https://wiki.ahlolbait.com/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%A7%D8%A8%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7ابن ابی الدنیا - تاریخچهٔ ویرایشها2026-04-23T11:21:55Zتاریخچهٔ ویرایشهای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.32.0https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%A7%D8%A8%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7&diff=155876&oldid=prevمهدی موسوی: صفحهای تازه حاوی ««عبدالله بن محمد قُرَشی بغدادی» معروف به '''«ابن اَبِیالدُّنیا»''' (۲۰...» ایجاد کرد2025-03-22T08:43:09Z<p>صفحهای تازه حاوی ««عبدالله بن محمد قُرَشی بغدادی» معروف به '''«ابن اَبِیالدُّنیا»''' (۲۰...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>«عبدالله بن محمد قُرَشی بغدادی» معروف به '''«ابن اَبِیالدُّنیا»''' (۲۰۸-۲۸۱ ق)، محدث و واعظ نامدار [[اهل سنت]] در قرن سوم هجری است. او در فنون مختلف [[حدیث]] و [[تاریخ]] و [[اخلاق]]، تسلط داشت و آثار بسیاری بهویژه در حوزه اخلاقی نگاشت.<br />
{{شناسنامه عالم<br />
||نام کامل = عبدالله بن ابیالدنیا<br />
||تصویر= <br />
||زادروز = ۲۰۸ قمری<br />
|زادگاه = [[بغداد]]<br />
|وفات = ۲۸۱ قمری<br />
|مدفن = بغداد<br />
|اساتید = محمد بن حسین بُرجُلانی، احمد بن جمیل مروزی، هیثم بن خارجه، علی بن جَعد جوهری،...<br />
|شاگردان = حارث بن ابیاسامه، محمد بن خلف وکیع، عبیدالله بن عبدالرحمن السکری، عمر بن سعد قراطیسی،...<br />
|آثار = التوکل علی الله، حسنالظنّ بالله، الیقین، ذمّالملاهی، الصمت و آداباللسان، العقل و فضله، الفرج بعد الشدة، [[مقتل امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب علیهالسلام (کتاب)|مقتل امیرالمؤمنین(ع)]]، مکارمالاخلاق، الشکر،...<br />
}}<br />
==زندگینامه==<br />
ابوبکر عبدالله بن محمد بن عُبید قَیس قرشی بغدادی، مشهور به ابن ابی الدنیا، اهل [[بغداد]] بود و در سال ۲۰۸ ق. به دنیا آمد. نیای بزرگ او -قیس- از بردگان آزاد شده خاندان امیه بود و بدینسبب او را از موالی [[بنی امیه]] و قرشی خواندهاند.<ref>ابن جوزی، عبدالرحمن بن علی، المنتظم، ج۱۲، ص۳۴۱؛ خطیب بغدادی، احمد بن علی، تاریخ بغداد، ج۱۰، ص۸۹-۹۱.</ref><br />
<br />
ابن ابی الدنیا بهرغم اینکه پدرانش از موالی بنی امیه بودند، در اواخر عمر به سبب شهرت و آوازه نیکو، معلم چند تن از فرزندان خلفای [[عباسیان|عباسی]] از جمله [[معتضد]] (خلافت ۲۷۹-۲۸۹ ق) و پسرش [[مکتفی]] (خلافت ۲۸۹-۲۹۵ ق) شد.<ref> خطیب بغدادی، احمد، تاریخ بغداد، ج۱۰، ص۸۹.</ref> <br />
<br />
اسماعیل بغدادی، ابن ابی الدنیا را [[شافعی]] مذهب،<ref> بغدادی، اسماعیل بن محمد، هدیة العارفین، ج۱، ص۴۴۱.</ref> و ابن ابی یعلی او را [[حنبلی]] مذهب دانسته است.<ref> ابن ابی یعلی، محمد بن محمد، طبقات الحنابله، ج۱، ص۱۹۲-۱۹۳.</ref> <br />
<br />
ابن ابی الدنیا سرانجام در [[جمادی الاول]] سال ۲۸۱ ق. در [[بغداد]] درگذشت. یوسف بن یعقوب قاضی بصری بر جنازهاش [[نماز میت|نماز]] گزارد و در گورستان شونیزیه به خاک سپرده شد.<ref> ابن کثیر، اسماعیل بن عمر، البدایة و النهایه، ج۱۱، ص۸۲.</ref><br />
<br />
==مشایخ و راویان==<br />
<br />
ابن ابی الدنیا [[حدیث]] را از [[مشایخ]] و محدثان بسیاری، از جمله محمد بن حسین بُرْجُلانی، ابویوسف احمد بن جمیل مروزی، هیثم بن خارجه و علی بن جَعْد جوهری فراگرفت.<ref> ابن ابیحاتم، محمد، الجرح و التعدیل، ج۵، ص۱۶۳.</ref><br />
ذهبی ضمن اشاره به اینکه نخستین استادِ او سعید بن سُلیمان سَعْدویه واسطی بوده، گروه بسیاری از آنان را نام برده است.<ref> ذهبی، شمسالدین محمد، سیراعلامالنبلاء، ج۱۳، ص۳۹۷-۳۹۹.</ref><br />
<br />
همچنین کسانی چون حارث بن ابیاسامه، محمد بن خلف وکیع، محمد بن خلف بن مرزبان، عبیدالله بن عبدالرحمان السکری و عمر بن سعد قراطیسی از وی حدیث نقل کردهاند.<ref> ابن حجر عسقلانی، تهذیبالتهذیب، ج۶، ص۱۲.</ref><br />
<br />
==ویژگیهای علمی و اخلاقی==<br />
[[ابن ندیم]] ضمن ستودن ابن ابی الدنیا به پارسایی، به وفور دانش او درباره اخبار و روایات اشاره کرده است.<ref> ابن ندیم، محمد بن اسحاق، الفهرست، ص۲۳۰.</ref> اسماعیل بن اسحاق قاضی پس از [[مرگ]] او دربارهاش گفته است: «دانش بسیاری همراه با او مرد». <br />
<br />
ابن ابیالدنیا در روزگار خود، واعظ و سخنور مشهوری بود و زندگی مُنزّهی داشت و از احترام ویژهای برخوردار بود. آثار بازمانده از او که تلفیقی از [[شعر]] و ادب و [[حدیث]] است، نشانگر آن است که وی به تهذیب [[اخلاق]] عشق میورزیده است؛ از این رو در بین آثار او کتابهایی به نکوهش تنگچشمی، ستمکاری، هوسرانی، رشکورزی، ناسزاگویی و پرستش دنیای ناپایدار اختصاص یافته است.<br />
<br />
==آثار و تألیفات==<br />
<br />
ابن ابیالدنیا تألیفات بسیار داشته و [[عبدالرحمان بن جوزی]]<ref> ابن جوزی، المنتظم، ج۵، ص۱۴۸.</ref> شمار دستنوشتههای او را بیش از ۱۰۰ اثر دانسته است. [[سبط بن جوزی]] بیش از ۱۳۰ اثر او را شخصاً میشناخته است. ابن کثیر بنابر روایتی تعداد تألیفات منسوب به وی را نزدیک به ۳۰۰ اثر نوشته است.<ref> ابن کثیر، البدایة و النهایة، ج۱۱، ص۷۱.</ref><br />
<br />
آثار چاپ شده وی عبارتند از: <br />
#الاولیاء، <br />
#التوکل علی الله عزوجل، <br />
#حسنالظنّ بالله، <br />
#الحلم و ذمّ الفحش، <br />
#ذمّالملاهی، <br />
#الشکر، <br />
#الصمت و آداباللسان، <br />
#العقل و فضله، <br />
#الفرج بعد الشدة، <br />
#قضاءالحوائج و بعضالاصطناع، <br />
#مجانیالدعوة، <br />
#مجموعة رسائل لابن ابیالدنیا، <br />
#[[مقتل امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب علیهالسلام (کتاب)|مقتل امیرالمؤمنین (علیهالسّلام)]]، <br />
#مکارمالاخلاق، <br />
#المنتقی من کتاب الرهبان، <br />
#من عاش بعد الموت، <br />
#الیقین.<br />
<br />
برخی دیگر از آثار وی عبارتند از:<br />
#اصطناع المعروف، <br />
#اصلاح المال، <br />
#اخبار الملوک، <br />
#الامر بالمعروف، <br />
#اهوال القیامه، <br />
#اعلام النبوة، <br />
#انزال الحاجة بالله، <br />
#التفکر و الاعتبار، <br />
#تاریخ الخلفاء، <br />
#تغییر الزمان، <br />
#تعبیر الرویا، <br />
#الدین و الوفاء، <br />
#ذمّ الدنیا، <br />
#ذمّ الشهوات، <br />
#ذمّ المسکر، <br />
#ذمّ الغیبه، <br />
#ذمّ الریاء، <br />
#ذمّ الربا، <br />
#صفة النبی (صلیاللهعلیهوآله)، <br />
#فضائل علی (علیهالسّلام)، <br />
#تزویج فاطمه (علیهاالسّلام)، <br />
#مقتل الحسین (علیهالسّلام)، <br />
#عاشوراء، <br />
#محاسبة النفس، <br />
#ذکر الموت و القبور.<br />
<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع==<br />
*"ابنابیالدنیا"، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ج۲، ص۸۰۳. <br />
*"عبدالله قرشی"، دائرةالمعارف مؤلفان اسلامی، ج۱، ص۴۸۳-۴۸۴.<br />
[[رده:علمای قرن سوم]][[رده:محدثان]][[رده:تاریخ نویسان]][[رده:ادیبان]][[رده:علمای اخلاق]]</div>مهدی موسوی