آیات محکم و متشابه - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۱ سپتامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۱:۳۳

2024-09-01T11:33:06Z

نمایش تغییرات

Zamani در ‏۱۲ ژانویهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۱:۱۵

2020-01-12T11:15:56Z

Zamani: منابع

2020-01-12T10:47:34Z

منابع

Zamani در ‏۱۲ ژانویهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۰:۲۴

2020-01-12T10:24:14Z

Zamani در ‏۱۲ ژانویهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۰:۲۳

2020-01-12T10:23:37Z

Zamani: اصلاح آدرس مطلب

2020-01-12T10:07:30Z

اصلاح آدرس مطلب

Zamani در ‏۱۲ ژانویهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۸:۰۹

2020-01-12T08:09:01Z

Zamani در ‏۱۲ ژانویهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۶:۲۷

2020-01-12T06:27:41Z

Zamani در ‏۱۲ ژانویهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۶:۱۹

2020-01-12T06:19:23Z

Aghajani در ‏۱۴ نوامبر ۲۰۱۹، ساعت ۰۷:۰۹

2019-11-14T07:09:00Z

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{خوب}}
-طبق آیه 7 سوره آل عمران آیات قرآن به دو دسته محکمات و متشابهات تقسیم می شوند.  درباره منظور قرآن از آیات محکم و آیات متشابه اقوال فراوانی بیان شده است از جمله اینکه آیات محکم آیاتی هستند که معنای روشن و واضحی  از آن فهمیده می شود اما آیات متشابه آیاتی هستند که معانی مختلفی از آن قابل برداشت است.
+طبق آیه 7 سوره آل عمران آیات قرآن به دو دسته محکمات و متشابهات تقسیم می شوند.  درباره منظور قرآن از آیات محکم و آیات متشابه اقوال فراوانی بیان شده است از جمله اینکه آیات محکم آیاتی هستند که معنای روشن و واضحی  از آن فهمیده می شود اما آیات متشابه آیاتی هستند که معانی مختلفی از آن قابل برداشت است. و از این بین معنای درست معنایی است که با آیات محکم هماهنگ است.
 == آیات محکم و متشابه ==

@@ سطر ۱۶: / سطر ۱۶: @@
 حُكْم‏ اصلش منع و بازداشتن براى اصلاح است و به همین جهت لگام و دهانه حيوان را نيز، حكمة ناميده‏ اند. <ref>مفردات الفاظ القرآن، راغب اصفهانی، ص248</ref>
-بنابراين در اين ماده نوعى معناى مانعيّت و نفوذناپذيرى نهفته است. وقتى مى ‏گوييم: قاضى «حكم» كرد؛ يعنى قضيه قبل از حكم او داراى تزلزل بود و پس از حكم، حالت ثبات و استحكام به خود گرفت. «محكم» بودن چيزى بدين معناست كه عامل خارجى نمى ‏تواند در آن نفوذ نمايد.<ref>حسین جوان آراسته، درسنامه علوم قرآنی، جلد اول، صفحه 445</ref>
+بنابراين در اين ماده نوعى معناى مانعيّت و نفوذناپذيرى نهفته است. وقتى مى ‏گوييم: قاضى «حكم» كرد؛ يعنى قضيه قبل از حكم او داراى تزلزل بود و پس از حكم، حالت ثبات و استحكام به خود گرفت. «محكم» بودن چيزى بدين معناست كه عامل خارجى نمى ‏تواند در آن نفوذ نمايد.<ref>جوان آراسته، درسنامه علوم قرآنی، ج1، ص445</ref>
 '''متشابه:'''
@@ سطر ۶۵: / سطر ۶۵: @@
 ==آراءمختلف درباره دلیل وجود متشابهات در قرآن==
--[[ابن رشد آندلسی]] مى‏ گويد: تشابه تنها براى اندكى از مردم در تعدادى از آيات كه متضمن اعلام امور غيبى و غير حسى هستند رخ مى ‏دهد، و علت آن تعبير از امور غيبى به امور حسى است.
+-[[ابن رشد آندلسی]] مى‏ گويد: تشابه تنها براى اندكى از مردم در تعدادى از آيات كه متضمن اعلام امور غيبى و غير حسى هستند رخ مى ‏دهد، و علت آن تعبير از امور غيبى به امور حسى است.<ref>ابن رشد، الکشف عن مناهج الادله، ص148</ref>
 -علّامه طباطبائى(ره) در تبيين علّت وجود متشابه در قرآن در يك بيان تفصيلى به اين نتيجه مى‏ رسد كه، اساسا اشتمال قرآن بر آيات متشابه امرى واجب و ضرورى بوده است و جز اين امكان نداشته است.
@@ سطر ۹۴: / سطر ۹۴: @@
 ==پانویس==
 <references />
 {{قرآن}}
 {{سنجش کیفی

@@ سطر ۸۹: / سطر ۸۹: @@
 چنان كه مشاهده می شود روايات و خاصه خبر اخير صريح است در اين كه متشابه آيه‌ايست كه استقلال در افاده مدلول خود نداشته باشد و به واسطه رد به سوى محكمات روشن خواهد شد، نه اين كه هيچ گونه راهى براى فهم مدلول آن در دسترس نباشد.<ref>طباطبايى، محمدحسين، قرآن در اسلام، بوستان كتاب قم، چاپ سوم، سال 1388، صفحه 55 و56 </ref>
-==مقدار متشابهات==
+==تعداد آیات متشابه==
 برخی سعی نموده اند آیات متشابه قرآن را شمارش کنند. به عنوان نمونه جلال الدین سیوطى آن را بالغ بر ۵۰۰ مورد قاضی عبدالجبار ۸۷۵ مورد و "التمهید فی علوم القرآن" آن را پس از حذف مکررات حدود ۲۰۰ مورد شمرده شده است.<ref>آیات متشابه، [http://www.wiki.islamicdoc.org ویکی علوم اسلامی]</ref> اما همانگونه که در روایات امام صادق علیه السلام آمده بود: متشابه چیزی است که بر جاهل به آن اشتباه می‌شود. و این دلالت بر نسبی بودنِ تشابه دارد و برای فردی با فرد دیگر متفاوت خواهد بود.

@@ سطر ۹۰: / سطر ۹۰: @@
 ==مقدار متشابهات==
+برخی سعی نموده اند آیات متشابه قرآن را شمارش کنند. به عنوان نمونه جلال الدین سیوطى آن را بالغ بر ۵۰۰ مورد قاضی عبدالجبار ۸۷۵ مورد و "التمهید فی علوم القرآن" آن را پس از حذف مکررات حدود ۲۰۰ مورد شمرده شده است.<ref>آیات متشابه، [http://www.wiki.islamicdoc.org ویکی علوم اسلامی]</ref> اما همانگونه که در روایات امام صادق علیه السلام آمده بود: متشابه چیزی است که بر جاهل به آن اشتباه می‌شود. و این دلالت بر نسبی بودنِ تشابه دارد و برای فردی با فرد دیگر متفاوت خواهد بود.
 ==پانویس==

@@ سطر ۲۱: / سطر ۲۱: @@
 [[راغب اصفهانی]] در مفردات معنای متشابه را اینگونه توضیح می دهد:
-شُبْهَة: آن است كه چيزى از ديگرى كه ميانشان همسانى و شباهت است، تميز داده نشود، چه این تشابه ازجهت ظاهر باشد و چه از جهت معنى. آيه: {{متن قرآن|«وَ أُتُوا بِهِ مُتَشابِهاً»}}(سوره بقره/آیه25) (که اشاره به نعمت های بهشتى دارد) يعنى بعضى از آن‏ها به بعضى ديگر، از نظر رنگ نه مزه و حقيقت شبيه است و برخی گفته‏‌اند منظور همانندى در كمال و خوبى است و {{متن قرآن|«تَشابَهَتْ قُلُوبُهُمْ»}} (سوره بقره/آیه118). يعنى در گمراهى و جهالت دلهاشان يكسان است.<ref>مفردات راغب، ج‏2، ص 299</ref>
+شُبْهَة: آن است كه چيزى از ديگرى كه ميانشان همسانى و شباهت است، تميز داده نشود، چه این تشابه ازجهت ظاهر باشد و چه از جهت معنى. آيه: {{متن قرآن|«وَ أُتُوا بِهِ مُتَشابِهاً»}}(سوره بقره/آیه25) (که اشاره به نعمت های بهشتى دارد) يعنى بعضى از آن‏ها به بعضى ديگر، از نظر رنگ نه مزه و حقيقت شبيه است و برخی گفته‏‌اند منظور همانندى در كمال و خوبى است و {{متن قرآن|«تَشابَهَتْ قُلُوبُهُمْ»}} (سوره بقره/آیه118). يعنى در گمراهى و جهالت دلهاشان يكسان است.<ref>مفردات راغب، ج‏2، ص 443</ref>
 ==نظريات در مورد منظور قرآن از آیات محکم و متشابه==

@@ سطر ۲۱: / سطر ۲۱: @@
 [[راغب اصفهانی]] در مفردات معنای متشابه را اینگونه توضیح می دهد:
-شُبْهَة: آن است كه چيزى از ديگرى كه ميانشان همسانى و شباهت است، تميز داده نشود، يا از جهت جسم يا كيفيّت و معنى. آيه: {{متن قرآن|«وَ أُتُوا بِهِ مُتَشابِهاً»}}(سوره بقره/آیه25) يعنى بعضى از آن‏ها به بعضى ديگر، از نظر رنگ و مزه و حقيقت شبيه است كه گفته‏‌اند همانندى در كمال و خوبى است (اشاره به نعمات بهشتى است) كه {{متن قرآن|«مُشْتَبِهاً وَ غَيْرَ مُتَشابِهٍ‏»}}(سوره انعام/آیه 99) نيز خوانده شده، و همچنين گفته شده همه آن نعمت‏هاى بهشتى به يكديگر شبيه است كه البتّه هر دو معنى فوق بهم نزديك است. و {{متن قرآن|«تَشابَهَتْ قُلُوبُهُمْ»}} (سوره بقره/آیه118).يعنى: (در گمراهى و جهالت دلهاشان يكسان است)<ref>ترجمه مفردات راغب، ج‏2، ص 299</ref>
+شُبْهَة: آن است كه چيزى از ديگرى كه ميانشان همسانى و شباهت است، تميز داده نشود، چه این تشابه ازجهت ظاهر باشد و چه از جهت معنى. آيه: {{متن قرآن|«وَ أُتُوا بِهِ مُتَشابِهاً»}}(سوره بقره/آیه25) (که اشاره به نعمت های بهشتى دارد) يعنى بعضى از آن‏ها به بعضى ديگر، از نظر رنگ نه مزه و حقيقت شبيه است و برخی گفته‏‌اند منظور همانندى در كمال و خوبى است و {{متن قرآن|«تَشابَهَتْ قُلُوبُهُمْ»}} (سوره بقره/آیه118). يعنى در گمراهى و جهالت دلهاشان يكسان است.<ref>مفردات راغب، ج‏2، ص 299</ref>
 ==نظريات در مورد منظور قرآن از آیات محکم و متشابه==
@@ سطر ۶۸: / سطر ۶۸: @@
 -علّامه طباطبائى(ره) در تبيين علّت وجود متشابه در قرآن در يك بيان تفصيلى به اين نتيجه مى‏ رسد كه، اساسا اشتمال قرآن بر آيات متشابه امرى واجب و ضرورى بوده است و جز اين امكان نداشته است.
 به عقيده ایشان چون هدايت دينى براى همه مردم است و آنان از نظر سطح فكرى متفاوتند، بعضى فقط قادر به درك محسوسات و برخى ديگر قادر به معانى كلى و مجرد مى ‏باشند. در هر صورت القاى مفاهيم الهى و معارف بلند قرآنى در قالب الفاظ مادى و بيان ممثّل در قالب مثال موجب تشابه مى‏ گردد و اين امر اجتناب ناپذير است.
 -بعضى وجود تشابه در قرآن را از اين جهت امرى طبيعى دانسته‏ اند كه قرآن همانند ساير كلام‏هاى طبيعى بشر، براى تبيين معارف خويش از ساده ‏ترين تعابير تا عالى ‏ترين عبارات ادبى، هنرى را در خود جاى داده است و از انواع مجازات، استعاره‏ ها، تمثيل‏ ها و كنايه ‏ها استفاده نموده و در كاربرد چنين امورى به ناچار تشابه رخ مى ‏دهد.
--به نظر مى ‏رسد نظريه فوق تكميل كننده نظريّه علامه طباطبائى بوده و بتوان وجود متشابهات را به يكى از اين دو امر نسبت داد. در اين صورت وجود متشابهات نه تنها اشكالى نخواهد داشت، كه خود از جهت لطافت و ظرافت تعابير قرآنى، امتياز به شمار مى‏ آيد.
+به نظر مى ‏رسد نظريه فوق تكميل كننده نظريّه علامه طباطبائى بوده و بتوان وجود متشابهات را به يكى از اين دو امر نسبت داد. در اين صورت وجود متشابهات نه تنها اشكالى نخواهد داشت، كه خود از جهت لطافت و ظرافت تعابير قرآنى، امتياز به شمار مى‏ آيد.
 ==روش اهل بيت عليهم‌السلام در محكم و متشابه قرآن==

@@ سطر ۹: / سطر ۹: @@
 اوست آن‏كه اين كتاب را بر تو فروفرستاد. بخشى از آن، آيات محکم است كه اصل و اساس اين كتاب است و بخش ديگر آيات متشابه است. ولی كسانى كه در دل‏هايشان انحرافى هست، و آنان كه در دلشان ميل به باطل است از پى متشابه رفتهاند به انگیزه اینکه در دین فتنه انگیزی کنند و به بهانه جستجو کردن تأويل (خاستگاه) آن. در حالى ‏كه هيچ‏كس جز خدا خاستگاه آنها را نمى ‏داند. و امّا كسانى كه در شناخت معارف الهى پايدارند، مى‏ گويند: ما به قرآن ايمان آورده‏ ايم، زيرا قرآن - چه آيات روشن و استوار آن و چه متشابهاتش- همه از جانب پروردگار ماست. و اين حقيقت را جز صاحبان خرد درنمى‏ يابند.
-از این آیه بر می آید که بعضى از آيات، آيات مادر، اساسى و مرجع هستند که معنای صریح و روشن دارند و بخشى ديگر متشابه
+از این آیه بر می آید که بعضى از آيات، آيات مادر، اساسى و مرجع هستند که معنای صریح و روشن دارند و بخشى ديگر متشابه که اهل فتنه می‌توانند معانی و مراد دیگری غیر معنای حقیقی آنها را دنبال کنند. حال اینکه با توجه به مرجع بودن دسته نخست این آیات نیازمند ارجاع بدانها هستند و نظر استقلالى به آنها انسان را از مسير صحيح فهم قرآن منحرف مى ‏سازد.
 ==معنای لغوی محکم و متشابه==
@@ سطر ۲۲: / سطر ۲۱: @@
 [[راغب اصفهانی]] در مفردات معنای متشابه را اینگونه توضیح می دهد:
-شُبْهَة: آن است كه چيزى از ديگرى كه ميانشان همسانى و شباهت است، تميز داده نشود، يا از جهت جسم يا كيفيّت و معنى. آيه: {{متن قرآن|«وَ أُتُوا بِهِ مُتَشابِهاً»}}(سوره بقره/آیه25) يعنى بعضى از آن‏ها به بعضى ديگر، از نظر رنگ و مزه و حقيقت شبيه است كه گفته‏ اند همانندى در كمال و خوبى است (اشاره به نعمات بهشتى است) كه {{متن قرآن|«مُشْتَبِهاً وَ غَيْرَ مُتَشابِهٍ‏»}}(سوره انعام/آیه 99) نيز خوانده شده، و همچنين گفته شده همه آن نعمت‏هاى بهشتى به يكديگر شبيه است كه البتّه هر دو معنى فوق بهم نزديك است. و {{متن قرآن|«تَشابَهَتْ قُلُوبُهُمْ»}} (سوره بقره/آیه118).يعنى: (در گمراهى و جهالت دلهاشان يكسان است)<ref>ترجمه مفردات راغب، ج‏2، ص 299</ref>
+شُبْهَة: آن است كه چيزى از ديگرى كه ميانشان همسانى و شباهت است، تميز داده نشود، يا از جهت جسم يا كيفيّت و معنى. آيه: {{متن قرآن|«وَ أُتُوا بِهِ مُتَشابِهاً»}}(سوره بقره/آیه25) يعنى بعضى از آن‏ها به بعضى ديگر، از نظر رنگ و مزه و حقيقت شبيه است كه گفته‏‌اند همانندى در كمال و خوبى است (اشاره به نعمات بهشتى است) كه {{متن قرآن|«مُشْتَبِهاً وَ غَيْرَ مُتَشابِهٍ‏»}}(سوره انعام/آیه 99) نيز خوانده شده، و همچنين گفته شده همه آن نعمت‏هاى بهشتى به يكديگر شبيه است كه البتّه هر دو معنى فوق بهم نزديك است. و {{متن قرآن|«تَشابَهَتْ قُلُوبُهُمْ»}} (سوره بقره/آیه118).يعنى: (در گمراهى و جهالت دلهاشان يكسان است)<ref>ترجمه مفردات راغب، ج‏2، ص 299</ref>
 ==نظريات در مورد منظور قرآن از آیات محکم و متشابه==