diffchange diffchange-inline">لاتین آن باقی مانده است</del>.<del class="diffchange diffchange-inline"><ref name="cgie">مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی، مدخل «ابنرشد»</del>.</ref></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">نظام فلسفی </ins>ابن <ins class="diffchange diffchange-inline">رشد، بر هماهنگی عقل </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">وحی استوار است</ins>. <ins class="diffchange diffchange-inline">او حقیقت </ins>را <ins class="diffchange diffchange-inline">واحد میدانست و معتقد بود دین و فلسفه با دو روش متفاوت — خطابه برای عموم </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">برهان برای نخبگان — </ins>به <ins class="diffchange diffchange-inline">آن میرسند</ins>.<ref name="<ins class="diffchange diffchange-inline">fasl-modkhal</ins>"<ins class="diffchange diffchange-inline">>دانشنامه آزاد فارسی، «فصل المقال».<</ins>/<ins class="diffchange diffchange-inline">ref</ins>> <ref><ins class="diffchange diffchange-inline">ابن رشد، محمد بن احمد. فصل المقال فی ما بین الحکمة </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">الشریعة من الاتصال. </ins>ترجمه <ins class="diffchange diffchange-inline">سید جعفر سجادی</ins>. <ins class="diffchange diffchange-inline">تهران: انجمن فلسفه ایران، ۱۳۵۸</ins>.</ref> در <ins class="diffchange diffchange-inline">جهانشناسی، بر ضرورت علّی </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">نظم غایتمند طبیعت تأکید داشت </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">خدا را «محرک اول» میدانست</ins>.<ref name="<ins class="diffchange diffchange-inline">qorbani</ins>"><ins class="diffchange diffchange-inline">قربانی، علی. «عقل هیولانی مفارق </ins>(<ins class="diffchange diffchange-inline">Separate Material Intellect</ins>) در <ins class="diffchange diffchange-inline">فلسفه </ins>ابن رشد<ins class="diffchange diffchange-inline">.» پژوهشهای فلسفی، دوره ۱۰، شماره ۱۸ (۱۳۹۵): ۱۵۵–۱۷۴.</ref> نظریه عقل او میان سه مرتبه «عقل هیولانی»، «عقل بالملکه» </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">«عقل فعال» تمایز قائل میشود </ins>و به <ins class="diffchange diffchange-inline">آموزه «وحدت عقل» میانجامد</ins>.<ref name="<ins class="diffchange diffchange-inline">qorbani</ins>" /> <ins class="diffchange diffchange-inline">در اخلاق به عینی بودن خوبی و بدی باور داشت و در هرمنوتیک، تفسیر تمثیلی را ویژه نخبگان و معنای ظاهری را برای عموم مناسب میدانست.</ins><ref name="<ins class="diffchange diffchange-inline">qorbani</ins>" /></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">* '''شرح اوسط (تفسیر میانه)''': </del>در <del class="diffchange diffchange-inline">این نوع، ابن رشد کلمات اول هر فقره از متن ارسطو را نقل میکند </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">سپس به شرح </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">توضیح باقی مطلب میپردازد</del>.<ref name="<del class="diffchange diffchange-inline">andulusi</del>" <del class="diffchange diffchange-inline">/</del>><del class="diffchange diffchange-inline"><ref name="sharh" /></del></div></td><td colspan="2"> </td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">* '''تلخیص </del>(<del class="diffchange diffchange-inline">جوامع</del>)<del class="diffchange diffchange-inline">''': </del>در <del class="diffchange diffchange-inline">این نوع، </del>ابن رشد <del class="diffchange diffchange-inline">بهطور مستقل </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">با روش خود به بیان آرای ارسطو میپردازد </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">مطالب را </del>به <del class="diffchange diffchange-inline">شیوهای منظم و با تکیه بر آثار دیگر ارسطو تکمیل میکند</del>.<ref name="<del class="diffchange diffchange-inline">andulusi</del>" /><ref name="<del class="diffchange diffchange-inline">sharh</del>" /></div></td><td colspan="2"> </td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">ابن رشد شرحهایی بر کتابهای «تحلیلات ثانیه» (کتاب البرهان)، «سماع طبیعی»، «السماء والعالم»، «النفس»، «ما بعدالطبیعه»، «ارگانون» (منطق) و کتاب «الکون والفساد» نوشت و همچنین تلخیصهایی از «الآثار العلویه»، «اخلاق نیکوماخوس» و «الحس والمحسوس» ارائه کرد.<ref name="andulusi" /></del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن رشد در انتقال فلسفه ارسطو به جهان اسلام و از آنجا به غرب نقشی محوری داشت. شرحهای ابن رشد پس از ترجمه به لاتین و عبری، تأثیری عمیق بر فیلسوفان یهودی و مسیحی گذاشت و او را به «شارح بزرگ» (The Commentator) مشهور ساخت.<ref name="oxford">«Ibn Rushd (Averroës).» Oxford Bibliographies, 2020.</ref> در قرن سیزدهم میلادی، مترجمانی چون '''مایکل اسکات''' (Michael Scot) آثار او را از عربی به لاتین برگرداندند. <ins class="diffchange diffchange-inline">ترجمهٔ </ins>لاتین شرح کبیر ابن <ins class="diffchange diffchange-inline">رشد </ins>بر <ins class="diffchange diffchange-inline">«طبیعیات» ارسطو، </ins>بهعنوان <ins class="diffchange diffchange-inline">کتابی مقرر </ins>در دانشگاههای <ins class="diffchange diffchange-inline">مسیحی </ins>اروپایی <ins class="diffchange diffchange-inline">به کار میرفت</ins>.<ref name="<ins class="diffchange diffchange-inline">averroes-edition</ins>"<ins class="diffchange diffchange-inline">>«Current Editions»، وبگاه Averroes Edition، دانشگاه کلن، دسترسی در ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۶، https://averroes.uni-koeln.de/edition/current-editions</ins>/<ins class="diffchange diffchange-inline">.</ref</ins>><ins class="diffchange diffchange-inline">. </ins>مورخان غربی ابن رشد را مؤثرترین فیلسوف مسلمان در تفکر اروپایی میشناسند و مکتب فکری «ابنرشدیگری» (Averroism) در دانشگاههای پاریس و پادوآ شکل گرفت.<ref name="daneshnameh" /><ref name="oxford" /> تأثیر شرحهای ابن رشد بر اندیشمندان اروپایی تا حدی بود که برخی پژوهشگران او را در شکلگیری رنسانس و روشنگری اروپایی مؤثر میدانند.<ref name="oxford" /></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2"> </td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">نظام فلسفی ابن رشد، بر هماهنگی عقل و وحی استوار است. او حقیقت را واحد میدانست و معتقد بود دین و فلسفه با دو روش متفاوت — خطابه برای عموم و برهان برای نخبگان — به آن میرسند.<ref name="fasl-modkhal">دانشنامه آزاد فارسی، «فصل المقال».</ref> <ref>ابن رشد، محمد بن احمد. فصل المقال فی ما بین الحکمة و الشریعة من الاتصال. ترجمه سید جعفر سجادی. تهران: انجمن فلسفه ایران، ۱۳۵۸.</ref> در جهانشناسی، بر ضرورت علّی و نظم غایتمند طبیعت تأکید داشت و خدا را «محرک اول» میدانست.<ref name="qorbani">قربانی، علی. «عقل هیولانی مفارق (Separate Material Intellect) در فلسفه ابن رشد.» فلسفه، دوره ۱۰، شماره ۱۸ (۱۳۹۵): ۱۵۵–۱۷۴.</ref> نظریه عقل او میان سه مرتبه «عقل هیولانی»، «عقل بالملکه» و «عقل فعال» تمایز قائل میشود و به آموزه «وحدت عقل» میانجامد.<ref name="qorbani" /> در اخلاق به عینی بودن خوبی و بدی باور داشت و در هرمنوتیک، تفسیر تمثیلی را ویژه نخبگان و معنای ظاهری را برای عموم مناسب میدانست.<ref name="qorbani" /></del></div></td><td colspan="2"> </td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2"> </td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن رشد در انتقال فلسفه ارسطو به جهان اسلام و از آنجا به غرب نقشی محوری داشت. شرحهای ابن رشد پس از ترجمه به لاتین و عبری، تأثیری عمیق بر فیلسوفان یهودی و مسیحی گذاشت و او را به «شارح بزرگ» (The Commentator) مشهور ساخت.<ref name="oxford">«Ibn Rushd (Averroës).» Oxford Bibliographies, 2020.</ref> در قرن سیزدهم میلادی، مترجمانی چون '''مایکل اسکات''' (Michael Scot) آثار او را از عربی به لاتین برگرداندند.<del class="diffchange diffchange-inline"><ref name="archive-latin">ترجمه </del>لاتین شرح کبیر <del class="diffchange diffchange-inline">درباره نفس، حدود ۱۲۲۰ میلادی.</ref> ترجمههای لاتین شرحهای </del>ابن <del class="diffchange diffchange-inline">رشد، بهویژه شرح کبیر </del>بر <del class="diffchange diffchange-inline">«درباره نفس»، </del>بهعنوان <del class="diffchange diffchange-inline">متون اصلی فلسفه ارسطویی </del>در دانشگاههای اروپایی <del class="diffchange diffchange-inline">تدریس میشد</del>.<ref name="<del class="diffchange diffchange-inline">cgie</del>" /> مورخان غربی ابن رشد را مؤثرترین فیلسوف مسلمان در تفکر اروپایی میشناسند و مکتب فکری «ابنرشدیگری» (Averroism) در دانشگاههای پاریس و پادوآ شکل گرفت.<ref name="daneshnameh" /><ref name="oxford" /> تأثیر شرحهای ابن رشد بر اندیشمندان اروپایی تا حدی بود که برخی پژوهشگران او را در شکلگیری رنسانس و روشنگری اروپایی مؤثر میدانند.<ref name="oxford" /></div></td><td colspan="2"> </td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== آثار و تألیفات ==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== آثار و تألیفات ==</div></td></tr>
</table>Zamanihttps://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%B1%D8%B4%D8%AF_%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%84%D8%B3%DB%8C&diff=169595&oldid=prevZamani در ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۵۰2026-09-20T13:50:09Z<p></p>
<table class="diff diff-contentalign-right" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">نسخهٔ ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۵۰</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1" >سطر ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۱:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ابن رشد اندلسی''' (ابوالولید محمد بن احمد بن محمد بن رشد؛ ۵۲۰–۵۹۵ ق / ۱۱۲۶–۱۱۹۸ م) فیلسوف، فقیه، پزشک و قاضی برجسته اندلسی بود. ابن رشد به شرح آثار ارسطو میپرداخت</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ابن رشد اندلسی''' (ابوالولید محمد بن احمد بن محمد بن رشد؛ ۵۲۰–۵۹۵ ق / ۱۱۲۶–۱۱۹۸ م) فیلسوف، فقیه، پزشک و قاضی برجسته اندلسی بود. ابن رشد به شرح آثار ارسطو میپرداخت <ins class="diffchange diffchange-inline">و در سراسر سدههاى میانه و نیز در دوران رنسانس اروپا، بهعنوان شارح بزرگ نوشتههاى ارسطو مشهور بود. ابن رشد به هماهنگی عقل و وحی اعتقادی راسخ داشت و کتاب «تهافت التهافت» را علیه سخنان غزالی در تهافتالفلاسفه که فلسفه را نقد میکرد، نوشت.</ins></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== زندگی و خاندان ==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== زندگی و خاندان ==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l27" >سطر ۲۷:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۲۷:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* '''بدایة المجتهد و نهایة المقتصد''': اثری مهم در فقه مالکی است.<ref name="daneshnameh" /></div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* '''بدایة المجتهد و نهایة المقتصد''': اثری مهم در فقه مالکی است.<ref name="daneshnameh" /></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* '''تلخیص ما بعدالطبیعه''': تلخیص کتاب «ما بعدالطبیعه» ارسطو است که ابن رشد در آن، گاه سخنان خود را بهطور مستقل از متن ارسطو آورده و مطالب را تلخیص کرده است.<ref name="talkhis">ابن رشد، محمد بن احمد. تلخیص ما بعدالطبیعه. تحقیق عبدالرحمن بدوی. قاهره: مکتبه النهضة المصریة، ۱۹۵۸، مقدمه محقق.</ref></div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* '''تلخیص ما بعدالطبیعه''': تلخیص کتاب «ما بعدالطبیعه» ارسطو است که ابن رشد در آن، گاه سخنان خود را بهطور مستقل از متن ارسطو آورده و مطالب را تلخیص کرده است.<ref name="talkhis">ابن رشد، محمد بن احمد. تلخیص ما بعدالطبیعه. تحقیق عبدالرحمن بدوی. قاهره: مکتبه النهضة المصریة، ۱۹۵۸، مقدمه محقق.</ref></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2"> </td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== تأثیر و میراث ==</del></div></td><td colspan="2"> </td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در قرون وسطی، شرحهای ابن رشد بسیار مورد توجه فیلسوفان یهودی و مسیحی قرار گرفت و همراه با تألیفاتش به عبری و لاتین ترجمه شد.<ref name="daneshnameh" /> مورخان غربی، ابن رشد را نامدارترین فیلسوف اسلام و مؤثرترین آنان در تفکر اروپایی میشناسند و به همین جهت او را «شارح بزرگ» لقب دادند.<ref name="daneshnameh" /></del></div></td><td colspan="2"> </td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2"> </td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">با این حال، درباره ورود میراث ابن رشد به جهان اسلام و ایران، دیدگاههای متفاوتی وجود دارد. شماری از مستشرقان و تعدادی از اندیشمندان مسلمان بر این باورند که میراث حکمی و کلامی ابن رشد در جهان اسلام و از جمله ایران، وارد نشد و حکیمان و متکلمان مسلمان التفاتی به نوشتههای او نکردند.<ref name="noei">نوئی، ابراهیم. «واکاوی سرانجام میراث فلسفی و کلامی ابن رشد در جهان اسلام.» پژوهشهای علم و دین، دوره ۱۳، شماره ۱ (۱۴۰۱): ۳۱۵–۳۳۴، بخش نتیجهگیری.</ref> توجیهاتی مانند نبود نسخههای آثار ابن رشد یا نداشتن شاگردان وفادار به وی نیز بر این باور ارائه شده است.<ref name="noei" /></del></div></td><td colspan="2"> </td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2"> </td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نتیجه ==</del></div></td><td colspan="2"> </td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابن رشد اندلسی با شرحهای دقیق خود بر ارسطو و آثار فلسفی مستقل خود، یکی از تأثیرگذارترین متفکران تاریخ فلسفه اسلامی و حلقه وصل فلسفه یونان به اروپای لاتینی است.<ref name="daneshnameh" /><ref name="qabasat" /> اندیشه او در هماهنگی دین و فلسفه، نظریه عقل و مباحث انسانشناختی، همچنان موضوع پژوهشهای معاصر در ایران و جهان است.<ref>ابراهیمی دینانی، غلامحسین. درخشش ابن رشد در حکمت مشاء. تهران: طرح نو، ۱۳۸۵، فصل اول: «پرتو اندیشه ابن رشد و ابن سینا در آثار فلسفی قرون وسطی مغربزمین»، ص ۸۸.</ref></del></div></td><td colspan="2"> </td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منابع ==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منابع ==</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><references /></div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><references /></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:فیلسوفان]]</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:فیلسوفان]]</div></td></tr>
</table>Zamanihttps://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%B1%D8%B4%D8%AF_%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%84%D8%B3%DB%8C&diff=169594&oldid=prevZamani در ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۴۱2026-09-20T13:41:09Z<p></p>
<table class="diff diff-contentalign-right" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">نسخهٔ ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۴۱</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1" >سطر ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۱:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ابن رشد اندلسی''' (ابوالولید محمد بن احمد بن محمد بن رشد؛ ۵۲۰–۵۹۵ ق / ۱۱۲۶–۱۱۹۸ م) فیلسوف، فقیه، پزشک و قاضی برجسته اندلسی بود.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ابن رشد اندلسی''' (ابوالولید محمد بن احمد بن محمد بن رشد؛ ۵۲۰–۵۹۵ ق / ۱۱۲۶–۱۱۹۸ م) فیلسوف، فقیه، پزشک و قاضی برجسته اندلسی بود. <ins class="diffchange diffchange-inline">ابن رشد به شرح آثار ارسطو میپرداخت</ins></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== زندگی و خاندان ==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== زندگی و خاندان ==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l7" >سطر ۷:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۷:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== فلسفه ابن رشد ==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== فلسفه ابن رشد ==</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن رشد را در غرب با عنوان شارح و مفسر فلسفه ارسطو میشناسند.<ref name="qabasat">«ابن رشد را در غرب با عنوان شارح و مفسر فلسفه ارسطو میشناسند.» قبسات، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.</ref> <del class="diffchange diffchange-inline">آنچه آثار او گواهی میدهد این است </del>که <del class="diffchange diffchange-inline">او اهل نظر و دقت است و در جایگاه فیلسوف و مدافع و مروج فلسفه نمیتوانست در برابر </del>آثار <del class="diffchange diffchange-inline">ارسطو، فیلسوف و رئیس راه و رسم مشایی، بیتفاوت باشد</del>.<del class="diffchange diffchange-inline"><ref name="qabasat" /> </del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن رشد را در غرب با عنوان شارح و مفسر فلسفه ارسطو میشناسند.<ref name="qabasat">«ابن رشد را در غرب با عنوان شارح و مفسر فلسفه ارسطو میشناسند.» قبسات، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.</ref> <ins class="diffchange diffchange-inline">چرا </ins>که <ins class="diffchange diffchange-inline">توجه خاصی به شرح </ins>آثار <ins class="diffchange diffchange-inline">ارسطو داشت</ins>. ابن رشد برای آثار ارسطو سه نوع شرح نوشت که هر یک ویژگی متفاوتی دارد:<ref name="andulusi">تاریخ الفکر الأندلسی، بخش «شروح مؤلفات أرسطو».</ref><ref name="sharh">«شرح ابن رشد مؤلفات أرسطو بثلاث طرق: شرح صغير وشرح وسط وشرح كبير.»</ref></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2"> </td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">=== شرحهای ابن رشد بر ارسطو ===</del></div></td><td colspan="2"> </td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن رشد برای آثار ارسطو سه نوع شرح نوشت که هر یک ویژگی متفاوتی دارد:<ref name="andulusi">تاریخ الفکر الأندلسی، بخش «شروح مؤلفات أرسطو».</ref><ref name="sharh">«شرح ابن رشد مؤلفات أرسطو بثلاث طرق: شرح صغير وشرح وسط وشرح كبير.»</ref></div></td><td colspan="2"> </td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* '''شرح اکبر (تفسیر بزرگ)''': در این نوع شرح، ابن رشد هر فقره از فقرات ارسطو را بهطور کامل نقل میکند و سپس جزءبهجزء به تفسیر آن میپردازد. در این شرح، ابن رشد نظر خود را نیز اظهار میکند و از این رو، شرح اکبر او تنها شرح نیست، بلکه اثری فلسفی مستقل به شمار میآید.<ref name="andulusi" /><ref name="sharh" /> شرح کبیر بر «درباره نفس» ارسطو از مهمترین آثار اوست که متن عربی آن از میان رفته و تنها ترجمه لاتین آن باقی مانده است.<ref name="cgie">مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی، مدخل «ابنرشد».</ref></div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* '''شرح اکبر (تفسیر بزرگ)''': در این نوع شرح، ابن رشد هر فقره از فقرات ارسطو را بهطور کامل نقل میکند و سپس جزءبهجزء به تفسیر آن میپردازد. در این شرح، ابن رشد نظر خود را نیز اظهار میکند و از این رو، شرح اکبر او تنها شرح نیست، بلکه اثری فلسفی مستقل به شمار میآید.<ref name="andulusi" /><ref name="sharh" /> شرح کبیر بر «درباره نفس» ارسطو از مهمترین آثار اوست که متن عربی آن از میان رفته و تنها ترجمه لاتین آن باقی مانده است.<ref name="cgie">مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی، مدخل «ابنرشد».</ref></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l18" >سطر ۱۸:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۱۵:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن رشد شرحهایی بر کتابهای «تحلیلات ثانیه» (کتاب البرهان)، «سماع طبیعی»، «السماء والعالم»، «النفس»، «ما بعدالطبیعه»، «ارگانون» (منطق) و کتاب «الکون والفساد» نوشت و همچنین تلخیصهایی از «الآثار العلویه»، «اخلاق نیکوماخوس» و «الحس والمحسوس» ارائه کرد.<ref name="andulusi" /></div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن رشد شرحهایی بر کتابهای «تحلیلات ثانیه» (کتاب البرهان)، «سماع طبیعی»، «السماء والعالم»، «النفس»، «ما بعدالطبیعه»، «ارگانون» (منطق) و کتاب «الکون والفساد» نوشت و همچنین تلخیصهایی از «الآثار العلویه»، «اخلاق نیکوماخوس» و «الحس والمحسوس» ارائه کرد.<ref name="andulusi" /></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">=== انتقال </del>فلسفه <del class="diffchange diffchange-inline">ارسطو </del>به <del class="diffchange diffchange-inline">جهان اسلام و غرب </del>=<del class="diffchange diffchange-inline">==</del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">نظام فلسفی ابن رشد، بر هماهنگی عقل و وحی استوار است. او حقیقت را واحد میدانست و معتقد بود دین و </ins>فلسفه <ins class="diffchange diffchange-inline">با دو روش متفاوت — خطابه برای عموم و برهان برای نخبگان — </ins>به <ins class="diffchange diffchange-inline">آن میرسند.<ref name</ins>=<ins class="diffchange diffchange-inline">"fasl-modkhal">دانشنامه آزاد فارسی، «فصل المقال».</ref> <ref></ins>ابن <ins class="diffchange diffchange-inline">رشد، محمد بن احمد. فصل المقال فی ما بین الحکمة و الشریعة من الاتصال. ترجمه سید جعفر سجادی. تهران: انجمن فلسفه ایران، ۱۳۵۸.</ref> </ins>در <ins class="diffchange diffchange-inline">جهانشناسی، بر ضرورت علّی </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">نظم غایتمند طبیعت تأکید </ins>داشت <ins class="diffchange diffchange-inline">و خدا را «محرک اول» میدانست.<ref name="qorbani">قربانی، علی</ins>. <ins class="diffchange diffchange-inline">«عقل هیولانی مفارق (Separate Material Intellect) </ins>در <ins class="diffchange diffchange-inline">فلسفه ابن رشد.» فلسفه، دوره ۱۰، شماره ۱۸ </ins>(<ins class="diffchange diffchange-inline">۱۳۹۵</ins>)<ins class="diffchange diffchange-inline">: ۱۵۵–۱۷۴.</ref> نظریه عقل او میان سه مرتبه «عقل هیولانی»، «عقل بالملکه» </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">«عقل فعال» تمایز قائل میشود </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">به آموزه «وحدت عقل» میانجامد</ins>.<ref name="<ins class="diffchange diffchange-inline">qorbani</ins>" <ins class="diffchange diffchange-inline">/</ins>> <ins class="diffchange diffchange-inline">در اخلاق به عینی بودن خوبی و بدی باور داشت و در هرمنوتیک، تفسیر تمثیلی را ویژه نخبگان و معنای ظاهری را برای عموم مناسب میدانست</ins>.<<ins class="diffchange diffchange-inline">ref name="qorbani" </ins>/></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن <del class="diffchange diffchange-inline">رشد </del>در <del class="diffchange diffchange-inline">انتقال فلسفه ارسطو به جهان اسلام </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">از آنجا به غرب نقشی محوری </del>داشت. <del class="diffchange diffchange-inline">او </del>در <del class="diffchange diffchange-inline">سال ۱۱۶۹ میلادی </del>(<del class="diffchange diffchange-inline">۵۶۵ ق</del>) <del class="diffchange diffchange-inline">شروع به نوشتن سلسلهای از شرحها بر آثار ارسطو کرد </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">این آثار را احتمالاً از ترجمههای عربی </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">سریانی از یونانی اصلی خوانده بود</del>.<ref name="<del class="diffchange diffchange-inline">qdl</del>"><del class="diffchange diffchange-inline">«Three Books on the Soul.» Qatar Digital Library</del>.</<del class="diffchange diffchange-inline">ref</del>> </div></td><td colspan="2"> </td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شرحهای ابن رشد پس از ترجمه به لاتین و عبری، تأثیری عمیق بر فیلسوفان یهودی و مسیحی گذاشت و او را به «شارح بزرگ» (The Commentator) مشهور ساخت.<ref name="oxford">«Ibn Rushd (Averroës).» Oxford Bibliographies, 2020.</ref> در قرن سیزدهم میلادی، مترجمانی چون '''مایکل اسکات''' (Michael Scot) آثار او را از عربی به لاتین برگرداندند.<ref name="archive-latin">ترجمه لاتین شرح کبیر درباره نفس، حدود ۱۲۲۰ میلادی.</ref> ترجمههای لاتین شرحهای ابن رشد، بهویژه شرح کبیر بر «درباره نفس»، بهعنوان متون اصلی فلسفه ارسطویی در دانشگاههای اروپایی تدریس میشد.<ref name="cgie" /> مورخان غربی ابن رشد را مؤثرترین فیلسوف مسلمان در تفکر اروپایی میشناسند و مکتب فکری «ابنرشدیگری» (Averroism) در دانشگاههای پاریس و پادوآ شکل گرفت.<ref name="daneshnameh" /><ref name="oxford" /> تأثیر شرحهای ابن رشد بر اندیشمندان اروپایی تا حدی بود که برخی پژوهشگران او را در شکلگیری رنسانس و روشنگری اروپایی مؤثر میدانند.<ref name="oxford" /></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">ابن رشد در انتقال فلسفه ارسطو به جهان اسلام و از آنجا به غرب نقشی محوری داشت. </ins>شرحهای ابن رشد پس از ترجمه به لاتین و عبری، تأثیری عمیق بر فیلسوفان یهودی و مسیحی گذاشت و او را به «شارح بزرگ» (The Commentator) مشهور ساخت.<ref name="oxford">«Ibn Rushd (Averroës).» Oxford Bibliographies, 2020.</ref> در قرن سیزدهم میلادی، مترجمانی چون '''مایکل اسکات''' (Michael Scot) آثار او را از عربی به لاتین برگرداندند.<ref name="archive-latin">ترجمه لاتین شرح کبیر درباره نفس، حدود ۱۲۲۰ میلادی.</ref> ترجمههای لاتین شرحهای ابن رشد، بهویژه شرح کبیر بر «درباره نفس»، بهعنوان متون اصلی فلسفه ارسطویی در دانشگاههای اروپایی تدریس میشد.<ref name="cgie" /> مورخان غربی ابن رشد را مؤثرترین فیلسوف مسلمان در تفکر اروپایی میشناسند و مکتب فکری «ابنرشدیگری» (Averroism) در دانشگاههای پاریس و پادوآ شکل گرفت.<ref name="daneshnameh" /><ref name="oxford" /> تأثیر شرحهای ابن رشد بر اندیشمندان اروپایی تا حدی بود که برخی پژوهشگران او را در شکلگیری رنسانس و روشنگری اروپایی مؤثر میدانند.<ref name="oxford" /></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== آثار و تألیفات ==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== آثار و تألیفات ==</div></td></tr>
</table>Zamanihttps://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%B1%D8%B4%D8%AF_%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%84%D8%B3%DB%8C&diff=169593&oldid=prevZamani در ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۲۶2026-09-20T13:26:52Z<p></p>
<table class="diff diff-contentalign-right" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">نسخهٔ ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۲۶</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1" >سطر ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۱:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ابن رشد اندلسی''' (ابوالولید محمد بن احمد بن محمد بن رشد؛ ۵۲۰–۵۹۵ ق / ۱۱۲۶–۱۱۹۸ م) فیلسوف، فقیه، پزشک و قاضی برجسته اندلسی بود.<del class="diffchange diffchange-inline"><ref name="daneshnameh">مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. *دانشنامه بزرگ اسلامی*. جلد ۳، ذیل «ابن رشد، ابوالولید محمد». تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۷۰، صص ۱۲۳۸–۱۲۳۹.</ref><ref name="dinani">ابراهیمی دینانی، غلامحسین. *درخشش ابن رشد در حکمت مشاء*. تهران: طرح نو، ۱۳۸۵، فصل اول: «پرتو اندیشه ابن رشد و ابن سینا در آثار فلسفی قرون وسطی مغربزمین»، ص ۸۸.</ref></del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ابن رشد اندلسی''' (ابوالولید محمد بن احمد بن محمد بن رشد؛ ۵۲۰–۵۹۵ ق / ۱۱۲۶–۱۱۹۸ م) فیلسوف، فقیه، پزشک و قاضی برجسته اندلسی بود.</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== زندگی و خاندان ==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== زندگی و خاندان ==</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن رشد در سال ۵۲۰ هجری قمری در شهر قرطبه در اندلس زاده شد.<del class="diffchange diffchange-inline"><ref name="daneshnameh" /> </del>خاندان او از فقیهان و عالمان نامدار بودند و پدربزرگ و پدرش منصب قاضیالقضات اندلس را بر عهده داشتند.<del class="diffchange diffchange-inline"><ref name="daneshnameh" /> </del>او در سال ۵۶۵ ق قاضی اشبیلیه شد و پس از ده سال به قرطبه بازگشت و در سال ۵۷۸ ق به عنوان قاضیالقضات قرطبه منصوب شد.<del class="diffchange diffchange-inline"><ref name="daneshnameh" /> </del>ابن رشد در نهم صفر ۵۹۵ هجری قمری در مراکش درگذشت و پس از سه ماه جسدش را به قرطبه بردند و در آنجا به خاک سپردند.<ref name="daneshnameh" /></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن رشد در سال ۵۲۰ هجری قمری در شهر قرطبه در اندلس زاده شد. خاندان او از فقیهان و عالمان نامدار بودند و پدربزرگ و پدرش منصب قاضیالقضات اندلس را بر عهده داشتند. او در سال ۵۶۵ ق قاضی اشبیلیه شد و پس از ده سال به قرطبه بازگشت و در سال ۵۷۸ ق به عنوان قاضیالقضات قرطبه منصوب شد. ابن رشد در نهم صفر ۵۹۵ هجری قمری در مراکش درگذشت و پس از سه ماه جسدش را به قرطبه بردند و در آنجا به خاک سپردند.<ref name="daneshnameh"<ins class="diffchange diffchange-inline">>مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. دانشنامه بزرگ اسلامی. جلد ۳، ذیل «ابن رشد، ابوالولید محمد». تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۷۰، صص ۱۲۳۸–۱۲۳۹.<</ins>/<ins class="diffchange diffchange-inline">ref</ins>></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن رشد در اواخر عمر به دلایل نامعلومی- شاید اختلاف وی با فقیهان- از دربار موحدین طرد شد، و به دنبال صدور فرمانی مبنی بر تحریم و تکفیر فلسفه و فیلسوفان، به روستای یهودینشین '''یسانه''' (الیسانة) در حوالی قرطبه تبعید شد.<ref name="daneshnameh" /> در این مدت، خلیفه منصور موحدی دستور داد کتابهای او را در قرطبه علناً بسوزانند و برخی از شاگردانش نیز به تبعید فرستاده شدند.<ref name="daneshnameh" /> ابن رشد پس از دو یا سه سال تبعید، در حالی که مورد عفو منصور موحدی قرار گرفته بود، در نهم صفر ۵۹۵ درگذشت.<ref name="daneshnameh" /> گفته میشود ابن عربی، عارف شهیر مراکشی، در مجلس بزرگداشت او حضور داشت.<ref name="daneshnameh" /></div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن رشد در اواخر عمر به دلایل نامعلومی- شاید اختلاف وی با فقیهان- از دربار موحدین طرد شد، و به دنبال صدور فرمانی مبنی بر تحریم و تکفیر فلسفه و فیلسوفان، به روستای یهودینشین '''یسانه''' (الیسانة) در حوالی قرطبه تبعید شد.<ref name="daneshnameh" /> در این مدت، خلیفه منصور موحدی دستور داد کتابهای او را در قرطبه علناً بسوزانند و برخی از شاگردانش نیز به تبعید فرستاده شدند.<ref name="daneshnameh" /> ابن رشد پس از دو یا سه سال تبعید، در حالی که مورد عفو منصور موحدی قرار گرفته بود، در نهم صفر ۵۹۵ درگذشت.<ref name="daneshnameh" /> گفته میشود ابن عربی، عارف شهیر مراکشی، در مجلس بزرگداشت او حضور داشت.<ref name="daneshnameh" /></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== فلسفه ابن رشد ==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== فلسفه ابن رشد ==</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن رشد را در غرب با عنوان شارح و مفسر فلسفه ارسطو میشناسند.<ref name="qabasat">«ابن رشد را در غرب با عنوان شارح و مفسر فلسفه ارسطو میشناسند.» <del class="diffchange diffchange-inline">*قبسات*، </del>پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.</ref> آنچه آثار او گواهی میدهد این است که او اهل نظر و دقت است و در جایگاه فیلسوف و مدافع و مروج فلسفه نمیتوانست در برابر آثار ارسطو، فیلسوف و رئیس راه و رسم مشایی، بیتفاوت باشد.<ref name="qabasat" /> </div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن رشد را در غرب با عنوان شارح و مفسر فلسفه ارسطو میشناسند.<ref name="qabasat">«ابن رشد را در غرب با عنوان شارح و مفسر فلسفه ارسطو میشناسند.» <ins class="diffchange diffchange-inline">قبسات، </ins>پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.</ref> آنچه آثار او گواهی میدهد این است که او اهل نظر و دقت است و در جایگاه فیلسوف و مدافع و مروج فلسفه نمیتوانست در برابر آثار ارسطو، فیلسوف و رئیس راه و رسم مشایی، بیتفاوت باشد.<ref name="qabasat" /> </div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== شرحهای ابن رشد بر ارسطو ===</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== شرحهای ابن رشد بر ارسطو ===</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن رشد برای آثار ارسطو سه نوع شرح نوشت که هر یک ویژگی متفاوتی دارد:<ref name="andulusi"><del class="diffchange diffchange-inline">*</del>تاریخ الفکر <del class="diffchange diffchange-inline">الأندلسی*، </del>بخش «شروح مؤلفات أرسطو».</ref><ref name="sharh">«شرح ابن رشد مؤلفات أرسطو بثلاث طرق: شرح صغير وشرح وسط وشرح كبير.»</ref></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن رشد برای آثار ارسطو سه نوع شرح نوشت که هر یک ویژگی متفاوتی دارد:<ref name="andulusi">تاریخ الفکر <ins class="diffchange diffchange-inline">الأندلسی، </ins>بخش «شروح مؤلفات أرسطو».</ref><ref name="sharh">«شرح ابن رشد مؤلفات أرسطو بثلاث طرق: شرح صغير وشرح وسط وشرح كبير.»</ref></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* '''شرح اکبر (تفسیر بزرگ)''': در این نوع شرح، ابن رشد هر فقره از فقرات ارسطو را بهطور کامل نقل میکند و سپس جزءبهجزء به تفسیر آن میپردازد. در این شرح، ابن رشد نظر خود را نیز اظهار میکند و از این رو، شرح اکبر او تنها شرح نیست، بلکه اثری فلسفی مستقل به شمار میآید.<ref name="andulusi" /><ref name="sharh" /> شرح کبیر بر «درباره نفس» ارسطو از مهمترین آثار اوست که متن عربی آن از میان رفته و تنها ترجمه لاتین آن باقی مانده است.<ref name="cgie">مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی، مدخل «ابنرشد».</ref></div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* '''شرح اکبر (تفسیر بزرگ)''': در این نوع شرح، ابن رشد هر فقره از فقرات ارسطو را بهطور کامل نقل میکند و سپس جزءبهجزء به تفسیر آن میپردازد. در این شرح، ابن رشد نظر خود را نیز اظهار میکند و از این رو، شرح اکبر او تنها شرح نیست، بلکه اثری فلسفی مستقل به شمار میآید.<ref name="andulusi" /><ref name="sharh" /> شرح کبیر بر «درباره نفس» ارسطو از مهمترین آثار اوست که متن عربی آن از میان رفته و تنها ترجمه لاتین آن باقی مانده است.<ref name="cgie">مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی، مدخل «ابنرشد».</ref></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l21" >سطر ۲۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۲۱:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن رشد در انتقال فلسفه ارسطو به جهان اسلام و از آنجا به غرب نقشی محوری داشت. او در سال ۱۱۶۹ میلادی (۵۶۵ ق) شروع به نوشتن سلسلهای از شرحها بر آثار ارسطو کرد و این آثار را احتمالاً از ترجمههای عربی و سریانی از یونانی اصلی خوانده بود.<ref name="qdl">«Three Books on the Soul.» Qatar Digital Library.</ref> </div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن رشد در انتقال فلسفه ارسطو به جهان اسلام و از آنجا به غرب نقشی محوری داشت. او در سال ۱۱۶۹ میلادی (۵۶۵ ق) شروع به نوشتن سلسلهای از شرحها بر آثار ارسطو کرد و این آثار را احتمالاً از ترجمههای عربی و سریانی از یونانی اصلی خوانده بود.<ref name="qdl">«Three Books on the Soul.» Qatar Digital Library.</ref> </div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شرحهای ابن رشد پس از ترجمه به لاتین و عبری، تأثیری عمیق بر فیلسوفان یهودی و مسیحی گذاشت و او را به «شارح بزرگ» (The Commentator) مشهور ساخت.<ref name="oxford">«Ibn Rushd (Averroës).» <del class="diffchange diffchange-inline">*</del>Oxford Bibliographies<del class="diffchange diffchange-inline">*</del>, 2020.</ref> در قرن سیزدهم میلادی، مترجمانی چون '''مایکل اسکات''' (Michael Scot) آثار او را از عربی به لاتین برگرداندند.<ref name="archive-latin"><del class="diffchange diffchange-inline">*</del>ترجمه لاتین شرح کبیر درباره <del class="diffchange diffchange-inline">نفس*، </del>حدود ۱۲۲۰ میلادی.</ref> ترجمههای لاتین شرحهای ابن رشد، بهویژه شرح کبیر بر «درباره نفس»، بهعنوان متون اصلی فلسفه ارسطویی در دانشگاههای اروپایی تدریس میشد.<ref name="cgie" /> مورخان غربی ابن رشد را مؤثرترین فیلسوف مسلمان در تفکر اروپایی میشناسند و مکتب فکری «ابنرشدیگری» (Averroism) در دانشگاههای پاریس و پادوآ شکل گرفت.<ref name="daneshnameh" /><ref name="oxford" /> تأثیر شرحهای ابن رشد بر اندیشمندان اروپایی تا حدی بود که برخی پژوهشگران او را در شکلگیری رنسانس و روشنگری اروپایی مؤثر میدانند.<ref name="oxford" /></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شرحهای ابن رشد پس از ترجمه به لاتین و عبری، تأثیری عمیق بر فیلسوفان یهودی و مسیحی گذاشت و او را به «شارح بزرگ» (The Commentator) مشهور ساخت.<ref name="oxford">«Ibn Rushd (Averroës).» Oxford Bibliographies, 2020.</ref> در قرن سیزدهم میلادی، مترجمانی چون '''مایکل اسکات''' (Michael Scot) آثار او را از عربی به لاتین برگرداندند.<ref name="archive-latin">ترجمه لاتین شرح کبیر درباره <ins class="diffchange diffchange-inline">نفس، </ins>حدود ۱۲۲۰ میلادی.</ref> ترجمههای لاتین شرحهای ابن رشد، بهویژه شرح کبیر بر «درباره نفس»، بهعنوان متون اصلی فلسفه ارسطویی در دانشگاههای اروپایی تدریس میشد.<ref name="cgie" /> مورخان غربی ابن رشد را مؤثرترین فیلسوف مسلمان در تفکر اروپایی میشناسند و مکتب فکری «ابنرشدیگری» (Averroism) در دانشگاههای پاریس و پادوآ شکل گرفت.<ref name="daneshnameh" /><ref name="oxford" /> تأثیر شرحهای ابن رشد بر اندیشمندان اروپایی تا حدی بود که برخی پژوهشگران او را در شکلگیری رنسانس و روشنگری اروپایی مؤثر میدانند.<ref name="oxford" /></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== آثار و تألیفات ==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== آثار و تألیفات ==</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن رشد در بسیاری از موضوعات علمی از قبیل فلسفه، کلام، فقه، ستارهشناسی، پزشکی، لغت، ادبیات و اخلاق صاحب تألیف است.<ref name="daneshnameh" /> </div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن رشد در بسیاری از موضوعات علمی از قبیل فلسفه، کلام، فقه، ستارهشناسی، پزشکی، لغت، ادبیات و اخلاق صاحب تألیف است.<ref name="daneshnameh" /> </div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* '''فصل المقال''': کتابی به عربی در فلسفه است که نام کامل آن «فصل المقال فی تقریر ما بین الشریعة و الحکمة من الاتصال» است. مؤلف در این اثر میکوشد تا علم فلسفه و گرایش به علوم عقلی را با شریعت سازگار کند.<ref name="fasl-modkhal">دانشنامه آزاد فارسی، «فصل المقال».</ref><ref name="fasl-book">ابن رشد، محمد بن احمد. <del class="diffchange diffchange-inline">*</del>فصل المقال فی ما بین الحکمة و الشریعة من الاتصال<del class="diffchange diffchange-inline">*</del>. ترجمه سید جعفر سجادی. تهران: انجمن فلسفه ایران، ۱۳۵۸، مقدمه مترجم.</ref> در این کتاب، ابن رشد مردم را به سه دسته عامه (اهل خطابه)، متکلمان (اهل جدل) و حکما (اهل برهان) تقسیم میکند و تأویل برهانی را ویژه حکما میداند.<ref name="fasl-tavil">همان، ج۱، صص ۷۶ و ۸۸.</ref></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* '''فصل المقال''': کتابی به عربی در فلسفه است که نام کامل آن «فصل المقال فی تقریر ما بین الشریعة و الحکمة من الاتصال» است. مؤلف در این اثر میکوشد تا علم فلسفه و گرایش به علوم عقلی را با شریعت سازگار کند.<ref name="fasl-modkhal">دانشنامه آزاد فارسی، «فصل المقال».</ref><ref name="fasl-book">ابن رشد، محمد بن احمد. فصل المقال فی ما بین الحکمة و الشریعة من الاتصال. ترجمه سید جعفر سجادی. تهران: انجمن فلسفه ایران، ۱۳۵۸، مقدمه مترجم.</ref> در این کتاب، ابن رشد مردم را به سه دسته عامه (اهل خطابه)، متکلمان (اهل جدل) و حکما (اهل برهان) تقسیم میکند و تأویل برهانی را ویژه حکما میداند.<ref name="fasl-tavil">همان، ج۱، صص ۷۶ و ۸۸.</ref></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* '''تهافت التهافت''': از بزرگترین آثار کلامی-فلسفی ابن رشد و پاسخیه او به «تهافت الفلاسفة» غزالی است.<ref name="tahafot-modkhal">دانشنامه آزاد فارسی، «تهافت التهافت».</ref><ref name="tahafot-book">ابن رشد، محمد بن احمد. <del class="diffchange diffchange-inline">*</del>تهافت التهافت<del class="diffchange diffchange-inline">*</del>. ترجمه حسن فتحی. تهران: حکمت، ۱۳۸۷، مقدمه مترجم، صص ۱–۳۰.</ref></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* '''تهافت التهافت''': از بزرگترین آثار کلامی-فلسفی ابن رشد و پاسخیه او به «تهافت الفلاسفة» غزالی است.<ref name="tahafot-modkhal">دانشنامه آزاد فارسی، «تهافت التهافت».</ref><ref name="tahafot-book">ابن رشد، محمد بن احمد. تهافت التهافت. ترجمه حسن فتحی. تهران: حکمت، ۱۳۸۷، مقدمه مترجم، صص ۱–۳۰.</ref></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* '''الکلیات''': از معروفترین آثار پزشکی ابن رشد است.<ref name="daneshnameh" /></div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* '''الکلیات''': از معروفترین آثار پزشکی ابن رشد است.<ref name="daneshnameh" /></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* '''بدایة المجتهد و نهایة المقتصد''': اثری مهم در فقه مالکی است.<ref name="daneshnameh" /></div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* '''بدایة المجتهد و نهایة المقتصد''': اثری مهم در فقه مالکی است.<ref name="daneshnameh" /></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* '''تلخیص ما بعدالطبیعه''': تلخیص کتاب «ما بعدالطبیعه» ارسطو است که ابن رشد در آن، گاه سخنان خود را بهطور مستقل از متن ارسطو آورده و مطالب را تلخیص کرده است.<ref name="talkhis">ابن رشد، محمد بن احمد. <del class="diffchange diffchange-inline">*</del>تلخیص ما بعدالطبیعه<del class="diffchange diffchange-inline">*</del>. تحقیق عبدالرحمن بدوی. قاهره: مکتبه النهضة المصریة، ۱۹۵۸، مقدمه محقق.</ref></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* '''تلخیص ما بعدالطبیعه''': تلخیص کتاب «ما بعدالطبیعه» ارسطو است که ابن رشد در آن، گاه سخنان خود را بهطور مستقل از متن ارسطو آورده و مطالب را تلخیص کرده است.<ref name="talkhis">ابن رشد، محمد بن احمد. تلخیص ما بعدالطبیعه. تحقیق عبدالرحمن بدوی. قاهره: مکتبه النهضة المصریة، ۱۹۵۸، مقدمه محقق.</ref></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== تأثیر و میراث ==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== تأثیر و میراث ==</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در قرون وسطی، شرحهای ابن رشد بسیار مورد توجه فیلسوفان یهودی و مسیحی قرار گرفت و همراه با تألیفاتش به عبری و لاتین ترجمه شد.<ref name="daneshnameh" /> مورخان غربی، ابن رشد را نامدارترین فیلسوف اسلام و مؤثرترین آنان در تفکر اروپایی میشناسند و به همین جهت او را «شارح بزرگ» لقب دادند.<ref name="daneshnameh" /></div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در قرون وسطی، شرحهای ابن رشد بسیار مورد توجه فیلسوفان یهودی و مسیحی قرار گرفت و همراه با تألیفاتش به عبری و لاتین ترجمه شد.<ref name="daneshnameh" /> مورخان غربی، ابن رشد را نامدارترین فیلسوف اسلام و مؤثرترین آنان در تفکر اروپایی میشناسند و به همین جهت او را «شارح بزرگ» لقب دادند.<ref name="daneshnameh" /></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با این حال، درباره ورود میراث ابن رشد به جهان اسلام و ایران، دیدگاههای متفاوتی وجود دارد. شماری از مستشرقان و تعدادی از اندیشمندان مسلمان بر این باورند که میراث حکمی و کلامی ابن رشد در جهان اسلام و از جمله ایران، وارد نشد و حکیمان و متکلمان مسلمان التفاتی به نوشتههای او نکردند.<ref name="noei">نوئی، ابراهیم. «واکاوی سرانجام میراث فلسفی و کلامی ابن رشد در جهان اسلام.» <del class="diffchange diffchange-inline">*</del>پژوهشهای علم و <del class="diffchange diffchange-inline">دین*، </del>دوره ۱۳، شماره ۱ (۱۴۰۱): ۳۱۵–۳۳۴، بخش نتیجهگیری.</ref> توجیهاتی مانند نبود نسخههای آثار ابن رشد یا نداشتن شاگردان وفادار به وی نیز بر این باور ارائه شده است.<ref name="noei" /></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با این حال، درباره ورود میراث ابن رشد به جهان اسلام و ایران، دیدگاههای متفاوتی وجود دارد. شماری از مستشرقان و تعدادی از اندیشمندان مسلمان بر این باورند که میراث حکمی و کلامی ابن رشد در جهان اسلام و از جمله ایران، وارد نشد و حکیمان و متکلمان مسلمان التفاتی به نوشتههای او نکردند.<ref name="noei">نوئی، ابراهیم. «واکاوی سرانجام میراث فلسفی و کلامی ابن رشد در جهان اسلام.» پژوهشهای علم و <ins class="diffchange diffchange-inline">دین، </ins>دوره ۱۳، شماره ۱ (۱۴۰۱): ۳۱۵–۳۳۴، بخش نتیجهگیری.</ref> توجیهاتی مانند نبود نسخههای آثار ابن رشد یا نداشتن شاگردان وفادار به وی نیز بر این باور ارائه شده است.<ref name="noei" /></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نتیجه ==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نتیجه ==</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن رشد اندلسی با شرحهای دقیق خود بر ارسطو و آثار فلسفی مستقل خود، یکی از تأثیرگذارترین متفکران تاریخ فلسفه اسلامی و حلقه وصل فلسفه یونان به اروپای لاتینی است.<ref name="daneshnameh" /><ref name="qabasat" /> اندیشه او در هماهنگی دین و فلسفه، نظریه عقل و مباحث انسانشناختی، همچنان موضوع پژوهشهای معاصر در ایران و جهان است.<ref <del class="diffchange diffchange-inline">name="noei" /</del>><ref <del class="diffchange diffchange-inline">name="dinani" /</del>></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن رشد اندلسی با شرحهای دقیق خود بر ارسطو و آثار فلسفی مستقل خود، یکی از تأثیرگذارترین متفکران تاریخ فلسفه اسلامی و حلقه وصل فلسفه یونان به اروپای لاتینی است.<ref name="daneshnameh" /><ref name="qabasat" /> اندیشه او در هماهنگی دین و فلسفه، نظریه عقل و مباحث انسانشناختی، همچنان موضوع پژوهشهای معاصر در ایران و جهان است.<ref><ins class="diffchange diffchange-inline">ابراهیمی دینانی، غلامحسین. درخشش ابن رشد در حکمت مشاء. تهران: طرح نو، ۱۳۸۵، فصل اول: «پرتو اندیشه ابن رشد و ابن سینا در آثار فلسفی قرون وسطی مغربزمین»، ص ۸۸.</ins><<ins class="diffchange diffchange-inline">/</ins>ref></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منابع ==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منابع ==</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><references /></div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><references /></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:فیلسوفان]]</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:فیلسوفان]]</div></td></tr>
</table>Zamanihttps://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%B1%D8%B4%D8%AF_%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%84%D8%B3%DB%8C&diff=169592&oldid=prevZamani: صفحهای تازه حاوی «'''ابن رشد اندلسی''' (ابوالولید محمد بن احمد بن محمد بن رشد؛ ۵۲۰–۵۹۵ ق / ۱۱۲۶–۱...» ایجاد کرد2026-09-20T13:21:17Z<p>صفحهای تازه حاوی «'''ابن رشد اندلسی''' (ابوالولید محمد بن احمد بن محمد بن رشد؛ ۵۲۰–۵۹۵ ق / ۱۱۲۶–۱...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''ابن رشد اندلسی''' (ابوالولید محمد بن احمد بن محمد بن رشد؛ ۵۲۰–۵۹۵ ق / ۱۱۲۶–۱۱۹۸ م) فیلسوف، فقیه، پزشک و قاضی برجسته اندلسی بود.<ref name="daneshnameh">مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. *دانشنامه بزرگ اسلامی*. جلد ۳، ذیل «ابن رشد، ابوالولید محمد». تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۷۰، صص ۱۲۳۸–۱۲۳۹.</ref><ref name="dinani">ابراهیمی دینانی، غلامحسین. *درخشش ابن رشد در حکمت مشاء*. تهران: طرح نو، ۱۳۸۵، فصل اول: «پرتو اندیشه ابن رشد و ابن سینا در آثار فلسفی قرون وسطی مغربزمین»، ص ۸۸.</ref><br />
<br />
== زندگی و خاندان ==<br />
ابن رشد در سال ۵۲۰ هجری قمری در شهر قرطبه در اندلس زاده شد.<ref name="daneshnameh" /> خاندان او از فقیهان و عالمان نامدار بودند و پدربزرگ و پدرش منصب قاضیالقضات اندلس را بر عهده داشتند.<ref name="daneshnameh" /> او در سال ۵۶۵ ق قاضی اشبیلیه شد و پس از ده سال به قرطبه بازگشت و در سال ۵۷۸ ق به عنوان قاضیالقضات قرطبه منصوب شد.<ref name="daneshnameh" /> ابن رشد در نهم صفر ۵۹۵ هجری قمری در مراکش درگذشت و پس از سه ماه جسدش را به قرطبه بردند و در آنجا به خاک سپردند.<ref name="daneshnameh" /><br />
<br />
ابن رشد در اواخر عمر به دلایل نامعلومی- شاید اختلاف وی با فقیهان- از دربار موحدین طرد شد، و به دنبال صدور فرمانی مبنی بر تحریم و تکفیر فلسفه و فیلسوفان، به روستای یهودینشین '''یسانه''' (الیسانة) در حوالی قرطبه تبعید شد.<ref name="daneshnameh" /> در این مدت، خلیفه منصور موحدی دستور داد کتابهای او را در قرطبه علناً بسوزانند و برخی از شاگردانش نیز به تبعید فرستاده شدند.<ref name="daneshnameh" /> ابن رشد پس از دو یا سه سال تبعید، در حالی که مورد عفو منصور موحدی قرار گرفته بود، در نهم صفر ۵۹۵ درگذشت.<ref name="daneshnameh" /> گفته میشود ابن عربی، عارف شهیر مراکشی، در مجلس بزرگداشت او حضور داشت.<ref name="daneshnameh" /><br />
<br />
== فلسفه ابن رشد ==<br />
ابن رشد را در غرب با عنوان شارح و مفسر فلسفه ارسطو میشناسند.<ref name="qabasat">«ابن رشد را در غرب با عنوان شارح و مفسر فلسفه ارسطو میشناسند.» *قبسات*، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.</ref> آنچه آثار او گواهی میدهد این است که او اهل نظر و دقت است و در جایگاه فیلسوف و مدافع و مروج فلسفه نمیتوانست در برابر آثار ارسطو، فیلسوف و رئیس راه و رسم مشایی، بیتفاوت باشد.<ref name="qabasat" /> <br />
<br />
=== شرحهای ابن رشد بر ارسطو ===<br />
ابن رشد برای آثار ارسطو سه نوع شرح نوشت که هر یک ویژگی متفاوتی دارد:<ref name="andulusi">*تاریخ الفکر الأندلسی*، بخش «شروح مؤلفات أرسطو».</ref><ref name="sharh">«شرح ابن رشد مؤلفات أرسطو بثلاث طرق: شرح صغير وشرح وسط وشرح كبير.»</ref><br />
<br />
* '''شرح اکبر (تفسیر بزرگ)''': در این نوع شرح، ابن رشد هر فقره از فقرات ارسطو را بهطور کامل نقل میکند و سپس جزءبهجزء به تفسیر آن میپردازد. در این شرح، ابن رشد نظر خود را نیز اظهار میکند و از این رو، شرح اکبر او تنها شرح نیست، بلکه اثری فلسفی مستقل به شمار میآید.<ref name="andulusi" /><ref name="sharh" /> شرح کبیر بر «درباره نفس» ارسطو از مهمترین آثار اوست که متن عربی آن از میان رفته و تنها ترجمه لاتین آن باقی مانده است.<ref name="cgie">مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی، مدخل «ابنرشد».</ref><br />
* '''شرح اوسط (تفسیر میانه)''': در این نوع، ابن رشد کلمات اول هر فقره از متن ارسطو را نقل میکند و سپس به شرح و توضیح باقی مطلب میپردازد.<ref name="andulusi" /><ref name="sharh" /><br />
* '''تلخیص (جوامع)''': در این نوع، ابن رشد بهطور مستقل و با روش خود به بیان آرای ارسطو میپردازد و مطالب را به شیوهای منظم و با تکیه بر آثار دیگر ارسطو تکمیل میکند.<ref name="andulusi" /><ref name="sharh" /><br />
<br />
ابن رشد شرحهایی بر کتابهای «تحلیلات ثانیه» (کتاب البرهان)، «سماع طبیعی»، «السماء والعالم»، «النفس»، «ما بعدالطبیعه»، «ارگانون» (منطق) و کتاب «الکون والفساد» نوشت و همچنین تلخیصهایی از «الآثار العلویه»، «اخلاق نیکوماخوس» و «الحس والمحسوس» ارائه کرد.<ref name="andulusi" /><br />
<br />
=== انتقال فلسفه ارسطو به جهان اسلام و غرب ===<br />
ابن رشد در انتقال فلسفه ارسطو به جهان اسلام و از آنجا به غرب نقشی محوری داشت. او در سال ۱۱۶۹ میلادی (۵۶۵ ق) شروع به نوشتن سلسلهای از شرحها بر آثار ارسطو کرد و این آثار را احتمالاً از ترجمههای عربی و سریانی از یونانی اصلی خوانده بود.<ref name="qdl">«Three Books on the Soul.» Qatar Digital Library.</ref> <br />
<br />
شرحهای ابن رشد پس از ترجمه به لاتین و عبری، تأثیری عمیق بر فیلسوفان یهودی و مسیحی گذاشت و او را به «شارح بزرگ» (The Commentator) مشهور ساخت.<ref name="oxford">«Ibn Rushd (Averroës).» *Oxford Bibliographies*, 2020.</ref> در قرن سیزدهم میلادی، مترجمانی چون '''مایکل اسکات''' (Michael Scot) آثار او را از عربی به لاتین برگرداندند.<ref name="archive-latin">*ترجمه لاتین شرح کبیر درباره نفس*، حدود ۱۲۲۰ میلادی.</ref> ترجمههای لاتین شرحهای ابن رشد، بهویژه شرح کبیر بر «درباره نفس»، بهعنوان متون اصلی فلسفه ارسطویی در دانشگاههای اروپایی تدریس میشد.<ref name="cgie" /> مورخان غربی ابن رشد را مؤثرترین فیلسوف مسلمان در تفکر اروپایی میشناسند و مکتب فکری «ابنرشدیگری» (Averroism) در دانشگاههای پاریس و پادوآ شکل گرفت.<ref name="daneshnameh" /><ref name="oxford" /> تأثیر شرحهای ابن رشد بر اندیشمندان اروپایی تا حدی بود که برخی پژوهشگران او را در شکلگیری رنسانس و روشنگری اروپایی مؤثر میدانند.<ref name="oxford" /><br />
<br />
== آثار و تألیفات ==<br />
ابن رشد در بسیاری از موضوعات علمی از قبیل فلسفه، کلام، فقه، ستارهشناسی، پزشکی، لغت، ادبیات و اخلاق صاحب تألیف است.<ref name="daneshnameh" /> <br />
<br />
* '''فصل المقال''': کتابی به عربی در فلسفه است که نام کامل آن «فصل المقال فی تقریر ما بین الشریعة و الحکمة من الاتصال» است. مؤلف در این اثر میکوشد تا علم فلسفه و گرایش به علوم عقلی را با شریعت سازگار کند.<ref name="fasl-modkhal">دانشنامه آزاد فارسی، «فصل المقال».</ref><ref name="fasl-book">ابن رشد، محمد بن احمد. *فصل المقال فی ما بین الحکمة و الشریعة من الاتصال*. ترجمه سید جعفر سجادی. تهران: انجمن فلسفه ایران، ۱۳۵۸، مقدمه مترجم.</ref> در این کتاب، ابن رشد مردم را به سه دسته عامه (اهل خطابه)، متکلمان (اهل جدل) و حکما (اهل برهان) تقسیم میکند و تأویل برهانی را ویژه حکما میداند.<ref name="fasl-tavil">همان، ج۱، صص ۷۶ و ۸۸.</ref><br />
* '''تهافت التهافت''': از بزرگترین آثار کلامی-فلسفی ابن رشد و پاسخیه او به «تهافت الفلاسفة» غزالی است.<ref name="tahafot-modkhal">دانشنامه آزاد فارسی، «تهافت التهافت».</ref><ref name="tahafot-book">ابن رشد، محمد بن احمد. *تهافت التهافت*. ترجمه حسن فتحی. تهران: حکمت، ۱۳۸۷، مقدمه مترجم، صص ۱–۳۰.</ref><br />
* '''الکلیات''': از معروفترین آثار پزشکی ابن رشد است.<ref name="daneshnameh" /><br />
* '''بدایة المجتهد و نهایة المقتصد''': اثری مهم در فقه مالکی است.<ref name="daneshnameh" /><br />
* '''تلخیص ما بعدالطبیعه''': تلخیص کتاب «ما بعدالطبیعه» ارسطو است که ابن رشد در آن، گاه سخنان خود را بهطور مستقل از متن ارسطو آورده و مطالب را تلخیص کرده است.<ref name="talkhis">ابن رشد، محمد بن احمد. *تلخیص ما بعدالطبیعه*. تحقیق عبدالرحمن بدوی. قاهره: مکتبه النهضة المصریة، ۱۹۵۸، مقدمه محقق.</ref><br />
<br />
== تأثیر و میراث ==<br />
در قرون وسطی، شرحهای ابن رشد بسیار مورد توجه فیلسوفان یهودی و مسیحی قرار گرفت و همراه با تألیفاتش به عبری و لاتین ترجمه شد.<ref name="daneshnameh" /> مورخان غربی، ابن رشد را نامدارترین فیلسوف اسلام و مؤثرترین آنان در تفکر اروپایی میشناسند و به همین جهت او را «شارح بزرگ» لقب دادند.<ref name="daneshnameh" /><br />
<br />
با این حال، درباره ورود میراث ابن رشد به جهان اسلام و ایران، دیدگاههای متفاوتی وجود دارد. شماری از مستشرقان و تعدادی از اندیشمندان مسلمان بر این باورند که میراث حکمی و کلامی ابن رشد در جهان اسلام و از جمله ایران، وارد نشد و حکیمان و متکلمان مسلمان التفاتی به نوشتههای او نکردند.<ref name="noei">نوئی، ابراهیم. «واکاوی سرانجام میراث فلسفی و کلامی ابن رشد در جهان اسلام.» *پژوهشهای علم و دین*، دوره ۱۳، شماره ۱ (۱۴۰۱): ۳۱۵–۳۳۴، بخش نتیجهگیری.</ref> توجیهاتی مانند نبود نسخههای آثار ابن رشد یا نداشتن شاگردان وفادار به وی نیز بر این باور ارائه شده است.<ref name="noei" /><br />
<br />
== نتیجه ==<br />
ابن رشد اندلسی با شرحهای دقیق خود بر ارسطو و آثار فلسفی مستقل خود، یکی از تأثیرگذارترین متفکران تاریخ فلسفه اسلامی و حلقه وصل فلسفه یونان به اروپای لاتینی است.<ref name="daneshnameh" /><ref name="qabasat" /> اندیشه او در هماهنگی دین و فلسفه، نظریه عقل و مباحث انسانشناختی، همچنان موضوع پژوهشهای معاصر در ایران و جهان است.<ref name="noei" /><ref name="dinani" /><br />
<br />
== منابع ==<br />
<references /><br />
[[رده:فیلسوفان]]</div>Zamani