ابن بواب - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۱۹ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۲۶

2023-04-19T12:26:14Z

مهدی موسوی در ‏۱۹ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۲۰

2023-04-19T12:20:11Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۱۸ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۲۷

2023-04-18T12:27:59Z

سید مهدی خدایی: پروژه2: سنجش کیفی

2019-06-22T12:32:05Z

پروژه2: سنجش کیفی

سید مهدی خدایی: درج الگوی رتبه بندی و اصلاح برخی کلمات

2018-09-26T05:52:01Z

درج الگوی رتبه بندی و اصلاح برخی کلمات

نمایش تغییرات

سید مهدی خدایی در ‏۲۲ دسامبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۷:۳۷

2015-12-22T07:37:26Z

سید مهدی خدایی در ‏۲۲ دسامبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۷:۳۲

2015-12-22T07:32:20Z

نمایش تغییرات

Zamani در ‏۶ مهٔ ۲۰۱۵، ساعت ۱۱:۱۰

2015-05-06T11:10:27Z

فرزند ایران اسلامی در ‏۱۶ فوریهٔ ۲۰۱۵، ساعت ۰۱:۰۰

2015-02-16T01:00:00Z

فرزند ایران اسلامی: صفحه‌ای جدید حاوی 'ابوالحسن علي بن هلال خوشنويس و مذّهِب مشهور كه در حدود نيمه دوم قرن چهارم تا اوا...' ایجاد کرد

2015-02-16T00:57:46Z

صفحه‌ای جدید حاوی 'ابوالحسن علي بن هلال خوشنويس و مذّهِب مشهور كه در حدود نيمه دوم قرن چهارم تا اوا...' ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

ابوالحسن علي بن هلال خوشنويس و مذّهِب مشهور كه در حدود نيمه دوم قرن چهارم تا اوايل قرن پنجم (سال 413ق/ 1022م) مي‌زيسته است؛ شهرتش به ابن‌بواب به اين جهت است كه پدرش دربان آل بويه بود1. ابوالفضل بن خيرون وي را از اهل‌سنت دانسته اما قاضي‌نورالله شوشتري او را در شمار شيعيان آورده است؛ اين‌كه سيدمرتضي در مرگ او مرثيه گفت مي‌تواند رأي قاضي نورالله را تقويت كند به‌هرحال وي را به پارسايي و امانت ستوده‌اند2. وي علاوه بر خوشنويسي و تذهيب در زمينه‌هاي ديگر از جمله وعظ و خطابه3، تعبير رويا4 و شاعري5 اهتمام داشته است. قصيده رائيه در ادوات خوشنويسي از آثار منظوم ابن‌بواب است6.

حبيب اصفهاني از او به‌عنوان فقيه و حافظ كل قرآن نام مي‌برد7. ذهبي در سير اعلام النبلا آورده است كه ابن‌بواب پيش از خوشنويسي به نقاشي و نگارگري خانه‌ها اشتغال داشته سپس به تذهيب كتب سرانجام به كتابت پرداخته است8. از مهارت ابن‌بواب در تذهيب مي‌توان به قرآن موجود در موزه چستربيتي اشاره كرد. اين قرآن به خط نسخ ابن‌بواب است كه بهتر است بگوييم نسخ آميخته به ريحان يا به عبارت ديگر نسخ ريحاني است. رايس اين نسخه را كه تذهيب آن را نيز كار ابن‌بواب برشمرده، از هر جهت مورد ارزيابي قرار داده است. هم‌چنين زماني كه ابن‌بواب سرپرست كتابخانه بهاءالدوله در شيراز بود جزء ناقض قرآن موجود در آن كتابخانه را كه به خط ابن‌مقله بود، چنان با مهارت، كامل كرد كه بهاءالدوله نتوانست آن را از خط ابن‌مقله تمييز دهد. از اين امر به خوبي مي‌توان دريافت كه ابن‌بواب در شبيه‌نويسي و در تذهيب و صحافي بسيار ماهر بوده است9.

ابن بواب در خوشنويسي شاگرد محمدبن اسعد10 و محمدبن سمساني11 بود كه هر دو شاگرد ابن‌مقله (272 - 328ق) بودند و نيز در منابع آمده كه دختر ابن‌مقله به علي‌بن هلال تعليم خوشنويسي داد12 و بي‌شك ابن‌بواب از خط ابن‌مقله تأثير گرفته است، براي نمونه هندوشاه (ص208) آورده است كه ابن‌طقطقي از كتابي ياد مي‌كند كه ابتدا مي‌پنداشته به خط ابن‌مقله است، اما نظر ياقوت مستعصمي را درباره آن جويا مي‌شود. ياقوت با ديدن نسخه و تأمل در آن درمي‌يابد كه به خط ابن‌بواب است و مي‌گويد كه وي آن را به شيوه ابن مقله نوشته است13، لذا علي‌رغم تلاش ابن بواب در شبيه‌نويسي خط ابن‌مقله، توسط ياقوت مستعصمي پرده از ماجرا برداشته مي‌شود.

ابن بواب كوشش مي‌كرد تا خطوطي را كه توسط خوشنويسان پيش از او، پايه‌گذاري شده اما به درجه كمال توفيق نيافته بودند را خود تكميل كند براي نمونه: در يك نسخه خطي مربوط به سده 9ق/15م به نام رسالة في علم الكتابة كه موءلف آن ناشناخته است و در برلن نگهداري مي‌شود، مطالبي راجع به ابن‌بواب آمده كه رايس آن را نقل كرده است. موءلف اين رساله مي‌نويسد كه ابن‌بواب دريافت كه پيش از او خطاطان در اصلاح خط كوفي كوشيده‌اند و نيز بنومقله (ابن‌مقله، وزير و برادرش) در بهترساختن توقيع و نسخ كوشش كرده اما در رسانيدن آن خطوط به درجه كمال توفيق نيافته‌اند. از اين‌رو خود به تكميل كار آنان پرداخت. هم‌چنين ابن‌بواب دريافت كه استادش ابن‌اسد اشعار را به خط نسخ شبيه به محقق مي‌نويسد. او اين خط را نيز به درجه كمال رسانيد. ذهبي ابن‌بواب را صاحب خط منسوب (خطي كه هريك از حروف آن از لحاظ وضع و اندازه با حرف الف متناسب است) خوانده، اما ابن‌خلكان وضع اين خط را به ابن‌مقله نسبت داده و نوشته است كه ابن‌بواب به تهذيب و تنقيح اين شيوه پرداخت و به آن، زيبايي و جلوه بخشيد. رايس مي‌گويد كه تناسب هندسي حروف خط منسوب را ابن‌مقله به وجود آورد، اما ابن‌بواب كه خود پيش از خوشنويس‌شدن با هنر تذهيب و نگارگري آشنا بود، با بينش هنرمندانه به اين تناسب، زيبايي هنري بخشيد14. علاوه بر اصلاحات، وضع اصول و قواعد خطوط نسخ و ثلث، ابداع و پايه‌گذاري برخي از خطوط از جمله ريحان و محقق را نيز به ابن‌بواب نسبت مي‌دهند. در تذكره خط و خطاطان ميرزا حبيب‌الله اصفهاني به ابداع خطوط ريحان و محقق توسط وي اشاره شده است.

محمدبن حسن الطيبي در اوايل قرن دهم كتابي تأليف كرد كه در آن 16 قلم را كه منسوب به ابن‌بواب است و توسط پيروانش به طريقه وي نوشته شده ياد كرده و نمونه‌هايي از آنها را ارائه نموده است. اين نمونه‌ها شامل خطوط ثلث‌المعتاد، منصور، مقتلان، تواقيع، جليل ثلث، مصاحف، مسلسل، غيار، جليل‌المحقق، ريحان، رقاع، رياشي، لوءلوء حواشي و اشعار است و نامي از خط طومار در آن نيامده است. بعيد نيست كه خط‌هاي زمان ابن‌بواب تنها همين خطوط باشد. هم‌چنين احتمال دارد ابن‌بواب در نوشتن خطوطي كه به طريقه وي نوشته شده مهارت تام داشته ولي اصل اين خطوط از بين رفته و شيوه آن توسط پيروان ابن‌بواب ادامه پيدا كرده است15. از ديگر خطوطي كه به وي نسبت مي‌دهند خطوط نرگس، ريحان، لوءلوء، مرسع، وشي و چند نوع ديگر است16.

ابن بواب در خوشنويسي از جايگاه ويژه‌اي برخوردار است چنانچه ياقوت در معجم‌الادبا مي‌نويسد: «ابن‌بواب در خوشنويسي به چنان پايگاهي رسيد كه به خط خوش او مثل مي‌زدند17».

از شاگردان ابن‌بواب در خوشنويسي محمدبن عبدالملك18 را نام برده‌اند. از پيروان طريقه ابن‌بواب در خوشنويسي مي‌توان فاطمه بنت‌حسن (بنت اقرع)19 و ابوطالب مبارك كرخي20 را نام برد. از آثار ابن‌بواب كتابت 64 نسخه قرآن را خوانده‌اند كه قطعاً نسخه كامل موجود همان قرآن كتابخانه چستربيتي است كه به سال 391 ق. كتابت شده است. يك نسخه از قرآن كريم منسوب به ابن‌بواب هست كه توسط سلطان سليم عثماني به جامع لاله‌لي استانبول اهدا شده كه به صحت انتساب آن يقين نداريم21.

قرآن ديگري كه از ابن‌بواب شناسايي شده قرآني است به خط كوفي كه در كتابخانه آيت‌الله مرعشي‌نجفي در قم موجود است. تاريخ كتابت آن 392ق. است22. از آثار و خطوط غيرقرآني ابن‌بواب مي‌توان به دو نسخه منسوب به وي از ديوان سلامة‌بن جندل - شاعر جاهلي - اشاره كرد كه اولي در توپكايي‌سرايي استانبول و دومي در موزه آثار ترك و اسلام نگهداري مي‌شود و هم‌چنين مي‌توان منتتخبي از كتاب الحيوان جاحظ مضبوط در همان موزه و... را برشمرد23.

==پانویس==
1 - ابن تغربردي، يوسف، النجوم الزاهرة محاسن مصر و القاهره، قاهره، جلدچهارم، ص257؛ ابن خلكان، احمدبن محمد، وفيات‌الاعيان، به كوشش احسان عباس، بيروت 1971 - 1972 م، جلد3، ص342.

2 - فكرت، محمد آصف، «ذيل ابن بواب»، دايرة‌المعارف بزرگ اسلامي، تهران، 1374.

3 - ذهبي، محمدبن احمد، سير اعلام‌النبلا، به كوشش شعيب الارنوءوط و ديگران، بيروت، 1403ق، جلد3، ص316.

4 - همان، صص 316 و 317.

5 - ياقوت، معجم‌الادبا، مصر، 1355 - 1357، جلد 15، صص125 - 127.

6 - حاجي‌خليفه، كشف‌الظنون، استانبول، 1941م، جلد دوم، ص1339.

7 - اصفهاني، حبيب‌اله، تذكره خط و خطاطان، تهران، 1369، ص57.

8 - ذهبي، همان، جلد 17، ص316.

9 - فكرت، محمدآصف، «ذيل ابن بواب»، دايرة‌المعارف بزرگ اسلامي، تهران، 1374.

10 - ابن خلكان، همان، صص 342 و 343.

11 - قلقشندي، احمدبن علي، صبح‌الاعشي، قاهره، 1383، جلد 3، ص13.

12 - قاضي احمدقمي، احمدبن حسين، گلستان هنر به كوشش احمد سهيلي، تهران، 1352، صص17 و 18.

13 - فكرت، محمدآصف، همان كتاب، همان ماده.

14 - همان.

15 - عالي، محمد، «ابن‌بواب (علي بن هلال)»، كتاب ماه، سال اول، شماره 12، صص66 و 67.

16 - جبوري، تركي عطيه عبود، الخط العربي الاسلامي، به كوشش علي خاقاني، بغداد، 1359ق، ص165.

17 - ياقوت، همان، صص 121 و 122.

18 - قلقشندي، همان، ص14.

19 - ذهبي، همان، جلد 18، ص480.

20 - ذهبي، همان، جلد 17، ص56.

21 - فكرت، محمد آصف، همان كتاب، همان ماده.

22 - عالي، محمد، همان، ص67.

23 - فكرت، محمدآصف، همان كتاب، همان ماده.

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{خوب}}
-'''«ابوالحسن علی بن هلال»''' (م، ۴۱۳ ق) معروف به '''«ابن بَوّاب»'''، خوشنویس و [[تذهیب|مذهِّب]] مشهور مسلمان در قرن پنجم قمری است. ابن‌بواب در خوشنویسی‌ یگانۀ روزگار خویش‌ بود و علاوه بر اصلاح و تکمیل انواع خط، وضع اصول و قواعد خطوط [[خط نسخ|نسخ]] و [[خط ثلث|ثلث]] و ابداع برخی از خطوط از جمله [[خط ریحان|خط ریحان]] و [[خط محقق|محقق‌]] را نیز به او نسبت می‌دهند.
+'''«ابوالحسن علی بن هلال»''' (م، ۴۱۳ ق) معروف به '''«ابن بَوّاب»'''، خوشنویس و [[تذهیب|مذهِّب]] مشهور مسلمان در قرن پنجم قمری است. علاوه بر اصلاح و تکمیل انواع خط، وضع اصول و قواعد خطوط [[خط نسخ|نسخ]] و [[خط ثلث|ثلث]]، و ابداع برخی از خطوط از جمله [[خط ریحان|خط ریحان]] و [[خط محقق|محقّق‌]] را نیز به ابن بوّاب نسبت می‌دهند.
-==معرفی اجمالی==
+==زندگی‌نامه==
 زادروز و زادگاه ابوالحسن علی بن هلال مشخص نیست، ولی‌ معلوم‌ است‌ که‌ بیشتر زندگی‌ را در [[بغداد]] گذرانیده‌ است‌. پدرش‌ هلال‌، دربانِ‌ [[آل بویه|آل‌ بویه‌]] بود و به‌ همین‌ سبب‌ علی‌ بن‌ هلال‌ به‌ «ابن‌ بوّاب‌» و یا ابن‌ ستری‌ معروف‌ شد.<ref>وفیات، ابن‌خلکان‌، ۳/ ۳۴۲.</ref> حتی‌ در آن‌ روزگار که‌ در اوج‌ شهرت‌ بود و بزرگان‌ او را استاد خطاب‌ می‌کردند، دربانی‌ پدر را به‌ رخش‌ می‌کشیدند،<ref>ابن‌جوزی‌، ۸/ ۱۰.</ref> چنانکه‌ شاعران‌ نیز به‌ این‌ موضوع‌ اشاره‌ کرده‌اند.
@@ سطر ۳۷: / سطر ۳۷: @@
 <references />
 ==منابع==
 *[http://library.tebyan.net/newindex.aspx?pid=19667&BookID=73905&Language=1| "مروری بر زندگی ابن بواب، خوشنویس و کاتب قرآن کریم"، کتابخانه دیجیتال تبیان]، بازدید در ۲۷ بهمن ۱۳۹۳.
 *[https://www.cgie.org.ir/fa/article/222855/%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D8%A8%D9%88%D8%A7%D8%A8 "ابن بواب"، دایرةالمعارف بزرگ اسلامی].
@@ سطر ۵۲: / سطر ۵۳: @@
 |رده=دارد
 }}
-[[رده:هنرمندان مسلمان]][[رده:خطاطان]]
+[[رده:هنرمندان مسلمان]]
 [[رده:تذهیب کاران]]

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{خوب}}
-ابوالحسن علی بن هلال خوشنویس و مذّهِب مشهور كه در حدود نیمه دوم قرن چهارم تا اوایل قرن پنجم (سال 413ق/ 1022م) می‌زیسته است
+«ابوالحسن علی بن هلال» (م، 413 ق) معروف به «ابن بواب»، خوشنویس و مذهِّب مشهور مسلمان در قرن پنجم قمری است.
 ==شهرت به ابن بواب==
@@ سطر ۶: / سطر ۶: @@
 ==مذهب==
-ابوالفضل بن خیرون وی را از اهل‌سنت دانسته اما قاضی‌نورالله شوشتری او را در شمار شیعیان آورده است؛ این‌كه سیدمرتضی در مرگ او مرثیه گفت می‌تواند رأی قاضی نورالله را تقویت كند به‌هرحال وی را به پارسایی و امانت ستوده‌اند<ref>فكرت، محمد آصف، «ذیل ابن بواب»، دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی، تهران، 1374.</ref>
+ابوالفضل بن خیرون وی را از [[اهل سنت|اهل‌سنت]] دانسته، اما [[قاضی نورالله شوشتری]] او را در شمار [[شیعه|شیعیان]] آورده است؛ این‌كه [[سید مرتضی]] در مرگ او [[مرثیه]] گفته، می‌تواند رأی قاضی نورالله را تقویت كند. به‌هرحال وی را به پارسایی و امانت ستوده‌اند.<ref>فكرت، محمد آصف، «ذیل ابن بواب»، دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی، تهران، 1374.</ref>
-==دانش های دیگر ==
+==دانش های دیگر==
-وی علاوه بر خوشنویسی و تذهیب در زمینه‌های دیگر از جمله وعظ و خطابه<ref>ذهبی، محمدبن احمد، سیر اعلام‌النبلا، به كوشش شعیب الارنوءوط و دیگران، بیروت، 1403ق، جلد3، ص316.</ref> ، تعبیر رویا<ref>همان، صص 316 و 317.</ref>  و شاعری<ref>یاقوت، معجم‌الادبا، مصر، 1355 - 1357، جلد 15، صص125 - 127.</ref>  اهتمام داشته است. قصیده رائیه در ادوات خوشنویسی از آثار منظوم ابن‌بواب است<ref>حاجی‌خلیفه، كشف‌الظنون، استانبول، 1941م، جلد دوم، ص1339</ref>. .
+وی علاوه بر خوشنویسی و [[تذهیب]]، در زمینه‌های دیگر از جمله وعظ و [[خطابه]]،<ref>ذهبی، محمدبن احمد، سیر اعلام‌النبلا، به كوشش شعیب الارنوءوط و دیگران، بیروت، 1403ق، جلد3، ص316.</ref> تعبیر رویا<ref>همان، صص 316 و 317.</ref> و [[شعر]]<ref>یاقوت، معجم‌الادبا، مصر، 1355 - 1357، جلد 15، صص125 - 127.</ref>  اهتمام داشته است. قصیده رائیه در ادوات خوشنویسی از آثار منظوم ابن‌بواب است.<ref>حاجی‌خلیفه، كشف‌الظنون، استانبول، 1941م، جلد دوم، ص1339</ref>
-حبیب اصفهانی از او به‌عنوان فقیه و حافظ كل قرآن نام می‌برد<ref>اصفهانی، حبیب‌اله، تذكره خط و خطاطان، تهران، 1369، ص57.</ref> . ذهبی در سیر اعلام النبلا آورده است كه ابن‌بواب پیش از خوشنویسی به نقاشی و نگارگری خانه‌ها اشتغال داشته سپس به تذهیب كتب سرانجام به كتابت پرداخته است<ref>ذهبی، همان، جلد 17، ص316.</ref> . از مهارت ابن‌بواب در تذهیب می‌توان به قرآن موجود در موزه چستربیتی اشاره كرد. این قرآن به خط نسخ ابن ‌بواب است كه بهتر است بگوییم نسخ آمیخته به ریحان یا به عبارت دیگر نسخ ریحانی است. رایس این نسخه را كه تذهیب آن را نیز كار ابن‌بواب برشمرده، از هر جهت مورد ارزیابی قرار داده است. هم‌چنین زمانی كه ابن‌بواب سرپرست كتابخانه بهاءالدوله در شیراز بود جزء ناقض قرآن موجود در آن كتابخانه را كه به خط ابن ‌مقله بود، چنان با مهارت، كامل كرد كه بهاءالدوله نتوانست آن را از خط ابن‌مقله تمییز دهد. از این امر به خوبی می‌توان دریافت كه ابن‌بواب در شبیه‌نویسی و در تذهیب و صحافی بسیار ماهر بوده است<ref>فكرت، محمدآصف، «ذیل ابن بواب»، دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی، تهران، 1374.</ref> .
+حبیب اصفهانی از او به‌عنوان [[فقیه]] و حافظ كل [[قرآن]] نام می‌برد.<ref>اصفهانی، حبیب‌اله، تذكره خط و خطاطان، تهران، 1369، ص57.</ref>  ذهبی در سیر اعلام النبلا آورده است كه ابن‌بواب پیش از خوشنویسی، به نقاشی و نگارگری خانه‌ها اشتغال داشته سپس به تذهیب كتب و سرانجام به كتابت پرداخته است.<ref>ذهبی، همان، جلد 17، ص316.</ref> از مهارت ابن‌بواب در تذهیب می‌توان به قرآن موجود در موزه چستربیتی اشاره كرد. این قرآن به [[خط نسخ]] ابن ‌بواب است كه بهتر است بگوییم نسخ آمیخته به [[خط ریحان|ریحان]]، یا به عبارت دیگر نسخ ریحانی است. همچنین زمانی كه ابن‌بواب سرپرست كتابخانه بهاءالدوله در [[شیراز]] بود، جزء ناقض قرآن موجود در آن كتابخانه را كه به خط ابن ‌مقله بود، چنان با مهارت كامل كرد كه بهاءالدوله نتوانست آن را از خط ابن‌مقله تمییز دهد. از این امر به خوبی می‌توان دریافت كه ابن‌بواب در شبیه‌نویسی و در تذهیب و صحافی بسیار ماهر بوده است.<ref>فكرت، محمدآصف، «ذیل ابن بواب»، دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی، تهران، 1374.</ref>
 ==اساتید==
-ابن بواب در خوشنویسی شاگرد محمدبن اسعد<ref>ابن خلكان، همان، صص 342 و 343.</ref>  و محمدبن سمسانی<ref>قلقشندی، احمدبن علی، صبح‌الاعشی، قاهره، 1383، جلد 3، ص13.</ref>  بود كه هر دو شاگرد ابن‌مقله (272 - 328ق) بودند و نیز در منابع آمده كه دختر ابن‌مقله به علی‌بن هلال تعلیم خوشنویسی داد<ref>قاضی احمدقمی، احمدبن حسین، گلستان هنر به كوشش احمد سهیلی، تهران، 1352، صص17 و 18.</ref>  و بی‌شك ابن‌بواب از خط ابن‌مقله تأثیر گرفته است، برای نمونه هندوشاه (ص208) آورده است كه ابن‌طقطقی از كتابی یاد می‌كند كه ابتدا می‌پنداشته به خط ابن‌مقله است، اما نظر یاقوت مستعصمی را درباره آن جویا می‌شود. یاقوت با دیدن نسخه و تأمل در آن درمی‌یابد كه به خط ابن‌ بواب است و می‌گوید كه وی آن را به شیوه ابن مقله نوشته است<ref>فكرت، محمدآصف، همان كتاب، همان ماده.</ref> ، لذا علی‌رغم تلاش ابن بواب در شبیه ‌نویسی خط ابن ‌مقله، توسط یاقوت مستعصمی پرده از ماجرا برداشته می‌شود.
+ابن بواب در خوشنویسی شاگرد محمدبن اسعد<ref>ابن خلكان، همان، صص 342 و 343.</ref> و محمدبن سمسانی<ref>قلقشندی، احمدبن علی، صبح‌الاعشی، قاهره، 1383، جلد 3، ص13.</ref>  بود كه هر دو شاگرد ابن‌مقله (272 - 328ق) بودند و نیز در منابع آمده كه دختر ابن‌مقله به علی‌بن هلال تعلیم خوشنویسی داد<ref>قاضی احمدقمی، احمدبن حسین، گلستان هنر به كوشش احمد سهیلی، تهران، 1352، صص17 و 18.</ref>  و بی‌شك ابن‌بواب از خط ابن‌مقله تأثیر گرفته است، برای نمونه هندوشاه (ص208) آورده است كه ابن‌طقطقی از كتابی یاد می‌كند كه ابتدا می‌پنداشته به خط ابن‌مقله است، اما نظر یاقوت مستعصمی را درباره آن جویا می‌شود. یاقوت با دیدن نسخه و تأمل در آن درمی‌یابد كه به خط ابن‌ بواب است و می‌گوید كه وی آن را به شیوه ابن مقله نوشته است<ref>فكرت، محمدآصف، همان كتاب، همان ماده.</ref> ، لذا علی‌رغم تلاش ابن بواب در شبیه ‌نویسی خط ابن ‌مقله، توسط یاقوت مستعصمی پرده از ماجرا برداشته می‌شود.
 ==هنر ابن بواب==
@@ سطر ۳۴: / سطر ۳۴: @@
 ==پانویس==
-<references/>
+<references />
 ==منابع==

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ ژوئن ۲۰۱۹، ساعت ۱۲:۳۲
سطر ۳۸:		سطر ۳۸:

	*[http://library.tebyan.net/newindex.aspx?pid=19667&BookID=73905&Language=1\| تبیان]، بازدید در 27 بهمن 1393.		*[http://library.tebyan.net/newindex.aspx?pid=19667&BookID=73905&Language=1\| تبیان]، بازدید در 27 بهمن 1393.
		+	{{سنجش کیفی
		+	\|سنجش=شده
		+	\|شناسه= خوب
		+	\|عنوان بندی مناسب= متوسط
		+	\|کفایت منابع و پی نوشت ها= خوب
		+	\|رعایت سطح مخاطب عام= خوب
		+	\|رعایت ادبیات دانشنامه ای= خوب
		+	\|جامعیت= خوب
		+	\|رعایت اختصار= خوب
		+	\|سیر منطقی= خوب
		+	\|کیفیت پژوهش= خوب
		+	\|رده=دارد
		+	}}

	[[رده:خطاطان]]		[[رده:خطاطان]]

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-ابوالحسن علي بن هلال خوشنويس و مذّهِب مشهور كه در حدود نيمه دوم قرن چهارم تا اوايل قرن پنجم (سال 413ق/ 1022م) مي‌زيسته است؛ شهرتش به ابن‌بواب به اين جهت است كه پدرش دربان آل بويه بود<ref>ابن تغربردي، يوسف، النجوم الزاهرة محاسن مصر و القاهره، قاهره، جلدچهارم، ص257؛ ابن خلكان، احمدبن محمد، وفيات‌الاعيان، به كوشش احسان عباس، بيروت 1971 - 1972 م، جلد3، ص342.</ref>
+ابوالحسن علي بن هلال خوشنويس و مذّهِب مشهور كه در حدود نيمه دوم قرن چهارم تا اوايل قرن پنجم (سال 413ق/ 1022م) مي‌زيسته است
-حبيب اصفهاني از او به‌عنوان فقيه و حافظ كل قرآن نام مي‌برد<ref>اصفهاني، حبيب‌اله، تذكره خط و خطاطان، تهران، 1369، ص57.</ref> . ذهبي در سير اعلام النبلا آورده است كه ابن‌بواب پيش از خوشنويسي به نقاشي و نگارگري خانه‌ها اشتغال داشته سپس به تذهيب كتب سرانجام به كتابت پرداخته است<ref>ذهبي، همان، جلد 17، ص316.</ref> . از مهارت ابن‌بواب در تذهيب مي‌توان به قرآن موجود در موزه چستربيتي اشاره كرد. اين قرآن به خط نسخ ابن‌بواب است كه بهتر است بگوييم نسخ آميخته به ريحان يا به عبارت ديگر نسخ ريحاني است. رايس اين نسخه را كه تذهيب آن را نيز كار ابن‌بواب برشمرده، از هر جهت مورد ارزيابي قرار داده است. هم‌چنين زماني كه ابن‌بواب سرپرست كتابخانه بهاءالدوله در شيراز بود جزء ناقض قرآن موجود در آن كتابخانه را كه به خط ابن‌مقله بود، چنان با مهارت، كامل كرد كه بهاءالدوله نتوانست آن را از خط ابن‌مقله تمييز دهد. از اين امر به خوبي مي‌توان دريافت كه ابن‌بواب در شبيه‌نويسي و در تذهيب و صحافي بسيار ماهر بوده است<ref>فكرت، محمدآصف، «ذيل ابن بواب»، دايرة‌المعارف بزرگ اسلامي، تهران، 1374.</ref> .
+==شهرت به ابن بواب==
-ابن بواب در خوشنويسي شاگرد محمدبن اسعد<ref>ابن خلكان، همان، صص 342 و 343.</ref>  و محمدبن سمساني<ref>قلقشندي، احمدبن علي، صبح‌الاعشي، قاهره، 1383، جلد 3، ص13.</ref>  بود كه هر دو شاگرد ابن‌مقله (272 - 328ق) بودند و نيز در منابع آمده كه دختر ابن‌مقله به علي‌بن هلال تعليم خوشنويسي داد<ref>قاضي احمدقمي، احمدبن حسين، گلستان هنر به كوشش احمد سهيلي، تهران، 1352، صص17 و 18.</ref>  و بي‌شك ابن‌بواب از خط ابن‌مقله تأثير گرفته است، براي نمونه هندوشاه (ص208) آورده است كه ابن‌طقطقي از كتابي ياد مي‌كند كه ابتدا مي‌پنداشته به خط ابن‌مقله است، اما نظر ياقوت مستعصمي را درباره آن جويا مي‌شود. ياقوت با ديدن نسخه و تأمل در آن درمي‌يابد كه به خط ابن‌بواب است و مي‌گويد كه وي آن را به شيوه ابن مقله نوشته است<ref>فكرت، محمدآصف، همان كتاب، همان ماده.</ref> ، لذا علي‌رغم تلاش ابن بواب در شبيه‌نويسي خط ابن‌مقله، توسط ياقوت مستعصمي پرده از ماجرا برداشته مي‌شود.
+==مذهب==
 ابن بواب كوشش مي‌كرد تا خطوطي را كه توسط خوشنويسان پيش از او، پايه‌گذاري شده اما به درجه كمال توفيق نيافته بودند را خود تكميل كند براي نمونه: در يك نسخه خطي مربوط به سده 9ق/15م به نام رسالة في علم الكتابة كه موءلف آن ناشناخته است و در برلن نگهداري مي‌شود، مطالبي راجع به ابن‌بواب آمده كه رايس آن را نقل كرده است. موءلف اين رساله مي‌نويسد كه ابن‌بواب دريافت كه پيش از او خطاطان در اصلاح خط كوفي كوشيده‌اند و نيز بنومقله (ابن‌مقله، وزير و برادرش) در بهترساختن توقيع و نسخ كوشش كرده اما در رسانيدن آن خطوط به درجه كمال توفيق نيافته‌اند. از اين‌رو خود به تكميل كار آنان پرداخت. هم‌چنين ابن‌بواب دريافت كه استادش ابن‌اسد اشعار را به خط نسخ شبيه به محقق مي‌نويسد. او اين خط را نيز به درجه كمال رسانيد. ذهبي ابن‌بواب را صاحب خط منسوب (خطي كه هريك از حروف آن از لحاظ وضع و اندازه با حرف الف متناسب است) خوانده، اما ابن‌خلكان وضع اين خط را به ابن‌مقله نسبت داده و نوشته است كه ابن‌بواب به تهذيب و تنقيح اين شيوه پرداخت و به آن، زيبايي و جلوه بخشيد. رايس مي‌گويد كه تناسب هندسي حروف خط منسوب را ابن‌مقله به وجود آورد، اما ابن‌بواب كه خود پيش از خوشنويس‌شدن با هنر تذهيب و نگارگري آشنا بود، با بينش هنرمندانه به اين تناسب، زيبايي هنري بخشيد<ref>همان.</ref> . علاوه بر اصلاحات، وضع اصول و قواعد خطوط نسخ و ثلث، ابداع و پايه‌گذاري برخي از خطوط از جمله ريحان و محقق را نيز به ابن‌بواب نسبت مي‌دهند. در تذكره خط و خطاطان ميرزا حبيب‌الله اصفهاني به ابداع خطوط ريحان و محقق توسط وي اشاره شده است.
-محمدبن حسن الطيبي در اوايل قرن دهم كتابي تأليف كرد كه در آن 16 قلم را كه منسوب به ابن‌بواب است و توسط پيروانش به طريقه وي نوشته شده ياد كرده و نمونه‌هايي از آنها را ارائه نموده است. اين نمونه‌ها شامل خطوط ثلث‌المعتاد، منصور، مقتلان، تواقيع، جليل ثلث، مصاحف، مسلسل، غيار، جليل‌المحقق، ريحان، رقاع، رياشي، لوءلوء حواشي و اشعار است و نامي از خط طومار در آن نيامده است. بعيد نيست كه خط‌هاي زمان ابن‌بواب تنها همين خطوط باشد. هم‌چنين احتمال دارد ابن‌بواب در نوشتن خطوطي كه به طريقه وي نوشته شده مهارت تام داشته ولي اصل اين خطوط از بين رفته و شيوه آن توسط پيروان ابن‌بواب ادامه پيدا كرده است<ref>عالي، محمد، «ابن‌بواب (علي بن هلال)»، كتاب ماه، سال اول، شماره 12، صص66 و 67.</ref>
+محمدبن حسن الطيبي در اوايل قرن دهم كتابي تأليف كرد كه در آن 16 قلم را كه منسوب به ابن‌ بواب است و توسط پيروانش به طريقه وي نوشته شده ياد كرده و نمونه‌هايي از آنها را ارائه نموده است. اين نمونه‌ها شامل خطوط ثلث‌المعتاد، منصور، مقتلان، تواقيع، جليل ثلث، مصاحف، مسلسل، غيار، جليل‌المحقق، ريحان، رقاع، رياشي، لوءلوء حواشي و اشعار است و نامي از خط طومار در آن نيامده است. بعيد نيست كه خط‌هاي زمان ابن‌بواب تنها همين خطوط باشد. هم‌چنين احتمال دارد ابن‌بواب در نوشتن خطوطي كه به طريقه وي نوشته شده مهارت تام داشته ولي اصل اين خطوط از بين رفته و شيوه آن توسط پيروان ابن‌بواب ادامه پيدا كرده است<ref>عالي، محمد، «ابن‌بواب (علي بن هلال)»، كتاب ماه، سال اول، شماره 12، صص66 و 67.</ref>
 . از ديگر خطوطي كه به وي نسبت مي‌دهند خطوط نرگس، ريحان، لوءلوء، مرسع، وشي و چند نوع ديگر است.
 ابن بواب در خوشنويسي از جايگاه ويژه‌اي برخوردار است چنانچه ياقوت در معجم‌الادبا مي‌نويسد: «ابن‌بواب در خوشنويسي به چنان پايگاهي رسيد كه به خط خوش او مثل مي‌زدند<ref>ياقوت، همان، صص 121 و 122.</ref> ».
-از شاگردان ابن‌بواب در خوشنويسي محمدبن عبدالملك<ref>قلقشندي، همان، ص14.</ref>  را نام برده‌اند. از پيروان طريقه ابن‌بواب در خوشنويسي مي‌توان فاطمه بنت‌حسن (بنت اقرع)<ref>ذهبي، همان، جلد 18، ص480.</ref>  و ابوطالب مبارك كرخي<ref>ذهبي، همان، جلد 17، ص56.</ref>  را نام برد. از آثار ابن‌بواب كتابت 64 نسخه قرآن را خوانده‌اند كه قطعاً نسخه كامل موجود همان قرآن كتابخانه چستربيتي است كه به سال 391 ق. كتابت شده است. يك نسخه از قرآن كريم منسوب به ابن‌بواب هست كه توسط سلطان سليم عثماني به جامع لاله‌لي استانبول اهدا شده كه به صحت انتساب آن يقين نداريم<ref>فكرت، محمد آصف، همان كتاب، همان ماده.</ref> .
+==شاگردان==
 قرآن ديگري كه از ابن‌بواب شناسايي شده قرآني است به خط كوفي كه در كتابخانه آيت‌الله مرعشي‌نجفي در قم موجود است. تاريخ كتابت آن 392ق. است<ref>عالي، محمد، همان، ص67.</ref> . از آثار و خطوط غيرقرآني ابن‌بواب مي‌توان به دو نسخه منسوب به وي از ديوان سلامة‌بن جندل - شاعر جاهلي - اشاره كرد كه اولي در توپكايي‌سرايي استانبول و دومي در موزه آثار ترك و اسلام نگهداري مي‌شود و هم‌چنين مي‌توان منتتخبي از كتاب الحيوان جاحظ مضبوط در همان موزه و... را برشمرد<ref>فكرت، محمدآصف، همان كتاب، همان ماده.</ref>

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ مهٔ ۲۰۱۵، ساعت ۱۱:۱۰
سطر ۶۷:		سطر ۶۷:
	*[http://library.tebyan.net/newindex.aspx?pid=19667&BookID=73905&Language=1\| تبیان]، بازدید در 27 بهمن 1393.		*[http://library.tebyan.net/newindex.aspx?pid=19667&BookID=73905&Language=1\| تبیان]، بازدید در 27 بهمن 1393.

−	[[رده:~~خوشنویسان~~]]	+	[[رده:خطاطان]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ فوریهٔ ۲۰۱۵، ساعت ۰۱:۰۰
سطر ۶۲:		سطر ۶۲:

	23 - فكرت، محمدآصف، همان كتاب، همان ماده.		23 - فكرت، محمدآصف، همان كتاب، همان ماده.
		+
		+	==مآخذ==
		+
		+	*[http://library.tebyan.net/newindex.aspx?pid=19667&BookID=73905&Language=1\| تبیان]، بازدید در 27 بهمن 1393.
		+
		+	[[رده:خوشنویسان]]