ابتر - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

MohammadHosein در ‏۲۸ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۴۷

2025-06-28T09:47:40Z

MohammadHosein در ‏۲۸ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۴۶

2025-06-28T09:46:06Z

Zamani: افزودن الگوی قرآن

2025-03-26T12:26:36Z

افزودن الگوی قرآن

مهدی موسوی در ‏۳ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۵۵

2023-04-03T09:55:45Z

نمایش تغییرات

سید مهدی خدایی: پروژه2: سنجش کیفی

2019-06-16T17:14:16Z

پروژه2: سنجش کیفی

سید مهدی خدایی: درج الگو

2018-09-12T10:01:20Z

درج الگو

سید مهدی خدایی: اصلاح سر آغاز

2018-09-12T10:00:09Z

اصلاح سر آغاز

بهرامی در ‏۲۰ مهٔ ۲۰۱۳، ساعت ۰۹:۴۳

2013-05-20T09:43:00Z

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۱۳ مارس ۲۰۱۳، ساعت ۰۷:۴۴

2013-03-13T07:44:15Z

نمایش تغییرات

بهرامی در ‏۱۲ مارس ۲۰۱۳، ساعت ۰۷:۲۷

2013-03-12T07:27:31Z

@@ سطر ۲۶: / سطر ۲۶: @@
 ==تفسیر ابتر==
-مفسران در پاسخ به این پرسش که طبق آیه {{متن قرآن|«إنّ شانِئَک هُوَ الأبترُ»}}، دشمن [[پیامبر اسلام|پیامبر]] صلى الله علیه و آله «ابتر» و بریده از چیست، آراى گوناگونى دارند:
+مفسران در پاسخ به این پرسش که طبق آیه {{متن قرآن|«إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ»}}، دشمن [[پیامبر اسلام|پیامبر]] صلى الله علیه و آله «ابتر» و بریده از چیست، آراى گوناگونى دارند:
 #بعضى چون [[شیخ طوسى]] برآنند که دشمن پیامبر صلى الله علیه و آله از همه خوبى‌ها بریده است.<ref>التبیان، ج۱۰، ص۴۱۸.</ref> برخى در تفصیل این رأى گفته‌اند: استفاده از کلمه «ابتر» براى مبالغه است و خداوند این دشمن را از اهل و مال، زندگى دنیایى، [روشنى] قلب، اعمال [خیر]، یار و یاور و... بى‌بهره کرده و این کیفر کسى است که به پیروى از هواى نفس با آن‌چه رسول‌ خدا صلى الله علیه و آله آورده، دشمنى کند.<ref>روح‌المعانى، مج‌۱۶، ج‌۳۰، ص‌۴۴۶.</ref>

@@ سطر ۱۰: / سطر ۱۰: @@
 ==شأن نزول سوره کوثر==
-واژه «ابتر» فقط یک بار در [[قرآن]] و در [[سوره کوثر]] بکار رفته و در آن، دشمنِ پیامبر خدا صلى الله علیه و آله ابتر معرفى شده است: {{متن قرآن|«إنّ شانِئَک هُو الأَبتَرُ»}}؛ همانا دشمن تو ابتر است.<ref>[[سوره کوثر]]، ۳.</ref>
+واژه «ابتر» فقط یک بار در [[قرآن]] و در [[سوره کوثر]] بکار رفته و در آن، دشمنِ پیامبر خدا صلى الله علیه و آله ابتر معرفى شده است: {{متن قرآن|«إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ»}}؛ همانا دشمن تو ابتر است.<ref>[[آیه 3 سوره کوثر|آیه ۳ سوره کوثر]] .</ref>
-ابن‌ عبّاس مى‌گوید: فرزند بزرگ پیامبر خدا صلى الله علیه و آله، قاسم و پس از او زینب، عبدالله، ام‌کلثوم، [[حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها|فاطمه]] و رقیه است. پس از وفات قاسم و عبدالله در [[مکه]]، [[عاص بن وائل|عاص‌ بن وائل‌ سهمى]] گفت: نسل [[پیامبر اسلام|محمد]] قطع شد و او ابتر است، پس خداوند فرمود: {{متن قرآن|«إنّ شانِئَک هُوَ الأبتَر»}}.
+ابن‌ عبّاس مى‌گوید: فرزند بزرگ پیامبر خدا صلى الله علیه و آله، قاسم و پس از او زینب، عبدالله، ام‌کلثوم، [[حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها|فاطمه]] و رقیه است. پس از وفات قاسم و عبدالله در [[مکه]]، [[عاص بن وائل|عاص‌ بن وائل‌ سهمى]] گفت: نسل [[پیامبر اسلام|محمد]] قطع شد و او ابتر است، پس خداوند فرمود: {{متن قرآن|«إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ»}}.
 در [[سبب نزول]] سوره گفته‌اند: رسول‌ خدا صلى الله علیه و آله از [[مسجدالحرام]] خارج و عاص‌ بن وائل داخل مى‌شد. آن دو یکدیگر را ملاقات کردند و به گفتگو پرداختند؛ در حالى که بزرگان [[قریش]] در مسجد نشسته بودند. وقتى عاص بر آنان وارد شد، پرسیدند: با چه کسى سخن مى‌گفتى؟ گفت: با آن ابتر.<ref>التفسیر الکبیر، ج‌۳۲، ص‌۱۳۲.</ref>
-در برخى منابع نیز آمده که بعضى از مشرکان، پس از وفات ابراهیم در [[مدینه]] به پیامبر ابتر مى‌گفتند.<ref>الدرّالمنثور، ج‌۸‌، ص‌۶۵۲‌.</ref> روایت شده که چون کعب‌ بن‌ اشرف به [[مکه]] آمد، بزرگان قریش به او گفتند: ما آب‌رسان و کلیددار کعبه‌ایم و تو بزرگ مدینه‌اى. بگو ما بهتریم یا این تنهاى بریده از قومش که گمان مى‌کند از ما بهتر است؟ گفت: شما بهتر از اویید؛ پس آیه {{متن قرآن|«إنّ شانِئَک هُوَ الأَبتَر»}} نازل شد.<ref>جامع‌البیان، مج‌۱۵، ج‌۳۰، ص‌۴۲۸.</ref>
+در برخى منابع نیز آمده که بعضى از مشرکان، پس از وفات ابراهیم در [[مدینه]] به پیامبر ابتر مى‌گفتند.<ref>الدرّالمنثور، ج‌۸‌، ص‌۶۵۲‌.</ref> روایت شده که چون کعب‌ بن‌ اشرف به [[مکه]] آمد، بزرگان قریش به او گفتند: ما آب‌رسان و کلیددار کعبه‌ایم و تو بزرگ مدینه‌اى. بگو ما بهتریم یا این تنهاى بریده از قومش که گمان مى‌کند از ما بهتر است؟ گفت: شما بهتر از اویید؛ پس آیه {{متن قرآن|«إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ»}} نازل شد.<ref>جامع‌البیان، مج‌۱۵، ج‌۳۰، ص‌۴۲۸.</ref>
 برخى گفته‌اند: شخصى که به پیامبر نسبت ابتر داد، عقبة بن ابى‌معیط، [[ابوجهل]]، [[ابولهب]] و یا [[عمرو بن عاص]] بود.<ref>المیزان، ج‌۲۰، ص‌۳۷۲؛ التفسیر الکبیر، ج‌۳۲، ص‌۱۳۳.</ref> و بر پایه روایتى از [[امام حسن مجتبى|امام حسن]] علیه السلام مقصود از دشمن در این آیه، [[بنی امیه|بنى‌امیه]] است؛<ref> التفسیر الکبیر، ج‌۳۲، ص‌۱۳۴.</ref> البتّه مشهور همان است که وى عاص بن وائل بوده و پس از وفات قاسم و عبداللّه در مکه این سخن را گفته است.
@@ سطر ۳۵: / سطر ۳۵: @@
 #او بریده از هر چیزى است که مى‌پندارد تو از آن بریده‌اى.<ref>روض‌الجنان، ج‌۲۰، ص‌۴۳۲.</ref>
 #از کلام [[فخر رازى]] استفاده مى‌شود: هر معنایى را که دشمنان از گفتن «ابتر» اراده کرده باشند، درباره خودشان صادق است و اگر گمان مى‌کردند که او بدون فرزند است، مى‌بینیم که نسل آن کافران نابود شده، نسل حضرت رسول هر روزافزون‌تر مى‌شود و تا قیامت این‌گونه خواهد بود. اگر قصدشان این بود که پیامبر به هدف و مقصود نمى‌رسد، مى‌بینیم که پرچم اسلام در همه جا برافراشته شد و آن‌ها مغلوب و مقهور شدند. اگر مقصودشان نبود مددکار و یاور براى پیامبر بود، [[دروغ]] گفتند؛ چرا که خدا، [[جبرئیل]] و مؤمنان یاور او بودند و کافران یاورى نداشتند و اگر قصدشان حقارت و ذلت [[رسول‌ خدا]] صلى الله علیه و آله بود، خود حقیر و ذلیل شدند.<ref>التفسیرالکبیر، ج‌۳۲، ص‌۱۳۳.</ref>
-#به‌ نظر [[شیخ طبرسی|طبرسى]]، آیه {{متن قرآن|«إنّ شانِئَک هُوَ الأبترُ»}} هم از اسرار مشرکان که در خلوت خود به پیامبر ابتر مى‌گفتند، پرده برداشت و هم از آینده تاریک آنان خبر داد؛ پس از دو جهت از غیب خبر داده و این خود از [[اعجاز قرآن|معجزه‌هاى قرآن‌]] است.<ref>مجمع‌البیان، ج‌۱۰، ص‌۸۳۸‌.</ref>
+#به‌ نظر [[شیخ طبرسی|طبرسى]]، آیه {{متن قرآن|«إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ»}} هم از اسرار مشرکان که در خلوت خود به پیامبر ابتر مى‌گفتند، پرده برداشت و هم از آینده تاریک آنان خبر داد؛ پس از دو جهت از غیب خبر داده و این خود از [[اعجاز قرآن|معجزه‌هاى قرآن‌]] است.<ref>مجمع‌البیان، ج‌۱۰، ص‌۸۳۸‌.</ref>
 ==پانویس==
 <references />

@@ سطر ۵۳: / سطر ۵۳: @@
 |رده=دارد
 }}
+{{قرآن}}
 [[رده:واژگان قرآنی]]

@@ سطر ۴۳: / سطر ۴۳: @@
 ==منابع==
 دائرة المعارف قرآن کریم، جلد 1، مدخل "ابتر" از على خراسانی.
 [[رده:واژگان قرآنی]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ سپتامبر ۲۰۱۸، ساعت ۱۰:۰۱
سطر ۱:		سطر ۱:
		+	{{خوب}}
	{{مدخل دائرة المعارف\|[[دائرة المعارف قرآن کریم]]}}		{{مدخل دائرة المعارف\|[[دائرة المعارف قرآن کریم]]}}

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{مدخل دائرة المعارف|[[دائرة المعارف قرآن کریم]]}}
-'''ابتر: بی تبار، نافرجام، بريده از خير و نيكى'''
+ابتر به معنای بی تبار، نافرجام، بريده از خير و نيكى است. این کلمه در سوره کوثر به کار رفته است که در در پاسخ به دشمنِ پيامبر(ص)که ایشان را ابتر(بدون نسل) خطاب  کرده بود نازل شد.
 لغويان واژه ابتر را برگرفته از «بَتْر» به معناى قطع و بريدن مى‌دانند. جوهرى «بَتَرتُ الشيء» را به معناى قطع چيزى پيش از پايان يافتن آن و «انبتار» را انقطاع و «سيف باتر» را شمشير برنده، و‌ «ابتر» را دم بريده و چيز بدون دنباله دانسته است.<ref>الصحاح، ج‌2، ص‌584‌، «بتر».</ref>
 به گفته راغب، اَبتر به حيوان دم بريده سپس به مناسبت به كسى كه نسلى نداشته باشد تا جانشينش شود، مى‌گويند؛ هم‌چنين بر اساس روايتى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله به كلامى كه با ياد خدا آغاز نشود، ابتر گويند.<ref>مسند احمد بن‌ حنبل، ج3، ص43، مفردات، ص‌107، «بتر».</ref> ابن منظور هم گفتارى نزديك به اين دو نظر دارد.<ref>لسان‌العرب، ج‌1، ص‌309، «بتر».</ref> به روايت ابن‌عبّاس و سُدّى، قريش به مردى كه پسرانش مى‌مردند نيز ابتر مى‌گفت.<ref>الدرّالمنثور، ج‌8‌، ص‌652‌.</ref>
-==ابتر كيست؟==
+==شأن نزول سوره کوثر==
-اين واژه فقط يك بار در [[سوره كوثر]] بكار رفته و در آن، دشمنِ پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ابتر معرفى شده است: {{متن قرآن|«إنّ شانِئَكَ هُو الأَبتَرُ»}}؛ همانا دشمن تو ابتر است. ([[سوره كوثر]]/108، 3)
+اين واژه فقط يك بار در [[سوره كوثر]] بكار رفته و در آن، دشمنِ پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ابتر معرفى شده است: {{متن قرآن|«إنّ شانِئَكَ هُو الأَبتَرُ»}}؛ همانا دشمن تو ابتر است. <ref>([[سوره كوثر]]/108، 3)</ref>
 ابن‌ عبّاس مى‌گويد: فرزند بزرگ پيامبر خدا صلى الله عليه و آله قاسم و پس از او زينب، عبدالله، ام‌كلثوم، فاطمه و رقيه است. پس از وفات قاسم و عبدالله در [[مكه]]، عاص‌ بن وائل‌ سهمى گفت: نسل محمد قطع شد و او ابتر است و خداوند فرمود: {{متن قرآن|«إنّ شانِئَك هُوَ الأبتَر»}}.<ref>همان.</ref>

@@ سطر ۱۷: / سطر ۱۷: @@
 در برخى منابع نيز آمده كه بعضى از مشركان، پس از وفات ابراهيم در [[مدينه]] به پيامبر ابتر مى‌گفتند.<ref>الدرّالمنثور، ج‌8‌، ص‌652‌.</ref> روايت شده كه چون كعب‌ بن‌ اشرف به [[مكه]] آمد، بزرگان قريش به او گفتند: ما آب‌رسان و كليددار كعبه‌ايم و تو بزرگ مدينه‌اى. بگو ما بهتريم يا اين تنهاى بريده از قومش كه گمان مى‌كند از ما بهتر است؟ گفت: شما بهتر از اوييد؛ پس آيه {{متن قرآن|«إنّ شانِئَكَ هُوَ الأَبتَر»}} نازل شد.<ref>جامع‌البيان، مج‌15، ج‌30، ص‌428.</ref>
-برخى گفته‌اند: شخصى كه به پيامبر نسبت ابتر داد، عقبة بن ابى‌معيط، ابوجهل، ابولهب و يا عمرو بن عاص بود.<ref>الميزان، ج‌20، ص‌372؛ التفسير الكبير، ج‌32، ص‌133.</ref> و بر پايه روايتى از [[امام حسن]] مجتبى عليه السلام مقصود از دشمن در اين آيه، بنى‌اميّه است؛<ref> التفسير الكبير، ج‌32، ص‌134.</ref> البتّه مشهور همان است كه وى عاص بن وائل بوده و پس از وفات قاسم و عبداللّه در [[مكه]] اين سخن را گفته است.
+برخى گفته‌اند: شخصى كه به پيامبر نسبت ابتر داد، عقبة بن ابى‌معيط، ابوجهل، ابولهب و يا عمرو بن عاص بود.<ref>الميزان، ج‌20، ص‌372؛ التفسير الكبير، ج‌32، ص‌133.</ref> و بر پايه روايتى از [[امام حسن مجتبى]] عليه السلام مقصود از دشمن در اين آيه، بنى‌اميّه است؛<ref> التفسير الكبير، ج‌32، ص‌134.</ref> البتّه مشهور همان است كه وى عاص بن وائل بوده و پس از وفات قاسم و عبداللّه در [[مكه]] اين سخن را گفته است.
 ابن‌ عباس، سعيد بن‌ جبير، مجاهد و قتاده روايت كرده‌اند كه وى عاص‌ بن وائل بوده است.<ref>جامع‌البيان، مج‌15، ج‌30، ص‌426.</ref> به گفته فخررازى؛ ابن‌ عباس، مقاتل، كلبى و عموم مفسران، گوينده اين سخن را عاص‌ بن وائل دانسته‌اند. او هم‌چنين در جمع بين روايات گوناگون احتمال داده كه گوينده، همه اين‌ها بوده‌اند و علت شهرت عاص‌ بن وائل در روايات اين است كه بيش‌تر از ديگران اين نسبت را مى‌داده است.<ref>التفسير الكبير، ج‌32، ص‌133.</ref>
@@ سطر ۲۸: / سطر ۲۸: @@
 # بعضى چون [[شيخ طوسى]] برآنند كه دشمن پيامبر صلى الله عليه و آله از همه خوبى‌ها بريده است.<ref>التبيان، ج10، ص418.</ref> برخى در تفصيل اين رأى گفته‌اند: استفاده از كلمه «ابتر» براى مبالغه است و خداوند اين دشمن را از اهل و مال، زندگى دنيايى، [روشنى] قلب، اعمال [خير]، يار و ياور و... بى‌بهره كرده و اين كيفر كسى است كه به پيروى از هواى نفس با آن‌چه رسول‌ خدا صلى الله عليه و آله آورده، دشمنى كند.<ref>روح‌المعانى، مج‌16، ج‌30، ص‌446.</ref>
-# دشمن از جهت فرزند و نسل، بريده است و فرزندى كه به او نسبت داده مى‌شود به واقع فرزند او نيست.<ref>التبيان، ج10، ص418؛ مجمع‌البيان، ج10، ص837.</ref> و گفته [[امام‌ حسن]] مجتبى عليه السلام به عمروبن عاص كه تو در فراش مشترك به دنيا آمده‌اى،<ref> نورالثقلين، ج5‌، ص684‌؛ الاحتجاج، ج2، ص‌35.</ref> اين نظر را تقويت مى‌كند. [[علامه طباطبايى]] به قرينه روايات مستفيض (فراوان) كه بيان‌گر نزول [[سوره كوثر]] پس از وفات قاسم و عبدالله و پس از سرزنش عاص‌ بن وائل است، مى‌گويد: ابتر به معناى مقطوع‌النسل و بدون دنباله است و «بريده از خير يا بريده از قوم» با روايات شأن نزول سازگار نيست. وى هم‌چنين به قرينه مقابله، كوثر را به معناى كثرت ذرّيّه و نسل دانسته است.<ref>الميزان، ج‌20، ص‌370.</ref>
+# دشمن از جهت فرزند و نسل، بريده است و فرزندى كه به او نسبت داده مى‌شود به واقع فرزند او نيست.<ref>التبيان، ج10، ص418؛ مجمع‌البيان، ج10، ص837.</ref> و گفته [[امام حسن مجتبى]] عليه السلام به عمروبن عاص كه تو در فراش مشترك به دنيا آمده‌اى،<ref> نورالثقلين، ج5‌، ص684‌؛ الاحتجاج، ج2، ص‌35.</ref> اين نظر را تقويت مى‌كند. [[علامه طباطبايى]] به قرينه روايات مستفيض (فراوان) كه بيان‌گر نزول [[سوره كوثر]] پس از وفات قاسم و عبدالله و پس از سرزنش عاص‌ بن وائل است، مى‌گويد: ابتر به معناى مقطوع‌النسل و بدون دنباله است و «بريده از خير يا بريده از قوم» با روايات شأن نزول سازگار نيست. وى هم‌چنين به قرينه مقابله، كوثر را به معناى كثرت ذرّيّه و نسل دانسته است.<ref>الميزان، ج‌20، ص‌370.</ref>
 # دشمن تو كم‌ترين و پست‌ترين است؛ چرا كه از همه خيرات بريده است.<ref>التبيان، ج‌10، ص‌418.</ref>
 # او بريده از كوثر (خير كثيرى) است كه به تو داديم.<ref>الفرقان، ج‌30، ص‌480.</ref>

@@ سطر ۲۶: / سطر ۲۶: @@
 . او بريده از هرچيزى است كه مى‌پندارد تو از آن بريده‌اى. <ref> روض‌الجنان، ج‌20، ص‌432. </ref> از كلام فخررازى استفاده مى‌شود: هر معنايى را كه دشمنان از گفتن «ابتر» اراده كرده باشند، درباره خودشان صادق است و اگر گمان مى‌كردند كه او بدون فرزند است، مى‌بينيم كه نسل آن كافران نابود شده، نسل حضرت هر روز افزون‌تر مى‌شود و تا قيامت اين‌گونه خواهد بود. اگر قصدشان اين بود كه پيامبر به هدف و مقصود نمى‌رسد، مى‌بينيم كه پرچم اسلام در همه جا برافراشته شد و آن‌ها مغلوب و مقهور شدند. اگر مقصودشان نبود مددكار و ياور براى پيامبر بود، دروغ گفتند؛ چرا كه خدا، جبرئيل و مؤمنان، ياور او بودند و كافران ياورى نداشتند و اگر قصدشان حقارت و ذلّت رسول‌خدا(صلى الله عليه وآله)بود، خود، حقير و ذليل شدند. <ref> التفسير الكبير، ج‌32، ص‌133. </ref> به‌نظر طبرسى، آيه «إنّ شانِئَكَ هُوَ الأبترُ» هم از اسرار مشركان كه در خلوت خود به پيامبر ابتر مى‌گفتند، پرده برداشت و هم از آينده تاريك آنان خبر داد؛ پس از دو جهت از غيب خبر داده و اين خود از معجزه‌هاى قرآن‌است.<ref> مجمع‌البيان، ج‌10، ص‌838‌. </ref>
 == منابع ==
 دائرة المعارف قرآن کریم، جلد 1، مدخل "ابتر" از على خراسانی .