آخِر (اسم الله) - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Mohammadi در ‏۲۵ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۲۷

2025-10-25T07:27:50Z

نمایش تغییرات

Zamani در ‏۲۹ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۵۰

2025-06-29T07:50:20Z

Zamani در ‏۱۷ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۵۲

2025-06-17T12:52:57Z

Zamani: افزودن لینک برای آیه های قرآن

2025-06-17T12:51:01Z

افزودن لینک برای آیه های قرآن

Zamani در ‏۱۷ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۲۸

2025-06-17T11:28:36Z

Zamani: افزودن لینک برای آیه های قرآن

2025-06-17T10:35:47Z

افزودن لینک برای آیه های قرآن

Zamani: افزودن الگوی قرآن

2025-03-26T12:49:24Z

افزودن الگوی قرآن

مهدی موسوی در ‏۲۷ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۰۵:۳۹

2024-07-27T05:39:54Z

نمایش تغییرات

Aghajani در ‏۲ فوریهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۱:۰۹

2020-02-02T11:09:48Z

Aghajani در ‏۳۰ سپتامبر ۲۰۱۹، ساعت ۰۶:۴۹

2019-09-30T06:49:07Z

@@ سطر ۱۸: / سطر ۱۸: @@
 مفسّران براى «الآخر» معانى متعددى را گفته‌اند؛ با دقت در همه اقوال، معانى عمده را مى‌توان دو معنا دانست:
-۱. منتها و مرجع موجودات؛<ref>همان، ص‌۳۹۰.</ref> بازگشت هر موجودى به [[خداوند]] بوده و او مقصود نهایى همه اشیاست؛<ref>شرح اسماءاللّه الحسنى، ص‌۱۲۹؛ اسماء الحسنى، ص‌۴۰.</ref> از این‌رو موجودات تا به او واصل نشوند، به جستجو و حرکت خود ادامه مى‌دهند و پس از وصول به وى، آرامش و اطمینان مى‌یابند. این معنا با آیاتِ {{متن قرآن|«و‌أنَّ إلى رَبِّک المُنتَهى»}} ([[آیه 42 سوره نجم|آیه ۴۲ سوره نجم]])، {{متن قرآن|«إنَّ إلى‌ رَبِّک‌ الرُّجعى»}} ([[آیه 8 سوره علق|آیه ۸ سوره علق]] )، {{متن قرآن|«ألا إلى اللّهِ تَصیرُ الأمورُ»}} ([[آیه 53 سوره شوری|آیه ۵۳ سوره شوری]])، {{متن قرآن|«إلَیه یرجَعُ الأَمرُ کلُّه»}} ([[آیه 123 سوره هود|آیه ۱۲۳ سوره هود]]) و {{متن قرآن|«...‌ارجِعى إلى رَبِّک راضیةً مَّرضیةً»}} ([[آیه 28 سوره فجر|آیه ۲۸ سوره فجر]]) هماهنگ‌ است.
+۱. منتها و مرجع موجودات؛<ref>همان، ص‌۳۹۰.</ref> بازگشت هر موجودى به [[خداوند]] بوده و او مقصود نهایى همه اشیاست؛<ref>شرح اسماءاللّه الحسنى، ص‌۱۲۹؛ اسماء الحسنى، ص‌۴۰.</ref> از این‌رو موجودات تا به او واصل نشوند، به جستجو و حرکت خود ادامه مى‌دهند و پس از وصول به وى، آرامش و اطمینان مى‌یابند. این معنا با آیاتِ {{متن قرآن|«و‌أنَّ إلى رَبِّک المُنتَهى»}} ([[آیه 42 سوره نجم|آیه ۴۲ سوره نجم]])، {{متن قرآن|«إنَّ إلى‌ رَبِّک‌ الرُّجعى»}} ([[آیه 8 سوره علق|آیه ۸ سوره علق]] )، {{متن قرآن|«ألا إلى اللّهِ تَصیرُ الأمورُ»}} ([[آیه 53 سوره شورى|آیه ۵۳ سوره شوری]])، {{متن قرآن|«إلَیه یرجَعُ الأَمرُ کلُّه»}} ([[آیه 123 سوره هود|آیه ۱۲۳ سوره هود]]) و {{متن قرآن|«...‌ارجِعى إلى رَبِّک راضیةً مَّرضیةً»}} ([[آیه 28 سوره فجر|آیه ۲۸ سوره فجر]]) هماهنگ‌ است.
 [[علامه شعرانی]] (ره) در این مورد می گوید: «آخر بودن خدا به زمان نیست، زیرا که موجودات در [[آخرت]] فانی نمی شوند بلکه تا خدا هست آنها هم هستند. آخر بودن به معنی علت غائی است، چنانکه [[اوّل (اسم الله)|اول]] بودن او به معنی علت فاعلی است، ممکن ناقص است و وجود خویش را از دیگری گرفته و آن دیگری هم از دیگری تا به خدای تعالی منتهی شود که همه وجود از او گرفته اند و او وجودش عین ذات است، باز چون ممکن ناقص است پیوسته طالب کمال است و می کوشد تا به کامل نزدیک شود و منتهای سیر او غایت او است. خداوند عالم جامع همه صفات کمال است و از او کاملتر نیست، پس او سیر به کمال نمی کند و دیگران هر کس طالب کمالی است می خواهد خود را شبیه کاملی سازد بالاتر از خود و او کاملترین همه کاملان است. پس او تعالی اول است و مبدء همه ممکنات و آخر است و غایت مقصود همه. نظیر این گوئیم [[پیامبر اسلام|پیغمبر]] ما مثلاً آورنده دین [[اسلام]] است و هم غایت این [[دین]] است چون موجب هدایت مردم است به رضای الهی، پس اول است و هر مؤمن می کوشد تا خود را در اطاعت امر الهی شبیه به [[خاتم الأنبیاء|خاتم انبیا]] سازد، پس آخر است یعنی غایت دین هم خود او است و نیز گوئیم علت پیدایش علوم مختلف در دین اسلام [[قرآن]] است، چون قرآن مردم را برمی انگیخت تا برای فهم آن [[صرف]] و [[نحو]] و عربیت و لغت و [[کلام]] و [[عرفان]] و [[ریاضی]] و [[قبله]] شناسی و غیر آن تدوین شد و غایت همه این ها نیز فهم قرآن است.{{متن قرآن|«هو الأوَّلُ والأخِر»}}. ([[آیه 3 سوره حدید]]) در حاشیه [[تفسیر قرآن|تفسیر]]<ref>  تفسیر ابوالفتوح رازی که ایشان آن را تصحیح نموده اند. </ref> گفته ایم: اول اشاره به علت فاعلی است و آخر اشاره به علت غائی و ظاهر اشاره به علت صوری و باطن به علت مادی به اعتبار آن که صورت و ماده را او آفریده است، چنانکه فاعل و غایت هر چیز اگر غیر او باشد منتهی به او می شود و هیچ فاعل مستقل در جهان نیست.»<ref> نثر طوبی، علامه شعرانی، واژه اول </ref>
@@ سطر ۳۰: / سطر ۳۰: @@
 ==آخر از فروع اسم محیط==
-خداوند به سبب استقلال، غنا، حضور، قدرت، علم، حیات و سعه وجودى، بر غیر خود که عین فقر و تعلق و ربط به او است، احاطه کامل دارد. در آیاتى نظیر {{متن قرآن|«وَ هُو مَعَکم أینَ ما کنتُم»}} ([[آیه 4 سوره حدید]])، {{متن قرآن|«فأینَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وجهُ اللّه»}} ([[آیه 115 سوره بقره|آیه ۱۱۵ سوره بقره]])، {{متن قرآن|«أنَّ اللّهَ قَد أحاطَ بکلِّ شىء عِلماً»}} ([[آیه 12 سوره طلاق|آیه ۱۲ سوره طلاق]] )، {{متن قرآن|«و‌هُوَ عَلى کلِّ شىء قَدیرٌ»}} ([[آیه 2 سوره حدید|
+خداوند به سبب استقلال، غنا، حضور، قدرت، علم، حیات و سعه وجودى، بر غیر خود که عین فقر و تعلق و ربط به او است، احاطه کامل دارد. در آیاتى نظیر {{متن قرآن|«وَ هُو مَعَکم أینَ ما کنتُم»}} ([[آیه 4 سوره حدید]])، {{متن قرآن|«فأینَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وجهُ اللّه»}} ([[آیه 115 سوره بقره|آیه ۱۱۵ سوره بقره]])، {{متن قرآن|«أنَّ اللّهَ قَد أحاطَ بکلِّ شىء عِلماً»}} ([[آیه 12 سوره طلاق|آیه ۱۲ سوره طلاق]] )، {{متن قرآن|«و‌هُوَ عَلى کلِّ شىء قَدیرٌ»}} ([[آیه 2 سوره حدید|آیه ۲ سوره حدید]]) و {{متن قرآن|«و‌ هُوَ بِکلِّ شىء عَلیمٌ»}} ([[آیه 3 سوره حدید|آیه ۳ سوره حدید]]) به این مطلب اشاره شده است؛ بنابراین هر چیزى که آخر فرض شود، خداوند به سبب احاطه بر آن چیز، بعدِ آن خواهد بود؛ پس خداوند آخر است نه آن چیز. این آخریت و بعدیت، زمانى و مکانى نیست؛ زیرا آن دو از ویژگى‌هاى موجودات عالم مادّه است و درباره خداوند ممکن نیست؛ چون او بر هر چیز حتى بر خود زمان و مکان محیط است. بدین‌ ترتیب اسم «آخر» از فروع اسم «[[محیط (اسم الله)|محیط]]» خواهد بود.<ref>المیزان، ج‌۱۹، ص‌۱۴۵.</ref>
 ==اسم آخر در ادعیه==

@@ سطر ۱۸: / سطر ۱۸: @@
 مفسّران براى «الآخر» معانى متعددى را گفته‌اند؛ با دقت در همه اقوال، معانى عمده را مى‌توان دو معنا دانست:
-۱. منتها و مرجع موجودات؛<ref>همان، ص‌۳۹۰.</ref> بازگشت هر موجودى به [[خداوند]] بوده و او مقصود نهایى همه اشیاست؛<ref>شرح اسماءاللّه الحسنى، ص‌۱۲۹؛ اسماء الحسنى، ص‌۴۰.</ref> از این‌رو موجودات تا به او واصل نشوند، به جستجو و حرکت خود ادامه مى‌دهند و پس از وصول به وى، آرامش و اطمینان مى‌یابند. این معنا با آیاتِ {{متن قرآن|«و‌أنَّ إلى رَبِّک المُنتَهى»}} ([[آیه 42 سوره نجم|آیه ۴۲ سوره نجم]])، {{متن قرآن|«إنَّ إلى‌ رَبِّک‌ الرُّجعى»}} ([[آیه 8 سوره علق|آیه ۸ سوره علق]] )، {{متن قرآن|«ألا إلى اللّهِ تَصیرُ الأمورُ»}} ([[آیه 53 سوره شورى|آیه ۵۳ سوره شوری]])، {{متن قرآن|«إلَیه یرجَعُ الأَمرُ کلُّه»}} ([[آیه 123 سوره هود|آیه ۱۲۳ سوره هود]]) و {{متن قرآن|«...‌ارجِعى إلى رَبِّک راضیةً مَّرضیةً»}} ([[آیه 28 سوره فجر|آیه ۲۸ سوره فجر]]) هماهنگ‌ است.
+۱. منتها و مرجع موجودات؛<ref>همان، ص‌۳۹۰.</ref> بازگشت هر موجودى به [[خداوند]] بوده و او مقصود نهایى همه اشیاست؛<ref>شرح اسماءاللّه الحسنى، ص‌۱۲۹؛ اسماء الحسنى، ص‌۴۰.</ref> از این‌رو موجودات تا به او واصل نشوند، به جستجو و حرکت خود ادامه مى‌دهند و پس از وصول به وى، آرامش و اطمینان مى‌یابند. این معنا با آیاتِ {{متن قرآن|«و‌أنَّ إلى رَبِّک المُنتَهى»}} ([[آیه 42 سوره نجم|آیه ۴۲ سوره نجم]])، {{متن قرآن|«إنَّ إلى‌ رَبِّک‌ الرُّجعى»}} ([[آیه 8 سوره علق|آیه ۸ سوره علق]] )، {{متن قرآن|«ألا إلى اللّهِ تَصیرُ الأمورُ»}} ([[آیه 53 سوره شوری|آیه ۵۳ سوره شوری]])، {{متن قرآن|«إلَیه یرجَعُ الأَمرُ کلُّه»}} ([[آیه 123 سوره هود|آیه ۱۲۳ سوره هود]]) و {{متن قرآن|«...‌ارجِعى إلى رَبِّک راضیةً مَّرضیةً»}} ([[آیه 28 سوره فجر|آیه ۲۸ سوره فجر]]) هماهنگ‌ است.
 [[علامه شعرانی]] (ره) در این مورد می گوید: «آخر بودن خدا به زمان نیست، زیرا که موجودات در [[آخرت]] فانی نمی شوند بلکه تا خدا هست آنها هم هستند. آخر بودن به معنی علت غائی است، چنانکه [[اوّل (اسم الله)|اول]] بودن او به معنی علت فاعلی است، ممکن ناقص است و وجود خویش را از دیگری گرفته و آن دیگری هم از دیگری تا به خدای تعالی منتهی شود که همه وجود از او گرفته اند و او وجودش عین ذات است، باز چون ممکن ناقص است پیوسته طالب کمال است و می کوشد تا به کامل نزدیک شود و منتهای سیر او غایت او است. خداوند عالم جامع همه صفات کمال است و از او کاملتر نیست، پس او سیر به کمال نمی کند و دیگران هر کس طالب کمالی است می خواهد خود را شبیه کاملی سازد بالاتر از خود و او کاملترین همه کاملان است. پس او تعالی اول است و مبدء همه ممکنات و آخر است و غایت مقصود همه. نظیر این گوئیم [[پیامبر اسلام|پیغمبر]] ما مثلاً آورنده دین [[اسلام]] است و هم غایت این [[دین]] است چون موجب هدایت مردم است به رضای الهی، پس اول است و هر مؤمن می کوشد تا خود را در اطاعت امر الهی شبیه به [[خاتم الأنبیاء|خاتم انبیا]] سازد، پس آخر است یعنی غایت دین هم خود او است و نیز گوئیم علت پیدایش علوم مختلف در دین اسلام [[قرآن]] است، چون قرآن مردم را برمی انگیخت تا برای فهم آن [[صرف]] و [[نحو]] و عربیت و لغت و [[کلام]] و [[عرفان]] و [[ریاضی]] و [[قبله]] شناسی و غیر آن تدوین شد و غایت همه این ها نیز فهم قرآن است.{{متن قرآن|«هو الأوَّلُ والأخِر»}}. ([[آیه 3 سوره حدید]]) در حاشیه [[تفسیر قرآن|تفسیر]]<ref>  تفسیر ابوالفتوح رازی که ایشان آن را تصحیح نموده اند. </ref> گفته ایم: اول اشاره به علت فاعلی است و آخر اشاره به علت غائی و ظاهر اشاره به علت صوری و باطن به علت مادی به اعتبار آن که صورت و ماده را او آفریده است، چنانکه فاعل و غایت هر چیز اگر غیر او باشد منتهی به او می شود و هیچ فاعل مستقل در جهان نیست.»<ref> نثر طوبی، علامه شعرانی، واژه اول </ref>

@@ سطر ۱۸: / سطر ۱۸: @@
 مفسّران براى «الآخر» معانى متعددى را گفته‌اند؛ با دقت در همه اقوال، معانى عمده را مى‌توان دو معنا دانست:
-۱. منتها و مرجع موجودات؛<ref>همان، ص‌۳۹۰.</ref> بازگشت هر موجودى به [[خداوند]] بوده و او مقصود نهایى همه اشیاست؛<ref>شرح اسماءاللّه الحسنى، ص‌۱۲۹؛ اسماء الحسنى، ص‌۴۰.</ref> از این‌رو موجودات تا به او واصل نشوند، به جستجو و حرکت خود ادامه مى‌دهند و پس از وصول به وى، آرامش و اطمینان مى‌یابند. این معنا با آیاتِ {{متن قرآن|«و‌أنَّ إلى رَبِّک المُنتَهى»}} ([[آیه 42 سوره نجم|آیه  سوره نجم]])، {{متن قرآن|«إنَّ إلى‌ رَبِّک‌ الرُّجعى»}} ([[آیه 8 سوره علق]] )، {{متن قرآن|«ألا إلى اللّهِ تَصیرُ الأمورُ»}} ([[آیه 53 سوره شورى]])، {{متن قرآن|«إلَیه یرجَعُ الأَمرُ کلُّه»}} ([[آیه 123 سوره 42 هود]]) و {{متن قرآن|«...‌ارجِعى إلى رَبِّک راضیةً مَّرضیةً»}} ([[آیه 28 سوره فجر]]) هماهنگ‌ است.
+۱. منتها و مرجع موجودات؛<ref>همان، ص‌۳۹۰.</ref> بازگشت هر موجودى به [[خداوند]] بوده و او مقصود نهایى همه اشیاست؛<ref>شرح اسماءاللّه الحسنى، ص‌۱۲۹؛ اسماء الحسنى، ص‌۴۰.</ref> از این‌رو موجودات تا به او واصل نشوند، به جستجو و حرکت خود ادامه مى‌دهند و پس از وصول به وى، آرامش و اطمینان مى‌یابند. این معنا با آیاتِ {{متن قرآن|«و‌أنَّ إلى رَبِّک المُنتَهى»}} ([[آیه 42 سوره نجم|آیه ۴۲ سوره نجم]])، {{متن قرآن|«إنَّ إلى‌ رَبِّک‌ الرُّجعى»}} ([[آیه 8 سوره علق|آیه ۸ سوره علق]] )، {{متن قرآن|«ألا إلى اللّهِ تَصیرُ الأمورُ»}} ([[آیه 53 سوره شورى|آیه ۵۳ سوره شوری]])، {{متن قرآن|«إلَیه یرجَعُ الأَمرُ کلُّه»}} ([[آیه 123 سوره هود|آیه ۱۲۳ سوره هود]]) و {{متن قرآن|«...‌ارجِعى إلى رَبِّک راضیةً مَّرضیةً»}} ([[آیه 28 سوره فجر|آیه ۲۸ سوره فجر]]) هماهنگ‌ است.
 [[علامه شعرانی]] (ره) در این مورد می گوید: «آخر بودن خدا به زمان نیست، زیرا که موجودات در [[آخرت]] فانی نمی شوند بلکه تا خدا هست آنها هم هستند. آخر بودن به معنی علت غائی است، چنانکه [[اوّل (اسم الله)|اول]] بودن او به معنی علت فاعلی است، ممکن ناقص است و وجود خویش را از دیگری گرفته و آن دیگری هم از دیگری تا به خدای تعالی منتهی شود که همه وجود از او گرفته اند و او وجودش عین ذات است، باز چون ممکن ناقص است پیوسته طالب کمال است و می کوشد تا به کامل نزدیک شود و منتهای سیر او غایت او است. خداوند عالم جامع همه صفات کمال است و از او کاملتر نیست، پس او سیر به کمال نمی کند و دیگران هر کس طالب کمالی است می خواهد خود را شبیه کاملی سازد بالاتر از خود و او کاملترین همه کاملان است. پس او تعالی اول است و مبدء همه ممکنات و آخر است و غایت مقصود همه. نظیر این گوئیم [[پیامبر اسلام|پیغمبر]] ما مثلاً آورنده دین [[اسلام]] است و هم غایت این [[دین]] است چون موجب هدایت مردم است به رضای الهی، پس اول است و هر مؤمن می کوشد تا خود را در اطاعت امر الهی شبیه به [[خاتم الأنبیاء|خاتم انبیا]] سازد، پس آخر است یعنی غایت دین هم خود او است و نیز گوئیم علت پیدایش علوم مختلف در دین اسلام [[قرآن]] است، چون قرآن مردم را برمی انگیخت تا برای فهم آن [[صرف]] و [[نحو]] و عربیت و لغت و [[کلام]] و [[عرفان]] و [[ریاضی]] و [[قبله]] شناسی و غیر آن تدوین شد و غایت همه این ها نیز فهم قرآن است.{{متن قرآن|«هو الأوَّلُ والأخِر»}}. ([[آیه 3 سوره حدید]]) در حاشیه [[تفسیر قرآن|تفسیر]]<ref>  تفسیر ابوالفتوح رازی که ایشان آن را تصحیح نموده اند. </ref> گفته ایم: اول اشاره به علت فاعلی است و آخر اشاره به علت غائی و ظاهر اشاره به علت صوری و باطن به علت مادی به اعتبار آن که صورت و ماده را او آفریده است، چنانکه فاعل و غایت هر چیز اگر غیر او باشد منتهی به او می شود و هیچ فاعل مستقل در جهان نیست.»<ref> نثر طوبی، علامه شعرانی، واژه اول </ref>
-۲. باقى و ابدى؛ یعنى ذاتى که پس از فنا و نابودى تمام موجودات، هم‌چنان موجود است؛ البته این معنا از لوازم معناى اول است نه آن‌ که معنایى مستقل باشد. این معنا با آیاتى نظیر {{متن قرآن|«وَاللَّهُ خَیرٌ وَأَبْقَىٰ»}} ([[آیه 73 سوره طه]])، {{متن قرآن|«کلُّ مَنْ عَلَیهَا فَانٍ × وَیبْقَىٰ وَجْهُ رَبِّک ذُو الْجَلَالِ وَالْإِکرَامِ »}} ([[آیه 26 سوره الرحمن|آیه ۲۶ و ۲۷ سوره الرحمن]])، {{متن قرآن|«وَ تَوکلْ عَلى الحَىِّ الّذى لایموتُ»}} ([[آیه 58 سوره فرقان]]) و {{متن قرآن|«کلُّ شىء هالِک إلاّ وَجهَه»}} ([[آیه 88 سوره قصص]]) هماهنگ است و نیز روایاتى به این معنا اشاره دارد.
+۲. باقى و ابدى؛ یعنى ذاتى که پس از فنا و نابودى تمام موجودات، هم‌چنان موجود است؛ البته این معنا از لوازم معناى اول است نه آن‌ که معنایى مستقل باشد. این معنا با آیاتى نظیر {{متن قرآن|«وَاللَّهُ خَیرٌ وَأَبْقَىٰ»}} ([[آیه 73 سوره طه|آیه ۷۳ سوره طه]])، {{متن قرآن|«کلُّ مَنْ عَلَیهَا فَانٍ × وَیبْقَىٰ وَجْهُ رَبِّک ذُو الْجَلَالِ وَالْإِکرَامِ »}} ([[آیه 26 سوره الرحمن|آیه ۲۶ و ۲۷ سوره الرحمن]])، {{متن قرآن|«وَ تَوکلْ عَلى الحَىِّ الّذى لایموتُ»}} ([[آیه 58 سوره فرقان|آیه ۵۸ سوره فرقان]]) و {{متن قرآن|«کلُّ شىء هالِک إلاّ وَجهَه»}} ([[آیه 88 سوره قصص|آیه ۸۸ سوره قصص]]) هماهنگ است و نیز روایاتى به این معنا اشاره دارد.
 [[امام علی علیه السلام|حضرت على]] علیه السلام در ضمن بیانى مى‌فرماید: «هو الأول ولم‌ یزَل والباقى بلا أجل».<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۶۳، ص‌۳۰۶.</ref> و نیز مى‌فرماید: «الحمدللّه الأول فلا شىء قبله والأخر فلا شىء بعده».<ref>همان، خطبه ۹۶، ص‌۱۷۱.</ref> [[امام صادق]] علیه السلام در توضیح الأخر فرمود: او اول قبل از هر چیز و آخر بعد از هر چیز است؛ به گونه‌اى که ابدى است و اسماء و صفات او تغییر نمى‌یابد؛ با آن‌که اسماء و صفات غیر او تغییر مى‌یابد.<ref>الکافى، ج‌۱، ص‌۱۱۵؛ البرهان، ج‌۷، ص‌۴۳۵.</ref>
@@ سطر ۳۰: / سطر ۳۰: @@
 ==آخر از فروع اسم محیط==
-خداوند به سبب استقلال، غنا، حضور، قدرت، علم، حیات و سعه وجودى، بر غیر خود که عین فقر و تعلق و ربط به او است، احاطه کامل دارد. در آیاتى نظیر {{متن قرآن|«وَ هُو مَعَکم أینَ ما کنتُم»}} ([[آیه 4 سوره حدید]])، {{متن قرآن|«فأینَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وجهُ اللّه»}} ([[آیه 115 سوره بقره]])، {{متن قرآن|«أنَّ اللّهَ قَد أحاطَ بکلِّ شىء عِلماً»}} ([[سوره طلاق]]/۶۵‌، ۱۲)، {{متن قرآن|«و‌هُوَ عَلى کلِّ شىء قَدیرٌ»}} ([[آیه 2 سوره حدید]]) و {{متن قرآن|«و‌ هُوَ بِکلِّ شىء عَلیمٌ»}} ([[آیه 3 سوره حدید]]) به این مطلب اشاره شده است؛ بنابراین هر چیزى که آخر فرض شود، خداوند به سبب احاطه بر آن چیز، بعدِ آن خواهد بود؛ پس خداوند آخر است نه آن چیز. این آخریت و بعدیت، زمانى و مکانى نیست؛ زیرا آن دو از ویژگى‌هاى موجودات عالم مادّه است و درباره خداوند ممکن نیست؛ چون او بر هر چیز حتى بر خود زمان و مکان محیط است. بدین‌ ترتیب اسم «آخر» از فروع اسم «[[محیط (اسم الله)|محیط]]» خواهد بود.<ref>المیزان، ج‌۱۹، ص‌۱۴۵.</ref>
+خداوند به سبب استقلال، غنا، حضور، قدرت، علم، حیات و سعه وجودى، بر غیر خود که عین فقر و تعلق و ربط به او است، احاطه کامل دارد. در آیاتى نظیر {{متن قرآن|«وَ هُو مَعَکم أینَ ما کنتُم»}} ([[آیه 4 سوره حدید]])، {{متن قرآن|«فأینَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وجهُ اللّه»}} ([[آیه 115 سوره بقره|آیه ۱۱۵ سوره بقره]])، {{متن قرآن|«أنَّ اللّهَ قَد أحاطَ بکلِّ شىء عِلماً»}} ([[آیه 12 سوره طلاق|آیه ۱۲ سوره طلاق]] )، {{متن قرآن|«و‌هُوَ عَلى کلِّ شىء قَدیرٌ»}} ([[آیه 2 سوره حدید|
 ==اسم آخر در ادعیه==

@@ سطر ۶: / سطر ۶: @@
 «آخِر» بر وزن فاعل و از ریشه (ا ـ خـ ـ ر) به معناى تأخّر، در مقابل تقدّم است.<ref>لسان‌العرب، ج‌۱، ص‌۸۷‌، «اخر».</ref> این مادّه در فعل ثلاثى مجرّد کاربردى ندارد؛ امّا در باب‌هاى تفعیل، تفعّل، استفعال و نیز به شکل مؤنث «الآخرة» و جمع سالم «آخرین» استعمال مى‌شود.
-واژه آخر در [[قرآن]]، فقط یک بار، به صورت اسمى از [[اسماء الحسنی|اسماء حسناى]] الهى بکار رفته است: {{متن قرآن|«هُو الأوَّلُ والأخِرُ والظَّهِرُ و الباطِنُ و هُوَ بِکلِّ شىء عَلیمٌ»}}. ([[آیه 3 سوره حدید]]).
+واژه آخر در [[قرآن]]، فقط یک بار، به صورت اسمى از [[اسماء الحسنی|اسماء حسناى]] الهى بکار رفته است: {{متن قرآن|«هُو الأوَّلُ والأخِرُ والظَّهِرُ و الباطِنُ و هُوَ بِکلِّ شىء عَلیمٌ»}}. ([[آیه 3 سوره حدید|آیه ۳ سوره حدید]]).
 آخر از اسماء و صفات ذاتى حق تعالى شمرده شده<ref> شرح فصوص الحکم، ص‌۴۵.</ref> و مانند دیگر اوصاف الهى، حکایت‌گر کمال وجودى حق تعالى، عین و متّحد با ذات مقدّس او است؛ چنان‌که این نسبت بین خود اوصاف ذاتى حق نیز وجود دارد.
@@ سطر ۱۸: / سطر ۱۸: @@
 مفسّران براى «الآخر» معانى متعددى را گفته‌اند؛ با دقت در همه اقوال، معانى عمده را مى‌توان دو معنا دانست:
-۱. منتها و مرجع موجودات؛<ref>همان، ص‌۳۹۰.</ref> بازگشت هر موجودى به [[خداوند]] بوده و او مقصود نهایى همه اشیاست؛<ref>شرح اسماءاللّه الحسنى، ص‌۱۲۹؛ اسماء الحسنى، ص‌۴۰.</ref> از این‌رو موجودات تا به او واصل نشوند، به جستجو و حرکت خود ادامه مى‌دهند و پس از وصول به وى، آرامش و اطمینان مى‌یابند. این معنا با آیاتِ {{متن قرآن|«و‌أنَّ إلى رَبِّک المُنتَهى»}} ([[آیه 42 سوره نجم]])، {{متن قرآن|«إنَّ إلى‌ رَبِّک‌ الرُّجعى»}} ([[آیه 8 سوره علق]] )، {{متن قرآن|«ألا إلى اللّهِ تَصیرُ الأمورُ»}} ([[آیه 53 سوره شورى]])، {{متن قرآن|«إلَیه یرجَعُ الأَمرُ کلُّه»}} ([[آیه 123 سوره  هود]]) و {{متن قرآن|«...‌ارجِعى إلى رَبِّک راضیةً مَّرضیةً»}} ([[آیه 28 سوره فجر]]) هماهنگ‌ است.
+۱. منتها و مرجع موجودات؛<ref>همان، ص‌۳۹۰.</ref> بازگشت هر موجودى به [[خداوند]] بوده و او مقصود نهایى همه اشیاست؛<ref>شرح اسماءاللّه الحسنى، ص‌۱۲۹؛ اسماء الحسنى، ص‌۴۰.</ref> از این‌رو موجودات تا به او واصل نشوند، به جستجو و حرکت خود ادامه مى‌دهند و پس از وصول به وى، آرامش و اطمینان مى‌یابند. این معنا با آیاتِ {{متن قرآن|«و‌أنَّ إلى رَبِّک المُنتَهى»}} ([[آیه 42 سوره نجم|آیه  سوره نجم]])، {{متن قرآن|«إنَّ إلى‌ رَبِّک‌ الرُّجعى»}} ([[آیه 8 سوره علق]] )، {{متن قرآن|«ألا إلى اللّهِ تَصیرُ الأمورُ»}} ([[آیه 53 سوره شورى]])، {{متن قرآن|«إلَیه یرجَعُ الأَمرُ کلُّه»}} ([[آیه 123 سوره 42 هود]]) و {{متن قرآن|«...‌ارجِعى إلى رَبِّک راضیةً مَّرضیةً»}} ([[آیه 28 سوره فجر]]) هماهنگ‌ است.
 [[علامه شعرانی]] (ره) در این مورد می گوید: «آخر بودن خدا به زمان نیست، زیرا که موجودات در [[آخرت]] فانی نمی شوند بلکه تا خدا هست آنها هم هستند. آخر بودن به معنی علت غائی است، چنانکه [[اوّل (اسم الله)|اول]] بودن او به معنی علت فاعلی است، ممکن ناقص است و وجود خویش را از دیگری گرفته و آن دیگری هم از دیگری تا به خدای تعالی منتهی شود که همه وجود از او گرفته اند و او وجودش عین ذات است، باز چون ممکن ناقص است پیوسته طالب کمال است و می کوشد تا به کامل نزدیک شود و منتهای سیر او غایت او است. خداوند عالم جامع همه صفات کمال است و از او کاملتر نیست، پس او سیر به کمال نمی کند و دیگران هر کس طالب کمالی است می خواهد خود را شبیه کاملی سازد بالاتر از خود و او کاملترین همه کاملان است. پس او تعالی اول است و مبدء همه ممکنات و آخر است و غایت مقصود همه. نظیر این گوئیم [[پیامبر اسلام|پیغمبر]] ما مثلاً آورنده دین [[اسلام]] است و هم غایت این [[دین]] است چون موجب هدایت مردم است به رضای الهی، پس اول است و هر مؤمن می کوشد تا خود را در اطاعت امر الهی شبیه به [[خاتم الأنبیاء|خاتم انبیا]] سازد، پس آخر است یعنی غایت دین هم خود او است و نیز گوئیم علت پیدایش علوم مختلف در دین اسلام [[قرآن]] است، چون قرآن مردم را برمی انگیخت تا برای فهم آن [[صرف]] و [[نحو]] و عربیت و لغت و [[کلام]] و [[عرفان]] و [[ریاضی]] و [[قبله]] شناسی و غیر آن تدوین شد و غایت همه این ها نیز فهم قرآن است.{{متن قرآن|«هو الأوَّلُ والأخِر»}}. ([[آیه 3 سوره حدید]]) در حاشیه [[تفسیر قرآن|تفسیر]]<ref>  تفسیر ابوالفتوح رازی که ایشان آن را تصحیح نموده اند. </ref> گفته ایم: اول اشاره به علت فاعلی است و آخر اشاره به علت غائی و ظاهر اشاره به علت صوری و باطن به علت مادی به اعتبار آن که صورت و ماده را او آفریده است، چنانکه فاعل و غایت هر چیز اگر غیر او باشد منتهی به او می شود و هیچ فاعل مستقل در جهان نیست.»<ref> نثر طوبی، علامه شعرانی، واژه اول </ref>

@@ سطر ۶: / سطر ۶: @@
 «آخِر» بر وزن فاعل و از ریشه (ا ـ خـ ـ ر) به معناى تأخّر، در مقابل تقدّم است.<ref>لسان‌العرب، ج‌۱، ص‌۸۷‌، «اخر».</ref> این مادّه در فعل ثلاثى مجرّد کاربردى ندارد؛ امّا در باب‌هاى تفعیل، تفعّل، استفعال و نیز به شکل مؤنث «الآخرة» و جمع سالم «آخرین» استعمال مى‌شود.
-واژه آخر در [[قرآن]]، فقط یک بار، به صورت اسمى از [[اسماء الحسنی|اسماء حسناى]] الهى بکار رفته است: {{متن قرآن|«هُو الأوَّلُ والأخِرُ والظَّهِرُ و الباطِنُ و هُوَ بِکلِّ شىء عَلیمٌ»}}. ([[سوره حدید]]/۵۷‌، ۳).
+واژه آخر در [[قرآن]]، فقط یک بار، به صورت اسمى از [[اسماء الحسنی|اسماء حسناى]] الهى بکار رفته است: {{متن قرآن|«هُو الأوَّلُ والأخِرُ والظَّهِرُ و الباطِنُ و هُوَ بِکلِّ شىء عَلیمٌ»}}. ([[آیه 3 سوره حدید]]).
 آخر از اسماء و صفات ذاتى حق تعالى شمرده شده<ref> شرح فصوص الحکم، ص‌۴۵.</ref> و مانند دیگر اوصاف الهى، حکایت‌گر کمال وجودى حق تعالى، عین و متّحد با ذات مقدّس او است؛ چنان‌که این نسبت بین خود اوصاف ذاتى حق نیز وجود دارد.
@@ سطر ۱۸: / سطر ۱۸: @@
 مفسّران براى «الآخر» معانى متعددى را گفته‌اند؛ با دقت در همه اقوال، معانى عمده را مى‌توان دو معنا دانست:
-۱. منتها و مرجع موجودات؛<ref>همان، ص‌۳۹۰.</ref> بازگشت هر موجودى به [[خداوند]] بوده و او مقصود نهایى همه اشیاست؛<ref>شرح اسماءاللّه الحسنى، ص‌۱۲۹؛ اسماء الحسنى، ص‌۴۰.</ref> از این‌رو موجودات تا به او واصل نشوند، به جستجو و حرکت خود ادامه مى‌دهند و پس از وصول به وى، آرامش و اطمینان مى‌یابند. این معنا با آیاتِ {{متن قرآن|«و‌أنَّ إلى رَبِّک المُنتَهى»}} ([[سوره نجم]]/۵۳‌، ۴۲)، {{متن قرآن|«إنَّ إلى‌ رَبِّک‌ الرُّجعى»}} ([[سوره علق]]/۹۶، ۸)، {{متن قرآن|«ألا إلى اللّهِ تَصیرُ الأمورُ»}} ([[سوره شورى]]/۴۲، ۵۳)، {{متن قرآن|«إلَیه یرجَعُ الأَمرُ کلُّه»}} ([[سوره هود]]/۱۱، ۱۲۳) و {{متن قرآن|«...‌ارجِعى إلى رَبِّک راضیةً مَّرضیةً»}} ([[سوره فجر]]/۸۹‌، ۲۸) هماهنگ‌ است.
+۱. منتها و مرجع موجودات؛<ref>همان، ص‌۳۹۰.</ref> بازگشت هر موجودى به [[خداوند]] بوده و او مقصود نهایى همه اشیاست؛<ref>شرح اسماءاللّه الحسنى، ص‌۱۲۹؛ اسماء الحسنى، ص‌۴۰.</ref> از این‌رو موجودات تا به او واصل نشوند، به جستجو و حرکت خود ادامه مى‌دهند و پس از وصول به وى، آرامش و اطمینان مى‌یابند. این معنا با آیاتِ {{متن قرآن|«و‌أنَّ إلى رَبِّک المُنتَهى»}} ([[آیه 42 سوره نجم]])، {{متن قرآن|«إنَّ إلى‌ رَبِّک‌ الرُّجعى»}} ([[آیه 8 سوره علق]] )، {{متن قرآن|«ألا إلى اللّهِ تَصیرُ الأمورُ»}} ([[آیه 53 سوره شورى]])، {{متن قرآن|«إلَیه یرجَعُ الأَمرُ کلُّه»}} ([[آیه 123 سوره  هود]]) و {{متن قرآن|«...‌ارجِعى إلى رَبِّک راضیةً مَّرضیةً»}} ([[آیه 28 سوره فجر]]) هماهنگ‌ است.
-[[علامه شعرانی]] (ره) در این مورد می گوید: «آخر بودن خدا به زمان نیست، زیرا که موجودات در [[آخرت]] فانی نمی شوند بلکه تا خدا هست آنها هم هستند. آخر بودن به معنی علت غائی است، چنانکه [[اوّل (اسم الله)|اول]] بودن او به معنی علت فاعلی است، ممکن ناقص است و وجود خویش را از دیگری گرفته و آن دیگری هم از دیگری تا به خدای تعالی منتهی شود که همه وجود از او گرفته اند و او وجودش عین ذات است، باز چون ممکن ناقص است پیوسته طالب کمال است و می کوشد تا به کامل نزدیک شود و منتهای سیر او غایت او است. خداوند عالم جامع همه صفات کمال است و از او کاملتر نیست، پس او سیر به کمال نمی کند و دیگران هر کس طالب کمالی است می خواهد خود را شبیه کاملی سازد بالاتر از خود و او کاملترین همه کاملان است. پس او تعالی اول است و مبدء همه ممکنات و آخر است و غایت مقصود همه. نظیر این گوئیم [[پیامبر اسلام|پیغمبر]] ما مثلاً آورنده دین [[اسلام]] است و هم غایت این [[دین]] است چون موجب هدایت مردم است به رضای الهی، پس اول است و هر مؤمن می کوشد تا خود را در اطاعت امر الهی شبیه به [[خاتم الأنبیاء|خاتم انبیا]] سازد، پس آخر است یعنی غایت دین هم خود او است و نیز گوئیم علت پیدایش علوم مختلف در دین اسلام [[قرآن]] است، چون قرآن مردم را برمی انگیخت تا برای فهم آن [[صرف]] و [[نحو]] و عربیت و لغت و [[کلام]] و [[عرفان]] و [[ریاضی]] و [[قبله]] شناسی و غیر آن تدوین شد و غایت همه این ها نیز فهم قرآن است.{{متن قرآن|«هو الأوَّلُ والأخِر»}}. ([[سوره حدید]]، ۳) در حاشیه [[تفسیر قرآن|تفسیر]]<ref>  تفسیر ابوالفتوح رازی که ایشان آن را تصحیح نموده اند. </ref> گفته ایم: اول اشاره به علت فاعلی است و آخر اشاره به علت غائی و ظاهر اشاره به علت صوری و باطن به علت مادی به اعتبار آن که صورت و ماده را او آفریده است، چنانکه فاعل و غایت هر چیز اگر غیر او باشد منتهی به او می شود و هیچ فاعل مستقل در جهان نیست.»<ref> نثر طوبی، علامه شعرانی، واژه اول </ref>
+[[علامه شعرانی]] (ره) در این مورد می گوید: «آخر بودن خدا به زمان نیست، زیرا که موجودات در [[آخرت]] فانی نمی شوند بلکه تا خدا هست آنها هم هستند. آخر بودن به معنی علت غائی است، چنانکه [[اوّل (اسم الله)|اول]] بودن او به معنی علت فاعلی است، ممکن ناقص است و وجود خویش را از دیگری گرفته و آن دیگری هم از دیگری تا به خدای تعالی منتهی شود که همه وجود از او گرفته اند و او وجودش عین ذات است، باز چون ممکن ناقص است پیوسته طالب کمال است و می کوشد تا به کامل نزدیک شود و منتهای سیر او غایت او است. خداوند عالم جامع همه صفات کمال است و از او کاملتر نیست، پس او سیر به کمال نمی کند و دیگران هر کس طالب کمالی است می خواهد خود را شبیه کاملی سازد بالاتر از خود و او کاملترین همه کاملان است. پس او تعالی اول است و مبدء همه ممکنات و آخر است و غایت مقصود همه. نظیر این گوئیم [[پیامبر اسلام|پیغمبر]] ما مثلاً آورنده دین [[اسلام]] است و هم غایت این [[دین]] است چون موجب هدایت مردم است به رضای الهی، پس اول است و هر مؤمن می کوشد تا خود را در اطاعت امر الهی شبیه به [[خاتم الأنبیاء|خاتم انبیا]] سازد، پس آخر است یعنی غایت دین هم خود او است و نیز گوئیم علت پیدایش علوم مختلف در دین اسلام [[قرآن]] است، چون قرآن مردم را برمی انگیخت تا برای فهم آن [[صرف]] و [[نحو]] و عربیت و لغت و [[کلام]] و [[عرفان]] و [[ریاضی]] و [[قبله]] شناسی و غیر آن تدوین شد و غایت همه این ها نیز فهم قرآن است.{{متن قرآن|«هو الأوَّلُ والأخِر»}}. ([[آیه 3 سوره حدید]]) در حاشیه [[تفسیر قرآن|تفسیر]]<ref>  تفسیر ابوالفتوح رازی که ایشان آن را تصحیح نموده اند. </ref> گفته ایم: اول اشاره به علت فاعلی است و آخر اشاره به علت غائی و ظاهر اشاره به علت صوری و باطن به علت مادی به اعتبار آن که صورت و ماده را او آفریده است، چنانکه فاعل و غایت هر چیز اگر غیر او باشد منتهی به او می شود و هیچ فاعل مستقل در جهان نیست.»<ref> نثر طوبی، علامه شعرانی، واژه اول </ref>
-۲. باقى و ابدى؛ یعنى ذاتى که پس از فنا و نابودى تمام موجودات، هم‌چنان موجود است؛ البته این معنا از لوازم معناى اول است نه آن‌ که معنایى مستقل باشد. این معنا با آیاتى نظیر {{متن قرآن|«وَاللَّهُ خَیرٌ وَأَبْقَىٰ»}} ([[سوره طه]]/۲۰، ۷۳)، {{متن قرآن|«کلُّ مَنْ عَلَیهَا فَانٍ × وَیبْقَىٰ وَجْهُ رَبِّک ذُو الْجَلَالِ وَالْإِکرَامِ »}} ([[سوره الرحمن]]/۵۵‌، ۲۶ و ۲۷)، {{متن قرآن|«وَ تَوکلْ عَلى الحَىِّ الّذى لایموتُ»}} ([[سوره فرقان]]/۲۵، ۵۸) و {{متن قرآن|«کلُّ شىء هالِک إلاّ وَجهَه»}} ([[سوره قصص]]/۲۸، ۸۸) هماهنگ است و نیز روایاتى به این معنا اشاره دارد.
+۲. باقى و ابدى؛ یعنى ذاتى که پس از فنا و نابودى تمام موجودات، هم‌چنان موجود است؛ البته این معنا از لوازم معناى اول است نه آن‌ که معنایى مستقل باشد. این معنا با آیاتى نظیر {{متن قرآن|«وَاللَّهُ خَیرٌ وَأَبْقَىٰ»}} ([[آیه 73 سوره طه]])، {{متن قرآن|«کلُّ مَنْ عَلَیهَا فَانٍ × وَیبْقَىٰ وَجْهُ رَبِّک ذُو الْجَلَالِ وَالْإِکرَامِ »}} ([[آیه 26 سوره الرحمن|آیه ۲۶ و ۲۷ سوره الرحمن]])، {{متن قرآن|«وَ تَوکلْ عَلى الحَىِّ الّذى لایموتُ»}} ([[آیه 58 سوره فرقان]]) و {{متن قرآن|«کلُّ شىء هالِک إلاّ وَجهَه»}} ([[آیه 88 سوره قصص]]) هماهنگ است و نیز روایاتى به این معنا اشاره دارد.
 [[امام علی علیه السلام|حضرت على]] علیه السلام در ضمن بیانى مى‌فرماید: «هو الأول ولم‌ یزَل والباقى بلا أجل».<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۶۳، ص‌۳۰۶.</ref> و نیز مى‌فرماید: «الحمدللّه الأول فلا شىء قبله والأخر فلا شىء بعده».<ref>همان، خطبه ۹۶، ص‌۱۷۱.</ref> [[امام صادق]] علیه السلام در توضیح الأخر فرمود: او اول قبل از هر چیز و آخر بعد از هر چیز است؛ به گونه‌اى که ابدى است و اسماء و صفات او تغییر نمى‌یابد؛ با آن‌که اسماء و صفات غیر او تغییر مى‌یابد.<ref>الکافى، ج‌۱، ص‌۱۱۵؛ البرهان، ج‌۷، ص‌۴۳۵.</ref>
@@ سطر ۳۰: / سطر ۳۰: @@
 ==آخر از فروع اسم محیط==
-خداوند به سبب استقلال، غنا، حضور، قدرت، علم، حیات و سعه وجودى، بر غیر خود که عین فقر و تعلق و ربط به او است، احاطه کامل دارد. در آیاتى نظیر {{متن قرآن|«وَ هُو مَعَکم أینَ ما کنتُم»}} ([[سوره حدید]]/۵۷‌، ۴)، {{متن قرآن|«فأینَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وجهُ اللّه»}} ([[سوره بقره]]/۲، ۱۱۵)، {{متن قرآن|«أنَّ اللّهَ قَد أحاطَ بکلِّ شىء عِلماً»}} ([[سوره طلاق]]/۶۵‌، ۱۲)، {{متن قرآن|«و‌هُوَ عَلى کلِّ شىء قَدیرٌ»}} ([[سوره حدید]]/۵۷‌، ۲) و {{متن قرآن|«و‌ هُوَ بِکلِّ شىء عَلیمٌ»}} ([[سوره حدید]]/۵۷‌، ۳) به این مطلب اشاره شده است؛ بنابراین هر چیزى که آخر فرض شود، خداوند به سبب احاطه بر آن چیز، بعدِ آن خواهد بود؛ پس خداوند آخر است نه آن چیز. این آخریت و بعدیت، زمانى و مکانى نیست؛ زیرا آن دو از ویژگى‌هاى موجودات عالم مادّه است و درباره خداوند ممکن نیست؛ چون او بر هر چیز حتى بر خود زمان و مکان محیط است. بدین‌ ترتیب اسم «آخر» از فروع اسم «[[محیط (اسم الله)|محیط]]» خواهد بود.<ref>المیزان، ج‌۱۹، ص‌۱۴۵.</ref>
+خداوند به سبب استقلال، غنا، حضور، قدرت، علم، حیات و سعه وجودى، بر غیر خود که عین فقر و تعلق و ربط به او است، احاطه کامل دارد. در آیاتى نظیر {{متن قرآن|«وَ هُو مَعَکم أینَ ما کنتُم»}} ([[آیه 4 سوره حدید]])، {{متن قرآن|«فأینَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وجهُ اللّه»}} ([[آیه 115 سوره بقره]])، {{متن قرآن|«أنَّ اللّهَ قَد أحاطَ بکلِّ شىء عِلماً»}} ([[سوره طلاق]]/۶۵‌، ۱۲)، {{متن قرآن|«و‌هُوَ عَلى کلِّ شىء قَدیرٌ»}} ([[آیه 2 سوره حدید]]) و {{متن قرآن|«و‌ هُوَ بِکلِّ شىء عَلیمٌ»}} ([[آیه 3 سوره حدید]]) به این مطلب اشاره شده است؛ بنابراین هر چیزى که آخر فرض شود، خداوند به سبب احاطه بر آن چیز، بعدِ آن خواهد بود؛ پس خداوند آخر است نه آن چیز. این آخریت و بعدیت، زمانى و مکانى نیست؛ زیرا آن دو از ویژگى‌هاى موجودات عالم مادّه است و درباره خداوند ممکن نیست؛ چون او بر هر چیز حتى بر خود زمان و مکان محیط است. بدین‌ ترتیب اسم «آخر» از فروع اسم «[[محیط (اسم الله)|محیط]]» خواهد بود.<ref>المیزان، ج‌۱۹، ص‌۱۴۵.</ref>
 ==اسم آخر در ادعیه==

@@ سطر ۵۴: / سطر ۵۴: @@
 |کیفیت پژوهش= خوب
 }}
 [[رده: واژگان قرآنی]]
 [[رده: اسماء و صفات الهی]]

@@ سطر ۲۶: / سطر ۲۶: @@
 :{{متن قرآن|«هو الأوَّلُ والأخِر»}}. ([[سوره حدید]]، 3) در حاشیه تفسیر<ref>  تفسیر ابولفتوح رازی که ایشان ان را تصحیح نموده اند </ref> گفته ایم. اول اشاره به علت فاعلی است و آخر اشاره به علت غائی و ظاهر اشاره به علت صوری و باطن به علت مادی به اعتبار آن که صورت و ماده را او آفریده است چنانکه فاعل و غایت هر چیز اگر غیر او باشد منتهی به او می شود و هیچ فاعل مستقل در جهان نیست.»<ref> نثر طوبی، علامه شعرانی، واژه اول </ref>
-. باقى و ابدى، يعنى ذاتى كه پس از فنا و نابودى تمام موجودات، هم‌چنان موجود است؛ البته اين معنا از لوازم معناى اول است نه آن‌ كه معنايى مستقل باشد. اين معنا با آياتى نظير {{متن قرآن|«واللّهُ خَيرٌ و أبقى»}} ([[سوره طه]]/20، 73)، {{متن قرآن|«كلُّ مَن عَليها فان × و يَبقى وَجهُ رَبِّكَ ذوالجَللِ والإكرامِ»}} ([[سوره الرحمن]]/55‌، 26 و 27)، {{متن قرآن|«وَ تَوكَّلْ عَلى الحَىِّ الّذى لايَموتُ»}} ([[سوره فرقان]]/25، 58) و {{متن قرآن|«كُلُّ شىء هالِكٌ إلاّ وَجهَه»}} ([[سوره قصص]]/28، 88) هماهنگ است و نيز رواياتى به اين معنا اشاره دارد.
+. باقى و ابدى، يعنى ذاتى كه پس از فنا و نابودى تمام موجودات، هم‌چنان موجود است؛ البته اين معنا از لوازم معناى اول است نه آن‌ كه معنايى مستقل باشد. اين معنا با آياتى نظير {{متن قرآن|«وَاللَّهُ خَيْرٌ وَأَبْقَىٰ»}} ([[سوره طه]]/20، 73)، {{متن قرآن|«كُلُّ مَنْ عَلَيْهَا فَانٍ × وَيَبْقَىٰ وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلَالِ وَالْإِكْرَامِ »}} ([[سوره الرحمن]]/55‌، 26 و 27)، {{متن قرآن|«وَ تَوكَّلْ عَلى الحَىِّ الّذى لايَموتُ»}} ([[سوره فرقان]]/25، 58) و {{متن قرآن|«كُلُّ شىء هالِكٌ إلاّ وَجهَه»}} ([[سوره قصص]]/28، 88) هماهنگ است و نيز رواياتى به اين معنا اشاره دارد.
 حضرت على عليه السلام در ضمن بيانى مى‌فرمايد: هو الأول ولم‌ يزل والباقى بلا أجل.<ref>نهج البلاغه، خطبه 163، ص‌306.</ref> الحمدللّه الأول فلا شىء قبله والأخر فلا شىء بعده.<ref>همان، خطبه 96، ص‌171.</ref> [[امام صادق]] عليه السلام در توضيح الأخر فرمود: او اول قبل از هر چيز و آخر بعد از هر چيز است؛ به گونه‌اى كه ابدى است و اسما و صفات او تغيير نمى‌يابد؛ با آن‌كه اسما و صفات غير او تغيير مى‌يابد.<ref>الكافى، ج‌1، ص‌115؛ البرهان، ج‌7، ص‌435.</ref>

@@ سطر ۲۴: / سطر ۲۴: @@
 :نظیر این گوئیم پیغمبر ما مثلاً آورنده دین اسلام است و هم غایت این دین است چون موجب هدایت مردم است به رضای الهی پس اول است و هر مؤمن می کوشد تا خود را در اطاعت امر الهی شبیه به خاتم انبیا سازد پس آخر است یعنی غایت دین هم خود او است و نیز گوئیم علت پیدایش علوم مختلف در دین اسلام قرآن است چون قرآن مردم را برمی انگیخت تا برای فهم آن صرف و نحو و عربیت و لغت و کلام و عرفان و ریاضی و قبله شناسی و غیر آن تدوین شد و غایت همه این ها نیز فهم قرآن است.
-:{{متن قرآن|«هو الاول والاخر»}}. ([[سوره حدید]]، 3) در حاشیه تفسیر<ref>  تفسیر ابولفتوح رازی که ایشان ان را تصحیح نموده اند </ref> گفته ایم. اول اشاره به علت فاعلی است و آخر اشاره به علت غائی و ظاهر اشاره به علت صوری و باطن به علت مادی به اعتبار آن که صورت و ماده را او آفریده است چنانکه فاعل و غایت هر چیز اگر غیر او باشد منتهی به او می شود و هیچ فاعل مستقل در جهان نیست.»<ref> نثر طوبی، علامه شعرانی، واژه اول </ref>
+:{{متن قرآن|«هو الأوَّلُ والأخِر»}}. ([[سوره حدید]]، 3) در حاشیه تفسیر<ref>  تفسیر ابولفتوح رازی که ایشان ان را تصحیح نموده اند </ref> گفته ایم. اول اشاره به علت فاعلی است و آخر اشاره به علت غائی و ظاهر اشاره به علت صوری و باطن به علت مادی به اعتبار آن که صورت و ماده را او آفریده است چنانکه فاعل و غایت هر چیز اگر غیر او باشد منتهی به او می شود و هیچ فاعل مستقل در جهان نیست.»<ref> نثر طوبی، علامه شعرانی، واژه اول </ref>
 . باقى و ابدى، يعنى ذاتى كه پس از فنا و نابودى تمام موجودات، هم‌چنان موجود است؛ البته اين معنا از لوازم معناى اول است نه آن‌ كه معنايى مستقل باشد. اين معنا با آياتى نظير {{متن قرآن|«واللّهُ خَيرٌ و أبقى»}} ([[سوره طه]]/20، 73)، {{متن قرآن|«كلُّ مَن عَليها فان × و يَبقى وَجهُ رَبِّكَ ذوالجَللِ والإكرامِ»}} ([[سوره الرحمن]]/55‌، 26 و 27)، {{متن قرآن|«وَ تَوكَّلْ عَلى الحَىِّ الّذى لايَموتُ»}} ([[سوره فرقان]]/25، 58) و {{متن قرآن|«كُلُّ شىء هالِكٌ إلاّ وَجهَه»}} ([[سوره قصص]]/28، 88) هماهنگ است و نيز رواياتى به اين معنا اشاره دارد.