ابزارهای شناخت - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۱۰ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۰۸

2023-04-10T12:08:51Z

سید مهدی خدایی: پروژه2: سنجش کیفی

2019-06-18T13:17:39Z

پروژه2: سنجش کیفی

Zamani: رده اولویت مقاله

2019-05-04T08:12:58Z

رده اولویت مقاله

سید مهدی خدایی: اصلاح عناوین و تغییرات جزئی در متن

2018-09-18T11:27:42Z

اصلاح عناوین و تغییرات جزئی در متن

سید مهدی خدایی: درج الگوی رتبه بندی و اصلاح برخی عناوین و افزودن سر آغاز

2018-09-18T11:25:32Z

درج الگوی رتبه بندی و اصلاح برخی عناوین و افزودن سر آغاز

سید مهدی خدایی در ‏۱۹ دسامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۲:۱۵

2015-12-19T12:15:01Z

Saeed zamani: رده

2013-02-20T05:00:50Z

رده

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۲۶ ژانویهٔ ۲۰۱۳، ساعت ۱۰:۱۸

2013-01-26T10:18:45Z

Saeed zamani: ایجاد

2013-01-26T07:54:22Z

ایجاد

صفحهٔ تازه

{{نیازمند ویرایش فنی}}
{{مدخل دائرة المعارف|[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]}}

قواى ادراكى انسان‌ از مباحث مهم معرفت‌شناسى است. تعدّد ابزار شناخت، از آن رو است كه قواى ادراكى انسان متعدّدند. اين قوا عبارت‌اند از: حس، خيال، وهم، عقل و قلب. هر چند ابزارهاى شناخت متعدّدند، شناسنده واقعى همان نفس انسان است كه در همه مراتب شناخت حضور دارد (شناخت‌شناسى در قرآن، 297). ابزارهاى شناخت به قرار زير هستند:

'''الف. ابزار حسّى:''' اين ابزار وسيله‌اى است براى شناخت طبيعت (شناخت، 53).
حواسّ انسان آنچه را با مادّه مرتبط است، از گذر چشم، گوش، بينى، زبان و پوست، به گونه جزئى باز مى‌شناسد. در فرآيند شناخت حسّى، دو گونه محسوس وجود دارد: يكى محسوس بالذّات كه در قلمرو نفس آدمى موجود است و با وضع و محاذات و شرايطى معيّن ميان شى‌ء خارجى و حس پديد مى‌آيد، و ديگر، محسوس بالعرض كه به عالم طبيعت مربوط است و از ويژگى‌هاى زمانى و مكانى بهره‌مند است.

'''ب. ابزار خيالى:''' پس از آنكه شناخت حسّى صورت مى‌پذيرد، با از ميان رفتن صورت مادّى، صورتى بدون مادّه از شى‌ء در ذهن باقى مى‌ماند كه آن را «صورت خيالى» گويند. صورت خيالى همان صورت محسوس است كه مادّه در آن حضور ندارد. قوّه‌اى كه اين صورت خيالى را درك مى‌كند، «قوّه خيال» است.

اهمّيّت اين قوّه از آن رو است كه بسيارى از اختراعات، صنايع و آثار هنرى و صنعتى از گذر آن پديد مى‌آيند.

'''ج. ابزار وهمى:''' هنگامى كه معانى عقلى به صورت جزئى نسبت داده مى‌شوند، معانى وهمى پديد مى‌آيند كه به وسيله قوّه واهمه درك‌پذيرند. تفاوت قوّه واهمه و قوّه عاقله در اين است كه عقل، مفاهيم كلّى را بدون صورت مى‌فهمد؛ امّا قوّه واهمه، مفاهيم را با صورت‌هاى جزئى درك مى‌كند. چون در معانى موهوم، وجود صورت شرط است و فرآيند ادراك به وسيله قوّه خيال انجام مى‌گيرد، در ادراك معانى جزئى و موهوم دخالت خيال نيز ضرورى است؛ هر چند در بقاى آنها نيازى به قوّه خيال نيست.
د. ابزار عقلى: انسان از گذر ابزار عقلى، آن معانى كلّى را كه بر صور خيالى يا حسّى حمل مى‌شوند، به ادراك درمى‌آورد.
اين معانى كلّى، همان معانى معقولى هستند كه عقل درك مى‌كند.

'''ه. ابزار قلبى:''' معانى مجرّد و كلّى را ابزار عقلى به ادراك انسان مى‌آورند. تفاوت قلب در ادراك اين معانى با عقل اين است كه اوّلًا آنچه را عقل از دور به صورت مفهوم كلّى به ادراك درمى‌آورد، قلب از نزديك به صورت موجود شخصى و داراى سعه وجودى مشاهده مى‌كند. ثانياً عقل به دليل محدوديّت در حصار درك مفهومى، نمى‌تواند بسيارى از حقايق را درك كند؛ امّا قلب با ادراك شهودى بر بسيارى از اسرار كلّى و بلكه جزئى نيز آگاه مى‌شود.

برخى آيات قرآن، به ابزارهاى شناخت انسان اشارت برده‌اند؛ از جمله: «وَاللَّهُ أَخْرَجَكُم مِّن بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ لَا تَعْلَمُونَ شَيْئاً وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ» (نحل/ 78).

==منبع==
فرهنگ شیعه، جمعی از نویسندگان، ج1، ص59 و 60

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{متوسط}}
 {{مدخل دائرة المعارف|[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]}}
-منظور قوای ادراکی انسان هستند که عبارت‌اند از: حس، خيال، وهم، عقل و قلب.
+==قوای ادراکی انسان==
-===قوای ادراکی انسان===
+===ابزار حسّى===
-قواى ادراكى انسان‌ از مباحث مهم معرفت‌شناسى است. تعدد ابزار شناخت، از آن رو است كه قواى ادراكى انسان متعددند. اين قوا عبارت‌اند از: حس، خيال، وهم، عقل و قلب. هر چند ابزارهاى شناخت متعدّدند، شناسنده واقعى همان نفس انسان است كه در همه مراتب شناخت حضور دارد. <ref>(شناخت‌شناسى در [[قرآن]]، 297)</ref>برخى آيات قرآن، به ابزارهاى شناخت انسان اشارت برده‌اند؛ از جمله: {{متن قرآن|«وَاللَّهُ أَخْرَجَكُم مِّن بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ لَاتَعْلَمُونَ شَيْئاً وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ»}}. <ref>([[سوره نحل]]/78)</ref>
+این ابزار وسیله‌اى است براى شناخت طبیعت. حواسّ انسان آنچه را با ماده مرتبط است از گذر چشم، گوش، بینى، زبان و پوست به گونه جزئى بازمى‌شناسد. در فرآیند شناخت حسّى، دو گونه محسوس وجود دارد: یکى محسوس بالذّات که در قلمرو نفس آدمى موجود است و با وضع و محاذات و شرایطى معین میان شى‌ء خارجى و حس پدید مى‌آید؛ و دیگر محسوس بالعرض که به عالم طبیعت مربوط است و از ویژگى‌هاى زمانى و مکانى بهره‌مند است.
-==ابزار حسّى==
+===ابزار خیالى===
-اين ابزار وسيله‌اى است براى شناخت طبيعت. (شناخت، 53)حواسّ انسان آنچه را با ماده مرتبط است از گذر چشم، گوش، بينى، زبان و پوست به گونه جزئى بازمى‌شناسد. در فرآيند شناخت حسّى، دو گونه محسوس وجود دارد: يكى محسوس بالذّات كه در قلمرو نفس آدمى موجود است و با وضع و محاذات و شرايطى معيّن ميان شى‌ء خارجى و حس پديد مى‌آيد و ديگر محسوس بالعرض كه به عالم طبيعت مربوط است و از ويژگى‌هاى زمانى و مكانى بهره‌مند است.
+پس از آن که شناخت حسى صورت مى‌پذیرد، با از میان رفتن صورت مادى، صورتى بدون مادّه از شى‌ء در ذهن باقى مى‌ماند که آن را «صورت خیالى» گویند. صورت خیالى همان صورت محسوس است که مادّه در آن حضور ندارد. قوّه‌اى که این صورت خیالى را درک مى‌کند، «قوّه خیال» است. اهمیت این قوه از آن رو است که بسیارى از اختراعات، صنایع و آثار هنرى و صنعتى از گذر آن پدید مى‌آیند.
-==ابزار خيالى==
+===ابزار وهمى===
-پس از آن كه شناخت حسى صورت مى‌پذيرد، با از ميان رفتن صورت مادى، صورتى بدون مادّه از شى‌ء در ذهن باقى مى‌ماند كه آن را «صورت خيالى» گويند. صورت خيالى همان صورت محسوس است كه مادّه در آن حضور ندارد. قوّه‌اى كه اين صورت خيالى را درك مى‌كند، «قوّه خيال» است.
+هنگامى که معانى عقلى به صورت جزئى نسبت داده مى‌شوند، معانى وهمى پدید مى‌آیند که به وسیله قوّه واهمه درک‌پذیرند. تفاوت قوّه واهمه و قوّه عاقله در این است که [[عقل]]، مفاهیم کلّى را بدون صورت مى‌فهمد؛ اما قوه واهمه، مفاهیم را با صورت‌هاى جزئى درک مى‌کند. چون در معانى موهوم، وجود صورت شرط است و فرآیند ادراک به وسیله قوّه خیال انجام مى‌گیرد، در ادراک معانى جزئى و موهوم دخالت خیال نیز ضرورى است؛ هر چند در بقاى آنها نیازى به قوّه خیال نیست.
 ==پانویس==
-<references/>
+<references />
 ==منابع==
-جمعی از نویسندگان، فرهنگ شیعه، ج1، ذیل «ابزارهای شناخت»
 {{سنجش کیفی
 |سنجش=شده

@@ سطر ۳۱: / سطر ۳۱: @@
 ==منابع==
 جمعی از نویسندگان، فرهنگ شیعه، ج1، ذیل «ابزارهای شناخت»
 [[رده:قوای انسان]]
 [[رده:مقاله های مرتبط به دانشنامه]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ مهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۰۸:۱۲
سطر ۳۳:		سطر ۳۳:

	[[رده:قوای انسان]]		[[رده:قوای انسان]]
		+	[[رده:مقاله های مرتبط به دانشنامه]]

@@ سطر ۵: / سطر ۵: @@
 ===قوای ادراکی انسان===
-قواى ادراكى انسان‌ از مباحث مهم معرفت‌شناسى است. تعدد ابزار شناخت، از آن رو است كه قواى ادراكى انسان متعددند. اين قوا عبارت‌اند از: حس، خيال، وهم، عقل و قلب. هر چند ابزارهاى شناخت متعدّدند، شناسنده واقعى همان نفس انسان است كه در همه مراتب شناخت حضور دارد. <ref>(شناخت‌شناسى در [[قرآن]]، 297)</ref>
+قواى ادراكى انسان‌ از مباحث مهم معرفت‌شناسى است. تعدد ابزار شناخت، از آن رو است كه قواى ادراكى انسان متعددند. اين قوا عبارت‌اند از: حس، خيال، وهم، عقل و قلب. هر چند ابزارهاى شناخت متعدّدند، شناسنده واقعى همان نفس انسان است كه در همه مراتب شناخت حضور دارد. <ref>(شناخت‌شناسى در [[قرآن]]، 297)</ref>برخى آيات قرآن، به ابزارهاى شناخت انسان اشارت برده‌اند؛ از جمله: {{متن قرآن|«وَاللَّهُ أَخْرَجَكُم مِّن بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ لَاتَعْلَمُونَ شَيْئاً وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ»}}. <ref>([[سوره نحل]]/78)</ref>
 ابزارهاى شناخت به قرار زير هستند:
@@ سطر ۲۰: / سطر ۱۹: @@
 هنگامى كه معانى عقلى به صورت جزئى نسبت داده مى‌شوند، معانى وهمى پديد مى‌آيند كه به وسيله قوّه واهمه درك‌پذيرند. تفاوت قوّه واهمه و قوّه عاقله در اين است كه عقل، مفاهيم كلّى را بدون صورت مى‌فهمد؛ اما قوه واهمه، مفاهيم را با صورت‌هاى جزئى درك مى‌كند. چون در معانى موهوم، وجود صورت شرط است و فرآيند ادراك به وسيله قوّه خيال انجام مى‌گيرد، در ادراك معانى جزئى و موهوم دخالت خيال نيز ضرورى است؛ هر چند در بقاى آنها نيازى به قوّه خيال نيست.
-د. ابزار عقلى: انسان از گذر ابزار عقلى، آن معانى كلّى را كه بر صور خيالى يا حسّى حمل مى‌شوند، به ادراك درمى‌آورد. اين معانى كلّى، همان معانى معقولى هستند كه عقل درك مى‌كند.
+==ابزار عقلى==
 ==ابزار قلبى==
 معانى مجرّد و كلّى را ابزار عقلى به ادراك انسان مى‌آورند. تفاوت قلب در ادراك اين معانى با عقل اين است كه اوّلًا آنچه را عقل از دور به صورت مفهوم كلى به ادراك درمى‌آورد، قلب از نزديك به صورت موجود شخصى و داراى سعه وجودى مشاهده مى‌كند. ثانياً عقل به دليل محدوديت در حصار درك مفهومى، نمى‌تواند بسيارى از حقايق را درك كند؛ اما قلب با ادراك شهودى بر بسيارى از اسرار كلّى و بلكه جزئى نيز آگاه مى‌شود.
 ==پانویس==

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{مدخل دائرة المعارف|[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]}}
-قواى ادراكى انسان‌ از مباحث مهم معرفت‌شناسى است. تعدد ابزار شناخت، از آن رو است كه قواى ادراكى انسان متعددند. اين قوا عبارت‌اند از: حس، خيال، وهم، عقل و قلب. هر چند ابزارهاى شناخت متعدّدند، شناسنده واقعى همان نفس انسان است كه در همه مراتب شناخت حضور دارد. (شناخت‌شناسى در [[قرآن]]، 297)
+منظور قوای ادراکی انسان هستند که عبارت‌اند از: حس، خيال، وهم، عقل و قلب.
 ابزارهاى شناخت به قرار زير هستند:
@@ سطر ۲۱: / سطر ۲۵: @@
 معانى مجرّد و كلّى را ابزار عقلى به ادراك انسان مى‌آورند. تفاوت قلب در ادراك اين معانى با عقل اين است كه اوّلًا آنچه را عقل از دور به صورت مفهوم كلى به ادراك درمى‌آورد، قلب از نزديك به صورت موجود شخصى و داراى سعه وجودى مشاهده مى‌كند. ثانياً عقل به دليل محدوديت در حصار درك مفهومى، نمى‌تواند بسيارى از حقايق را درك كند؛ اما قلب با ادراك شهودى بر بسيارى از اسرار كلّى و بلكه جزئى نيز آگاه مى‌شود.
-برخى آيات قرآن، به ابزارهاى شناخت انسان اشارت برده‌اند؛ از جمله: {{متن قرآن|«وَاللَّهُ أَخْرَجَكُم مِّن بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ لَاتَعْلَمُونَ شَيْئاً وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ»}}. ([[سوره نحل]]/78)
+برخى آيات قرآن، به ابزارهاى شناخت انسان اشارت برده‌اند؛ از جمله: {{متن قرآن|«وَاللَّهُ أَخْرَجَكُم مِّن بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ لَاتَعْلَمُونَ شَيْئاً وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ»}}. <ref>([[سوره نحل]]/78)</ref>
 ==منابع==

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ فوریهٔ ۲۰۱۳، ساعت ۰۵:۰۰
سطر ۲۲:		سطر ۲۲:

	==منابع==		==منابع==
−	~~فرهنگ شیعه،~~ جمعی از نویسندگان، ج1، ~~ص59 و 60.~~	+	جمعی از نویسندگان، فرهنگ شیعه، ج1، ذیل «ابزارهای شناخت»
		+
		+	[[رده:قوای انسان]]

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{مدخل دائرة المعارف|[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]}}
-قواى ادراكى انسان‌ از مباحث مهم معرفت‌شناسى است. تعدّد ابزار شناخت، از آن رو است كه قواى ادراكى انسان متعدّدند. اين قوا عبارت‌اند از: حس، خيال، وهم، عقل و قلب. هر چند ابزارهاى شناخت متعدّدند، شناسنده واقعى همان نفس انسان است كه در همه مراتب شناخت حضور دارد (شناخت‌شناسى در قرآن، 297). ابزارهاى شناخت به قرار زير هستند:
+قواى ادراكى انسان‌ از مباحث مهم معرفت‌شناسى است. تعدد ابزار شناخت، از آن رو است كه قواى ادراكى انسان متعددند. اين قوا عبارت‌اند از: حس، خيال، وهم، عقل و قلب. هر چند ابزارهاى شناخت متعدّدند، شناسنده واقعى همان نفس انسان است كه در همه مراتب شناخت حضور دارد. (شناخت‌شناسى در [[قرآن]]، 297)
-'''الف. ابزار حسّى:''' اين ابزار وسيله‌اى است براى شناخت طبيعت (شناخت، 53).
+ابزارهاى شناخت به قرار زير هستند:
-'''ب. ابزار خيالى:''' پس از آنكه شناخت حسّى صورت مى‌پذيرد، با از ميان رفتن صورت مادّى، صورتى بدون مادّه از شى‌ء در ذهن باقى مى‌ماند كه آن را «صورت خيالى» گويند. صورت خيالى همان صورت محسوس است كه مادّه در آن حضور ندارد. قوّه‌اى كه اين صورت خيالى را درك مى‌كند، «قوّه خيال» است.
+'''الف. ابزار حسّى:''' اين ابزار وسيله‌اى است براى شناخت طبيعت. (شناخت، 53)
-اهمّيّت اين قوّه از آن رو است كه بسيارى از اختراعات، صنايع و آثار هنرى و صنعتى از گذر آن پديد مى‌آيند.
+حواسّ انسان آنچه را با ماده مرتبط است از گذر چشم، گوش، بينى، زبان و پوست به گونه جزئى بازمى‌شناسد. در فرآيند شناخت حسّى، دو گونه محسوس وجود دارد: يكى محسوس بالذّات كه در قلمرو نفس آدمى موجود است و با وضع و محاذات و شرايطى معيّن ميان شى‌ء خارجى و حس پديد مى‌آيد و ديگر محسوس بالعرض كه به عالم طبيعت مربوط است و از ويژگى‌هاى زمانى و مكانى بهره‌مند است.
-'''ج. ابزار وهمى:''' هنگامى كه معانى عقلى به صورت جزئى نسبت داده مى‌شوند، معانى وهمى پديد مى‌آيند كه به وسيله قوّه واهمه درك‌پذيرند. تفاوت قوّه واهمه و قوّه عاقله در اين است كه عقل، مفاهيم كلّى را بدون صورت مى‌فهمد؛ امّا قوّه واهمه، مفاهيم را با صورت‌هاى جزئى درك مى‌كند. چون در معانى موهوم، وجود صورت شرط است و فرآيند ادراك به وسيله قوّه خيال انجام مى‌گيرد، در ادراك معانى جزئى و موهوم دخالت خيال نيز ضرورى است؛ هر چند در بقاى آنها نيازى به قوّه خيال نيست.
+'''ب. ابزار خيالى:''' پس از آن كه شناخت حسى صورت مى‌پذيرد، با از ميان رفتن صورت مادى، صورتى بدون مادّه از شى‌ء در ذهن باقى مى‌ماند كه آن را «صورت خيالى» گويند. صورت خيالى همان صورت محسوس است كه مادّه در آن حضور ندارد. قوّه‌اى كه اين صورت خيالى را درك مى‌كند، «قوّه خيال» است.
-'''ه. ابزار قلبى:''' معانى مجرّد و كلّى را ابزار عقلى به ادراك انسان مى‌آورند. تفاوت قلب در ادراك اين معانى با عقل اين است كه اوّلًا آنچه را عقل از دور به صورت مفهوم كلّى به ادراك درمى‌آورد، قلب از نزديك به صورت موجود شخصى و داراى سعه وجودى مشاهده مى‌كند. ثانياً عقل به دليل محدوديّت در حصار درك مفهومى، نمى‌تواند بسيارى از حقايق را درك كند؛ امّا قلب با ادراك شهودى بر بسيارى از اسرار كلّى و بلكه جزئى نيز آگاه مى‌شود.
+اهميت اين قوه از آن رو است كه بسيارى از اختراعات، صنايع و آثار هنرى و صنعتى از گذر آن پديد مى‌آيند.
-برخى آيات قرآن، به ابزارهاى شناخت انسان اشارت برده‌اند؛ از جمله: «وَاللَّهُ أَخْرَجَكُم مِّن بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ لَا تَعْلَمُونَ شَيْئاً وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ» (نحل/ 78).
+'''ج. ابزار وهمى:''' هنگامى كه معانى عقلى به صورت جزئى نسبت داده مى‌شوند، معانى وهمى پديد مى‌آيند كه به وسيله قوّه واهمه درك‌پذيرند. تفاوت قوّه واهمه و قوّه عاقله در اين است كه عقل، مفاهيم كلّى را بدون صورت مى‌فهمد؛ اما قوه واهمه، مفاهيم را با صورت‌هاى جزئى درك مى‌كند. چون در معانى موهوم، وجود صورت شرط است و فرآيند ادراك به وسيله قوّه خيال انجام مى‌گيرد، در ادراك معانى جزئى و موهوم دخالت خيال نيز ضرورى است؛ هر چند در بقاى آنها نيازى به قوّه خيال نيست.
-==منبع==
+د. ابزار عقلى: انسان از گذر ابزار عقلى، آن معانى كلّى را كه بر صور خيالى يا حسّى حمل مى‌شوند، به ادراك درمى‌آورد. اين معانى كلّى، همان معانى معقولى هستند كه عقل درك مى‌كند.
 فرهنگ شیعه، جمعی از نویسندگان، ج1، ص59 و 60