دانشنامه‌ی اسلامی - تغییرات اخیر [fa]

شیخ حر عاملی

مهدی موسوی — Mon, 20 Apr 2026 06:57:48 GMT

نمایش تغییرات

آل فرعون

Mohammadi — Mon, 20 Apr 2026 06:34:20 GMT

‏تمسخر و تکذیب

امر الهی

Mohammadi — Sun, 19 Apr 2026 15:26:38 GMT

شیخ جعفر شوشتری

مهدی موسوی — Sun, 19 Apr 2026 11:58:14 GMT

نمایش تغییرات

آل فرعون

Mohammadi — Sun, 19 Apr 2026 11:29:03 GMT

نمایش تغییرات

ابابیل

Mohammadi — Sun, 19 Apr 2026 09:53:22 GMT

ابریق

Mohammadi — Sun, 19 Apr 2026 09:52:28 GMT

اخبات

Mohammadi — Sun, 19 Apr 2026 08:24:29 GMT

اصحاب رَسّ

Mohammadi — Sun, 19 Apr 2026 07:36:54 GMT

‏معرفی اصحاب رس

شیخ بهایی

مهدی موسوی — Sun, 19 Apr 2026 07:31:02 GMT

نمایش تغییرات

اطعام

Mohammadi — Sat, 18 Apr 2026 12:42:19 GMT

‏اطعام واجب

شیخ باقر آل حیدر

مهدی موسوی — Sat, 18 Apr 2026 12:39:42 GMT

نمایش تغییرات

اطعام

Mohammadi — Sat, 18 Apr 2026 12:37:10 GMT

نمایش تغییرات

اعداد در قرآن

Mohammadi — Sat, 18 Apr 2026 11:53:14 GMT

نمایش تغییرات

شیخ الملک اورنگ

مهدی موسوی — Sat, 18 Apr 2026 11:05:08 GMT

شیخ الاسلام

مهدی موسوی — Sat, 18 Apr 2026 10:40:08 GMT

کشف الغطاء عن مبهمات شریعة الغراء (کتاب)

مهدی موسوی — Sat, 18 Apr 2026 09:54:51 GMT

مهدی موسوی صفحهٔ کشف الغطاء عن مبهمات شریعة الغراء (کتاب) را به کشف الغطاء عن مبهمات الشریعة الغراء (کتاب) منتقل کرد

اعسار

Mohammadi — Sat, 18 Apr 2026 09:45:06 GMT

نمایش تغییرات

اعلى (اسم الله)

Mohammadi — Sat, 18 Apr 2026 09:27:16 GMT

افق اعلی

Mohammadi — Sat, 18 Apr 2026 09:19:01 GMT

شیخ جعفر کاشف الغطاء

مهدی موسوی — Sat, 18 Apr 2026 08:35:16 GMT

نمایش تغییرات

اقرار

Mohammadi — Sat, 18 Apr 2026 08:15:44 GMT

نمایش تغییرات

شیخ اسدالله کاظمینی

مهدی موسوی — Sat, 18 Apr 2026 07:23:42 GMT

مهدی موسوی صفحهٔ شیخ اسدالله کاظمینی را به شیخ اسدالله کاظمی منتقل کرد

نمایش تغییرات

اقرب (اسم الله)

Mohammadi — Sat, 18 Apr 2026 06:03:39 GMT

البیت (کعبه)

Mohammadi — Sat, 18 Apr 2026 05:54:21 GMT

القائم على کل نفس

Mohammadi — Sat, 18 Apr 2026 05:52:33 GMT

شیخ احمد قمی

مهدی موسوی — Fri, 17 Apr 2026 14:05:16 GMT

نمایش تغییرات

شیخ احمد بحرانی

مهدی موسوی — Fri, 17 Apr 2026 12:02:02 GMT

شیخ احمد اهری

مهدی موسوی — Fri, 17 Apr 2026 06:30:27 GMT

نمایش تغییرات

اله

Mohammadi — Thu, 16 Apr 2026 14:25:10 GMT

الواح موسی علیه السلام

Mohammadi — Thu, 16 Apr 2026 14:21:03 GMT

امام

Mohammadi — Thu, 16 Apr 2026 14:02:53 GMT

شیخ ابوعلی حائری

مهدی موسوی — Thu, 16 Apr 2026 13:57:36 GMT

امام مبین

Mohammadi — Thu, 16 Apr 2026 13:33:51 GMT

شیخ ابوالقاسم قمی

مهدی موسوی — Thu, 16 Apr 2026 13:24:17 GMT

نمایش تغییرات

امان

Mohammadi — Thu, 16 Apr 2026 13:09:16 GMT

نمایش تغییرات

امانت

Mohammadi — Thu, 16 Apr 2026 12:28:28 GMT

‏اقسام امانت

نمایش تغییرات

@@ سطر ۶۶: / سطر ۶۶: @@
 از دیگر رفتار فرعونیان متّهم ساختن موسی به انواع تهمت‌ها است:
-*الف. [[تهمت]] سحر: {{متن قرآن|«{{آیه|43|49}}»}}<ref>[[آیه 49 سوره زخرف|همان، آیه ۴۹.]]</ref>؛ ملأ فرعون گفتند: موسی جادوگر است: {{متن قرآن|«{{آیه|7|109}}»}}<ref>[[آیه 109 سوره زمر|سوره زمر، آیه ۱۰۹.]]</ref>.
+*الف. [[تهمت]] سحر: {{متن قرآن|«{{آیه|43|49}}»}}<ref>[[آیه 49 سوره زخرف|همان، آیه ۴۹.]]</ref>؛ ملأ فرعون گفتند: موسی جادوگر است: {{متن قرآن|«{{آیه|7|109}}»}}<ref>[[آیه 109 سوره اعراف|سوره اعراف، آیه ۱۰۹.]]</ref>.
 *ب. تهمت به فسادگری: سران قوم فرعون، [[حضرت موسی]] علیه السلام را به افساد در زمین متهم کردند: {{متن قرآن|«وَقَالَ الْمَلَأُ مِنْ قَوْمِ فِرْعَوْنَ أَتَذَرُ مُوسَىٰ وَقَوْمَهُ لِیفْسِدُوا فِی الْأَرْضِ»}}{{متن قرآن|«{{آیه|7|109}}»}}<ref>[[آیه 109 سوره اعراف|سوره اعراف، آیه ۱۰۹.]]</ref> و ([[سوره اعراف]]/۷، ۱۲۷) در همین جهت می‌گفتند که موسی قصد دارد مردم را از سرزمینشان بیرون کند: {{متن قرآن|«{{آیه|7|110}}»}}<ref>[[آیه 110 سوره اعراف|همان، آیه ۱۱۰.]]</ref>.
@@ سطر ۷۴: / سطر ۷۴: @@
 ===تمسخر و تکذیب===
-هنگامی که موسی علیه السلام با [[معجزه|معجزه‌ها]] نزد فرعونیان آمد، به [[تمسخر]] می‌خندیدند: {{متن قرآن|«{{آیه|43|47}}»}}<ref>[[آیه 47 سوره زخرف|سوره زخرف، آیه ۲۳.]]</ref>، {{متن قرآن|«{{آیه|7|132}}»}}<ref>[[آیه 132 سوره زمر|سوره زمر، آیه ۱۳۲.]]</ref>؛ و گفتند هر آیه‌ای که بیاوری تا ما را بدان افسون کنی، ما به تو ایمان آورنده نیستیم. این سخن، برای نا امید ساختن موسی از ایمان آنان است. کاربرد لفظ «آیه» و نیز تصریح به این نکته که غرض موسی از آوردن نشانه، سحرکردن آنان است نیز استهزای موسی است.<ref>المیزان، ج‌۸‌، ص‌۲۲۷.</ref> نیز [[سوره زخرف]]/۴۳، ۴۹؛ [[سوره اعراف]]/۷، ۱۰۹.
+هنگامی که موسی علیه السلام با [[معجزه|معجزه‌ها]] نزد فرعونیان آمد، به [[تمسخر]] می‌خندیدند: {{متن قرآن|«{{آیه|43|47}}»}}<ref>[[آیه 47 سوره زخرف|سوره زخرف، آیه ۴۷.]]</ref>، {{متن قرآن|«{{آیه|7|132}}»}}<ref>[[آیه 132 سوره اعراف|سوره اعراف، آیه ۱۳۲.]]</ref>؛ و گفتند هر آیه‌ای که بیاوری تا ما را بدان افسون کنی، ما به تو ایمان آورنده نیستیم. این سخن، برای نا امید ساختن موسی از ایمان آنان است. کاربرد لفظ «آیه» و نیز تصریح به این نکته که غرض موسی از آوردن نشانه، سحرکردن آنان است نیز استهزای موسی است.<ref>المیزان، ج‌۸‌، ص‌۲۲۷.</ref> نیز [[سوره زخرف]]/۴۳، ۴۹؛ [[سوره اعراف]]/۷، ۱۰۹.
 ===دعوت به آتش===
@@ سطر ۱۲۲: / سطر ۱۲۲: @@
 ===عذاب در آخرت===
-{{متن قرآن|«{{آیه|40|46}}»}}<ref>[[آیه 46 سوره غافر|سوره غافر، آیه ۴۶.]]</ref>؛ و روزی که [[رستاخیز]] برپا شود، [فریاد رسد که] فرعونیان را در سخت‌ترین [انواع] عذاب درآورید. همچنین آنان از پیشوایان دعوت کننده به سوی آتش به شمار می‌آیند: {{متن قرآن|«وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ»}}. ([[سوره قصص]]/۲۸، ۴۱)
+{{متن قرآن|«{{آیه|40|46}}»}}<ref>[[آیه 46 سوره غافر|سوره غافر، آیه ۴۶.]]</ref>؛ و روزی که [[رستاخیز]] برپا شود، [فریاد رسد که] فرعونیان را در سخت‌ترین [انواع] عذاب درآورید. همچنین آنان از پیشوایان دعوت کننده به سوی آتش به شمار می‌آیند: {{متن قرآن|«{{آیه|28|41}}»}}<ref>[[آیه 41 سوره قصص|سوره قصص، آیه ۴۱.]]</ref>.
-آیات ۴۷ و ۴۸ [[سوره غافر]] از محاجّه فرعونیان در [[جهنم]] خبر می‌دهد. خداوند در این دنیا غیر از عذاب غرق شدن در دریا، [[لعن|لعنت]] خود را هم در پی آن قرار داد؛ بلکه لعنت در پی لعنت را نصیب آنان کرد: {{متن قرآن|«{{آیه|39|23}}»}}<ref>[[آیه 23 سوره زمر|سوره زمر، آیه ۲۳.]]</ref>. ([[سوره قصص]]/۲۸،‌ ۴۲)
+آیات ۴۷ و ۴۸ [[سوره غافر]] از محاجّه فرعونیان در [[جهنم]] خبر می‌دهد. خداوند در این دنیا غیر از عذاب غرق شدن در دریا، [[لعن|لعنت]] خود را هم در پی آن قرار داد؛ بلکه لعنت در پی لعنت را نصیب آنان کرد: {{متن قرآن|«{{آیه|28|42}}»}}<ref>[[آیه 42 سوره قصص|سوره قصص، آیه ۴۲.]]</ref>.
 [[علامه طباطبایی]] در توضیح مقبوح بودن آل‌فرعون می‌گوید: روز قیامت، یاریِ هیچ یاری کننده‌ای به آنان نمی‌رسد و حالتی را خواهند یافت که نفوس از آنان مشمئز خواهد گردید و‌ کسی نزدیک آنان نخواهد شد.<ref>المیزان، ج‌۱۶، ص‌۳۹.</ref>
@@ سطر ۱۳۰: / سطر ۱۳۰: @@
 ==سرانجام آل‌فرعون==
-[[خداوند]] سرانجام، آل‌فرعون را از باغ‌ها و چشمه‌سارها بیرون راند و گنجینه‌ها و جایگاه‌های نیکو و پر از نعمت را از آنان ستاند و [[بنی‌اسرائیل]] را وارث آن جایگاه‌های نیکو و پرنعمت کرد:<ref>مجمع‌البیان، ج۷، ص۳۰۰.</ref> {{متن قرآن|«{{آیه|17|23}} 💠<ref>[[آیه 23 سوره اسراء|سوره اسراء، آیه ۲۳.]]</ref> {{آیه|17|24}}<ref>[[آیه 24 سوره اسراء|همان، آیه ۲۴.]]</ref>»}} ([[سوره شعراء]]/۲۶، ۵۷-۵۹) و خدا آنان را [[عبرت]] و موعظه‌ای برای آیندگان قرار داد: {{متن قرآن|«{{آیه|39|23}}»}}<ref>[[آیه 23 سوره زمر|سوره زمر، آیه ۲۳.]]</ref>. ([[سوره زخرف]]/۴۳، ۵۶)
+[[خداوند]] سرانجام، آل‌فرعون را از باغ‌ها و چشمه‌سارها بیرون راند و گنجینه‌ها و جایگاه‌های نیکو و پر از نعمت را از آنان ستاند و [[بنی‌اسرائیل]] را وارث آن جایگاه‌های نیکو و پرنعمت کرد:<ref>مجمع‌البیان، ج۷، ص۳۰۰.</ref> {{متن قرآن|«{{آیه|26|57}} 💠<ref>[[آیه 57 سوره شعراء|سوره شعراء، آیه ۵۷.]]</ref> {{آیه|26|58}} 💠<ref>[[آیه 58 سوره شعراء|همان، آیه ۵۸.]]</ref> {{آیه|26|59}}<ref>[[آیه 59 سوره شعراء|همان، آیه ۵۹.]]</ref>»}}و خدا آنان را [[عبرت]] و موعظه‌ای برای آیندگان قرار داد: {{متن قرآن|«{{آیه|43|56}}»}}<ref>[[آیه 56 سوره زخرف|سوره زخرف، آیه ۵۶.]]</ref>.
 ==پانویس==
 {{پانویس}}

@@ سطر ۱۰: / سطر ۱۰: @@
 ==امر تشریعی خداوند==
-فرمان تشریعی خداوند به عمل [[اختیار|اختیاری]] برخی از موجودات مختار مانند [[انسان]] و [[جنّ]] تعلق گرفته و بدین معناست که خداوند خواستار تحقق آن عمل است. [[احکام شرعی|احکام]] دینی (واجبات و مستحبات) که در آیات [[قرآن]] بیان شده، از مصادیق امر الهی است: {{متن قرآن|«ذَٰلِكَ أَمْرُ اللَّهِ أَنْزَلَهُ إِلَيْكُمْ ...»}}<ref>[[آیه 5 سوره طلاق|سوره طلاق، آیه ۵.]]</ref>.<ref>. مجمع‌البیان، ج ۱۰، ص ۴۶۱.</ref> چنان‌که [[دین]] نیز امر خداوند است: {{متن قرآن|«... حَتَّىٰ جَاءَ الْحَقُّ وَظَهَرَ أَمْرُ اللَّهِ ...»}}<ref>[[آیه 48 سوره توبه|سوره توبه، آیه ۴۸.]]</ref> .<ref> جامع‌البیان، مج ۶، ج ۱۰، ص ۱۸۹.</ref> [[پیامبر اکرم]](صلی الله علیه وآله) از طرف خداوند مأمور شد تا فرمانهای الهی را به انسانها برساند: {{متن قرآن|«فَاصْدَعْ بِمَا تُؤْمَرُ ...»}}<ref>[[آیه 94 سوره حجر|سوره حجر، آیه ۹۴.]]</ref>. قرآن به‌ صورتهایی گوناگون بر اجرای فرمان الهی تأکید کرده و انسانها را از مخالفت با آن برحذر داشته است. براساس [[آیه|آیه‌ای]] اگر دو گروه از مؤمنان با یکدیگر درگیر شوند و یکی از آن‌دو متجاوز باشد، مؤمنان دیگر وظیفه دارند با گروه متجاوز بجنگند تا به فرمان الهی باز گردد: {{متن قرآن|«... فَإِنْ بَغَتْ إِحْدَاهُمَا عَلَى الْأُخْرَىٰ فَقَاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي حَتَّىٰ تَفِيءَ إِلَىٰ أَمْرِ اللَّهِ ...»}}<ref>[[آیه 9 سوره حجرات|سوره حجرات، آیه ۹.]]</ref>. در آیات دیگری خداوند کسانی را که با فرمان او مخالفت کنند از اینکه فتنه‌ای دامنگیرشان شود یا عذابی دردناک به آنها برسد برحذر داشته است: «{{متن قرآن|... فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَنْ تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ}}<ref>[[آیه 63 سوره نور|سوره نور، آیه ۶۳.]]</ref>؛ و برای [[عبرت]] آیندگان، سرگذشت گروهی از گذشتگان را بیان کرده که از فرمان الهی سرپیچی کرده و به [[عذاب]] او گرفتار شدند».{{متن قرآن|«{{آیه|65|8}} 💠 <ref>[[آیه 8 سوره طلاق|سوره طلاق، آیه ۸.]]</ref> {{آیه|65|9}} 💠 <ref>[[آیه 9 سوره طلاق|همان، آیه ۹.]]</ref>{{آیه|65|10}}<ref>[[آیه 10 سوره طلاق|همان، آیه ۱۰.]]</ref> »}}.
+فرمان تشریعی خداوند به عمل [[اختیار|اختیاری]] برخی از موجودات مختار مانند [[انسان]] و [[جنّ]] تعلق گرفته و بدین معناست که خداوند خواستار تحقق آن عمل است. [[احکام شرعی|احکام]] دینی (واجبات و مستحبات) که در آیات [[قرآن]] بیان شده، از مصادیق امر الهی است: {{متن قرآن|«ذَٰلِكَ أَمْرُ اللَّهِ أَنْزَلَهُ إِلَيْكُمْ ...»}}<ref>[[آیه 5 سوره طلاق|سوره طلاق، آیه ۵.]]</ref>.<ref>. مجمع‌البیان، ج ۱۰، ص ۴۶۱.</ref> چنان‌که [[دین]] نیز امر خداوند است: {{متن قرآن|«... حَتَّىٰ جَاءَ الْحَقُّ وَظَهَرَ أَمْرُ اللَّهِ ...»}}<ref>[[آیه 48 سوره توبه|سوره توبه، آیه ۴۸.]]</ref> .<ref> جامع‌البیان، مج ۶، ج ۱۰، ص ۱۸۹.</ref> [[پیامبر اکرم]](صلی الله علیه وآله) از طرف خداوند مأمور شد تا فرمانهای الهی را به انسانها برساند: {{متن قرآن|«فَاصْدَعْ بِمَا تُؤْمَرُ ...»}}<ref>[[آیه 94 سوره حجر|سوره حجر، آیه ۹۴.]]</ref>. قرآن به‌ صورتهایی گوناگون بر اجرای فرمان الهی تأکید کرده و انسانها را از مخالفت با آن برحذر داشته است. براساس [[آیه|آیه‌ای]] اگر دو گروه از مؤمنان با یکدیگر درگیر شوند و یکی از آن‌دو متجاوز باشد، مؤمنان دیگر وظیفه دارند با گروه متجاوز بجنگند تا به فرمان الهی باز گردد: {{متن قرآن|«... فَإِنْ بَغَتْ إِحْدَاهُمَا عَلَى الْأُخْرَىٰ فَقَاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي حَتَّىٰ تَفِيءَ إِلَىٰ أَمْرِ اللَّهِ ...»}}<ref>[[آیه 9 سوره حجرات|سوره حجرات، آیه ۹.]]</ref>. در آیات دیگری خداوند کسانی را که با فرمان او مخالفت کنند از اینکه فتنه‌ای دامنگیرشان شود یا عذابی دردناک به آنها برسد برحذر داشته است: «{{متن قرآن|... فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَنْ تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ}}<ref name=":۰">[[آیه 63 سوره نور|سوره نور، آیه ۶۳.]]</ref>؛ و برای [[عبرت]] آیندگان، سرگذشت گروهی از گذشتگان را بیان کرده که از فرمان الهی سرپیچی کرده و به [[عذاب]] او گرفتار شدند».{{متن قرآن|«{{آیه|65|8}} 💠 <ref>[[آیه 8 سوره طلاق|سوره طلاق، آیه ۸.]]</ref> {{آیه|65|9}} 💠 <ref>[[آیه 9 سوره طلاق|همان، آیه ۹.]]</ref>{{آیه|65|10}}<ref>[[آیه 10 سوره طلاق|همان، آیه ۱۰.]]</ref> »}}.
-{{متن قرآن|«{{آیه|7|77}} 💠 <ref>[[آیه 77 سوره اعراف|سوره اعراف، آیه ۷۷.]]</ref> {{آیه|7|78}}<ref>[[آیه 78 سوره اعراف|همان، آیه ۷۸.]]</ref> »}}.انسانی که با وجود نعمتهای گوناگون الهی، باز هم فرمان خداوند را مبنی بر [[خضوع]] برای ربوبیت الهی یا [[شکر]] نعمت او یا تأمّل در دلایل [[قدرت الهی|قدرت]] و [[توحید|وحدانیت]] خدا، نادیده گرفته و به [[کفر]] و [[معصیت]] رو آورد، مورد سرزنش قرآن است: {{متن قرآن|«كَلَّا لَمَّا يَقْضِ مَا أَمَرَهُ»}}<ref>[[آیه 23 سوره عبس|سوره عبس، آیه ۲۳.]]</ref>.
+{{متن قرآن|«{{آیه|7|77}} 💠 <ref>[[آیه 77 سوره اعراف|سوره اعراف، آیه ۷۷.]]</ref> {{آیه|7|78}}<ref>[[آیه 78 سوره اعراف|همان، آیه ۷۸.]]</ref> »}}.انسانی که با وجود نعمتهای گوناگون الهی، باز هم فرمان خداوند را مبنی بر [[خضوع]] برای ربوبیت الهی یا [[شکر]] نعمت او یا تأمّل در دلایل [[قدرت الهی|قدرت]] و [[توحید|وحدانیت]] خدا، نادیده گرفته و به [[کفر]] و [[معصیت]] رو آورد، مورد سرزنش قرآن است: {{متن قرآن|«كَلَّا لَمَّا يَقْضِ مَا أَمَرَهُ»}}<ref>[[آیه 23 سوره عبس|سوره عبس، آیه ۲۳.]]</ref>. <ref>. تفسیرمراغی، مج۱۰، ج۳۰، ص۴۵۴۶؛ تفسیرقاسمی، ج ۱۷، ص ۶۰؛ المیزان، ج ۲۰، ص ۲۰۸.</ref>
 در مورد امر تشریعی به طور کلی مباحث گوناگونی وجود دارد که در علوم مختلف به ویژه علم [[اصول فقه]]، به قصد تبیین اوامر تشریعی خداوند به آن توجه ویژه‌ای شده است؛ از جمله:
@@ سطر ۳۱: / سطر ۳۰: @@
 ۲. فرمان دادن مخصوص خداوند است و کسی جز او قدرت صدور فرمانی را ندارد: {{متن قرآن|«... وَالْأَمْرُ يَوْمَئِذٍ لِلَّهِ»}}<ref>[[آیه 19 سوره انفطار|سوره انفطار،آیه ۱۹.]]</ref>.<ref>. روح البیان، ج ۱۰، ص ۳۶۲.</ref> تخصیص این امر به روز [[قیامت]] در آیه مذکور، به اعتبار ظهور آن در قیامت است.<ref>. التفسیرالکبیر، ج۳۱، ص ۸۶  ۸۷؛ المیزان، ج ۲۰، ص ۲۲۹.</ref> این مطلب از روایتی نیز قابل استفاده است. براساس این روایت [[امام باقر]](علیه السلام) فرمان دادن را همواره حتی در دنیا ویژه خداوند دانسته‌اند.<ref>. مجمع البیان، ج ۱۰، ص ۶۸۳.</ref>
-۳. فرمان تشریعی خداوند تخلّف‌پذیر است: {{متن قرآن|«... فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَنْ تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ»}}<ref>[[آیه 63 سوره نور|سوره نور،آیه ۶۳.]]</ref>. زیرا اطاعت کردن از فرمان تشریعی امری اختیاری است و انسان می‌تواند آن را امتثال نموده و یا با آن مخالفت کند.<ref>. تفسیر صدرالمتألهین، ج ۵، ص ۳۸۴.</ref>
+۳. فرمان تشریعی خداوند تخلّف‌پذیر است: {{متن قرآن|«... فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَنْ تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ»}}<ref name=":۰" />. زیرا اطاعت کردن از فرمان تشریعی امری اختیاری است و انسان می‌تواند آن را امتثال نموده و یا با آن مخالفت کند.<ref>. تفسیر صدرالمتألهین، ج ۵، ص ۳۸۴.</ref>
 ==مصادیق امر تشریعی==
 آیاتی که در آنها فرمانهای تشریعی خداوند آمده، دو دسته است:
-الف. آیاتی که در آنها واژه «امر» و مشتقات آن به‌کار نرفته است. در این دسته گاهی با واژه‌های دیگری چون «حکم» و «قضا» به فرمانهای تشریعی الهی اشاره شده و بر انحصار فرمان در خداوند: {{متن قرآن|«...إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ ...»}}<ref>[[آیه 40 سوره یوسف|سوره یوسف،آیه ۴۰.]]</ref> .<ref>. مجمع البیان، ج ۵، ص ۳۵۸.</ref> و فرمان به پرستش نکردن غیر او:{{متن قرآن|« وَقَضَىٰ رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ...»}}<ref>[[آیه 23 سوره اسراء|سوره اسراء،آیه ۲۳.]]</ref> .<ref>. جامع‌البیان، مج ۹، ج ۱۵، ص ۸۰  ۸۱؛ المنیر، ج ۱۵، ص ۵۳.</ref> و لزوم [[صبر]] در برابر فرمان الهی:{{متن قرآن|«فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ ...»}}<ref>[[آیه 24 سوره انسان|سوره انسان،آیه ۲۴.]]</ref>.
+الف. آیاتی که در آنها واژه «امر» و مشتقات آن به‌کار نرفته است. در این دسته گاهی با واژه‌های دیگری چون «حکم» و «قضا» به فرمانهای تشریعی الهی اشاره شده و بر انحصار فرمان در خداوند: {{متن قرآن|«...إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ ...»}}<ref name=":1">[[آیه 40 سوره یوسف|سوره یوسف،آیه ۴۰.]]</ref> .<ref>. مجمع البیان، ج ۵، ص ۳۵۸.</ref> و فرمان به پرستش نکردن غیر او:{{متن قرآن|« وَقَضَىٰ رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ...»}}<ref>[[آیه 23 سوره اسراء|سوره اسراء،آیه ۲۳.]]</ref> .<ref>. جامع‌البیان، مج ۹، ج ۱۵، ص ۸۰  ۸۱؛ المنیر، ج ۱۵، ص ۵۳.</ref> و لزوم [[صبر]] در برابر فرمان الهی:{{متن قرآن|«فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ ...»}}<ref>[[آیه 24 سوره انسان|سوره انسان،آیه ۲۴.]]</ref>.
 <ref>. التفسیر الکبیر، ج ۳۰، ص ۲۵۸.</ref> تأکید گشته است.
@@ سطر ۶۱: / سطر ۶۰: @@
 ۵. توحید در عبادت:
-خداوند به پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله) و دیگر انسانها دستور داده است که او را [[عبادت]] کنند و هیچ‌کس را در عبادت شریک او نکنند: {{متن قرآن|«... قُلْ إِنَّمَا أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللَّهَ وَلَا أُشْرِكَ بِهِ...»}}<ref>[[آیه 36 سوره رعد|سوره رعد،آیه ۳۶.]]</ref>.  {{متن قرآن|«...أَمَرَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ...»}}<ref>[[آیه 40 سوره یوسف|سوره یوسف،آیه ۴۰.]]</ref>. و نیز [[سوره مائده|مائده]]/۵،۱۱۷). در برخی آیات نیز به عبادت خداوند همراه با [[اخلاص]] فرمان داده شده است: {{متن قرآن|«قُلْ إِنِّي أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللَّهَ مُخْلِصًا لَهُ الدِّينَ»}}<ref>[[آیه 11 سوره زمر|سوره زمر،آیه ۱۱.]]</ref>. {{متن قرآن|«وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ ...»}}<ref>[[آیه 5 سوره بینه|سوره بینه،آیه ۵.]]</ref>.
+خداوند به پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله) و دیگر انسانها دستور داده است که او را [[عبادت]] کنند و هیچ‌کس را در عبادت شریک او نکنند: {{متن قرآن|«... قُلْ إِنَّمَا أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللَّهَ وَلَا أُشْرِكَ بِهِ...»}}<ref>[[آیه 36 سوره رعد|سوره رعد،آیه ۳۶.]]</ref>.  {{متن قرآن|«... أَمَرَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ ...»}}<ref name=":1" />. و نیز [[سوره مائده|مائده]]/۵،۱۱۷). در برخی آیات نیز به عبادت خداوند همراه با [[اخلاص]] فرمان داده شده است: {{متن قرآن|«قُلْ إِنِّي أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللَّهَ مُخْلِصًا لَهُ الدِّينَ»}}<ref>[[آیه 11 سوره زمر|سوره زمر،آیه ۱۱.]]</ref>. {{متن قرآن|«وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ ...»}}<ref>[[آیه 5 سوره بینه|سوره بینه،آیه ۵.]]</ref>.
 ۶. [[صله رحم]] و مانند آن:

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{خوب}}
 {{مدخل دائرة المعارف|[[دائرة المعارف قرآن کریم]]}}
-«أبابیل» از واژگان [[قرآن|قرآنی]] به معنی دسته‌ها و گروه‌ها است. این کلمه در [[سوره فیل]] به کار رفته که به داستان حمله سپاه [[ابرهه]] به [[مکه]] و نابودى آن‌ها به ‌وسیله گروهى از پرندگان پرداخته است: {{متن قرآن|«وَأَرْسَلَ عَلَيْهِمْ طَيْرًا أَبَابِيلَ}}<ref>[[آیه 3 سوره فیل|سوره فیل،آیه ۳.]]</ref>؛ (خدا) بر سر آن‌ها دسته دسته پرندگانى را فرستاد».
+«أبابیل» از واژگان [[قرآن|قرآنی]] به معنی دسته‌ها و گروه‌ها است. این کلمه در [[سوره فیل]] به کار رفته که به داستان حمله سپاه [[ابرهه]] به [[مکه]] و نابودى آن‌ها به ‌وسیله گروهى از پرندگان پرداخته است: {{متن قرآن|«وَأَرْسَلَ عَلَيْهِمْ طَيْرًا أَبَابِيلَ}}<ref>[[آیه 3 سوره فیل|سوره فیل، آیه ۳.]]</ref>؛ (خدا) بر سر آن‌ها دسته دسته پرندگانى را فرستاد».
 ==ابابیل در لغت==

@@ سطر ۲: / سطر ۲: @@
 {{مدخل دائرة المعارف|[[دائرة المعارف قرآن کریم]]}}
-'''«اِبریق»''' از واژگان [[قرآن|قرآنی]] به معنای آبریز و آبدستان، از جامهای شراب [[بهشت|بهشتی]] است. این واژه، یک‌بار و به شکل جمع (اَباریق)، در [[آیه 18 سوره واقعه|آیه ۱۸ سوره واقعه]] و در وصف نعمتهای بهشتی مقرّبان ([[سابقون]]) آمده است: {{متن قرآن|«{{آیه|56|17}} 💠<ref>[[آیه 17 سوره واقعه|سوره واقعه، آیه ۱۷.]]</ref> {{آیه|56|18}}<ref>[[آیه 18 سوره واقعه|همان، آیه ۱۸.]]</ref>»}}.
+'''«اِبریق»''' از واژگان [[قرآن|قرآنی]] به معنای آبریز و آبدستان، از جامهای شراب [[بهشت|بهشتی]] است. این واژه، یک‌بار و به شکل جمع (اَباریق)، در [[آیه 18 سوره واقعه|آیه ۱۸ سوره واقعه]] و در وصف نعمتهای بهشتی مقرّبان ([[سابقون]]) آمده است: {{متن قرآن|«{{آیه|56|17}} 💠<ref name=":۰">[[آیه 17 سوره واقعه|سوره واقعه، آیه ۱۷.]]</ref> {{آیه|56|18}}<ref>[[آیه 18 سوره واقعه|همان، آیه ۱۸.]]</ref>»}}.
 ==شکل و کاربرد ابریق==
@@ سطر ۲۴: / سطر ۲۴: @@
 کسانی به فیض بهره‌مندی از ابریق دست می‌یابند که در سایه پیش‌گامی‌شان به سوی خیرات و نیکی‌ها به مقام قرب الهی رسیده و در میان گروه‌های سه‌گانه معرّفی شده در این سوره، ([[اصحاب یمین]]، [[اصحاب شمال]]، [[سابقون]]) در صدر ایستاده‌اند.
-بسیاری از مفسّران ابریق را دربرگیرنده آب یا‌ شراب بهشتی دانسته‌اند؛<ref>التفسیرالکبیر، ج‌۲۹، ص‌۱۵۱؛ جامع البیان، مج‌۱۳، ج‌۲۷، ص‌۲۲۷؛ کشف‌الاسرار، ج‌۹، ص‌۴۴۵.</ref> اما برخی از ایشان این شراب را صرفاً با [[تأویل|تأویلات]] [[عرفان|عرفانی]]، به باده‌های ارادت، معرفت، محبّت، عشق، ذوق، حکمت و علم<ref>تفسیر ابن عربی، ج‌۲، ص‌۵۸۸‌.</ref> و یا شراب احدیّت<ref>تفسیرملاصدرا، ج‌۷، ص‌۳۱.</ref> [[تفسیر]] کرده‌اند.از ویژگی‌های این باده آن است که آفات باده‌های دنیایی از قبیل سرگیجه و عقل‌ربایی را ندارد: {{متن قرآن|«لَا يُصَدَّعُونَ عَنْهَا وَلَا يُنْزِفُونَ»}}<ref>[[آیه 19 سوره واقعه|سوره واقعه،آیه ۱۹.]]</ref>.از دیگر اوصاف این جام‌ها آن است که در دست پسران بهشتی قرار دارند؛ پسرانی که همواره بر‌گرد مقرّبان درگردشند: «{{متن قرآن|يَطُوفُ عَلَيْهِمْ وِلْدَانٌ مُخَلَّدُونَ}}<ref>[[آیه 17 سوره واقعه|همان، آیه ۱۷.]]</ref>؛ بر گردشان پسرانی جاودان [به‌خدمت] می‌گردند».
+بسیاری از مفسّران ابریق را دربرگیرنده آب یا‌ شراب بهشتی دانسته‌اند؛<ref>التفسیرالکبیر، ج‌۲۹، ص‌۱۵۱؛ جامع البیان، مج‌۱۳، ج‌۲۷، ص‌۲۲۷؛ کشف‌الاسرار، ج‌۹، ص‌۴۴۵.</ref> اما برخی از ایشان این شراب را صرفاً با [[تأویل|تأویلات]] [[عرفان|عرفانی]]، به باده‌های ارادت، معرفت، محبّت، عشق، ذوق، حکمت و علم<ref>تفسیر ابن عربی، ج‌۲، ص‌۵۸۸‌.</ref> و یا شراب احدیّت<ref>تفسیرملاصدرا، ج‌۷، ص‌۳۱.</ref> [[تفسیر]] کرده‌اند.از ویژگی‌های این باده آن است که آفات باده‌های دنیایی از قبیل سرگیجه و عقل‌ربایی را ندارد: {{متن قرآن|«لَا يُصَدَّعُونَ عَنْهَا وَلَا يُنْزِفُونَ»}}<ref>[[آیه 19 سوره واقعه|سوره واقعه،آیه ۱۹.]]</ref>.از دیگر اوصاف این جام‌ها آن است که در دست پسران بهشتی قرار دارند؛ پسرانی که همواره بر‌گرد مقرّبان درگردشند: «{{متن قرآن|يَطُوفُ عَلَيْهِمْ وِلْدَانٌ مُخَلَّدُونَ}}<ref name=":۰" />؛ بر گردشان پسرانی جاودان [به‌خدمت] می‌گردند».
 برخی گفته‌اند: هر کدام از پسران به تنهایی جام‌های سه‌گانه اکواب، اباریق و کأس را در دست دارد. به‌ نظر [[فخر رازى|فخر رازی]] جام‌ها خود در گردشند و همراهی پسران بهشتی‌ با جام‌ها برای اکرام و گرامی‌داشت بهشتیان است<ref>التفسیر الکبیر، ج‌۲۹، ص‌۱۵۱.</ref> و شاید بر دست هر کدام از پسران، یکی از جام‌ها در گردش باشد و‌ جمع‌ آمدن «اباریق» نیز بیان‌گر بسیاریِ شمار آنان است.<ref>المعجم فی فقه اللغه، ج‌۱، ص‌۱۱۳.</ref>

@@ سطر ۵: / سطر ۵: @@
 واژه «اخبات» از ریشه «خبت» به معناى زمین مطمئن و محکم است، و به تدریج در معناى نرمى و [[تواضع]] استعمال شده است.<ref>راغب اصفهانی؛ مفردات الفاظ قرآن، دمشق سوریه، دارلقلم، ۱۴۱۲ه، چاپ اول، ص۲۷۲.</ref> [[خلیل بن احمد فراهیدی|خلیل بن احمد]] گفته است: "خَبت" زمین گسترده و "مُخبِت" خاضع و متضرّع است. ازهری از یک اعرابی نقل می‌کند که: "خَبت" به معنای زمینی است آرام و گسترده. [[ابن فارس]] می‌گوید: "خُبت" وادی خالی از گیاه است و ابن قتیبه گوید: "خُبت" زمین گسترده مسطح است.
-این واژه اصطلاحا به معنی فروتنی و [[خضوع]] و [[خشوع]] می باشد. و در وجه ارتباط اطمینان و خضوع با معنای زمین هموار و فراخ، گفته اند: راه رفتن در زمین هموار و گسترده، توأم با اطمینان است، و چنین زمینی زیر پای راهروان، خاضع و تسلیم است.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج‌۱۴، ص‌۱۰۳.</ref> [[راغب اصفهانی|راغب]] گفته است: خداوند لفظ "اخبات" را به معنای نرمی و تواضع به کار برده است: {{متن قرآن|«... فَتُخْبِتَ لَهُ قُلُوبُهُمْ ...»}}<ref>[[آیه 54 سوره حج|سوره حج، آیه ۵۴.]]</ref>. ابن‌عطیه در تفسیرش، [[انابه]] و اطمینان و [[خوف و رجاء|خوف]] را نیز بر آن افزوده و گفته است این الفاظ معانی نزدیک به هم دارند. [[زمخشری]] «أَخْبَتُوا» را به معنای "اطمینان پیدا کرد" و "عبادت خدا را از روی خشوع و فروتنی و انقطاع انجام داد" [[تفسیر]] نموده است. مجاهد گفته است: مخبتین کسانی هستند که به امر خدا اطمینان پیدا کرده‌اند و خداوند آنها را به خوف و وجل به هنگام یاد او متّصف نموده است. ابوهلال عسکری آن را به معنای افتادگی در برابر خدا معنا کرده است.
+این واژه اصطلاحا به معنی فروتنی و [[خضوع]] و [[خشوع]] می باشد. و در وجه ارتباط اطمینان و خضوع با معنای زمین هموار و فراخ، گفته اند: راه رفتن در زمین هموار و گسترده، توأم با اطمینان است، و چنین زمینی زیر پای راهروان، خاضع و تسلیم است.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج‌۱۴، ص‌۱۰۳.</ref> [[راغب اصفهانی|راغب]] گفته است: خداوند لفظ "اخبات" را به معنای نرمی و تواضع به کار برده است: {{متن قرآن|«... فَتُخْبِتَ لَهُ قُلُوبُهُمْ ...»}}<ref name=":۰">[[آیه 54 سوره حج|سوره حج، آیه ۵۴.]]</ref>. ابن‌عطیه در تفسیرش، [[انابه]] و اطمینان و [[خوف و رجاء|خوف]] را نیز بر آن افزوده و گفته است این الفاظ معانی نزدیک به هم دارند. [[زمخشری]] «أَخْبَتُوا» را به معنای "اطمینان پیدا کرد" و "عبادت خدا را از روی خشوع و فروتنی و انقطاع انجام داد" [[تفسیر]] نموده است. مجاهد گفته است: مخبتین کسانی هستند که به امر خدا اطمینان پیدا کرده‌اند و خداوند آنها را به خوف و وجل به هنگام یاد او متّصف نموده است. ابوهلال عسکری آن را به معنای افتادگی در برابر خدا معنا کرده است.
 ==اخبات در آیات و روایات==
@@ سطر ۱۱: / سطر ۱۱: @@
 «اخبات»، حقیقت و باطن [[ایمان]] است و کسی که به این مقام دست یابد، به حقیقت ایمان دست یافته و انسانی مطمئن و دارای ثبات عقیده و آرامش می‌باشد که هیچگونه خوف و حزن ندارد و [[تسلیم]] محض خداست.
-در [[قرآن کریم]] در آیه {{متن قرآن|«إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَأَخْبَتُوا إِلَىٰ رَبِّهِمْ أُولَٰئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ ۖ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ»}}<ref>[[آیه 23 سوره هود|سوره هود، آیه ۲۳.]]</ref> و جمله {{متن قرآن|«... وَبَشِّرِ الْمُخْبِتِينَ»}}<ref>[[آیه 34 سوره حج|سوره حج، آیه ۳۴.]]</ref> و جمله {{متن قرآن|«... فَتُخْبِتَ لَهُ قُلُوبُهُمْ ...»}}<ref>همان، آیه ۵۴.</ref>، به مقام مُخبتین اشاره شده و صفات آنان تبیین گردیده است. برخی مفسران با توجه به این آیات، اخبات را اطمینان به خدا دانسته‌اند که به واسطه آن ایمان شخص هرگز متزلزل و سست نمی‌شود و همانند زمینی سخت و محکم در آنجا استقرار یافته است.<ref>طباطبایی، سید محمدحسین؛ المیزان، بیروت، الاعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۱، ج۱۰، ص۱۹۳.</ref> چنین شخصی دارای نوعی خشوع و خضوع و حالتی استمراری از انابه و تضرع است؛ به گونه‌ای که هرگز از خدا منقطع نمی‌شود و دمی از او غافل نمی گردد. کسی است که تنها در اندیشه پروردگار و عمل برای رضای اوست و برای [[عبادت]] او از همگان بریده و به وی پیوسته است.<ref>طبرسی؛ مجمع البیان، رسولی محلاتی و یزدی طباطبایی، بیروت، دارالمعرفه، ۱۴۰۸، ج۵، ص۲۳۰.</ref>
+در [[قرآن کریم]] در آیه {{متن قرآن|«إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَأَخْبَتُوا إِلَىٰ رَبِّهِمْ أُولَٰئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ ۖ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ»}}<ref>[[آیه 23 سوره هود|سوره هود، آیه ۲۳.]]</ref> و جمله {{متن قرآن|«... وَبَشِّرِ الْمُخْبِتِينَ»}}<ref>[[آیه 34 سوره حج|سوره حج، آیه ۳۴.]]</ref> و جمله {{متن قرآن|«... فَتُخْبِتَ لَهُ قُلُوبُهُمْ ...»}}<ref name=":۰" /> به مقام مُخبتین اشاره شده و صفات آنان تبیین گردیده است. برخی مفسران با توجه به این آیات، اخبات را اطمینان به خدا دانسته‌اند که به واسطه آن ایمان شخص هرگز متزلزل و سست نمی‌شود و همانند زمینی سخت و محکم در آنجا استقرار یافته است.<ref>طباطبایی، سید محمدحسین؛ المیزان، بیروت، الاعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۱، ج۱۰، ص۱۹۳.</ref> چنین شخصی دارای نوعی خشوع و خضوع و حالتی استمراری از انابه و تضرع است؛ به گونه‌ای که هرگز از خدا منقطع نمی‌شود و دمی از او غافل نمی گردد. کسی است که تنها در اندیشه پروردگار و عمل برای رضای اوست و برای [[عبادت]] او از همگان بریده و به وی پیوسته است.<ref>طبرسی؛ مجمع البیان، رسولی محلاتی و یزدی طباطبایی، بیروت، دارالمعرفه، ۱۴۰۸، ج۵، ص۲۳۰.</ref>
 بعضی از مفسران با توجه به آیه ۲۳ [[سوره هود]] که می فرماید: {{متن قرآن|«... وَأَخْبَتُوا إِلَىٰ رَبِّهِمْ ...»}}، بر این باورند که مخبتان به حالتی قلبی و معنوی دست می‌یابند که قبول ایمان و عمل را می‌بایست در این حالت دانست و بی وجود این حالت روحی در انسان نمی‌توان از درستی ایمان و قبولی عمل سخن گفت. از این رو این دسته از مفسران معتقدند که بدون اخبات نمی‌توان ایمان و عمل را کامل دانست و شرط کارساز بودن ایمان و عمل را می‌بایست در اخبات جست که به خاطر آن شخص وارد [[بهشت]] برین می‌شود.<ref>هاشمی رفسنجانی، تفسیر راهنما، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۸، ج۸، ص۶۱.</ref>

@@ سطر ۲۸: / سطر ۲۸: @@
 *روایتى نبوى به نقل محمد ‌بن ‌کعب قُرظى، آنان را قوم حنظلة ‌بن ‌صفوان گزارش مى‌کند که پس از تکذیب، وى را در چاهى افکنده و سنگ بزرگى بر دهانه آن نهادند. غلام سیاه مؤمنى که او را نخستین وارد شونده به [[بهشت]] دانسته‌اند، شبانه و مخفیانه براى وى آب و غذا مى‌برده است. پس از مدتى قوم او پشیمان شده و او را از چاه درآوردند و به وى ایمان آوردند. وى به سوى باقیمانده اندک قوم خود باز مى‌گردد.<ref>جامع‌البیان، مج‌ ۱۱، ج‌ ۱۹، ص‌ ۲۰؛ روض‌الجنان، ج ۱۴، ص ۲۲۲ـ۲۲۳؛ تفسیر ابن‌کثیر، ج ۳، ص ۳۳۱.</ref> این [[حدیث]] را [[حدیث مرسل|مرسل]] و بیشتر ساخته و پرداخته خود راوى دانسته‌اند،<ref> قصص الانبیاء، ص‌ ۲۳۲؛ البدایة والنهایه، ج‌ ۱، ص‌ ۲۰۶.</ref> چنان که سرنوشت این قوم با اصحاب رس که ظاهراً همگى نابود شده‌اند، چندان سازگار نیست.
 *در روایتى از [[امام على]] علیه‌السلام به نقل [[شیخ صدوق]] که [[سند حدیث|سند]] آن معتبر<ref> حیاة القلوب، ج‌ ۲، ص‌ ۱۰۱۹.</ref> و صحیح<ref> التحقیق، ج‌ ۴، ص‌ ۱۱۲، «رس».</ref> خوانده شده، آن‌ها قومى پس از [[حضرت سلیمان]] علیه‌السلام، ساکن در ۱۲ شهر بسیار آباد با نام‌هاى ۱۲ ماه ایرانى (فروردین و‌...)، واقع در کنار رود بسیار پرآبى به نام «رسّ» در مشرق زمین و پرستنده درخت صنوبرى به نام «شاه درخت» یاد مى‌شوند. پس از خشکیدن درخت در پى نفرین پیامبرى از نسل یهودا که پس از سال‌ها دعوت به [[توحید]]، با تکذیب و اصرار آنان بر [[بت پرستی|بت‌پرستى]] روبرو شد، آنان با تصور خشم درخت و با هدف خشنود ساختن آن، آب چشمه مقدس واقع در پاى درخت به نام «دوشاب» را تخلیه و با کندن گودالى در دل آن، پیامبر خویش را زنده زنده در آن دفن مى‌کنند، از این ‌رو به وسیله باد سرخ و زمین گداخته نابود و به اصحاب رس موسوم مى‌شوند. رودخانه یاد شده نیز از آن پس «رسّ» نام مى‌گیرد.<ref> علل‌الشرایع، ج‌ ۱، ص‌ ۵۵‌ـ‌۵۷؛ عیون اخبارالرضا علیه‌السلام، ج‌ ۱، ص‌ ۴۱۸‌ـ‌۴۲۶؛ معانى الاخبار، ج‌ ۱، ص‌ ۱۰۹‌ـ‌۱۱۰.</ref> نیامدن این روایت در دیگر مجامع حدیثى دست اول و معتبر [[شیعه|شیعى]] و نیز تفسیر [[التبیان فی تفسیر القرآن (کتاب)|التبیان]] طوسى و [[مجمع البیان (کتاب)|مجمع‌البیان]] طبرسى به رغم گزارش کامل آن در برخى منابع تفسیرى<ref> کشف‌الاسرار، ج‌ ۷، ص‌ ۳۳‌ـ‌۳۵؛ روض‌الجنان، ج‌ ۱۴، ص‌ ۲۲۳‌ـ‌۲۲۶.</ref> و داستانى،<ref> عرائس المجالس، ص‌ ۱۳۳‌ـ‌۱۳۵.</ref> جاى بسى شگفتى است، چنانکه از عبارت تفسیر [[المیزان فی تفسیر القرآن (کتاب)|المیزان]]، رد غیرمستقیم آن برمى‌آید.<ref> المیزان، ج‌ ۱۵، ص‌ ۲۱۸.</ref> برخى پژوهشگران با پیوند این روایت به سرو [[ابرقوه|ابرقو]]، اصحاب رس را [[ایران|ایرانى]] و ساکن ابرقو<ref> داستان اصحاب رس، ص‌ ۳۳.</ref> و شمارى نیز بر اساس قراینى از جمله قرابت لفظى، رس را همان رود «ارس»، اصحاب رس را در آذربایجان و پیامبر آنان را احتمالاً [[زرتشت]] دانسته‌اند.<ref>شرح نهج‌البلاغه، عبده، ص‌ ۳۹۱؛ التحقیق، ج‌ ۴، ص ۱۱۲ـ۱۱۳، «رس»؛ قاموس‌ قرآن، ج ۳، ص ۸۸ـ۸۹.</ref>
-*بخشى از خطبه ۱۸۳ [[نهج البلاغة|نهج‌البلاغه]] در مقام موعظه، اصحاب رس را در شمار [[فرعون|فراعنه]] و عمالقه<ref> شرح نهج‌البلاغه، ابن ‌ابى ‌الحدید، ج‌ ۱۰، ص‌ ۲۸۰‌ـ‌۲۸۱؛ المفصل، ج‌ ۱، ص‌ ۳۴۵‌ـ‌۳۴۷.</ref> و صاحبان شهرهاى متعدد یاد مى‌کند که طعمه [[مرگ]] شده و از این جهان رخت بربسته‌اند: «أین العمالقة و أبناء العمالقة؟! أین الفراعنة و أبناء الفراعنة؟! أین أصحاب مدائن الرّسّ الذین قتلوا النّبیّین و أطفؤوا سُنَن المرسلین و أحیوا سنن الجبّارین!». این روایت را نیز برخى از شارحان نهج‌البلاغه با داستان شاه درخت پیوند داده و داستان مذکور را در شرح و تفصیل آن آورده‌اند،<ref> شرح نهج‌البلاغه، عبده، ص‌ ۳۹۱؛ قاموس قرآن، ج‌ ۳، ص‌ ۸۹‌.</ref> در حالى ‌که فقره مزبور اشاره مستقیمى به آن ماجرا نداشته، تنها بیانگر این است که اصحاب رس افرادى نامدار با تمدنى قابل توجه، شهرهایى متعدد و پیشینه‌اى نسبتاً زیاد در مبارزه با دعوت [[توحید|توحیدى]] انبیا، کشتن آنان و ترویج باورها و ارزش‌هاى شرک‌آلود و کفرآمیز بوده‌اند و شهرهاى آنان گویا در کنار رودى یا جایى به نام رَس قرار داشته است.
+*بخشى از یکی خطبه های [[نهج البلاغة|نهج‌البلاغه]] در مقام موعظه، اصحاب رس را در شمار [[فرعون|فراعنه]] و عمالقه<ref> شرح نهج‌البلاغه، ابن ‌ابى ‌الحدید، ج‌ ۱۰، ص‌ ۲۸۰‌ـ‌۲۸۱؛ المفصل، ج‌ ۱، ص‌ ۳۴۵‌ـ‌۳۴۷.</ref> و صاحبان شهرهاى متعدد یاد مى‌کند که طعمه [[مرگ]] شده و از این جهان رخت بربسته‌اند: {{متن حدیث|«أَيْنَ الْعَمَالِقَةُ وَ أَبْنَاءُ الْعَمَالِقَةِ؟ أَيْنَ الْفَرَاعِنَةُ وَ أَبْنَاءُ الْفَرَاعِنَةِ؟ أَيْنَ أَصْحَابُ مَدَائِنِ الرَّسِّ الَّذِينَ قَتَلُوا النَّبِيِّينَ وَ أَطْفَئُوا سُنَنَ الْمُرْسَلِينَ وَ أَحْيَوْا سُنَنَ الْجَبَّارِينَ؟»}}<ref>[https://ahlolbait.com/content/15699/%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D9%87-%D9%88-%D8%B4%D8%B1%D8%AD-%D8%AE%D8%B7%D8%A8%D9%87-182-%D9%86%D9%87%D8%AC-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA%D9%87%D8%9B-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%BE%D9%86%D8%AC%D9%85-%D8%B9%D8%A8%D8%B1%D8%AA-%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%86 نهج البلاغه، خطبه ۱۸۲.]</ref>. این روایت را نیز برخى از شارحان نهج‌البلاغه با داستان شاه درخت پیوند داده و داستان مذکور را در شرح و تفصیل آن آورده‌اند،<ref> شرح نهج‌البلاغه، عبده، ص‌ ۳۹۱؛ قاموس قرآن، ج‌ ۳، ص‌ ۸۹‌.</ref> در حالى ‌که فقره مزبور اشاره مستقیمى به آن ماجرا نداشته، تنها بیانگر این است که اصحاب رس افرادى نامدار با تمدنى قابل توجه، شهرهایى متعدد و پیشینه‌اى نسبتاً زیاد در مبارزه با دعوت [[توحید|توحیدى]] انبیا، کشتن آنان و ترویج باورها و ارزش‌هاى شرک‌آلود و کفرآمیز بوده‌اند و شهرهاى آنان گویا در کنار رودى یا جایى به نام رَس قرار داشته است.
 *در روایتى از [[امام کاظم]] علیه‌السلام، اصحاب رس مردمى صلیب‌پرست<ref> بحارالانوار، ج‌ ۱۴، ص‌ ۱۵۳‌ـ‌۱۵۴.</ref> و به نقلى دیگر آتش‌پرست، ساحل‌نشین رود «رس» در مرز ارمنستان و آذربایجان معرفى شده‌اند که ۳۰ پیامبر را کشتند؛<ref> عرائس المجالس، ص‌ ۱۳۲‌ـ‌۱۳۳.</ref> همچنین در پاره‌اى [[احادیث]]، زنان اصحاب رس، همجنس‌باز خوانده شده‌اند.<ref> المحاسن، ج‌ ۱، ص‌ ۱۱۴؛ الکافى، ج‌ ۷، ص‌ ۲۰۲؛ من لایحضره الفقیه، ج‌ ۴، ص‌ ۴۳.</ref>
 *برخى گزارش‌هاى تاریخى، اصحاب رس را ساکن «[[حضر موت|حضرموت‌]]» در [[یمن]] مى‌دانند که پس از کشتن پیامبر خویش به دست [[بخت نصر|بُخْتُ‌نُّصَّر]] کشته و اسیر شدند. اما برخی با ارائه مستنداتى، این را جزو [[اسرائیلیات]] و برگرفته از گزارش [[تورات]] مى‌داند.<ref> تاریخ دمشق، ج‌ ۱، ص‌ ۱۲؛ المفصل، ج‌ ۱، ص‌ ۳۴۷‌ـ‌۳۵۲.</ref>
 *در دسته‌ای‌ از روایات‌ آمده که مردم‌ آن‌ دیار به‌ فعل‌ [[حرام‌]] مى‌پرداختند و زنان‌ به‌ مساحقه‌ مى‌پرداختند؛ پس‌ پیامبرشان تلاش‌ مى‌کرد ایشان‌ را از ارتکاب‌ اینگونه‌ اعمال‌ حرام‌ باز دارد، اما آنان‌ فرمان‌ نبردند و به‌ آزار او پرداختند و بر پایه روایت‌ مشهور، در چاهش‌ افکندند، خداوند سیل‌ عرم‌ را به‌ مثابه‌ عذابى‌ سهمگین‌ از سوی‌ خود نازل‌ کرد.<ref>نک: همدانى‌، الاکلیل‌، ۱/۱۲۰، ۱۲۴؛ نویری‌، نهایة الارب‌، ۱۳/۸۸.</ref> آنچه‌ درباره مساحقه‌ گفته‌ شد و در بیشتر روایات‌ اصحاب‌ رس‌ دیده‌ مى‌شود، به‌ طور ویژه‌ در نقلیاتى‌ پراکنده‌ از کسان‌ گوناگون‌ درباره‌ این‌ قوم‌ وجود دارد.<ref>مثلاً نک: راوندی‌، منهاج‌ البراعة، ۲/۱۹۱.</ref>
 ==پانویس==
 <references />

@@ سطر ۳۵: / سطر ۳۵: @@
 *د. اطعام ۱۰ یا ۶ مسکین به عوض تراشیدن موى سر، قبل از قربانى در مراسم [[حج]] لازم است: {{متن قرآن|«... وَلَا تَحْلِقُوا رُءُوسَكُمْ حَتَّىٰ يَبْلُغَ الْهَدْيُ مَحِلَّهُ ۚ فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ بِهِ أَذًى مِنْ رَأْسِهِ فَفِدْيَةٌ مِنْ صِيَامٍ أَوْ صَدَقَةٍ أَوْ نُسُكٍ ...»}}<ref>[[آیه 196 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۱۹۶.]]</ref>؛ مراد از «صدقه» اطعام ۱۰ مسکین و به قولى ۶ مسکین است.<ref>التبیان، ج۲، ص‌۱۵۸؛ مجمع‌البیان، ج‌۲، ص‌۵۱۹.</ref>
 *ه. وجوب اطعام از گوشت قربانى حج به بینوایان: {{متن قرآن|«... فَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهَا صَوَافَّ ۖ فَإِذَا وَجَبَتْ جُنُوبُهَا فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ ...»}}<ref>[[آیه 36 سوره حج|سوره حج، آیه ۳۶.]]</ref>؛ فقیر «قانع» کسى است که سؤال نمى‌کند و به آنچه داده مى‌شود قناعت مىورزد. فقیر «مُعترّ» کسى است که به آنچه داده مى‌شود معترض است و از گدایى‌کردن هراسى ندارد.<ref>الکشاف، ج‌۳، ص‌۱۵۸؛ زبدة البیان، ص‌۳۰۱.</ref> شاید بتوان از تقدیم «قانع» بر «معترّ» در آیه، اولویت و تقدم اطعام فقیر قانع بر فقیر معترّ را استفاده کرد.
-*و. [[زکات]] مال و زکات فطره نیز از مصادیق اطعام واجب به شمار مى‌آید. افزون بر آیات زیادى که لفظ زکات در آنها به‌کار رفته، شمارى از آیات با لفظ «طَعام» و «نُطعم» به موضوع زکات پرداخته است؛ مانند: {{متن قرآن|«و لایحُضُّ عَلى طَعامِ المِسکین»}}<ref name=":۰" />، <ref name=":7">[[آیه 3 سوره ماعون|سوره ماعون، آیه ۳.]]</ref>؛ {{متن قرآن|«وَلَا تَحَاضُّونَ عَلَىٰ طَعَامِ الْمِسْكِينِ»}}<ref name=":8">[[آیه 18 سوره فجر|سوره فجر، آیه ۱۸.]]</ref>؛ {{متن قرآن|«وَلَمْ نَكُ نُطْعِمُ الْمِسْكِينَ»}}<ref name=":9">[[آیه 44 سوره مدثر|سوره مدثر، آیه ۴۴.]]</ref>؛ برخى واژه طعام را در این آیات به معناى «اِطعام» دانسته و برخى آن را مضاف‌الیه کلمه محذوف یا مقدّر «اطعام» یا «بذل»<ref> الکشاف، ج‌۴، ص‌۸۰۴‌؛ مجمع‌البیان، ج‌۱۰، ص‌۷۳۵؛ المیزان، ج‌۲۰، ص‌۳۶۸.</ref> مى‌دانند ولى به هر صورت اضافه طعام به مسکین بیان کننده این است که طعام، حق مسکین و گویا در واقع وى مالک آن است.<ref>التفسیرالکبیر، ج۳۲، ص۱۱۳؛ روح‌المعانى، مج‌۱۶، ج‌۳۰، ص‌۴۳۵؛ المیزان، ج‌۲۰، ص‌۳۶۸.</ref>
+*و. [[زکات]] مال و زکات فطره نیز از مصادیق اطعام واجب به شمار مى‌آید. افزون بر آیات زیادى که لفظ زکات در آنها به‌کار رفته، شمارى از آیات با لفظ «طَعام» و «نُطعم» به موضوع زکات پرداخته است؛ مانند: {{متن قرآن|«وَلَا يَحُضُّ عَلَىٰ طَعَامِ الْمِسْكِينِ»}}<ref name=":۰" />، <ref name=":7">[[آیه 3 سوره ماعون|سوره ماعون، آیه ۳.]]</ref>؛ {{متن قرآن|«وَلَا تَحَاضُّونَ عَلَىٰ طَعَامِ الْمِسْكِينِ»}}<ref name=":8">[[آیه 18 سوره فجر|سوره فجر، آیه ۱۸.]]</ref>؛ {{متن قرآن|«وَلَمْ نَكُ نُطْعِمُ الْمِسْكِينَ»}}<ref name=":9">[[آیه 44 سوره مدثر|سوره مدثر، آیه ۴۴.]]</ref>؛ برخى واژه طعام را در این آیات به معناى «اِطعام» دانسته و برخى آن را مضاف‌الیه کلمه محذوف یا مقدّر «اطعام» یا «بذل»<ref> الکشاف، ج‌۴، ص‌۸۰۴‌؛ مجمع‌البیان، ج‌۱۰، ص‌۷۳۵؛ المیزان، ج‌۲۰، ص‌۳۶۸.</ref> مى‌دانند ولى به هر صورت اضافه طعام به مسکین بیان کننده این است که طعام، حق مسکین و گویا در واقع وى مالک آن است.<ref>التفسیرالکبیر، ج۳۲، ص۱۱۳؛ روح‌المعانى، مج‌۱۶، ج‌۳۰، ص‌۴۳۵؛ المیزان، ج‌۲۰، ص‌۳۶۸.</ref>
 {{متن قرآن|«وَفِي أَمْوَالِهِمْ حَقٌّ لِلسَّائِلِ وَالْمَحْرُومِ»}}<ref name=":4" />؛ نیز گویاى همین مطلب است، ازاین‌رو در پرداخت آن به مسکین جاى هیچ‌گونه منّتى نیست. از برخى روایات استفاده مى‌شود که علت وجوب زکات در اموال توانگران فراهم شدن غذاى فقراست.<ref> بحارالانوار، ج‌۶، ص‌۹۶.</ref> شاید از همین روست که بیشترین مواردى که زکات در آن واجب شده مانند گندم، جو، کشمش، خرما، شتر، گاو و گوسفند، کاربردى جز طعام ندارد و زکات فطره را نیز باید از خوراک معمول خانواده و اهل شهر پرداخت.

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 [[پرونده:Owrang.jpg|بندانگشتی|میرزا عبدالحسین فیروزکوهی]]
-'''میرزا عبدالحسین فیروزکوهی''' (م، ۱۳۴۵ ش) معروف به «شیخ الملک اورنگ»، از دانشمندان و شاعران قرن اخیر است. وی حافظه‌ای بسیار قوی داشت و اشعار زیادی از شعرای [[ایران]] و عرب حفظ بود و در مجالس به مناسبت موضوع [[شعر]] می‌خواند.
+'''میرزا عبدالحسین فیروزکوهی''' -فرزند [[ملا عبدالرسول فیروزکوهی]]- معروف به «شیخ الملک اورنگ» (م، ۱۳۴۵ ش)، ادیب و شاعر معاصر [[تخلص|متخلّص]] به «اورنگ» بود. وی حافظه‌ای بسیار قوی داشت و اشعار زیادی از شعرای [[ایران]] و عرب حفظ بود و در مجالس به مناسبت موضوع [[شعر]] می‌خواند.
 ==زندگی‌نامه==
-«میرزا عبدالحسین فیروزکوهی» فرزند [[ملا عبدالرسول فیروزکوهی]]، ملقب به «شیخ المُلک» و [[تخلص|متخلص]] به «اورنگ» در سال ۱۳۰۵ قمری در [[تهران]] تولد یافت. او تا ۱۵سالگی علوم مقدماتی [[صرف]] و [[علم نحو|نحو]] عربی و زبان فارسی و فنون [[خط|خطاطی]] را آموخت. بر اثر حادثه ای از تهران خارج شد و با سختی بسیار به [[عراق]] رفت و در [[کربلا]] و [[نجف]] به تحصیل پرداخت. اورنگ در بازگشت به [[ایران|ایران]] به شهرهای مختلفی چون [[اصفهان]] و [[شیراز|شیراز]] سفر کرد.
+«میرزا عبدالحسین فیروزکوهی» ملقب به «شیخ المُلک» فرزند [[ملا عبدالرسول فیروزکوهی]]، در سال ۱۳۰۵ قمری در [[تهران]] تولد یافت. او تا ۱۵سالگی علوم مقدماتی [[صرف]] و [[علم نحو|نحو]] عربی و زبان فارسی و فنون [[خط|خطاطی]] را آموخت. بر اثر حادثه ای، از تهران خارج شد و با سختی بسیار به [[عراق]] رفت و در [[کربلا]] و [[نجف]] به تحصیل پرداخت. اورنگ در بازگشت به [[ایران|ایران]] به شهرهای مختلفی چون [[اصفهان]] و [[شیراز|شیراز]] سفر کرد.
-میرزا عبدالحسین به هنگام تغییر رژیم استبدادی به [[مشروطیت]]، در زمره نزدیکان سردار اسعد بختیاری از رهبران مشروطه خواهی درآمده و بعدا به خدمات دولتی داخل شد. وی حدود ۲۸ سال و برای ۱۲ دوره نماینده مجلس شورای ملی از سه شهر فومن، ‌بیجار و همدان بود.
+میرزا عبدالحسین به هنگام تغییر رژیم استبدادی قاجار به [[مشروطیت]]، در زمره نزدیکان سردار اسعد بختیاری از رهبران مشروطه خواهی درآمده و بعدا به خدمات دولتی داخل شد. وی حدود ۲۸ سال و برای ۱۲ دوره نماینده مجلس شورای ملی از سه شهر فومن، ‌بیجار و همدان بود.
-فیروزکوهی، پس از دوره نوزدهم به علت کهولت و پیری قادر به فعالیتهای سیاسی نبود و اغلب در خانه به سر می‌برد در حالی که همچنان منزلش مرکز تجمع عده‌ خاصی از رجال سیاسی و ادبی به شمار می‌رفت. او در سال ۱۳۴۵ شمسی در سن ۷۸ سالگی در گذشت.
+مرحوم عبدالحسین فیروزکوهی، پس از دوره نوزدهم به علت کهولت و پیری قادر به فعالیتهای سیاسی نبود و اغلب در خانه به سر می‌برد، در حالی که همچنان منزلش مرکز تجمع عده‌ خاصی از رجال سیاسی و ادبی به شمار می‌رفت. او در سال ۱۳۴۵ شمسی در سن ۷۸ سالگی درگذشت.
-==آثار و تألیفات==
+==آثار==
 اورنگ، قریحه فراوان در سرودن [[شعر]] داشت. از آثار او «دیوان اشعار» و «یادداشتهایی در مسافرتهای طولانی» را می توان نام برد. اشعار وی تاکنون منتشر نشده، تنها بعضی از آثار این شاعر در جراید و مجلات ادبی آن زمان چاپ شده است و [[مرثیه]] برادرش عبدالرسولی را نیز گفته است. از وی [[دیوان (شعر)|دیوان]] شعر و [[سفرنامه]] و آثاری چند باقی مانده که توسط مجلس شورای اسلامی در دست طبع قرار دارد. او در سرودن شعر به [[غزل]] گرایش داشت.
 ===نمونه اشعار===
 ایشان در مدح [[امام علی علیه السلام|حضرت علی]](علیه السلام) در سالروز [[ولادت امام علی علیه السلام|ولادت]] با سعادت آن حضرت چنین سروده است:
-آسمان امشب ز کعبه زیب و فر گرفت * حبذّا خاکی که از وی آسمان زیور گرفت
+آسمان امشب ز [[کعبه]] زیب و فر گرفت * حبّذا خاکی که از وی آسمان زیور گرفت
 تا نماید آسمان روشن به شب سقف سرای * بیشمار از خاک کعبه مشعل اختر گرفت
-تا بیاراید به گوهر سبزگون دیبای خویش * عاریت از خاک مشعر ،آسمان گوهر گرفت
+تا بیاراید به گوهر سبزگون دیبای خویش * عاریت از خاک مشعر، آسمان گوهر گرفت
 ماه آسا کعبه را سقف از شعف بشکافت تا * کعبه خورشیدی به دل با چهره انور گرفت
@@ سطر ۲۲: / سطر ۲۲: @@
 <nowiki>***</nowiki>
-آنانکه به عشق تو ز خود بیخبرانند * در دیده عشّاق ز صاحب نظرانند
+آنانکه به عشق تو ز خود بی‌خبرانند * در دیده عشّاق ز صاحب نظرانند
 پاس سر و جان در طلبت شرط ادب نیست * عاقل غم جان دارد و عاشق دگرانند
@@ سطر ۴۰: / سطر ۴۰: @@
 از هرکه ترا جستم صد گونه نشانی داد * گر خار بیابان بود ور لاله بستانها
-پیدایی و دلها را از درد و غم فرقت * چون لاله همی باشد داغمی ز تو در جانها
+پیدایی و دلها را از درد و غم فُرقت * چون لاله همی باشد داغی ز تو در جانها
-هر کس بیخیالی شادورز هر دو جهان آزاد * مائیم و سر کویت خلقند و گلستانها
+هر کس به خیالی شاد وَز هر دو جهان آزاد * مائیم و سر کویت خلقند و گلستانها
 هر دیده که شد آماج بر ناک خونریزت * پوشد ز جهان او چشم از دارو و درمانها
@@ سطر ۴۸: / سطر ۴۸: @@
 == منابع ==
-* موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران
+* مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران
-[[رده:اهالی فیروزکوه]]
+[[رده:شعرای پارسی گوی معاصر]]

@@ سطر ۱۴: / سطر ۱۴: @@
 وی در دانش [[فقه]]، زبدگی جدش شیخ علی کرکی را نداشت؛ اما به هر حال به دلیل وابستگی خانوادگی و نیز عدم وجود عالمی برجسته در این عهد، و نیز اعتباری که شاه طهماسب برای وی قائل شد، به تدریج موقعیت بالایی به دست آورد.
-زمانی که شاه طهماسب درگذشت و اوضاع سخت آشفته شد، سید حسین کار [[کفن]] و [[خاکسپاری|دفن]] شاه را عهده‌دار شد<ref> اسکندر بیک، همان، ج ۱، ص ۱۲۳ </ref> که در این باب متحمل آزار و اذیت نیز گردیده، در درگیری که بر سر جنازه شاه طهماسب پیش آمد، تیری هم به او که در برابر جنازه ایستاده بود، اصابت کرد.
+زمانی که شاه طهماسب درگذشت و اوضاع سخت آشفته شد، سید حسین کرکی کار [[کفن]] و [[خاکسپاری|دفن]] شاه را عهده‌دار شد<ref> اسکندر بیک، همان، ج ۱، ص ۱۲۳ </ref> که در این باب متحمل آزار و اذیت نیز گردیده، در درگیری که بر سر جنازه شاه طهماسب پیش آمد، تیری هم به او که در برابر جنازه ایستاده بود، اصابت کرد.
-وی که از فقهای جبل عامل بوده و به طور سنّتی ضد [[سنی|سنّی]] بود، با شاه اسماعیل دوم در افتاد. شاه نیز که احساس کرد قزلباشان تحت تأثر علما، در حال روگردانی از وی هستند به علما بدگمان شده، به میر سید حسین مجتهد و میر سید علی خطیب و استرآبادیان که در تشیع و تبرّا غلو داشتند، بیش‌تر از دیگران بی‌التفاتی اظهار کرد و بعضی را از اردو اخراج کرد و جمیع کتب علمی میر سید حسین را فرمان داد که در خانه نهاده، مهر کردند و او را از منزلی که داشت بیرون کرده و خانه او را نزول دادند.<ref> اسکندر بیک، همان، ج ۱، ص ۲۱۵ </ref>
+وی که از فقهای جبل عامل بوده و به طور سنّتی ضد [[سنی|سنّی]] بود، با شاه اسماعیل دوم در افتاد. شاه نیز که احساس کرد قزلباشان تحت تأثر علما، در حال روگردانی از وی هستند به علما بدگمان شده، به میر سید حسین مجتهد و میر سید علی خطیب و استرآبادیان که در تشیع و تبرّا [[غلو]] داشتند، بیش‌تر از دیگران بی‌التفاتی اظهار کرد و بعضی را از اردو اخراج کرد و جمیع کتب علمی میر سید حسین را فرمان داد که در خانه نهاده، مهر کردند و او را از منزلی که داشت بیرون کرده و خانه او را نزول دادند.<ref> اسکندر بیک، همان، ج ۱، ص ۲۱۵ </ref>
 با درگذشت سید حسین کرکی، موقعیت شیخ الاسلامی در مرکز سلطنت یعنی [[اصفهان]]، تا اندازه‌ای متزلزل شد. در واقع، شاه عباس در سلطنت خود، چندان به صدر و شیخ الاسلام وقعی نمی‌نهاد؛ با این حال، ورود [[شیخ بهایی]] به صحنه، تا اندازه‌ای موقعیت شیخ الاسلامی را بالا برد.
 پس از درگذشت شیخ بهایی در سال ۱۰۳۰ ق. به طور طبیعی موقعیت وی در اختیار [[میرداماد]] قرار گرفته است.
-در دوره طهماسب، در شهرهای دیگر نیز افرادی با عنوان شیخ الاسلام حضور داشته‌اند. یک نمونه شیخ حسین بن عبدالصمد (م، ۹۸۲ ق) پدر [[شیخ بهایی]] بود که مدتی در هرات منصب شیخ الاسلامی داشت. پس از آن، منصب شیخ الاسلامی [[مشهد]] به وی داده شد و در آن‌جا اقامت گزید. به دنبال آن، برای ترویج [[تشیع]] در هرات که شمار سنیانش زیاد بود، عازم این شهر شده و مدت هشت سال در آن‌جا به انجام وظایف شیخ الاسلامی پرداخت. پس از آن از شاه اجازه [[حج]] گرفته و در بازگشت از حج، در [[بحرین]] اقامت گزید و همانجا درگذشت.
+در دوره طهماسب، در شهرهای دیگر نیز افرادی با عنوان شیخ الاسلام حضور داشته‌اند. یک نمونه شیخ [[حسین بن عبدالصمد عاملی]] (م، ۹۸۲ ق) پدر [[شیخ بهایی]] بود که مدتی در هرات منصب شیخ الاسلامی داشت. پس از آن، منصب شیخ الاسلامی [[مشهد]] به وی داده شد و در آن‌جا اقامت گزید. به دنبال آن، برای ترویج [[تشیع]] در هرات که شمار سنیانش زیاد بود، عازم این شهر شده و مدت هشت سال در آن‌جا به انجام وظایف شیخ الاسلامی پرداخت. پس از آن از شاه اجازه [[حج]] گرفته و در بازگشت از حج، در [[بحرین]] اقامت گزید و همانجا درگذشت.
 سازمان دولت صفوی از پس از شاه عباس اول، تا اندازه‌ای با گذشته تفاوت کرد؛ در عین حال، موقعیت صدر و شیخ الاسلام و قاضی، با اندک فراز و نشیب همچنان ثابت ماند. در این دوره، صدر مقامی اداری‌تر و شیخ الاسلام مقامی دینی‌تر گردیده، گرچه افرادی که به این دو مقام منصوب می‌شدند، همه در اداره امور [[شرع|شرعی]] دخالت داشتند. تا آن‌جا که به گزارش مسافران خارجی حاضر در ایران دوره شاه عباس دوم (۱۰۵۲-۱۰۷۷) و شاه سلیمان صفوی (۱۰۷۷-۱۱۰۴) مربوط می‌شود، موقعیت صدر به لحاظ اداری و محل جلوسش در درگاه شاه، بالاتر از شیخ الاسلام بوده است.

@@ سطر ۲۴: / سطر ۲۴: @@
 }}
-کتاب '''«کشف الغِطاء عن مبهمات شریعة الغَرّاء»''' اثر معروف [[شیخ جعفر کاشف الغطاء]] (م، ۱۲۲۷ ق) است، که در سه بخش اصول [[عقاید|اعتقادى]]، [[اصول فقه‌‌‌‌|اصول فقه]] و [[فروع دین|فروعات فقهی]] تدوین شده است.
+کتاب '''«کشف الغِطاء عن مبهمات الشریعة الغَرّاء»''' اثر معروف [[شیخ جعفر کاشف الغطاء]] (م، ۱۲۲۸ ق) است، که در سه بخش اصول [[عقاید|اعتقادى]]، [[اصول فقه‌‌‌‌|اصول فقه]] و [[فروع دین|فروعات فقهی]] تدوین شده است.
 ==مؤلف==
-شیخ جعفر بن خضر، معروف به [[شیخ جعفر کاشف الغطاء|کاشف الغطاء]]، عالم [[امامیه|امامى]]، مجتهد، [[فقیه]]، اصولى، [[علم کلام|متکلم]] است. او متولد و متوفى [[نجف]] است و نزد [[وحید بهبهانی|وحید بهبهانى]] و [[سید محمد مهدی بحرالعلوم|سید مهدى بحرالعلوم]] کسب دانش نمود. عالمان بزرگی همچون [[سید محمدجواد عاملی|سید جواد عاملی]] ‌و [[صاحب جواهر|شیخ محمد حسن نجفی]] (صاحب [[جواهر الکلام|جواهر الکلام]]) از شاگردان او هستند.
+شیخ جعفر بن خضر، معروف به [[شیخ جعفر کاشف الغطاء|کاشف الغطاء]] (۱۲۲۸-۱۱۵۴ ق)، عالم [[امامیه|امامى]]، مجتهد، [[فقیه]]، اصولى، [[علم کلام|متکلم]] است. او متولد و متوفى [[نجف]] است و نزد [[وحید بهبهانی|وحید بهبهانى]] و [[سید محمد مهدی بحرالعلوم|سید مهدى بحرالعلوم]] کسب دانش نمود. عالمان بزرگی همچون [[سید محمدجواد عاملی|سید جواد عاملی]] ‌و [[صاحب جواهر|شیخ محمد حسن نجفی]] (صاحب [[جواهر الکلام|جواهر الکلام]]) از شاگردان او هستند.
 کاشف الغطاء در [[فقه]] و [[کلام]] استاد بود و در [[احکام]] شرعى مهارتى به کمال داشت. دروس [[شرایع الاسلام (کتاب)|شرایع الاسلام]] را با کمال آراستگى تدریس مى کرد و فروع مسائل [[حلال]] و [[حرام]] را از مدارک مربوط به سادگى استنباط مى نمود و مشکلات را با دقت منحصر به فردى، کشف مى نمود. او با کمال علاقه مندى به [[امر به معروف و نهى از منکر]] مى پرداخت و در کلیه گرفتاری‌ها آرامش را از دست نمى داد. وى چنان به فقه جعفرى احاطه داشت که گفته است: «اگر تمام کتب فقهى را بشویند، قادرم از اول [[طهارت]] تا آخر [[دیات]] را از نو  بنویسم».
@@ سطر ۳۵: / سطر ۳۵: @@
 ==معرفى کتاب==
-کتاب «کشف الغطاء عن مبهمات شریعة الغراء» از مهمترین آثار [[شیخ جعفر کاشف الغطاء|کاشف الغطاء]] است؛ کتابى است عمیق و سنگین؛ تا جایى  که فهم آن براى بعضى از علما دشوار بوده است. [[شیخ محمدحسن نجفی|صاحب جواهر]] فرموده: «کتاب استادم بسیار عمیق است و قادر به شرح آن نیستم». این کتاب فقهى را شیخ در سفر تألیف نموده و به جز «[[قواعد الأحکام (کتاب)|قواعد الأحکام]]» [[علامه حلی|علامه حلى]] کتابى با خود نداشته است.
+کتاب «کشف الغطاء عن مبهمات الشریعة الغرّاء» از مهمترین آثار [[شیخ جعفر کاشف الغطاء|کاشف الغطاء]] است؛ کتابى است عمیق و سنگین؛ تا جایى  که فهم آن براى بعضى از علما دشوار بوده است. [[شیخ محمدحسن نجفی|صاحب جواهر]] فرموده: «کتاب استادم بسیار عمیق است و قادر به شرح آن نیستم». این کتاب [[فقه|فقهى]] را شیخ در سفر تألیف نموده و به جز «[[قواعد الأحکام (کتاب)|قواعد الأحکام]]» [[علامه حلی|علامه حلى]] کتابى با خود نداشته است.
-همانگونه كه خود مصنف درباره كتابش مى‌گويد: بعد از تألیف يك رساله مختصر در [[احكام]] دين براى مراجعه استفاده عموم مكلّفين و مقلّدين، تصميم به نوشتن كتابى حاوى فروع فقهى كه مورد مراجعه علماى بزرگ و فضلا و محصلين باشد گرفته و اين كتاب را در سه بخش اعتقادى، اصولی و فقهی تدوين نموده است.
+همانگونه كه خود مصنف درباره كتابش مى‌گويد: بعد از تألیف يک رساله مختصر در [[احكام]] دين براى مراجعه استفاده عموم مكلّفين و مقلّدين، تصميم به نوشتن كتابى حاوى فروع فقهى كه مورد مراجعه علماى بزرگ و فضلا و محصلين باشد گرفته و اين كتاب را در سه بخش اعتقادى، اصولی و فقهی تدوين نموده است.
 ==محتوای کتاب==

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-لفظ «'''أعلى»''' در [[قرآن|قرآن کریم]] نُه بار به کار رفته و در دو مورد به عنوان صفت [[الله|خداوند]] وارد شده است، چنانکه مى فرماید: {{متن قرآن|«سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الْأَعْلَى»}}<ref>[[آیه 1 سوره اعلی|سوره اعلی، آیه ۱.]]</ref>؛ نام خدایت را که برتر است، تنزیه کن».
+لفظ «'''أعلى»''' در [[قرآن|قرآن کریم]] نُه بار به کار رفته و در دو مورد به عنوان صفت [[الله|خداوند]] وارد شده است، چنانکه مى فرماید: {{متن قرآن|«سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الْأَعْلَى»}}<ref name=":۰">[[آیه 1 سوره اعلی|سوره اعلی، آیه ۱.]]</ref>؛ نام خدایت را که برتر است، تنزیه کن».
-و نیز مى فرماید:«{{متن قرآن|{{آیه|92|19}} 💠 <ref>[[آیه 19 سوره لیل|سوره لیل، آیه ۱۹.]]</ref> {{آیه|92|20}}<ref>[[آیه 20 سوره لیل|همان، آیه ۲۰.]]</ref>}}؛ و (در نزد پرهیزگارى که [[زکات]] مال خویش را مى دهد)، کسى نعمتى ندارد که پاداش داده شود (و زکات را در مقابل آن بپردازد) او زکات را به خاطر خشنودى پروردگار والاى خویش مى پردازد و به زودى راضى مى شود».
+و نیز مى فرماید:«{{متن قرآن|{{آیه|92|19}} 💠<ref>[[آیه 19 سوره لیل|سوره لیل، آیه ۱۹.]]</ref> {{آیه|92|20}}<ref>[[آیه 20 سوره لیل|همان، آیه ۲۰.]]</ref>}}؛ و (در نزد پرهیزگارى که [[زکات]] مال خویش را مى دهد)، کسى نعمتى ندارد که پاداش داده شود (و زکات را در مقابل آن بپردازد) او زکات را به خاطر خشنودى پروردگار والاى خویش مى پردازد و به زودى راضى مى شود».
-و در برخى از آیات به عنوان صفت «مَثَل» وارد شده است، چنان که مى فرماید: «{{متن قرآن|لِلَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ مَثَلُ السَّوْءِ ۖ وَلِلَّهِ الْمَثَلُ الْأَعْلَىٰ ۚ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ}}<ref>[[آیه 60 سوره نحل|سوره نحل، آیه ۶۰.]]</ref>؛ براى کسانى که به روز رستاخیز ایمان نمى آورند صفات بد (که به اختیار کسب کرده اند) مى باشد، ولى براى خدا صفات برتر است و او عزیز و حکیم است». مثل در این آیه و امثال آن به معناى توصیف و بیان چگونگى موجودات است و اگر به مثل، مثل مى گویند چون بیانگر حال موردى است که بر آن تطبیق مى شود، ولذا آن جا که مشرکان پیامبر را مسحور خواندند و گفتند: {{متن قرآن|«... إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلَّا رَجُلًا مَسْحُورًا»}}<ref>[[آیه 8 سوره فرقان|سوره فرقان، آیه ۸.]]</ref>. خدا توصیف آنها را با لفظ ضرب المثل مى خواند و مى فرماید: «{{متن قرآن|انْظُرْ كَيْفَ ضَرَبُوا لَكَ الْأَمْثَالَ ...}}<ref>[[آیه 48 سوره اسراء|سوره اسراء، آیه ۴۸.]]</ref>؛ بنگر چگونه تو را توصیف مى کنند...». بنابراین ضرب المثل در این آیه غیر از ضرب المثل در محاورات ماست.
+و در برخى از آیات به عنوان صفت «مَثَل» وارد شده است، چنان که مى فرماید: «{{متن قرآن|لِلَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ مَثَلُ السَّوْءِ ۖ وَلِلَّهِ الْمَثَلُ الْأَعْلَىٰ ۚ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ}}<ref>[[آیه 60 سوره نحل|سوره نحل، آیه ۶۰.]]</ref>؛ براى کسانى که به روز رستاخیز ایمان نمى آورند صفات بد (که به اختیار کسب کرده اند) مى باشد، ولى براى خدا صفات برتر است و او عزیز و حکیم است». مثل در این آیه و امثال آن به معناى توصیف و بیان چگونگى موجودات است و اگر به مثل، مثل مى گویند چون بیانگر حال موردى است که بر آن تطبیق مى شود، ولذا آن جا که مشرکان پیامبر را مسحور خواندند و گفتند: {{متن قرآن|«... إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلَّا رَجُلًا مَسْحُورًا»}}<ref>[[آیه 8 سوره فرقان|سوره فرقان، آیه ۸.]]</ref>. خدا توصیف آنها را با لفظ ضرب المثل مى خواند و مى فرماید: «{{متن قرآن|انْظُرْ كَيْفَ ضَرَبُوا لَكَ الْأَمْثَالَ ...}}<ref>[[آیه 48 سوره اسراء|سوره اسراء، آیه ۴۸.]]</ref>؛ بنگر چگونه تو را توصیف مى کنند ...». بنابراین ضرب المثل در این آیه غیر از ضرب المثل در محاورات ماست.
 در این [[آیه]]، خلقت آسمان و زمین که بیانگر صفات کمال است، مَثَل اعلى توصیف شده و آن را دلیل بر امکان اعاده انسان‌ها گرفته است، زیرا کسى که بر چنین آفرینش تواناست، بر اعاده [[انسان]] نیز توانا خواهد بود.
-باید دانست اعلى مأخوذ از «علوّ» به معنى رفعت و بلندى است؛ [[ابن فارس]] مى گوید: «علو» یک معنى بیش ندارد و آن دلیل بر ارتفاع و بلندى است. طبعاً مقصود از اعلى آن گاه که به عنوان صفت ذکر مى شود، بلندى از نظر رتبه و درجه وجود است، زیرا مفروض این است که او مبدأ آفرینش و محیط بر آن مى باشد، قهراً وجود بى حدّ او بالاتر و برتر از وجود محدود خواهد بود; از این جهت صاحب این اسم باید از هر اسمى که لایق مقام او نیست، تنزیه شود چنان که فرمود: {{متن قرآن|«سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الْأَعْلَى»}}<ref>[[آیه 1 سوره اعلی|سوره اعلی، آیه ۱.]]</ref>؛ نام خدایت را که برتر است، تنزیه کن». یعنى چون ذات او اعلى است، طبعاً باید اسم او نیز از هر نقصى تنزیه شود.
+باید دانست اعلى مأخوذ از «علوّ» به معنى رفعت و بلندى است؛ [[ابن فارس]] مى گوید: «علو» یک معنى بیش ندارد و آن دلیل بر ارتفاع و بلندى است. طبعاً مقصود از اعلى آن گاه که به عنوان صفت ذکر مى شود، بلندى از نظر رتبه و درجه وجود است، زیرا مفروض این است که او مبدأ آفرینش و محیط بر آن مى باشد، قهراً وجود بى حدّ او بالاتر و برتر از وجود محدود خواهد بود; از این جهت صاحب این اسم باید از هر اسمى که لایق مقام او نیست، تنزیه شود چنان که فرمود: «{{متن قرآن|سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الْأَعْلَى}}<ref name=":۰" />؛ نام خدایت را که برتر است، تنزیه کن». یعنى چون ذات او اعلى است، طبعاً باید اسم او نیز از هر نقصى تنزیه شود.
 و به دیگر سخن: چون وجود او اعلى است، باید اسم و صفت او نیز با او هماهنگ باشد، زیرا اسم از واقعیتى در مسمّى حکایت مى کند و موجود اعلى نمى تواند اسمى داشته باشد که با کمال او هماهنگ نباشد. از این جهت، هر صفت کمالى که در جهان تصور مى شود مانند حیات، قدرت، علم، ملک و جود و کرم، خدا سهم برتر و بالاتر را دارد و دیگران سهم کمتر و غیر برتر.
-[[شیخ صدوق]] در تفسیر اعلى دو احتمال داده است، یکى این که به معنى قاهر باشد، و مى گوید شاهد آن آیه زیر است: «{{متن قرآن|... لَا تَخَفْ إِنَّكَ أَنْتَ الْأَعْلَىٰ}}<ref>[[آیه 68 سوره طه|سوره طه، آیه ۶۸.]]</ref>؛ اى [[موسى]] مترس تو قاهر و غالبى». احتمال دیگر این که مقصود متعالى بودن خدا از داشتن شبیه و نظیر است، چنانکه مى فرماید: {{متن قرآن|«... وَتَعَالَىٰ عَمَّا يُشْرِكُونَ»}}<ref>[[آیه 18 سوره یونس|سوره یونس،آیه ۱۸.]]</ref> .<ref>شیخ صدوق، التوحید، ص۱۹۸.</ref>
+[[شیخ صدوق]] در تفسیر اعلى دو احتمال داده است، یکى این که به معنى قاهر باشد، و مى گوید شاهد آن آیه زیر است: «{{متن قرآن|... لَا تَخَفْ إِنَّكَ أَنْتَ الْأَعْلَىٰ}}<ref>[[آیه 68 سوره طه|سوره طه، آیه ۶۸.]]</ref>؛ اى [[موسى]] مترس تو قاهر و غالبى». احتمال دیگر این که مقصود متعالى بودن خدا از داشتن شبیه و نظیر است، چنانکه مى فرماید: {{متن قرآن|«... وَتَعَالَىٰ عَمَّا يُشْرِكُونَ»}}<ref>[[آیه 18 سوره یونس|سوره یونس، آیه ۱۸.]]</ref> .<ref>شیخ صدوق، التوحید، ص۱۹۸.</ref>
 ظاهر این است که اعلى به معنى برتر از همه جهات است و یک چنین علوّ و برترى دو معنى مزبور را به دنبال دارد، هم قاهریت و هم تنزیه از مثل و مانند.

@@ سطر ۶: / سطر ۶: @@
 «[[افق]]» به معنای کرانه، ناحیه و نهایت آنچه از اطراف چیزی پیدا باشد و «أعلی» به معنای برتر و «مبین» به معنای روشن و آشکار آمده است، بنابراین افق اعلی به معنای ناحیه برتر و افق مبین به معنای ناحیه آشکار است.<ref>مفردات، ص۷۹، مقاییس اللغه؛ ج۱، ص۱۱۴؛ لغت‌نامه، ج۲، ص۲۶۴۵، «افق»؛ ج۱۲، ص۱۷۷۶۲، «مبین».</ref>
-تعبیر قرآنی «افق أعلی» یک بار در آیه ۷ [[سوره نجم]] و «افق مُبین» نیز - که در نظر بسیاری از مفسران تعبیر دیگری از افق اعلی است -،<ref>مجمع‌البیان، ج۱۰، ص۶۷۷-۶۷۸؛ التفسیرالکبیر، ج۲۸، ص۲۸۵؛ المیزان، ج۲۰، ص۲۱۹.</ref> یک بار در آیه ۲۳ [[سوره تکویر]] بکار رفته است. [[قرآن کریم]] به دریافت [[وحی]] الهی به وسیله [[رسول خدا]] صلی الله علیه وآله در حالی که او -یا [[جبرئیل]] علیه السلام- در افق اعلی قرار داشت، اشاره می‌کند:{{متن قرآن|«عَلَّمَهُ شَدِيدُ الْقُوَىٰ»}} 💠 <ref>[[آیه 5 سوره نجم|سوره نجم، آیه ۵.]]</ref> {{متن قرآن|«وَهُوَ بِالْأُفُقِ الْأَعْلَىٰ»}}<ref>[[آیه 7 سوره نجم|همان، آیه ۷.]]</ref>.
+تعبیر قرآنی «افق أعلی» یک بار در آیه ۷ [[سوره نجم]] و «افق مُبین» نیز - که در نظر بسیاری از مفسران تعبیر دیگری از افق اعلی است -،<ref>مجمع‌البیان، ج۱۰، ص۶۷۷-۶۷۸؛ التفسیرالکبیر، ج۲۸، ص۲۸۵؛ المیزان، ج۲۰، ص۲۱۹.</ref> یک بار در آیه ۲۳ [[سوره تکویر]] بکار رفته است. [[قرآن کریم]] به دریافت [[وحی]] الهی به وسیله [[رسول خدا]] صلی الله علیه وآله در حالی که او -یا [[جبرئیل]] علیه السلام- در افق اعلی قرار داشت، اشاره می‌کند:{{متن قرآن|«عَلَّمَهُ شَدِيدُ الْقُوَىٰ»}} 💠<ref name=":۰">[[آیه 5 سوره نجم|سوره نجم، آیه ۵.]]</ref> {{متن قرآن|«وَهُوَ بِالْأُفُقِ الْأَعْلَىٰ»}}<ref>[[آیه 7 سوره نجم|همان، آیه ۷.]]</ref>.
 در جای دیگر، با تأکید بیان می‌دارد که رسول خدا صلی الله علیه وآله جبرئیل را در افق مبین دید: {{متن قرآن|«وَلَقَدْ رَآهُ بِالْأُفُقِ الْمُبِينِ»}}<ref>[[آیه 23 سوره تکویر|سوره تکویر، آیه ۲۳.]]</ref>.
@@ سطر ۱۴: / سطر ۱۴: @@
 بررسی مجموعه آیات قبل و بعد دو [[آیه]] یاد شده و همچنین آیات هم محتوای اینها در [[قرآن کریم]] (آنجا که با اثبات حقانیت [[وحی]] و [[رسالت]] و [[عصمت]] رسول گرامی، اتهامات وارده از سوی کافران از قبیل سحر، کهانت، شعر و فراگیری قرآن از انسان دیگر... رد می‌شود) بیان کننده این است که مراد از افق اعلی و افق مبین، مرتبه و مقام یا نشئه‌ای ماورای ماده است.
-زیرا در [[سوره نجم]] خداوند سبحان پس از سوگند بر نفی گمراهی و خودمحوری [[پیامبر اسلام|رسول خاتم]] صلی الله علیه و آله، می‌فرماید: آنچه او آورده چیزی جز وحی که از معلم خود آموخته، نیست:{{متن قرآن|«إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحَىٰ»}}<ref>[[آیه 4 سوره نجم|سوره نجم، آیه ۴.]]</ref>. {{متن قرآن|«عَلَّمَهُ شَدِيدُ الْقُوَىٰ»}} 💠 <ref>[[آیه 5 سوره نجم|همان، آیه ۵.]]</ref>. آنگاه در آیات ۱۰ و ۱۱ می‌فرماید: «{{متن قرآن|فَأَوْحَىٰ إِلَىٰ عَبْدِهِ مَا أَوْحَىٰ}}<ref>[[آیه 10 سوره نجم|همان، آیه ۱۰.]]</ref>. {{متن قرآن|مَا كَذَبَ الْفُؤَادُ مَا رَأَىٰ}} 💠 <ref>[[آیه 11 سوره نجم|همان، آیه ۱۱.]]</ref>؛ پس به بنده‌اش آنچه را باید [[وحی]] کند، وحی فرمود. دل [پیامبر] آنچه را دید [[دروغ]] نگفت». و در آیات ۱۳ و ۱۴ می‌فرماید: و قطعاً بار دیگری هم او را دیده است، نزدیک [[سدرة المنتهى|سدرة‌المنتهی]]. همچنین در [[سوره تکویر]] پس از چند سوگند می‌فرماید: قرآن سخن فرشته بزرگواری است نیرومند [که] پیش خداوندِ [[عرش]] دارای منزلت است (سوره تکویر/۱۵ و ۲۰)؛ و در آیه ۲۴ همین سوره سخن از ارتباط [[رسول خدا]] صلی الله علیه وآله با عالم غیب است.
+زیرا در [[سوره نجم]] خداوند سبحان پس از سوگند بر نفی گمراهی و خودمحوری [[پیامبر اسلام|رسول خاتم]] صلی الله علیه و آله، می‌فرماید: آنچه او آورده چیزی جز وحی که از معلم خود آموخته، نیست:{{متن قرآن|«إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحَىٰ»}}<ref>[[آیه 4 سوره نجم|سوره نجم، آیه ۴.]]</ref>. {{متن قرآن|«عَلَّمَهُ شَدِيدُ الْقُوَىٰ»}} 💠<ref name=":۰" />. آنگاه در آیات ۱۰ و ۱۱ می‌فرماید: «{{متن قرآن|فَأَوْحَىٰ إِلَىٰ عَبْدِهِ مَا أَوْحَىٰ}}<ref>[[آیه 10 سوره نجم|همان، آیه ۱۰.]]</ref>. {{متن قرآن|مَا كَذَبَ الْفُؤَادُ مَا رَأَىٰ}} 💠 <ref>[[آیه 11 سوره نجم|همان، آیه ۱۱.]]</ref>؛ پس به بنده‌اش آنچه را باید [[وحی]] کند، وحی فرمود. دل [پیامبر] آنچه را دید [[دروغ]] نگفت». و در آیات ۱۳ و ۱۴ می‌فرماید: و قطعاً بار دیگری هم او را دیده است، نزدیک [[سدرة المنتهى|سدرة‌المنتهی]]. همچنین در [[سوره تکویر]] پس از چند سوگند می‌فرماید: قرآن سخن فرشته بزرگواری است نیرومند [که] پیش خداوندِ [[عرش]] دارای منزلت است (سوره تکویر/۱۵ و ۲۰)؛ و در آیه ۲۴ همین سوره سخن از ارتباط [[رسول خدا]] صلی الله علیه وآله با عالم غیب است.
 بنابراین محتوای آیات قبل و بعدِ دو آیه مورد بحث و مسائلی همچون: وحی، معلم وحی (خداوند سبحان یا جبرئیل)، قلب رسول خدا و رؤیت قلبی او، سدرة‌المنتهی و عرش الهی، مفاهیمی است که تنها با معنویات و مجردّات مناسب بوده و از آن دیدگاه قابل بررسی است. بر این اساس افق اعلی و مبین باید طبق قاعده و همسو با [[سیاق آیات]]، دارای مفهومی همسنخ مفاهیم یاد شده باشد، چنان که [[تفسیر]] «افق مبین» از زبان [[امام صادق]] علیه السلام به «صحرایی در آستان عرش الهی»،<ref>الخصال، ص۵۸۲.</ref> مؤیّد این مطلب است.

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-لفظ '''«الأقرب»''' در [[قرآن|قرآن کریم]] یازده بار آمده و در دو مورد، [[خداوند]] متعال با آن توصیف شده است. چنانکه مى فرماید: «{{متن قرآن|... وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ}}<ref>[[آیه 16 سوره ق|سوره ق، آیه ۱۶.]]</ref>؛... ما به انسان از رگ گردن نزدیک تریم».
+لفظ '''«الأقرب»''' در [[قرآن|قرآن کریم]] یازده بار آمده و در دو مورد، [[خداوند]] متعال با آن توصیف شده است. چنانکه مى فرماید: «{{متن قرآن|... وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ}}<ref name=":1">[[آیه 16 سوره ق|سوره ق، آیه ۱۶.]]</ref>؛... ما به انسان از رگ گردن نزدیک تریم».
 و در آیه دیگر مى فرماید: «{{متن قرآن|وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْكُمْ وَلَٰكِنْ لَا تُبْصِرُونَ}}<ref>[[آیه 85 سوره واقعه|سوره واقعه، آیه ۸۵.]]</ref>؛ ما به محتضر از شما نزدیک تریم و لیکن نمى بینید».
@@ سطر ۹: / سطر ۹: @@
 و در [[سوره مجادله]] آیه هفتم مى فرماید: «{{متن قرآن|... مَا يَكُونُ مِنْ نَجْوَىٰ ثَلَاثَةٍ إِلَّا هُوَ رَابِعُهُمْ وَلَا خَمْسَةٍ إِلَّا هُوَ سَادِسُهُمْ وَلَا أَدْنَىٰ مِنْ ذَٰلِكَ وَلَا أَكْثَرَ إِلَّا هُوَ مَعَهُمْ أَيْنَ مَا كَانُوا ۖ ثُمَّ يُنَبِّئُهُمْ بِمَا عَمِلُوا يَوْمَ الْقِيَامَةِ ۚ إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ}}<ref>[[آیه 7 سوره مجادله|سوره مجادله، آیه ۷.]]</ref>؛ ... نجواى سه نفر نیست مگر این که خدا چهارمى آنها، و نجواى پنج نفر نیست مگر این که خدا ششمین آنها است، و نه کمتر از این عدد و نه فزون تر از آن، مگر این که خدا با آنها است هر کجا باشند. و در روز قیامت آنان را از آنچه که انجام داده اند با خبر مى سازد، خدا به همه چیز دانا است».
-و در آیه دیگر خود را خداى موجود در آسمانها و زمین مى خواند و مى فرماید: {{متن قرآن|«وَهُوَ اللَّهُ فِي السَّمَاوَاتِ وَفِي الْأَرْضِ ۖ يَعْلَمُ سِرَّكُمْ وَجَهْرَكُمْ...»}}<ref>[[آیه 3 سوره انعام|سوره انعام،آیه ۳.]]</ref>.
+و در آیه دیگر خود را خداى موجود در آسمانها و زمین مى خواند و مى فرماید: {{متن قرآن|«وَهُوَ اللَّهُ فِي السَّمَاوَاتِ وَفِي الْأَرْضِ ۖ يَعْلَمُ سِرَّكُمْ وَجَهْرَكُمْ...»}}<ref name=":۰">[[آیه 3 سوره انعام|سوره انعام،آیه ۳.]]</ref>.
 همچنین آیات دیگرى که حاکى از احاطه وجودى و همراهى او با همه چیز است.
@@ سطر ۱۵: / سطر ۱۵: @@
 علماى [[اسلام]] در برابر این آیات به دوگروه تقسیم مى شوند:
-۱. اهل حدیث و در پیشاپیش آنان [[احمد بن حنبل]] و پیروان او؛ این گروه در [[تفسیر]] این آیات راه [[تأویل|تأویل]] را در پیش گرفته اند، در حالى که تأویل و تصرف در ظواهر بر خلاف مسلک آنها است و لذا افراد تأویل گر را «جهمى» و «[[معتزله|معتزلى]]» مى نامند، ولى در این جا این راه را برگزیده اند، و نکته آن این است که آنان خدا را موجودى مستقر در [[عرش]] مى دانند، و مى گویند به حکم «{{متن قرآن|الرَّحْمَٰنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَىٰ}}<ref>[[آیه 5 سوره طه|سوره طه،آیه ۵.]]</ref>؛ خدا بر سریر خود و فوق آسمانها مستقرّ است».<ref>اشعرى، الابانة، ص ۱۸.</ref> وقتى این گروه با چنین آیات حاکى از گستردگى وجود است روبرو مى شوند، انگشت تحیر به دندان مى گیرند، زیرا از یک نظر «[[آیه استواء]]» آنها را بر استقرار خدا در نقطه خاصى دعوت مى کند، در حالى که این آیات خدا را وجود محیط بر همه اشیا توصیف مى نماید، در این صورت چاره ندیدند جز این که راه تأویل را برگزینند و بگویند خدا با دانش خود چهارمین نفر آن سه نفر است، و یا با علم خود ششمین نفر آن پنج نفر است، و در حقیقت علم خدا است که چهار نفر را به پنج نفر و پنج نفر را به شش افزایش مى دهد.
+۱. اهل حدیث و در پیشاپیش آنان [[احمد بن حنبل]] و پیروان او؛ این گروه در [[تفسیر]] این آیات راه [[تأویل|تأویل]] را در پیش گرفته اند، در حالى که تأویل و تصرف در ظواهر بر خلاف مسلک آنها است و لذا افراد تأویل گر را «جهمى» و «[[معتزله|معتزلى]]» مى نامند، ولى در این جا این راه را برگزیده اند، و نکته آن این است که آنان خدا را موجودى مستقر در [[عرش]] مى دانند، و مى گویند به حکم «{{متن قرآن|الرَّحْمَٰنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَىٰ}}<ref>[[آیه 5 سوره طه|سوره طه، آیه ۵.]]</ref>؛ خدا بر سریر خود و فوق آسمانها مستقرّ است».<ref>اشعرى، الابانة، ص ۱۸.</ref> وقتى این گروه با چنین آیات حاکى از گستردگى وجود است روبرو مى شوند، انگشت تحیر به دندان مى گیرند، زیرا از یک نظر «[[آیه استواء]]» آنها را بر استقرار خدا در نقطه خاصى دعوت مى کند، در حالى که این آیات خدا را وجود محیط بر همه اشیا توصیف مى نماید، در این صورت چاره ندیدند جز این که راه تأویل را برگزینند و بگویند خدا با دانش خود چهارمین نفر آن سه نفر است، و یا با علم خود ششمین نفر آن پنج نفر است، و در حقیقت علم خدا است که چهار نفر را به پنج نفر و پنج نفر را به شش افزایش مى دهد.
-وقتى به آیه {{متن قرآن|«وَهُوَ اللَّهُ فِي السَّمَاوَاتِ وَفِي الْأَرْضِ ...»}}<ref>[[آیه 3 سوره انعام|سوره انعام،آیه ۳.]]</ref>. مى رسند، مى گویند: «مقصود «إله من فى السماوات و إله من فى الأرض» است، او خداى آنچه که در آسمانها و زمین است، اگر مى گویند جایى خالى از خدا نیست، مقصود علم او است که براى او مکان خاصى نیست».<ref>ابن حنبل، السنه، ص ۳۴-۳۶.</ref>
+وقتى به آیه {{متن قرآن|«وَهُوَ اللَّهُ فِي السَّمَاوَاتِ وَفِي الْأَرْضِ ...»}}<ref name=":۰" />. مى رسند، مى گویند: «مقصود «إله من فى السماوات و إله من فى الأرض» است، او خداى آنچه که در آسمانها و زمین است، اگر مى گویند جایى خالى از خدا نیست، مقصود علم او است که براى او مکان خاصى نیست».<ref>ابن حنبل، السنه، ص ۳۴-۳۶.</ref>
 خلاصه: چون این گروه «استیلا در عرش» را به معنى استقرار بر سریر تصور کرده اند، سرانجام با معارف [[قرآن]] بازى کرده، و سخن اهل معرفت را نفهمیده و تصور کرده اند که مقصود از احاطه، احاطه مکانى است؛ آن موقع در صدد اعتراض برآمده و مى گویند در جهان ماده جاهاى آلوده هست که شایسته نیست خدا در آن جاها حضور داشته باشد.
@@ سطر ۳۱: / سطر ۳۱: @@
 ممکن است تصور شود که ممکن در حدّ ذات وابسته نیست و وابستگى بر آن عارض مى گردد، ولى این اندیشه باطل است، زیرا نتیجه آن تبدیل واجب به ممکن و مستقل به غیر مستقل است.
-نتیجه این که چنین موجودى که وابستگى جزء ذات او است، پیوسته در محضر واجب بوده و جدا از آن نخواهد بود و حضور او مانند حضور مبصرات نزد بیننده نیست، بلکه به نوعى مانند حضور صور ذهنیه در پیشگاه نفس خلاق است و براى چنین موجودى عزلت ممکن نیست، شاید آیه مبارکه ناظر به همین مطلب است: {{متن قرآن|«يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَرَاءُ إِلَى اللَّهِ ۖ وَاللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ»}}<ref>[[آیه 15 سوره فاطر|سوره فاطر،آیه ۱۵.]]</ref>.
+نتیجه این که چنین موجودى که وابستگى جزء ذات او است، پیوسته در محضر واجب بوده و جدا از آن نخواهد بود و حضور او مانند حضور مبصرات نزد بیننده نیست، بلکه به نوعى مانند حضور صور ذهنیه در پیشگاه نفس خلاق است و براى چنین موجودى عزلت ممکن نیست، شاید آیه مبارکه ناظر به همین مطلب است: {{متن قرآن|«يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَرَاءُ إِلَى اللَّهِ ۖ وَاللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ»}}<ref>[[آیه 15 سوره فاطر|سوره فاطر، آیه ۱۵.]]</ref>.
 یک چنین معیت جز از طریق احاطه وجودى واجب بر ممکن و قیام ممکن با واجب، قابل تفسیر نیست و افراد غیر وارد آن را حلول واجب در ممکن تلقى کرده و همان سخنانى را یادآور مى شوند که [[احمد بن حنبل|ابن حنبل]] و [[ابوالحسن اشعری|اشعرى]] یادآور شدند، غایب نبودن ممکن از خدا، غیر از نفوذ وجود خدا در ذات او، مانند نفوذ آب در گل است و انسان سالک در راه معرفت باید مسائل متعلق به عالم بالا را از مطالعه [[نفس]] و افعال آن به دست آورد. نفس انسانى فاعل است، فعل او نمونه اى از فعل خدا است، او صور را در محیط خود پدید مى آورد، درحالى که صور عین او نیست، ولى از او نیز جدا نمى باشد، در حالى که نفس براى خود مقام و موقعیتى دارد که صور به آن جا راه ندارد، ولى در عین حال، نفس بر فعل خود احاطه دارد و یک لحظه غفلت مایه نابودى آن است.
@@ سطر ۴۱: / سطر ۴۱: @@
 '''تمثیل هایى براى تبیین اقربیت:'''
-[[قرآن]] براى تبیین این اقربیت مثال هایى مى زند که هر یک به گونه اى مى تواند واقعیت آن را روشن سازد. گاهى مى گوید ما به انسان از رگ گردن نزدیک تریم: {{متن قرآن|«... وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ»}}<ref>[[آیه 16 سوره ق|سوره ق،آیه ۱۶.]]</ref>. از آن جا که این رگ مایه حیات انسان است و با قطع شدن آن انسان به صورت جماد در مى آید، خدا نسبت به انسان از این رگ نزدیک تر است. در آیات دیگر اقربیت خدا را به انسان به گونه دیگر بیان مى کند و آن این که خدا از آثار روانى او که در خفاى کامل است، آگاه است چنان که مى فرماید: «{{متن قرآن|... وَنَعْلَمُ مَا تُوَسْوِسُ بِهِ نَفْسُهُ ...}}<ref>[[آیه 16 سوره ق|همان.]]</ref>؛ ... و ما از وسوسه هاى نفس او آگاهیم ...». و در مورد سوم مى فرماید: «{{متن قرآن|... وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَحُولُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَقَلْبِهِ ...}}<ref>[[آیه 24 سوره انفال|سوره انفال،آیه ۲۴.]]</ref>؛ ... خدا میان انسان و قلب او حائل مى شود...».
+[[قرآن]] براى تبیین این اقربیت مثال هایى مى زند که هر یک به گونه اى مى تواند واقعیت آن را روشن سازد. گاهى مى گوید ما به انسان از رگ گردن نزدیک تریم: {{متن قرآن|«... وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ»}}<ref name=":1" />. از آن جا که این رگ مایه حیات انسان است و با قطع شدن آن انسان به صورت جماد در مى آید، خدا نسبت به انسان از این رگ نزدیک تر است. در آیات دیگر اقربیت خدا را به انسان به گونه دیگر بیان مى کند و آن این که خدا از آثار روانى او که در خفاى کامل است، آگاه است چنان که مى فرماید: «{{متن قرآن|... وَنَعْلَمُ مَا تُوَسْوِسُ بِهِ نَفْسُهُ ...}}<ref name=":1" />؛ ... و ما از وسوسه هاى نفس او آگاهیم ...». و در مورد سوم مى فرماید: «{{متن قرآن|... وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَحُولُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَقَلْبِهِ ...}}<ref>[[آیه 24 سوره انفال|سوره انفال، آیه ۲۴.]]</ref>؛ ... خدا میان انسان و قلب او حائل مى شود...».
 هدف از این تمثیل ها تبیین مقام [[قرب الهی|قرب الهى]] و نزدیک ساختن آن معیت عمیق عقلى در لباس مثال است و گرنه مقام ربوبى از نظر اقربیت بالاتر از تمثیل ها است که در این آیات بیان شده است.
@@ سطر ۴۷: / سطر ۴۷: @@
 در روایات پیشوایان [[اسلام]]، قرب قیومى و احاطه وجودى به نحو روشن بیان شده است. [[شیخ کلینی|شیخ کلینى]] از [[امام موسی کاظم علیه السلام|امام کاظم]] (علیه السلام) نقل مى کند که در محضر او گفته شد: گروهى مى اندیشند که خدا به آسمان اول فرود مى آید، امام فرمود: خدا فرود نمى آید و به پایین نیازى ندارد. قریب و بعید در نظر او یکسان است، نه شیئ نزدیکى، از او دور شده و نه دور، نزدیک شده است، یعنى همه موجودات در محضر او حضور یکسان دارند.<ref>کلینى، کافى، ج۱، باب الحرکة، ص۱۲۵، حدیث ۱.</ref>
-مردى به [[امام هادى]] (علیه السلام) نوشت: روایت شده است که خدا در مکانى هست و در مکانى نیست و بر سریر استقرار دارد، امام (علیه السلام) در پاسخ نوشت: «بدان خدایى که در آسمان اول است همان خدایى است که در [[عرش]] است (یعنى او جایگاهى ندارد و بر همه محیط است)، جهان از آنِ او است و همه در برابر علم و قدرت و فرمانروایى و احاطه وجودى او یکسانند».<ref>همان مدرک، ص۱۲۶، حدیث ۴.</ref>
+مردى به [[امام هادى]] (علیه السلام) نوشت: روایت شده است که خدا در مکانى هست و در مکانى نیست و بر سریر استقرار دارد، امام (علیه السلام) در پاسخ نوشت: «بدان خدایى که در آسمان اول است همان خدایى است که در [[عرش]] است (یعنى او جایگاهى ندارد و بر همه محیط است)، جهان از آنِ او است و همه در برابر علم و قدرت و فرمانروایى و احاطه وجودى او یکسانند».<ref>همان، ص۱۲۶، حدیث ۴.</ref>
 ==پانویس==
 <references />

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۵:۵۴
سطر ۲۲:		سطر ۲۲:
	اعتقاد به [[شفاعت]] به اذن خدا، شرک نیست و بی اذن او شرک است: {{متن قرآن\|«... مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ ...»}}<ref>[[آیه 255 سوره بقره\|سوره بقره، آیه ۲۵۵.]]</ref>. بت پرستان، بت را شفیع می دانستند، نه به اذن او، بلکه معتقد بودند اراده بت در اراده حق تغییر می دهد و خدا را به اجرای غیر [[مشیت الهی\|مشیت]] خود وادار می کند. نظیر این، بوسیدن که گاه برای شهوت باشد مانند بوسیدن زن، یا برای محبت باشد مانند بوسیدن فرزند، یا برای حرمت باشد مانند بوسیدن دست بزرگان و بوسیدن خانه خدا و [[حجر الأسود‌‌\|حجر]] و متبرکات دینی، از این قبیل است.		اعتقاد به [[شفاعت]] به اذن خدا، شرک نیست و بی اذن او شرک است: {{متن قرآن\|«... مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ ...»}}<ref>[[آیه 255 سوره بقره\|سوره بقره، آیه ۲۵۵.]]</ref>. بت پرستان، بت را شفیع می دانستند، نه به اذن او، بلکه معتقد بودند اراده بت در اراده حق تغییر می دهد و خدا را به اجرای غیر [[مشیت الهی\|مشیت]] خود وادار می کند. نظیر این، بوسیدن که گاه برای شهوت باشد مانند بوسیدن زن، یا برای محبت باشد مانند بوسیدن فرزند، یا برای حرمت باشد مانند بوسیدن دست بزرگان و بوسیدن خانه خدا و [[حجر الأسود‌‌\|حجر]] و متبرکات دینی، از این قبیل است.

		+	==پانویس==
		+	{{پانویس}}
	==منابع==		==منابع==

@@ سطر ۱۴: / سطر ۱۴: @@
 لفظ «قائم» در قرآن به معنى حافظ و نگهبان نیز استعمال شده است، چنان که مى فرماید: «{{متن قرآن|... وَمِنْهُمْ مَنْ إِنْ تَأْمَنْهُ بِدِينَارٍ لَا يُؤَدِّهِ إِلَيْكَ إِلَّا مَا دُمْتَ عَلَيْهِ قَائِمًا ...}}<ref>[[آیه 75 سوره آل عمران|سوره آل عمران، آیه ۷۵.]]</ref>؛ ... برخى از [[اهل کتاب]] به گونه اى پست هستند که اگر او را به دینارى امین بشمارى (در اختیارش بگذارى) آن را برنمى گرداند، مگر این که بر او مسلط باشى ...».
 ==منابع==
 * منشور جاوید، [[جعفر سبحانی]]، صفحه ۳۱۶-۳۱۷.

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-احمد بن حمد بحرینی معروف به شیخ احمد بحرانی از دانشمندان بزرگ [[اسلام]] در اواخر قرن یازدهم است.
+{{شناسنامه عالم
-==معرفی اجمالی==
+==زندگی‌نامه==
-احمد بحرینی دانشمندی محقق و مجتهدی کامل و عالمی پارسا و [[تقوا|پرهیزکار]] بود. پدرش شیخ محمد بحرینی در علوم [[فلسفه|فلسفی]] و [[ریاضی|ریاضیات]] و هیئت و [[نجوم]] مهارت داشت.
+احمد بحرینی متولد قرن یازدهم هجری است. پدرش شیخ محمد بحرینی، در علوم [[فلسفه|فلسفی]] و [[ریاضی|ریاضیات]] و [[علم هیئت|هیئت]] و نجوم مهارت داشت.
-با توجه به نظریه صاحب تراجم مختلف، وی از بزرگترین علمای [[بحرین|بحرین]] و بلاد در عصر خویش بوده است. صاحب [[روضات الجنات (کتاب)|روضات]] به نقل از [[شیخ یوسف بحرانی|شیخ یوسف بحرینی]] (صاحب لؤلؤة البحرین) چنین می نویسد: «بحرانی دانائی بود که فهمی بسیار کنجکاو داشت، و در پارسائی و بندگی حق و بی اعتنائی به زر و سیم دنیا و پرهیزکاری به عالی ترین درجات انسانی رسیده بود. در فصاحت و [[بلاغت]] و تقریر، گوی سبقت را از اقران ربوده، به قاعده سخن و به مقتضای حال حقایق را بیان نمودی و بر صحایف تحریر در آوردی. او در میان دانشمندان بحرین از همه برتر و من او را افضل علمای آن سامان می دانم. او در مسافرتش به [[اصفهان]] هفته ای دو روز از مجلس [[محقق سبزواری]] به طور خصوصی استفاده می نمود و از محضر [[آقا حسین خوانساری|محقق خوانساری]] نیز بهره ها برد».
+با توجه به نظریه صاحب تراجم مختلف، شیخ احمد بحرانی از بزرگترین علمای [[بحرین|بحرین]] و بلاد در عصر خویش بوده است. صاحب «[[روضات الجنات (کتاب)|روضات الجنات]]» به نقل از [[شیخ یوسف بحرانی|شیخ یوسف بحرینی]] (صاحب لؤلؤة البحرین) چنین می نویسد: «بحرانی دانائی بود که فهمی بسیار کنجکاو داشت، و در پارسائی و بندگی حق و بی‌اعتنائی به زر و سیم دنیا و پرهیزکاری، به عالی ترین درجات انسانی رسیده بود. در فصاحت و [[بلاغت]] و تقریر، گوی سبقت را از اقران ربوده، به قاعده سخن و به مقتضای حال حقایق را بیان نمودی و بر صحایف تحریر درآوردی. او در میان دانشمندان بحرین از همه برتر و من او را افضل علمای آن سامان می دانم. او در مسافرتش به [[اصفهان]] هفته‌ای دو روز از مجلس [[محقق سبزواری]] به طور خصوصی استفاده می نمود و از محضر [[آقا حسین خوانساری|محقق خوانساری]] نیز بهره ها برد».
-[[علامه مجلسى|علامه مجلسی]] در مورد شیخ احمد بحرانی گوید: او را دریای مالامالی از دانش یافتم که کسی تاب برابری با او نداشت، و دانشمند ماهری او را دیدم که کسی در فضل و [[علم]] همتای او نبود.
+[[علامه مجلسى|علامه مجلسی]] در مورد شیخ احمد بحرانی گوید: «او را دریای مالامالی از دانش یافتم که کسی تاب برابری با او نداشت، و او را دانشمند ماهری دیدم که کسی در فضل و [[علم]] همتای او نبود».
 == آثار و تألیفات ==
-* «ریاض الدلایل» در [[فقه]]، که مرحوم آقا [[سید علی طباطبایی|سید علی]] صاحب [[ریاض المسائل]] نام کتاب فقهی خویش را از کتاب معظم له اقتباس نمود.
+* ریاض الدلایل، در [[فقه]]؛ که [[سید علی طباطبایی]] صاحب «[[ریاض المسائل (کتاب)|ریاض المسائل]]» نام اثر فقهی خود را از کتاب او اقتباس نمود.
-* «امور خفیه» را در مسائل [[منطق|منطقی]]؛
+* امور خفیّة، در مسائل [[منطق|منطقی]].
-* رساله ای در وجوب [[نماز جمعه]].
+* رساله‌ای در وجوب [[نماز جمعه]].
 ==منابع==
-* پایگاه شعائر
+*"شیخ احمد بحرانی"، پایگاه شعائر.
-[[رده:علمای قرن یازدهم]]
+[[رده:علمای قرن دوازدهم]][[رده:علماء شیعه]][[رده:فقیهان]][[رده:مدفونین در کاظمین]]

@@ سطر ۴: / سطر ۴: @@
 ==اله در قرآن==
-واژه «إله» ۱۴۷ بار در [[قرآن کریم]] آمده است.<ref>مفاهیم القرآن، ج۶، ص۱۰۹؛ نگرش وحی بر خداشناسی، ج۲، ص۱۱.</ref> که به‌ جز ۳۳ مورد، دیگر موارد کاربرد آن در کلمه اخلاص به‌ صورت {{متن قرآن|«... لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ ...»}}<ref>[[آیه 35 سوره صافات|سوره صافات،آیه ۳۵.]]</ref>. یا همراه با ضمایر منفصل است: {{متن قرآن|«... لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ...»}}<ref>[[آیه 163 سوره بقره|سوره بقره،آیه ۱۶۳.]]</ref>. {{متن قرآن|«... لَا إِلَٰهَ إِلَّا أَنْتَ ...»}}<ref>[[آیه 87 سوره انبیاء|سوره انبیاء،آیه ۸۷.]]</ref>. {{متن قرآن|«... لَا إِلَٰهَ إِلَّا أَنَا...»}}<ref>[[آیه 2 سوره نحل|سوره نحل،آیه ۲.]]</ref>.
+واژه «إله» ۱۴۷ بار در [[قرآن کریم]] آمده است.<ref>مفاهیم القرآن، ج۶، ص۱۰۹؛ نگرش وحی بر خداشناسی، ج۲، ص۱۱.</ref> که به‌ جز ۳۳ مورد، دیگر موارد کاربرد آن در کلمه اخلاص به‌ صورت {{متن قرآن|«... لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ ...»}}<ref>[[آیه 35 سوره صافات|سوره صافات، آیه ۳۵.]]</ref>. یا همراه با ضمایر منفصل است: {{متن قرآن|«... لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ...»}}<ref name=":۰">[[آیه 163 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۱۶۳.]]</ref>. {{متن قرآن|«... لَا إِلَٰهَ إِلَّا أَنْتَ ...»}}<ref>[[آیه 87 سوره انبیاء|سوره انبیاء، آیه ۸۷.]]</ref>. {{متن قرآن|«... لَا إِلَٰهَ إِلَّا أَنَا ...»}}<ref>[[آیه 2 سوره نحل|سوره نحل، آیه ۲.]]</ref>.
   <ref>اسماء و صفات الهی، ج۱، ص۴۳.</ref>
@@ سطر ۱۸: / سطر ۱۸: @@
 *۴. از ریشه لاهَ یَلُوه و در این صورت نیز به معنای پوشیده از چشمهاست.<ref>مفردات، ص۸۳، «اله».</ref>
-بنا بر تصریح برخی، واژه إله از نظر ادبی اسم است و به همین جهت صفت می‌پذیرد؛ مانند: {{متن قرآن|«...إِلَٰهٌ وَاحِدٌ...»}}<ref>[[آیه 163 سوره بقره|سوره بقره،آیه ۱۶۳.]]</ref>. ولی هیچ‌گاه برای اسمی دیگر صفت قرار نمی‌گیرد، مثلا «شیءٌ إله» گفته نمی‌شود. <ref>الکشاف، ج۱، ص۶؛ التبیان، ص۳۳.</ref>
+بنا بر تصریح برخی، واژه إله از نظر ادبی اسم است و به همین جهت صفت می‌پذیرد؛ مانند: {{متن قرآن|«...إِلَٰهٌ وَاحِدٌ...»}}<ref name=":۰" />. ولی هیچ‌گاه برای اسمی دیگر صفت قرار نمی‌گیرد، مثلا «شیءٌ إله» گفته نمی‌شود. <ref>الکشاف، ج۱، ص۶؛ التبیان، ص۳۳.</ref>
 وزن «فِعال» در إله به معنای «مفعول» است؛<ref>المصباح، ص۱۹-۲۰؛ الاسماء الحسنی، ص۵۹.</ref> اما برخی آن را به گونه حقیقی برنمی‌تابند، بلکه افاده معنای مفعولی را از باب غلبه استعمال معرفی می‌کنند.<ref>التحقیق، ج۱، ص۱۲۰، «اله».</ref>
@@ سطر ۴۲: / سطر ۴۲: @@
 برخی اسم «[[الله]]» را مرتبه خاصی از اسم «إله» و در نتیجه مرتبه إله را بالاتر از مرتبه الله دانسته‌اند، از آن جهت که إله را اسم مرتبه‌ای از وجود خداوند معرفی کرده‌اند که ادراک آن مرتبه وجودی جز به همین مقدار که آن را از حد ابطال و عدم خارج سازیم ممکن نیست؛ ولی‌ الله را اسم مرتبه‌ای دانسته‌اند که می‌توان آفرینش و افعال دیگر را بدو منتسب کرد و نسبت دادن آفرینش، [[رزق]]، زنده ساختن و میراندن به الله و نه به إله را در آیات [[قرآن کریم]] نشانه‌ای بر همین نکته گرفته‌اند.<ref>شرح اسماءالحسنی، ص۴۱.</ref>
-در قرآن‌ مجید واژه إله هم در معبود راستین و حقیقی (خداوند): {{متن قرآن|«وَإِلَٰهُكُمْ إِلَٰهٌ وَاحِدٌ...»}}<ref>[[آیه 163 سوره بقره|سوره بقره،آیه ۱۶۳.]]</ref>. و هم در معبودهای پنداری و دروغین:<ref>قاموس قرآن، ج۱، ص۹۷.</ref> {{متن قرآن|«الَّذِينَ يَجْعَلُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَٰهًا آخَرَ...»}}<ref>[[آیه 96 سوره حجر|سوره حجر،آیه ۹۶.]]</ref>. به‌کار رفته است، بلکه بر آنچه مورد [[عبادت]] قرار گرفته و نزد او خضوع می‌شود، اعم از عاقل و غیرعاقل اطلاق شده است.<ref>التحقیق، ج۱، ص۱۲۰.</ref>
+در قرآن‌ مجید واژه إله هم در معبود راستین و حقیقی (خداوند): {{متن قرآن|«وَإِلَٰهُكُمْ إِلَٰهٌ وَاحِدٌ ...»}}<ref name=":۰" />. و هم در معبودهای پنداری و دروغین:<ref>قاموس قرآن، ج۱، ص۹۷.</ref> {{متن قرآن|«الَّذِينَ يَجْعَلُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَٰهًا آخَرَ ...»}}<ref>[[آیه 96 سوره حجر|سوره حجر، آیه ۹۶.]]</ref>. به‌کار رفته است، بلکه بر آنچه مورد [[عبادت]] قرار گرفته و نزد او خضوع می‌شود، اعم از عاقل و غیرعاقل اطلاق شده است.<ref>التحقیق، ج۱، ص۱۲۰.</ref>
-بیشترین کاربرد واژه إله در ضمن کلمه اخلاص (لا اِلهَ اِلّا اللّه) است که مفاد آن همان محور کلی و بنیادین پیام قرآن، یعنی [[توحید در عبادت]] است.<ref>تفسیر نمونه، ج۲۰، ص۱۱.</ref> زیرا از یک سو از منظر قرآن کریم اصل وجود خداوند مسلّم و تردیدناپذیر است: {{متن قرآن|«...أَفِي اللَّهِ شَكٌّ فَاطِرِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ...»}}<ref>[[آیه 10 سوره ابراهیم|سوره ابراهیم،آیه ۱۰.]]</ref> و [[توحید ذاتی]] او نیز با اندک توجه عقلی روشن است، زیرا خداوند وجودی نامحدود است و فرض دو یا چند وجود غیرمحدود ممکن نیست.
+بیشترین کاربرد واژه إله در ضمن کلمه اخلاص (لا اِلهَ اِلّا اللّه) است که مفاد آن همان محور کلی و بنیادین پیام قرآن، یعنی [[توحید در عبادت]] است.<ref>تفسیر نمونه، ج۲۰، ص۱۱.</ref> زیرا از یک سو از منظر قرآن کریم اصل وجود خداوند مسلّم و تردیدناپذیر است: {{متن قرآن|«... أَفِي اللَّهِ شَكٌّ فَاطِرِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ...»}}<ref>[[آیه 10 سوره ابراهیم|سوره ابراهیم، آیه ۱۰.]]</ref> و [[توحید ذاتی]] او نیز با اندک توجه عقلی روشن است، زیرا خداوند وجودی نامحدود است و فرض دو یا چند وجود غیرمحدود ممکن نیست.
-از سویی دیگر، بت‌پرستان با اقرار به وجود خداوند، گرفتار [[شرک]] در عبادت بوده و بتها را شفیع قرار داده و برای نزدیک شدن به خداوند آنها را پرستش می‌کرده‌اند: {{متن قرآن|«... مَا نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِيُقَرِّبُونَا إِلَى اللَّهِ زُلْفَىٰ ...»}}<ref>[[آیه 3 سوره زمر|سوره زمر،آیه ۳.]]</ref>. قرآن [[توحید عبادی]] و نفی هر معبودی غیر از خداوند را بر مسئله توحید در خالقیت و ربوبیت مبتنی ساخته: {{متن قرآن|«ذَٰلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ خَالِقُ كُلِّ شَيْءٍ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ...»}}<ref>[[آیه 62 سوره غافر|سوره غافر،آیه ۶۲.]]</ref>. {{متن قرآن|«... هَلْ مِنْ خَالِقٍ غَيْرُ اللَّهِ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ ۚ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ۖ فَأَنَّىٰ تُؤْفَكُونَ»}}<ref>[[آیه 3 سوره فاطر|سوره فاطر،آیه ۳.]]</ref>. و پرستش هر گونه إله دیگری را فاقد [[برهان]] و به کلی مردود دانسته: {{متن قرآن|«وَمَنْ يَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلَٰهًا آخَرَ لَا بُرْهَانَ لَهُ بِهِ ...»}}<ref>[[آیه 117 سوره مؤمنون|سوره مؤمنون،آیه ۱۱۷.]]</ref>. و آن را مستوجب [[عذاب]] الهی معرفی کرده است: {{متن قرآن|«وَلَا تَجْعَلْ مَعَ اللَّهِ إِلَٰهًا آخَرَ فَتُلْقَىٰ فِي جَهَنَّمَ ...»}}<ref>[[آیه 39 سوره اسراء|سوره اسراء،آیه ۳۹.]]</ref>.
+از سویی دیگر، بت‌پرستان با اقرار به وجود خداوند، گرفتار [[شرک]] در عبادت بوده و بتها را شفیع قرار داده و برای نزدیک شدن به خداوند آنها را پرستش می‌کرده‌اند: {{متن قرآن|«... مَا نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِيُقَرِّبُونَا إِلَى اللَّهِ زُلْفَىٰ ...»}}<ref>[[آیه 3 سوره زمر|سوره زمر، آیه ۳.]]</ref>. قرآن [[توحید عبادی]] و نفی هر معبودی غیر از خداوند را بر مسئله توحید در خالقیت و ربوبیت مبتنی ساخته: {{متن قرآن|«ذَٰلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ خَالِقُ كُلِّ شَيْءٍ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ...»}}<ref>[[آیه 62 سوره غافر|سوره غافر، آیه ۶۲.]]</ref>. {{متن قرآن|«... هَلْ مِنْ خَالِقٍ غَيْرُ اللَّهِ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ ۚ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ۖ فَأَنَّىٰ تُؤْفَكُونَ»}}<ref>[[آیه 3 سوره فاطر|سوره فاطر، آیه ۳.]]</ref>. و پرستش هر گونه إله دیگری را فاقد [[برهان]] و به کلی مردود دانسته: {{متن قرآن|«وَمَنْ يَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلَٰهًا آخَرَ لَا بُرْهَانَ لَهُ بِهِ ...»}}<ref>[[آیه 117 سوره مؤمنون|سوره مؤمنون، آیه ۱۱۷.]]</ref>. و آن را مستوجب [[عذاب]] الهی معرفی کرده است: {{متن قرآن|«وَلَا تَجْعَلْ مَعَ اللَّهِ إِلَٰهًا آخَرَ فَتُلْقَىٰ فِي جَهَنَّمَ ...»}}<ref>[[آیه 39 سوره اسراء|سوره اسراء، آیه ۳۹.]]</ref>.
 به گفته [[راغب اصفهانی]] حق آن بود که واژه إله جمع بسته نشود، زیرا جز خداوند معبودی نیست، ولی عربها به سبب اعتقاد به معبودهای متعدد آن را جمع بسته‌اند.<ref>مفردات، ص۸۳، «اله».</ref>

@@ سطر ۹: / سطر ۹: @@
 ==چگونگی الواح حضرت موسی==
-هنگامی که خداوند [[حضرت موسی]] علیه السلام را به میعادگاه خود فراخواند، با برگزیدن وی به پیامبری، مجموعه‌ای از دستورات خویش را در الواحی برای او فرستاد تا قوم خود را به عمل به فرمانهای خداوند و محتوای آنها فراخواند:{{متن قرآن|«{{آیه|7|144}} 💠<ref>[[آیه 144 سوره اعراف|سوره اعراف، آیه ۱۴۴.]]</ref> {{آیه|7|145}}<ref>[[آیه 145 سوره اعراف|همان، آیه ۱۴۵.]]</ref>»}}.
+هنگامی که خداوند [[حضرت موسی]] علیه السلام را به میعادگاه خود فراخواند، با برگزیدن وی به پیامبری، مجموعه‌ای از دستورات خویش را در الواحی برای او فرستاد تا قوم خود را به عمل به فرمانهای خداوند و محتوای آنها فراخواند:{{متن قرآن|«{{آیه|7|144}} 💠<ref>[[آیه 144 سوره اعراف|سوره اعراف، آیه ۱۴۴.]]</ref> {{آیه|7|145}}<ref name=":۰">[[آیه 145 سوره اعراف|همان، آیه ۱۴۵.]]</ref>»}}.
 در کتاب مقدس نیز آمده است که خداوند از [[حضرت موسی]] علیه السلام خواست تا بر کوه بالا رفته، قوانین و دستوراتی را که بر لوحهای سنگی نوشته شده، فراگرفته و آنها را به [[بنی اسرائیل|بنی‌اسرائیل]] بیاموزد. موسی نیز به همراه [[یوشع بن نون|حضرت یوشع]] به سوی کوه حرکت کرده به بزرگان قوم خود فرمان داد همانجا منتظر او بوده و در مشکلات با [[حضرت هارون علیه السلام|هارون]] مشورت کنند.<ref>کتاب مقدس، خروج۲۴: ۱۲-۱۵.</ref>
@@ سطر ۲۳: / سطر ۲۳: @@
 ==محتوای الواح==
-در [[قرآن]] محتوای الواح [[حضرت موسی علیه السلام|موسی]]، پند و اندرز و بیان همه امور معرفی شده است: {{متن قرآن|«وَكَتَبْنَا لَهُ فِي الْأَلْوَاحِ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ مَوْعِظَةً وَتَفْصِيلًا لِكُلِّ شَيْءٍ ...»}}<ref>[[آیه 145 سوره اعراف|سوره اعراف، آیه ۱۴۵.]]</ref>. مفسران درباره نسبت کتابت به خداوند (كَتَبْنَا) در این آیه گفته‌اند: این نسبت یا بدین جهت است که کتابت به صورت نقش در الواح به قدرت خداوند بوده است.<ref>البحر المحیط، ج۵، ص۱۶۹؛ نمونه، ج۶، ص۳۶۳.</ref> یا این که این کار به امر و [[وحی]] خدا صورت گرفته و کاتب آن فرشته‌ای بوده است.<ref>التفسیر الکبیر، ج۱۴، ص۲۳۶؛ البحرالمحیط، ج۵، ص۱۶۹؛ روح‌المعانی، مج۶، ج۹، ص۸۵.</ref>
+در [[قرآن]] محتوای الواح [[حضرت موسی علیه السلام|موسی]]، پند و اندرز و بیان همه امور معرفی شده است: {{متن قرآن|«وَكَتَبْنَا لَهُ فِي الْأَلْوَاحِ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ مَوْعِظَةً وَتَفْصِيلًا لِكُلِّ شَيْءٍ ...»}}<ref name=":۰" />. مفسران درباره نسبت کتابت به خداوند (كَتَبْنَا) در این آیه گفته‌اند: این نسبت یا بدین جهت است که کتابت به صورت نقش در الواح به قدرت خداوند بوده است.<ref>البحر المحیط، ج۵، ص۱۶۹؛ نمونه، ج۶، ص۳۶۳.</ref> یا این که این کار به امر و [[وحی]] خدا صورت گرفته و کاتب آن فرشته‌ای بوده است.<ref>التفسیر الکبیر، ج۱۴، ص۲۳۶؛ البحرالمحیط، ج۵، ص۱۶۹؛ روح‌المعانی، مج۶، ج۹، ص۸۵.</ref>
 در کتاب مقدس نیز آمده است: هنگامی که خدا در [[طور سینا|کوه‌ سینا]] گفتگوی خود را با موسی به پایان رسانید آن دو لوح سنگی را که با انگشت خود ده فرمان بر روی آنها نوشته بود، به موسی داد.<ref>کتاب مقدس، خروج ۳۱:۱۸.</ref>؛ ولی به نظر می‌رسد نسبت «کتابت» در این [[آیه]] به خداوند، مانند دیگر مواردی که در قرآن خداوند کارها را به خود نسبت می‌دهد، به معنای وقوع این کار به امر الهی است.
-اما در [[تفسیر]] {{متن قرآن|«...مِنْ كُلِّ شَيْءٍ مَوْعِظَةً وَتَفْصِيلًا لِكُلِّ شَيْءٍ...»}} برخی از مفسران به بیان مصادیق «کلِّ شَیءٍ» پرداخته و آن را شامل دستوراتی مانند [[شرک]] نورزیدن به خداوند، خودداری از [[سوگند]] دروغ و بزرگداشت والدین، می‌دانند.<ref>جامع‌البیان، مج۶، ج۹، ص۷۸؛ البحرالمحیط، ج۵، ص۱۷۰.</ref> گروهی دیگر گفته‌اند: «مِن کُلِّ شَیء» عبارت از هر چیز مورد نیاز در امر دین موسی و {{متن قرآن|«... مَوْعِظَةً وَتَفْصِيلًا لِكُلِّ شَيْءٍ ...»}} تفسیر «کُلِّ شَیء» است؛ یعنی خداوند همه اوامر و نواهی، حلالها و حرامها، عبرتها و اخبار و جز آنها را برای موسی فرستاده است.<ref>جامع‌البیان، مج۶، ج۹، ص۷۷؛ مجمع‌البیان، ج۴، ص۷۳۳؛ التفسیرالکبیر، ج۱۴، ص۲۳۷.</ref>
+اما در [[تفسیر]] {{متن قرآن|«... مِنْ كُلِّ شَيْءٍ مَوْعِظَةً وَتَفْصِيلًا لِكُلِّ شَيْءٍ ...»}} برخی از مفسران به بیان مصادیق «کلِّ شَیءٍ» پرداخته و آن را شامل دستوراتی مانند [[شرک]] نورزیدن به خداوند، خودداری از [[سوگند]] دروغ و بزرگداشت والدین، می‌دانند.<ref>جامع‌البیان، مج۶، ج۹، ص۷۸؛ البحرالمحیط، ج۵، ص۱۷۰.</ref> گروهی دیگر گفته‌اند: «مِن کُلِّ شَیء» عبارت از هر چیز مورد نیاز در امر دین موسی و {{متن قرآن|«... مَوْعِظَةً وَتَفْصِيلًا لِكُلِّ شَيْءٍ ...»}} تفسیر «کُلِّ شَیء» است؛ یعنی خداوند همه اوامر و نواهی، حلالها و حرامها، عبرتها و اخبار و جز آنها را برای موسی فرستاده است.<ref>جامع‌البیان، مج۶، ج۹، ص۷۷؛ مجمع‌البیان، ج۴، ص۷۳۳؛ التفسیرالکبیر، ج۱۴، ص۲۳۷.</ref>
-اما ظاهراً خداوند محتویات الواح را در دو بخش تنظیم کرده است: بخشی پند و اندرز (موعظة) و بخشی دیگر تفصیل هر آنچه دانستن آن لازم است: {{متن قرآن|«... وَتَفْصِيلًا لِكُلِّ شَيْءٍ...»}}؛ زیرا کلمه «مِن» در تعبیر «مِن کُلّ شَیء» با توجه به [[سیاق آیات|سیاق]] جمله تبعیض را می‌رساند و واژه «مَوعِظَةً» بیان «کُلِّ شَیء» بوده و جمله «وَتَفْصِيلًا لِكُلِّ شَيْءٍ» عطف بر آن است و بکارگیری «تَفصیلاً» به صورت نکره، برای افاده ابهام و تبعیض است؛ چون نه حضرت موسی، خاتم انبیاست و نه آیینش، آخرین و کامل‌ترین آیین بوده و مسلماً در آن هنگام به مقدار نیاز و استعداد مردم احکام الهی نازل شده است، از این‌ رو می‌توان معنای [[آیه]] را چنین دانست که ما برای [[حضرت موسی|موسی]] در الواح گزیده‌ای از هر چیز نگاشتیم؛ یعنی برای او مقداری موعظه و مقداری لازم از هر مطلب اعتقادی و عملی فروفرستادیم. پس اگر مراد از الواح، تورات باشد، آیه به خوبی بر نقص و ناکافی بودن این کتاب نسبت به معارف و شرایع مورد نیاز بشر، دلالت دارد.<ref>روح‌المعانی، مج۶، ج۹، ص۸۴؛ المیزان، ج۸، ص۲۴۵؛ نمونه، ج۶، ص۳۶۴.</ref>
+اما ظاهراً خداوند محتویات الواح را در دو بخش تنظیم کرده است: بخشی پند و اندرز (موعظة) و بخشی دیگر تفصیل هر آنچه دانستن آن لازم است: {{متن قرآن|«... وَتَفْصِيلًا لِكُلِّ شَيْءٍ ...»}}؛ زیرا کلمه «مِن» در تعبیر «مِن کُلّ شَیء» با توجه به [[سیاق آیات|سیاق]] جمله تبعیض را می‌رساند و واژه «مَوعِظَةً» بیان «کُلِّ شَیء» بوده و جمله «وَتَفْصِيلًا لِكُلِّ شَيْءٍ» عطف بر آن است و بکارگیری «تَفصیلاً» به صورت نکره، برای افاده ابهام و تبعیض است؛ چون نه حضرت موسی، خاتم انبیاست و نه آیینش، آخرین و کامل‌ترین آیین بوده و مسلماً در آن هنگام به مقدار نیاز و استعداد مردم احکام الهی نازل شده است، از این‌ رو می‌توان معنای [[آیه]] را چنین دانست که ما برای [[حضرت موسی|موسی]] در الواح گزیده‌ای از هر چیز نگاشتیم؛ یعنی برای او مقداری موعظه و مقداری لازم از هر مطلب اعتقادی و عملی فروفرستادیم. پس اگر مراد از الواح، تورات باشد، آیه به خوبی بر نقص و ناکافی بودن این کتاب نسبت به معارف و شرایع مورد نیاز بشر، دلالت دارد.<ref>روح‌المعانی، مج۶، ج۹، ص۸۴؛ المیزان، ج۸، ص۲۴۵؛ نمونه، ج۶، ص۳۶۴.</ref>
 برخی از روایات نیز در ذیل این آیه گفته‌اند: خداوند همه چیز را برای موسی ننوشت. [[امام صادق]] علیه السلام می فرماید: عبارت‌ «مِنْ کلِّ شَی‌ءٍ»، بیانگر آن است که خداوند تمام امور را براى موسى علیه السلام بیان نکرده است.<ref>تفسیر نورالثقلین.</ref>
@@ سطر ۳۷: / سطر ۳۷: @@
 ==وظیفه قوم موسی درباره الواح==
-چون الواح، دستورات الهی به [[حضرت موسی علیه السلام|موسی]] علیه السلام و قوم او را دربرداشته، خداوند از وی خواست تا آنها را با قوت و جدیت تمام برگرفته و به قوم خود فرمان دهد تا از میان آنها بهترین را برگزینند: {{متن قرآن|«... فَخُذْهَا بِقُوَّةٍ وَأْمُرْ قَوْمَكَ يَأْخُذُوا بِأَحْسَنِهَا...»}}<ref>[[آیه 145 سوره اعراف|سوره اعراف، آیه ۱۴۵.]]</ref>.
+چون الواح، دستورات الهی به [[حضرت موسی علیه السلام|موسی]] علیه السلام و قوم او را دربرداشته، خداوند از وی خواست تا آنها را با قوت و جدیت تمام برگرفته و به قوم خود فرمان دهد تا از میان آنها بهترین را برگزینند: {{متن قرآن|«... فَخُذْهَا بِقُوَّةٍ وَأْمُرْ قَوْمَكَ يَأْخُذُوا بِأَحْسَنِهَا ...»}}<ref name=":۰" />.
 برخی مفسران ذیل این آیه گفته‌اند: محکم گرفتن کنایه از این است که آن را شوخی و بی‌اهمیت نشمارند؛ بلکه آن را جدّی گرفته، با احتیاط به آن عمل کنند، زیرا اگر کسی امری را جدّی بداند قهراً همه نیروی خود را در نگهداری آن بکار می‌گیرد.<ref>جامع‌البیان، مج۶، ج۹، ص۷۸-۷۹؛ البحر المحیط، ج۵، ص۱۷۱؛ المیزان، ج۸، ص۲۴۵.</ref> گروهی دیگر گفته‌اند: چون این الواح دربرگیرنده احکام و دستورات جدیدی، برخلاف احکام رایج نزد فرعونیان و قوم بت‌پرست بوده، خداوند به [[حضرت موسی]] علیه السلام فرمود: تا در فراگیری آن عزمی قوی و اراده‌ای استوار داشته باشد.<ref>تفسیر مراغی، مج۳، ج۹، ص۶۱؛ البحرالمیحط، ج۵، ص۱۷۱؛ الفرقان، ج۹، ص۳۰۱.</ref>
-امّا درباره جمله {{متن قرآن|«...أْمُرْ قَوْمَكَ يَأْخُذُوا بِأَحْسَنِهَا...»}} [[شیخ طبرسی]] و برخی دیگر از مفسران معتقدند مراد از «أحسنها» واجبات و مستحبات است، زیرا این دو از مباحات بهتر است.<ref>تفسیر ماوردی، ج۲، ص۲۶۰؛ التبیان، ج۴، ص۵۴۰؛ مجمع‌البیان، ج۴، ص۷۳۴.</ref> مفسرانی دیگر بدین معنا گرفته‌اند که ناسخها را فراگرفته و منسوخها را رها کنید.<ref>تفسیر ماوردی، ج۲، ص۲۶۰؛ التبیان، ج۴، ص۵۴۰؛ مجمع‌البیان، ج۴، ص۷۳۴.</ref> گروهی نیز بر این باورند که کلمه افعل تفضیل در اینجا به معنای صفت مشبهه، یعنی «احسن» به معنای «حَسَن» بوده و به نیکی و حُسن همه دستورات آن، اشاره دارد.<ref>مجمع‌البیان، ج۴، ص۷۳۴؛ نمونه، ج۶، ص۳۶۵.</ref> احتمال دیگر این که در میان دستورات، اموری مانند [[قصاص]]، [[مباح]] و اموری دیگر مانند عفو و گذشت از آن بهتر معرفی شده باشد و قوم موسی علیه السلام به عمل به آنچه بهتر است، دعوت شده باشند.<ref>التبیان، ج۴، ۵۴۰؛ روح‌المعانی، مج۶، ج۹، ص۸۷؛ نمونه، ج۶، ص۳۶۵.</ref>
+امّا درباره جمله {{متن قرآن|«... أْمُرْ قَوْمَكَ يَأْخُذُوا بِأَحْسَنِهَا ...»}} [[شیخ طبرسی]] و برخی دیگر از مفسران معتقدند مراد از «أحسنها» واجبات و مستحبات است، زیرا این دو از مباحات بهتر است.<ref>تفسیر ماوردی، ج۲، ص۲۶۰؛ التبیان، ج۴، ص۵۴۰؛ مجمع‌البیان، ج۴، ص۷۳۴.</ref> مفسرانی دیگر بدین معنا گرفته‌اند که ناسخها را فراگرفته و منسوخها را رها کنید.<ref>تفسیر ماوردی، ج۲، ص۲۶۰؛ التبیان، ج۴، ص۵۴۰؛ مجمع‌البیان، ج۴، ص۷۳۴.</ref> گروهی نیز بر این باورند که کلمه افعل تفضیل در اینجا به معنای صفت مشبهه، یعنی «احسن» به معنای «حَسَن» بوده و به نیکی و حُسن همه دستورات آن، اشاره دارد.<ref>مجمع‌البیان، ج۴، ص۷۳۴؛ نمونه، ج۶، ص۳۶۵.</ref> احتمال دیگر این که در میان دستورات، اموری مانند [[قصاص]]، [[مباح]] و اموری دیگر مانند عفو و گذشت از آن بهتر معرفی شده باشد و قوم موسی علیه السلام به عمل به آنچه بهتر است، دعوت شده باشند.<ref>التبیان، ج۴، ۵۴۰؛ روح‌المعانی، مج۶، ج۹، ص۸۷؛ نمونه، ج۶، ص۳۶۵.</ref>
 [[علامه طباطبایی]] گرفتن أحسن را کنایه از حسن ملازمت در آن امور دانسته و در بیان وجه این کنایه می‌گوید: اگر کسی همواره در کارهایش در پی خوبی باشد، طبعاً از خوب و بد هر چیز و هر عمل، خوب آن را برمی‌گزیند و همچنین [[غریزه]] زیباپسند انسان او را وامی‌دارد تا از میان خوبها، خوب‌تر را برگزیند. بنابراین معنای جمله این است که به قوم خود فرمان ده تا از گناهان دوری کرده، حسناتی را که خداوند به سوی آن راهنمایی می‌کند، ملازمت کنند.<ref>المیزان، ج ۸، ص۲۴۶.</ref>
-اما قوم [[حضرت موسی]] علیه السلام پس از رفتن وی به میقات، با حیله‌های «[[سامری]]» از زیورهای خود، مجسمه‌ای به شکل گوساله ساخته و به پرستش آن پرداختند. هنگامی که موسی از نافرمانی و سرپیچی قومش آگاه شد، به سوی آنان بازگشت و با توبیخ و مذمت آنها از شدّت خشم الواح را افکند، موی سر برادرش [[حضرت هارون علیه السلام|هارون]] را گرفت و به سوی خود کشید: {{متن قرآن|«وَلَمَّا رَجَعَ مُوسَىٰ إِلَىٰ قَوْمِهِ غَضْبَانَ أَسِفًا قَالَ بِئْسَمَا خَلَفْتُمُونِي مِنْ بَعْدِي ۖ أَعَجِلْتُمْ أَمْرَ رَبِّكُمْ ۖ وَأَلْقَى الْأَلْوَاحَ وَأَخَذَ بِرَأْسِ أَخِيهِ يَجُرُّهُ إِلَيْهِ...»}}<ref>[[آیه 150 سوره اعراف|سوره اعراف، آیه ۱۵۰.]]</ref>.
+اما قوم [[حضرت موسی]] علیه السلام پس از رفتن وی به میقات، با حیله‌های «[[سامری]]» از زیورهای خود، مجسمه‌ای به شکل گوساله ساخته و به پرستش آن پرداختند. هنگامی که موسی از نافرمانی و سرپیچی قومش آگاه شد، به سوی آنان بازگشت و با توبیخ و مذمت آنها از شدّت خشم الواح را افکند، موی سر برادرش [[حضرت هارون علیه السلام|هارون]] را گرفت و به سوی خود کشید: {{متن قرآن|«وَلَمَّا رَجَعَ مُوسَىٰ إِلَىٰ قَوْمِهِ غَضْبَانَ أَسِفًا قَالَ بِئْسَمَا خَلَفْتُمُونِي مِنْ بَعْدِي ۖ أَعَجِلْتُمْ أَمْرَ رَبِّكُمْ ۖ وَأَلْقَى الْأَلْوَاحَ وَأَخَذَ بِرَأْسِ أَخِيهِ يَجُرُّهُ إِلَيْهِ ...»}}<ref>[[آیه 150 سوره اعراف|سوره اعراف، آیه ۱۵۰.]]</ref>.
 از [[عبدالله بن عباس|ابن‌ عباس]] نیز روایت شده که [[رسول خدا]] صلی الله علیه وآله فرمود: خداوند [[حضرت موسی]] علیه السلام را رحمت کند. شنیدن، چگونه مانند دیدن است؟ هنگامی که موسی از خداوند شنید که قومش در غیاب او فریب خورده‌اند، الواح را از روی خشم بر زمین نکوبید؛ ولی هنگامی که به سوی آنان بازگشت و انحرافشان را به چشم خود دید، با شدت الواح را بر زمین زد.<ref>تفسیر عیاشی، ج۲، ص۲۹؛ الدرالمنثور، ج۳، ص۵۶۴؛ الفرقان، ج۹، ص۳۱۷.</ref>

@@ سطر ۱۳: / سطر ۱۳: @@
 *۳. کتاب آسمانی (۲ بار)؛ {{متن قرآن|«وَمِنْ قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَىٰ إِمَامًا وَرَحْمَةً ...»}}<ref>[[آیه 12 سوره احقاف|سوره احقاف، آیه ۱۲.]]</ref>. {{متن قرآن|«... وَمِنْ قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَىٰ إِمَامًا وَرَحْمَةً ...»}}<ref>[[آیه 17 سوره هود|سوره هود، آیه ۱۷.]]</ref>؛ ... پیش از وی (نیز) کتاب موسی راهبر و مایه رحمت بوده است ...».
-*۴. پیشوایان الهی و صالح (۵ بار)؛ «{{متن قرآن|... قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا...}}<ref>[[آیه 124 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۱۲۴.]]</ref>؛ ... فرمود من تو را پیشوای مردم قرار دادم...». {{متن قرآن|«وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا...»}}<ref>[[آیه 73 سوره انبیاء|سوره انبیاء، آیه ۷۳.]]</ref>،[[سوره فرقان]]/۷۴، [[سوره سجده]]/۲۴) و آنان را پیشوایانی قرار دادیم که به فرمان ما هدایت می‎کردند.
+*۴. پیشوایان الهی و صالح (۵ بار)؛ «{{متن قرآن|... قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا ...}}<ref name=":۰">[[آیه 124 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۱۲۴.]]</ref>؛ ... فرمود من تو را پیشوای مردم قرار دادم ...». {{متن قرآن|«وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا...»}}<ref name=":1">[[آیه 73 سوره انبیاء|سوره انبیاء، آیه ۷۳.]]</ref>،[[سوره فرقان]]/۷۴، [[سوره سجده]]/۲۴) و آنان را پیشوایانی قرار دادیم که به فرمان ما هدایت می‎کردند.
 *۵. پیشوایان کفر و ضلالت (۲ بار)؛ «{{متن قرآن|... فَقَاتِلُوا أَئِمَّةَ الْكُفْرِ ...}}<ref>[[آیه 12 سوره توبه|سوره توبه، آیه ۱۲.]]</ref>؛ ... پس با پیشوایان کفر بجنگید...». و([[سوره قصص]]/۴۱)
@@ سطر ۲۱: / سطر ۲۱: @@
 ==امام در اصطلاح شیعه==
-«امام» در اصطلاح [[شیعه]] [[امامیه|امامیه]]، به معنای پیشواى [[معصوم]] و منصوب از جانب [[خدا]] و مقام ریاست عامّه است، که برگرفته از آیات [[قرآن کریم]] از جمله: {{متن قرآن|«وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا...»}}<ref>[[آیه 73 سوره انبیاء|سوره انبیاء، آیه ۷۳.]]</ref>. و{{متن قرآن|«... قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا...»}}<ref>[[آیه 124 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۱۲۴.]]</ref> مى باشد.
+«امام» در اصطلاح [[شیعه]] [[امامیه|امامیه]]، به معنای پیشواى [[معصوم]] و منصوب از جانب [[خدا]] و مقام ریاست عامّه است، که برگرفته از آیات [[قرآن کریم]] از جمله: {{متن قرآن|«وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا...»}}<ref name=":1" />. و{{متن قرآن|«... قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا ...»}}<ref name=":۰" /> مى باشد.
 علمای شیعه، دوازده نفر را «امام» مفترض الطاعه پس از [[رسول خدا]] صلی الله علیه وآله مى شناسند که آنها عبارتند از [[على بن ابی طالب|على بن ابی‌طالب]] علیه السلام و یازده نفر از نسل ایشان، که آخرین آنها [[امام مهدى]] عجل الله تعالی فرجه مى باشد.
@@ سطر ۳۱: / سطر ۳۱: @@
 *[[امام رضا]] علیه السلام فرمودند: امامت زمام دین و نظام مسلمین است، چه این که منصب امامت پایه و اساس رشد یاب اسلام و شاخه سر به فلک کشیده آن است و امام ماه منیر و چراغ نورافشان و نور تابان است، امام آب گواراى تشنگان و راهنماى هدایت جویان و نجات بخش از پرتگاهها است، امام آتش افروخته بر سر کوهها است (که راه جویان بدان راه یابند) و سرمازدگان از گرمى آن بهره مند شوند، امام ابر باران و باران ریزان و خورشید فروزان و آسمان سایه انداز است، امام امینى همدم و برادرى مهربان است.<ref>سفینة البحار.</ref>
-*[[امام صادق]] علیه السلام فرمودند: خداوند [[حضرت ابراهیم]] علیه السلام را در آغاز به بندگى خویش پذیرفت و سپس او را [[نبوت]] داد و پس از آن او را رسول خود ساخت و پس از رسالت وى را مقام خُلّت (دوستى خاص) داد و پس از این که این مراحل عالیه (بندگى، نبوت، رسالت، خلت) را در او گرد آورد، فرمود: {{متن قرآن|«...إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا...»}}<ref>[[آیه 124 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۱۲۴.]]</ref>  (تو را مقام امامت و پیشوائى مردم عطا کردم) و چون این مقام در نظر ابراهیم بس بزرگ و ارجمند آمد گفت: «و من ذریتى» (در نسلم نیز این منصب قرار ده)؛ خداوند فرمود: {{متن قرآن|«... لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ»}}<ref>[[آیه 124 سوره بقره|همان.]]</ref> و مراد از این جمله اینکه سفیه (و ناپرهیزکار) پیشواى پرهیزکار نخواهد شد.
+*[[امام صادق]] علیه السلام فرمودند: خداوند [[حضرت ابراهیم]] علیه السلام را در آغاز به بندگى خویش پذیرفت و سپس او را [[نبوت]] داد و پس از آن او را رسول خود ساخت و پس از رسالت وى را مقام خُلّت (دوستى خاص) داد و پس از این که این مراحل عالیه (بندگى، نبوت، رسالت، خلت) را در او گرد آورد، فرمود: {{متن قرآن|«... إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا ...»}}<ref name=":۰" />  (تو را مقام امامت و پیشوائى مردم عطا کردم) و چون این مقام در نظر ابراهیم بس بزرگ و ارجمند آمد گفت: «و من ذریتى» (در نسلم نیز این منصب قرار ده)؛ خداوند فرمود: {{متن قرآن|«... لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ»}}<ref name=":۰" /> و مراد از این جمله اینکه سفیه (و ناپرهیزکار) پیشواى پرهیزکار نخواهد شد.
-*و از آن حضرت نقل است که ذیل آیه {{متن قرآن|«...إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا...»}}<ref>[[آیه 124 سوره بقره|همان.]]</ref>  فرمود: اگر خداوند بهتر از «امام» نامى را مى دانست همان را بر ما مى نهاد.<ref>بحارالانوار، ۲۵/۱۰۴.</ref> [[علامه طبرسى]] ذیل این آیه مى گوید: همکیشان ما (شیعه) به این آیه استدلال کنند که امام بایستى از هر ناشایست [[معصوم]] باشد، زیرا خداوند ـ در این آیه فرموده: ستمگر به عهد من (امامت) نائل نمى گردد و کسى که معصوم نباشد خواه ناخواه یا به خود یا به دیگرى ستم مى کند. حال اگر کسى بگوید: آنچه خداوند نفى نموده آن است که ستمگر در حال ارتکاب ستم به امامت نائل نمى گردد و اگر وى بعداً توبه کند، مشمول آیه نخواهد بود. پاسخ آنکه: آیه در همان حالِ ارتکاب ظلم وى را براى همیشه از دستیابى به مقام امامت محروم ساخت، زیرا کلمه «لاینال» مطلق است و اختصاصى به زمان وقوع ظلم ندارد، پس بموجب اطلاق زمان بایستى همه زمانها را مراد از آن دانست.<ref>مجمع البیان.</ref>
+*و از آن حضرت نقل است که ذیل آیه {{متن قرآن|«... إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا ...»}}<ref name=":۰" />  فرمود: اگر خداوند بهتر از «امام» نامى را مى دانست همان را بر ما مى نهاد.<ref>بحارالانوار، ۲۵/۱۰۴.</ref> [[علامه طبرسى]] ذیل این آیه مى گوید: همکیشان ما (شیعه) به این آیه استدلال کنند که امام بایستى از هر ناشایست [[معصوم]] باشد، زیرا خداوند ـ در این آیه فرموده: ستمگر به عهد من (امامت) نائل نمى گردد و کسى که معصوم نباشد خواه ناخواه یا به خود یا به دیگرى ستم مى کند. حال اگر کسى بگوید: آنچه خداوند نفى نموده آن است که ستمگر در حال ارتکاب ستم به امامت نائل نمى گردد و اگر وى بعداً توبه کند، مشمول آیه نخواهد بود. پاسخ آنکه: آیه در همان حالِ ارتکاب ظلم وى را براى همیشه از دستیابى به مقام امامت محروم ساخت، زیرا کلمه «لاینال» مطلق است و اختصاصى به زمان وقوع ظلم ندارد، پس بموجب اطلاق زمان بایستى همه زمانها را مراد از آن دانست.<ref>مجمع البیان.</ref>
 *[[محمد بن مسلم ثقفی کوفی|محمد بن مسلم]] گوید: به [[امام باقر]] علیه السلام عرض کردم: اگر کسى یکى از شما [[ائمه اطهار|امامان]] (معصوم) را منکر شود چه موضعى دارد؟ فرمود: هر کس امامى را که امامتش از جانب خدا باشد منکر شود و از او و دینش تبرى جوید، کافر و [[ارتداد|مرتد]] است، زیرا امام از جانب خدا (تعیین شده) و دین او دین خدا است و هر که از دین خدا بیزارى جوید خونش مباح است مگر اینکه توبه کند.

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-'''شیخ ابوعلی حائری''' (۱۲۱۵-۱۱۵۹ ق)، [[فقیه]] و [[علم رجال|رجال]] شناس بزرگ [[شیعه]] در قرن ۱۳ قمری و از شاگردان [[وحید بهبهانی]] و [[سید محمد مهدی بحرالعلوم|علامه بحرالعلوم]] بود. کتاب رجالی «[[منتهی المقال|منتهی المقال فی احوال الرجال]]» از مهمترین آثار او است.
+'''«محمد بن اسماعیل حائری»''' مشهور به '''«ابوعلی حائری»''' (۱۲۱۵-۱۱۵۹ ق)، [[فقیه]] و [[علم رجال|رجالی]] بزرگ [[شیعه]] در قرن ۱۳ قمری و از شاگردان [[وحید بهبهانی]] و [[سید محمد مهدی بحرالعلوم|علامه بحرالعلوم]] بود. کتاب رجالی «[[منتهی المقال|منتهی المقال فی احوال الرجال]]» از مهمترین آثار اوست.
 {{شناسنامه عالم
-||نام کامل = '''محمد بن اسماعیل ابوعلی حائری'''
+||نام کامل = '''ابوعلی محمد بن اسماعیل حائری'''
 ||تصویر=
 ||زادروز =  ۱۱۵۹ قمری
@@ سطر ۷: / سطر ۷: @@
 |وفات =  ۱۲۱۵ قمری
 |مدفن = [[نجف]] یا [[کربلا]]
-|اساتید =  [[وحید بهبهانی]]، [[سید محمد مهدی بحرالعلوم|سید مهدی بحرالعلوم]]، [[سید محسن اعرجی|سید محسن اعرجی کاظمی]]،...
+|اساتید =  [[وحید بهبهانی]]، [[سید محمد مهدی بحرالعلوم|سید محمدمهدی بحرالعلوم]]، [[سید محسن اعرجی|سید محسن اعرجی کاظمی]]، [[سید علی طباطبایی]]،...
-|شاگردان =
+|شاگردان = عبدالعلی رشتی، درویش‌علی بغدادی حائری،...
-|آثار = [[منتهى المقال (کتاب)|منتهی المقال فی احوال الرجال]]، زهر الریاض، العذاب الواصب علی الجاحد الناصب،...
+|آثار = [[منتهى المقال (کتاب)|منتهی المقال فی احوال الرجال]]، زهر الریاض، العذاب الواصب علی الجاحد الناصب، عقداللآلی البهیّة،...
 }}
 ==زندگی‌نامه==
-محمد بن اسماعیل بن عبدالجبار مشهور به «ابوعلی حائری» در سال ۱۱۵۹ هجری به دنیا آمد. پدرش مازندرانی بود،<ref>نوری، مستدرک الوسائل، ج۳، ص۴۰۲؛ امین، اعیان الشیعة، ج۹، ص۱۲۴</ref> اما او خود در [[کربلا]] زاده شد و کمتر از ۱۰ سال داشت که پدرش را از دست داد.
+محمد بن اسماعیل مازندرانی مشهور به «ابوعلی حائری» در سال ۱۱۵۹ هجری به دنیا آمد. پدرش مازندرانی بود،<ref>نوری، مستدرک الوسائل، ج۳، ص۴۰۲؛ امین، اعیان الشیعة، ج۹، ص۱۲۴</ref> اما او خود در [[کربلا]] زاده شد و کمتر از ۱۰ سال داشت که پدرش را از دست داد.
-ابوعلی حائری پس از کسب مقدمات علوم نزد فقهای آن زمان به ویژه [[وحید بهبهانی]] به فراگیری دانش پرداخت.<ref>ابوعلی، منتهی المقال،ج۴، ص ۳۴۸</ref> همچنین گفته شده که نزد [[سید محمد مهدی بحرالعلوم|سید مهدی بحرالعلوم]] و [[سید محسن اعرجی|سید محسن اعرجی کاظمی]] نیز دانش آموخت.<ref>نوری، مستدرک الوسائل، همانجا؛ مدرس، ریحانة الادب، ج۷، ص۲۱۰</ref>
+ابوعلی حائری پس از کسب مقدمات علوم نزد فقهای آن زمان به ویژه [[وحید بهبهانی]]، به فراگیری دانش پرداخت.<ref>ابوعلی، منتهی المقال،ج۴، ص ۳۴۸</ref> همچنین گفته شده که نزد [[سید محمد مهدی بحرالعلوم|سید مهدی بحرالعلوم]]، [[سید علی طباطبایی]] (صاحب «[[ریاض المسائل (کتاب)|ریاض المسائل]]») و [[سید محسن اعرجی|سید محسن اعرجی کاظمی]] نیز دانش آموخت.<ref>نوری، مستدرک الوسائل، همانجا؛ مدرس، ریحانة الادب، ج۷، ص۲۱۰</ref>
-ابوعلی به گفته خود، سفرهای چندی نیز به نقاط مختلف چون [[حجاز]] و [[یمن]] داشته است. در میان شاگردان وی تنها از عبدالعلی رشتی و درویش علی بغدادی حائری نام برده شده است.<ref>نوری، مستدرک الوسائل، همانجا</ref>
+ابوعلی يکى از انديشمندان نام‌آور و از مدافعان مکتب [[تشيع]] بود و براى تحصيل معارف دينى هجرت‌هاى پى در پى نمود. اين دانشمند معروف شيعه، در زمانى حساس، يعنى در زمان ظهور [[اخباریان]]، زندگى مى‌کرد. بدين جهت، ايشان نيز همچون ديگر طرفداران علماى اصولى به دفاع از مکتب اصولى پرداخت و اولين کتاب خود را به نام «عقداللآلی البهیّة فی الرد علی الطائفة الغبیة» در رد اخباریان نگاشت. او به گفته خود، سفرهای چندی نیز به نقاط مختلف چون [[حجاز]] و [[یمن]] داشته است.
-بر پایه نوشته فرزندش در حاشیه «[[منتهى المقال (کتاب)|منتهی المقال]]»، وی در سال ۱۲۱۶ قمری هنگام بازگشت از سفر [[حج]] در [[نجف]] درگذشت و همانجا مدفون شد؛<ref>نک: کشمیری، نجوم السماء، ص۳۲۹؛ آقابزرگ، الذریعه؛ همو، مصفی المقال، ص۳۹۴</ref> اما برخی از جمله [[سید محمدباقر موسوی خوانساری|سید محمدباقر خوانساری]] در [[روضات الجنات (کتاب)|روضات الجنات]]، مرگ وی را در ۱۲۱۵ قمری و در [[کربلا]] دانسته اند<ref>خوانساری، روضات الجنات، ج۴، ص۴۰۵؛ خراسانی، منتخب التواریخ، ص۳۱۴.</ref> و [[محمدعلی مدرس تبریزی|مدرس تبریزی]] نیز تأکید کرده است که او در کربلا به خاک سپرده شده است.<ref>مدرس تبریزی، ریحانة الادب، ج۷، ص۲۱۰</ref>
+در میان شاگردان ابوعلی حائری، تنها از عبدالعلی رشتی و درویش‌علی بغدادی حائری نام برده شده است.<ref>نوری، مستدرک الوسائل، همانجا</ref>
 ==آثار و تألیفات==
 شیخ ابوعلی حائری تألیفاتی داشته که عبارتند از:
-# [[منتهى المقال (کتاب)|منتهی المقال فی احوال الرجال]]؛ معروف ترین اثر حائری در زمینه رجال [[شیعه]] است. وی در تألیف این کتاب بیش از هر چیز به [[منهج المقال (کتاب)|منهج المقال]] و تعلیقۀ [[وحید بهبهانی]] نظر داشته است.
+# [[منتهى المقال (کتاب)|منتهی المقال فی احوال الرجال]]؛ معروف ترین اثر حائری در زمینه [[رجال]] [[شیعه]] است. وی در تألیف این کتاب بیش از هر چیز به «[[منهج المقال (کتاب)|منهج المقال]]» و «تعلیقۀ» [[وحید بهبهانی]] نظر داشته است.
 # زهر الریاض؛ رساله ای است فارسی در [[طهارت]]، [[نماز|صلات]] و [[صوم]] که آن را از کتاب «[[ریاض المسائل (کتاب)|ریاض المسائل]]» [[سید علی طباطبایی|سید علی طباطبائی]] انتخاب کرده است. نسخه هایی از این کتاب در کتابخانه های دانشکده ادبیات [[تهران]] و مجلس شورای اسلامی نگهداری می شود.<ref>شورا، فهرست نسخه های خطی کتابخانه وزیری یزد ج۷، ص۱۳۷- ۱۳۸</ref>
-# العذاب الواصب علی الجاحد الناصب؛ که ردیه ای است بر «نواقض الروافض» میرزا مخدوم شریفی که از آن به «النقض علی نواقض الروافض» نیز تعبیر می شود و نسخه ای از آن در کتابخانه [[آستان قدس رضوى|آستان قدس]] مضبوط است.<ref>آستان، فهرست، ج۴، ص۲۰۵- ۲۰۶؛ نوری، مستدرک الوسائل، همانجا</ref>
+# العذاب الواصب علی الجاحد الناصب؛ که ردّیه ای است بر «نواقض الروافض» میرزا مخدوم شریفی که از آن به «النقض علی نواقض الروافض» نیز تعبیر می شود و نسخه ای از آن در کتابخانه [[آستان قدس رضوى]] مضبوط است.<ref>آستان، فهرست، ج۴، ص۲۰۵- ۲۰۶؛ نوری، مستدرک الوسائل، همانجا</ref>
 ابوعلی حائری در «منتهی المقال» برخی از تألیفات دیگر خود را نیز نام برده است که عبارتند از:
-# ترجمه رساله مناسک حج [[وحید بهبهانی]]؛
+# ترجمه رساله مناسک [[حج]] اثر [[وحید بهبهانی]]؛
-# ترجمه رساله دیگری در مناسک حج از آقا محمدعلی فرزند وحید بهبهانی؛
+# ترجمه رساله دیگری در مناسک حج، از آقا محمدعلی فرزند وحید بهبهانی؛
-# رساله ای در بیان واجبات [[حج]] و محرمات و مکروهات و مستحبات آن که از ریاض المسائل طباطبائی انتخاب کرده است؛
+# رساله ای در بیان واجبات حج و محرّمات و مکروهات و مستحبات آن، که از «[[ریاض المسائل (کتاب)|ریاض المسائل]]» [[سید علی طباطبایی|سید علی طباطبائی]] انتخاب کرده است؛
-# عقدالّآلی البهیّة فی الرد علی الطائفة الغبیة (در ردّ [[اخباریان]])؛<ref>ابوعلی، منتهی المقال،ص۳۴۸</ref>
+# عقداللآلی البهیّة فی الرد علی الطائفة الغبیة (در ردّ [[اخباریان]])؛<ref>ابوعلی، منتهی المقال،ص۳۴۸</ref>
-# النخبةالوجیزة (خلاصه‌ای از ابواب کتاب حج ریاض المسائل).
+# النخبة الوجیزة، که خلاصه‌ای از ابواب کتاب حج «ریاض المسائل» است.
 ==پانویس==
 {{پانویس}}
 ==منابع==
-*[[دائرة المعارف بزرگ اسلامی (کتاب)|دائرة المعارف بزرگ اسلامی]]، ج۶، ص۳۶، علی رفیعی، مدخل «ابوعلی حائری».
+*[[دائرة المعارف بزرگ اسلامی (کتاب)|دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]]، ج۶، ص۳۶، علی رفیعی، مدخل "ابوعلی حائری".
-[[رده:علمای قرن دوازدهم]]
+[[رده:علمای قرن سیزدهم]]

@@ سطر ۱۰: / سطر ۱۰: @@
 ==امام مبین در قرآن==
-تعبیر «امام مبین» دو بار در [[قرآن کریم]] بکار رفته که بار نخست درباره علم جامع [[خداوند]] به اعمال و رفتار همه آدمیان {{متن قرآن|«... وَنَكْتُبُ مَا قَدَّمُوا وَآثَارَهُمْ ۚ وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ»}}<ref>[[آیه 12 سوره یس|سوره یس، آیه ۱۲.]]</ref>. و بار دوم در ارتباط با نزول [[عذاب]] بر دو شهر [[قوم لوط]] و قوم [[حضرت شعیب علیه السلام|شعیب]] ([[اصحاب ایکه|أصحاب الأیکة]]) {{متن قرآن|«فَانْتَقَمْنَا مِنْهُمْ وَإِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِينٍ»}}<ref>[[آیه 79 سوره حجر|سوره حجر، آیه ۷۹.]]</ref> است.
+تعبیر «امام مبین» دو بار در [[قرآن کریم]] بکار رفته که بار نخست درباره علم جامع [[خداوند]] به اعمال و رفتار همه آدمیان {{متن قرآن|«... وَنَكْتُبُ مَا قَدَّمُوا وَآثَارَهُمْ ۚ وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ»}}<ref name=":۰">[[آیه 12 سوره یس|سوره یس، آیه ۱۲.]]</ref>. و بار دوم در ارتباط با نزول [[عذاب]] بر دو شهر [[قوم لوط]] و قوم [[حضرت شعیب علیه السلام|شعیب]] ([[اصحاب ایکه|أصحاب الأیکة]]) {{متن قرآن|«فَانْتَقَمْنَا مِنْهُمْ وَإِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِينٍ»}}<ref name=":1">[[آیه 79 سوره حجر|سوره حجر، آیه ۷۹.]]</ref> است.
-* الف. خداوند در آیات نخست [[سوره یس]]، پس از بیان گمراهی، کوردلی و عناد کفرپیشگان در برابر پیامهای آسمانی رسولان، از علم جامع خویش به‌ کارهای گذشته و آثار برجای مانده از آنان یاد می‌کند: {{متن قرآن|«...وَنَكْتُبُ مَا قَدَّمُوا وَآثَارَهُمْ ۚ وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ»}}<ref>[[آیه 12 سوره یس|سوره یس، آیه ۱۲.]]</ref>.
+* الف. خداوند در آیات نخست [[سوره یس]]، پس از بیان گمراهی، کوردلی و عناد کفرپیشگان در برابر پیامهای آسمانی رسولان، از علم جامع خویش به‌ کارهای گذشته و آثار برجای مانده از آنان یاد می‌کند: {{متن قرآن|«... وَنَكْتُبُ مَا قَدَّمُوا وَآثَارَهُمْ ۚ وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ»}}<ref name=":۰" />.
 غالب مفسران، امام مبین را در این [[آیه]] به معنای [[لوح محفوظ]] دانسته‌اند که در آیات دیگر از آن به «امّ الکتاب» (برای نمونه: [[سوره رعد]]/۱۳، ۳۹) و «کتاب مبین» (برای نمونه: [[سوره انعام]]/۶، ۵۹) یاد شده است.<ref>تفسیر ابن ابی‌حاتم، ج۱۰، ص۳۱۹۱؛ کشف‌الاسرار، ج۸، ص۲۰۹؛ المیزان، ج۱۷، ص۶۷.</ref>
-با این حال در بیان تعریف آن دچار اختلافاتی شده‌اند که در نمونه‌ای از این تعاریف، حاوی اعمال و آثار انسانها و بلکه دربرگیرنده همه اشیا و موجودات دانسته شده و [[فرشتگان]] در اجرای وظایف خویش به عمل بر طبق آن موظف شمرده شده‌اند.<ref>التفسیر الکبیر، ج‌۲، ص‌۴۹.</ref> شماری دیگر از مفسران، تعبیر مورد نظر را به معنای [[نامه اعمال]] آدمیان دانسته و بخش نخست آیه را به استشهاد آورده‌اند:<ref>رحمة من الرحمن، ج۳، ص۴۶۳؛ التفسیر الکبیر، ج۲۶، ص۴۹؛ تفسیر قرطبی، ج۱۵، ص۱۱.</ref> {{متن قرآن|«... وَنَكْتُبُ مَا قَدَّمُوا وَآثَارَهُمْ ...»}}<ref>[[آیه 12 سوره یس|سوره یس، آیه ۱۲.]]</ref>. این [[تفسیر]] در برخی روایات [[شیعه]] نیز به چشم می‌خورد.<ref>نورالثقلین، ج۴، ص۳۷۸.</ref>
+با این حال در بیان تعریف آن دچار اختلافاتی شده‌اند که در نمونه‌ای از این تعاریف، حاوی اعمال و آثار انسانها و بلکه دربرگیرنده همه اشیا و موجودات دانسته شده و [[فرشتگان]] در اجرای وظایف خویش به عمل بر طبق آن موظف شمرده شده‌اند.<ref>التفسیر الکبیر، ج‌۲، ص‌۴۹.</ref> شماری دیگر از مفسران، تعبیر مورد نظر را به معنای [[نامه اعمال]] آدمیان دانسته و بخش نخست آیه را به استشهاد آورده‌اند:<ref>رحمة من الرحمن، ج۳، ص۴۶۳؛ التفسیر الکبیر، ج۲۶، ص۴۹؛ تفسیر قرطبی، ج۱۵، ص۱۱.</ref> {{متن قرآن|«... وَنَكْتُبُ مَا قَدَّمُوا وَآثَارَهُمْ ...»}}<ref name=":۰" />. این [[تفسیر]] در برخی روایات [[شیعه]] نیز به چشم می‌خورد.<ref>نورالثقلین، ج۴، ص۳۷۸.</ref>
 گروهی نیز با تعریف امام مبین به کتاب حاوی اعمال و آثار همه انسانها پیش از وقوع،<ref>التفسیر الکبیر، ج۲۶، ص۴۹.</ref> گویا در مقام نوعی جمع میان دو دیدگاه پیشگفته برآمده‌اند. در وجه جمعی برخی دیگر از مفسران معاصر، همه موارد مذکور به مثابه تعابیری متفاوت از یک کتاب دانسته شده که شامل همه بخشهای مذکور است.<ref>من وحی القرآن، ج۱۹، ص۱۳۲.</ref> در این صورت امام مبین، نام کتابی است که حاوی معلوماتی درباره جمیع موجودات و همه اعمال و حوادث جهان هستی است.<ref>تفسیر صدرالمتالهین، ج۵، ص۴۳؛ التحریر والتنویر، ج۲۲، ص۳۵۷.</ref>
@@ سطر ۲۶: / سطر ۲۶: @@
 در روایات [[شیعه]] نیز امام مبین بر [[امیرالمومنین|امیرمؤمنان]] علیه السلام<ref>تفسیر قمی، ج۲، ص۱۸۷؛ معانی‌الاخبار، ج۱، ص۲۲۵؛ الفضائل، ص۹۴.</ref> و یا سایر [[ائمه اطهار|امامان]] علیهم السلام<ref>مناقب، ج۲، ص۲۴۸.</ref> تطبیق شده و گاه نیز کتابی حاوی همه حوادث جهان<ref>نوادر المعجزات، ص۱۳۱-۱۳۲.</ref> یا وصیت نامه [[پیامبر اسلام|پیامبر]] صلی الله علیه وآله<ref>نورالثقلین، ج۴، ص۳۷۸.</ref> دانسته شده که بر آن حضرت نازل گشته است.
-* ب. در یادکردی دیگر از «امام مبین»، پس از ذکر داستان [[قوم لوط]]، به آثار و نشانه‌های برجای مانده از شهرشان بر مسیر راه مسافران اشاره شده و پس از جریان قوم [[حضرت شعیب علیه السلام|شعیب]] و انتقام الهی از آنان یاد شده است:{{متن قرآن|«{{آیه|15|73}} 💠 <ref>[[آیه 73 سوره حجر|سوره حجر،آیه ۷۳.]]</ref>.{{آیه|15|76}} 💠 <ref>[[آیه 76 سوره حجر|همان،آیه ۷۶.]]</ref>. {{آیه|15|78}} 💠 <ref>[[آیه 78 سوره حجر|همان،آیه ۷۸.]]</ref>. {{آیه|15|79}} <ref>[[آیه 79 سوره حجر|همان،آیه ۷۹.]]</ref>»}}.
+* ب. در یادکردی دیگر از «امام مبین»، پس از ذکر داستان [[قوم لوط]]، به آثار و نشانه‌های برجای مانده از شهرشان بر مسیر راه مسافران اشاره شده و پس از جریان قوم [[حضرت شعیب علیه السلام|شعیب]] و انتقام الهی از آنان یاد شده است:{{متن قرآن|«{{آیه|15|73}} 💠<ref>[[آیه 73 سوره حجر|سوره حجر،آیه ۷۳.]]</ref>.{{آیه|15|76}} 💠<ref>[[آیه 76 سوره حجر|همان،آیه ۷۶.]]</ref>. {{آیه|15|78}} 💠<ref>[[آیه 78 سوره حجر|همان،آیه ۷۸.]]</ref>. {{آیه|15|79}}<ref name=":1" />»}}.
-مفسران در بیان منظور خداوند از تعبیر {{متن قرآن|«... إِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِينٍ»}}<ref>[[آیه 79 سوره حجر|همان.]]</ref>. اختلاف نظر دارند؛ گروه اندکی از مفسران سعی کرده‌اند تعبیر مزبور را در این آیه نیز به معنای لوح محفوظ یا معنای دیگری نزدیک به آن تفسیر کنند. سدّی از مفسران نخستین در برابر نظر غالب مفسران هم طبقه خود، امام مبین را در این آیه همان «کتاب مستبین» در آیه {{متن قرآن|«وَآتَيْنَاهُمَا الْكِتَابَ الْمُسْتَبِينَ»}}<ref>[[آیه 117 سوره صافات|سوره صافات، آیه ۱۱۷.]]</ref> دانسته و آن را مقدم بر دیگر کتابها می‌شمرد.<ref>تفسیر ماوردی، ج۳، ص۱۶۹.</ref> [[سیاق آیات]] سوره صافات نشان می‌دهد که منظور از کتاب مذکور، [[تورات]] است. [[تفسیر]] امام مبین در این آیه به لوح محفوظ یا کتابی جامع و شامل بر لوح محفوظ، در آثار برخی مفسران [[معتزله|معتزلی]] و عرفای اسلامی نیز به چشم می‌خورد.<ref>مجمع‌البیان، ج۶، ص۵۲۸؛ رحمة من‌الرحمن، ج۲، ص۴۶۱؛ روح‌المعانی، ج۱۴، ص۱۱۱.</ref>
+مفسران در بیان منظور خداوند از تعبیر {{متن قرآن|«... إِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِينٍ»}}<ref name=":1" />. اختلاف نظر دارند؛ گروه اندکی از مفسران سعی کرده‌اند تعبیر مزبور را در این آیه نیز به معنای لوح محفوظ یا معنای دیگری نزدیک به آن تفسیر کنند. سدّی از مفسران نخستین در برابر نظر غالب مفسران هم طبقه خود، امام مبین را در این آیه همان «کتاب مستبین» در آیه {{متن قرآن|«وَآتَيْنَاهُمَا الْكِتَابَ الْمُسْتَبِينَ»}}<ref>[[آیه 117 سوره صافات|سوره صافات، آیه ۱۱۷.]]</ref> دانسته و آن را مقدم بر دیگر کتابها می‌شمرد.<ref>تفسیر ماوردی، ج۳، ص۱۶۹.</ref> [[سیاق آیات]] سوره صافات نشان می‌دهد که منظور از کتاب مذکور، [[تورات]] است. [[تفسیر]] امام مبین در این آیه به لوح محفوظ یا کتابی جامع و شامل بر لوح محفوظ، در آثار برخی مفسران [[معتزله|معتزلی]] و عرفای اسلامی نیز به چشم می‌خورد.<ref>مجمع‌البیان، ج۶، ص۵۲۸؛ رحمة من‌الرحمن، ج۲، ص۴۶۱؛ روح‌المعانی، ج۱۴، ص۱۱۱.</ref>
 در گزارشی از مورج نیز به استعمال امام به معنای کتاب در گویش قبیله حِمْیَر برمی‌خوریم که در تأیید دیدگاه مورد نظر به‌کار گرفته شده است.<ref>تفسیر ماوردی، ج۳، ص۱۶۹؛ روح المعانی، مج۸، ج۱۴، ص۱۱۲.</ref> بنا به این نوع تفاسیر، آیه در مقام بیان این مطلب خواهد بود که ماجرای آن دو شهر یا داستان [[حضرت لوط علیه السلام|حضرت لوط]] و [[حضرت شعیب علیه السلام|حضرت شعیب]] در کتاب مستبین یا لوح محفوظ یا کتاب مشتمل بر آن ثبت شده است، در حالی که این معنا برخلاف منظور خداوند از ذکر داستان آن دو قوم جهت عبرتگیری خوانندگان به نظر می‌رسد.<ref>تفسیر نمونه، ج۱۱، ص۱۲۱  ۱۲۲.</ref>
@@ سطر ۳۳: / سطر ۳۳: @@
 به هر حال، عموم مفسران در برابر دیدگاه پیشگفته، امام مبین را در این آیه به معنای شاهراهی آشکار دانسته<ref>جامع البیان، مج۸، ج۱۴، ص۶۵؛ مجمع البیان، ج۶، ص۵۲۸؛ المیزان، ج۱۲، ص۱۸۵.</ref> و در وجه نامگذاری آن گفته‌اند که مسافران با دنبال کردن راه اصلی به مقصد خود می‌رسند.<ref>معانی القرآن، ج۲، ص۹۱؛ تفسیر ماوردی، ج۳، ص۱۶۸؛ التفسیر الکبیر، ج۱۹، ص۲۰۴.</ref> بنابراین ارتباطی میان این تعبیر در این آیه با معنای اصطلاحی آن در آیه سابق وجود نداشته و تنها نوعی اشتراک لفظی میان آنها برقرار است، یا دو مصداق کاملاً متفاوت از یک معنای جامع لغوی به شمار می‌روند.
-البته در دیدگاه مشهور نیز اختلافاتی درباره تعیین دو شهر مذکور در آیه {{متن قرآن|«...إِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِينٍ»}}<ref>[[آیه 79 سوره حجر|سوره حجر،آیه ۷۹.]]</ref> به چشم می‌خورد؛ بیشتر مفسران منظور از این دو شهر را همان شهر قوم لوط و شعیب دانسته‌اند<ref>جامع البیان، مج۸، ج۱۴، ص۶۵؛ تفسیر قرطبی، ج۱۰، ص۳۱؛ الفرقان، ج۲۲، ص۲۴.</ref> که آثار آنها در مسیر [[مدینه]] به [[شام]] در معرض دید مسافران بوده است؛<ref>المیزان، ج۱۲، ص۱۸۵.</ref> اما برخی دیگر آن دو مکان را محل سکونت دو قبیله همجوار دانسته‌اند که شعیب به سوی هر دوی آنها مبعوث شده و در قرآن از هر دو به «[[اصحاب ایکه]]» یاد شده است.<ref>روح‌المعانی، مج۸، ج۱۴، ص۱۱۱؛ التحریر والتنویر، ج۱۴، ص۷۲.</ref>
+البته در دیدگاه مشهور نیز اختلافاتی درباره تعیین دو شهر مذکور در آیه {{متن قرآن|«...إِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِينٍ»}}<ref name=":1" /> به چشم می‌خورد؛ بیشتر مفسران منظور از این دو شهر را همان شهر قوم لوط و شعیب دانسته‌اند<ref>جامع البیان، مج۸، ج۱۴، ص۶۵؛ تفسیر قرطبی، ج۱۰، ص۳۱؛ الفرقان، ج۲۲، ص۲۴.</ref> که آثار آنها در مسیر [[مدینه]] به [[شام]] در معرض دید مسافران بوده است؛<ref>المیزان، ج۱۲، ص۱۸۵.</ref> اما برخی دیگر آن دو مکان را محل سکونت دو قبیله همجوار دانسته‌اند که شعیب به سوی هر دوی آنها مبعوث شده و در قرآن از هر دو به «[[اصحاب ایکه]]» یاد شده است.<ref>روح‌المعانی، مج۸، ج۱۴، ص۱۱۱؛ التحریر والتنویر، ج۱۴، ص۷۲.</ref>
 ==پانویس==
 <references />