دانشنامه‌ی اسلامی - مشارکت‌های کاربر [fa]

الگو:وقایع ماه ربیع الاول

2026-09-05T04:41:08Z

Zamani:

*'''[[1 ربیع الاول|اول ربیع‌الاول]]''': [[لیلة المبیت]] و [[هجرت حضرت محمد صلی الله علیه و آله]] (۱ ق)
*'''[[5 ربیع الاول|۵ ربیع‌الاول]]''': وفات "[[حضرت سكينه بنت الحسين]]" (۱۱۷ ق)
*'''[[۸ ربیع الاول]]''': [[شهادت]] "[[امام حسن عسکری علیه السلام]]" و آغاز [[غیبت صغری]] "امام زمان عجل الله تعالی فرجه" (۲۶۰ ق)
*'''[[۱۰ ربیع الاول]]''': [[ازدواج حضرت محمد با خديجه كبرى|ازدواج "حضرت محمدامین صلی الله علیه و آله" با "حضرت خديجه بنت خویلد سلام الله علیها"]] (۲۵ عام الفیل)
*'''[[12 ربیع الاول|۱۲ ربیع‌الاول]]''': [[قيام مختار]] (۶۶ ق)
*'''[[17 ربیع الاول|۱۷ ربیع‌الاول]]''': [[ولادت پیامبر اسلام|میلاد مسعود "پیامبر اعظم صلی الله علیه وآله"]] (۱ [[عام الفیل]] برابر با ۹ مه ۵۷۰ م)
*'''۱۷ ربیع‌الاول''': [[ولادت امام صادق علیه السلام|میلاد مسعود "امام جعفر صادق علیه‌السلام"]] (۸۳ ق)
*'''[[23 ربیع الاول|۲۳ ربیع‌الاول]]''': ورود [[حضرت فاطمه معصومه علیها السلام|"حضرت معصومه علیهاالسلام"]] به شهر مقدس [[قم]] (۲۰۱ ق)
*'''[[25 ربیع الاول|۲۵ ربیع‌الاول]]''': [[صلح امام حسن علیه السلام|صلح "امام حسن علیه‌السلام" و "معاویه"]] (۴۱ ق)

<noinclude>
[[رده:الگوهای تقویم]]
</noinclude>

وعده بعثت پیامبر اسلام در کتابهای آسمانی

2026-09-01T06:09:52Z

Zamani: تغییرمسیر به بشارت انبیاء به آمدن پیامبر اسلام

#تغییر_مسیر [[بشارت انبیاء به آمدن پیامبر اسلام]]

بشارت پیامبران به آمدن پیامبر اسلام

2026-09-01T06:08:41Z

Zamani: تغییرمسیر به بشارت انبیاء به آمدن پیامبر اسلام

#تغییر_مسیر [[بشارت انبیاء به آمدن پیامبر اسلام]]

امام زمان عجل الله فرجه الشریف

2026-08-24T13:32:32Z

Zamani:

{{خوب}}
'''حضرت مهدی (عجّل الله تعالی فرجه)'''، [[امام]] دوازدهم [[شیعه|شیعیان]] و آخرین فرد از سلسله‌ی [[اهل البیت|چهارده معصوم]] علیهم‌السلام می‌باشند. امام زمان علیه‌السلام در سال ۲۶۰ قمری پس از پدرشان [[امام حسن عسکری علیه السلام|امام حسن عسکری]] علیه‌السلام به [[امامت]] رسیدند و پس از یک دوره [[غیبت امام زمان (عجل الله تعالی فرجه)|غیبت]] از سال ۲۶۰ تا ۳۲۹ قمری که به [[غیبت صغری]] موسوم است، اکنون در [[غیبت کبری]] به سر می‌برند و شیعه [[انتظار ظهور امام زمان (عج)|انتظار ظهور]] آن حضرت را می‌کشد. در روایات متعددی از معصومین علیهم‌السلام، بر وجود مبارک حضرت مهدی علیه‌السلام و همچنین امامت ایشان، تأکید شده است.

{{شناسنامه ائمه
|عنوان امام=امام زمان علیه السلام
|تصویر = پرونده:امام-زمان.jpg
|مقام= امام دوازدهم
|نام= محمد
|لقب= مهدی، صاحب‌الزمان،...
|کنیه= ابو القاسم
|پدر= امام حسن عسکری علیه السلام
|مادر= نرجس
|تاریخ ولادت=۱۵ شعبان سال ۲۵۵ هجری قمری
|محل ولادت= سامرا
|مدت امامت= از سال ۲۶۰ هجری شروع شده است
|مدت عمر= ـــ
|تاریخ شهادت= ـــ
|علت شهادت = ـــ
|قاتل=ـــ
|محل دفن= ـــ}}

==ولادت==

حضرت مهدی (علیه‌السلام) در نیمه [[ماه شعبان|شعبان]] سال ۲۵۵ قمری،<ref>الإرشاد، شیخ مفید، ج‏۲، ص ۳۳۹ و إعلام الورى بأعلام الهدى، شیخ طبرسی، تهران: اسلامیه، ۱۳۹۰ ق، ص۴۱۸</ref> یا ۲۵۶ قمری<ref>الکافی (ط - الإسلامیة)، ج‏۱، ص ۳۲۹</ref> در [[سامرا]]<ref>إعلام الورى بأعلام الهدى، فضل بن حسن طبرسی، تهران: اسلامیه، ۱۳۹۰ ق، ص۴۱۸</ref> ولادت نمود. پدر آن حضرت، [[امام حسن عسکری]]‌ علیه‌السلام -یازدهمین امام [[شیعه|شیعیان]]- و مادرشان [[نرجس خاتون]]<ref> نرگس، ملیکه و صیقل از دیگر نام‌های ایشان است.</ref> است.

آن حضرت همنام [[پیامبر اسلام|حضرت محمد]] (صلی الله علیه وآله) هستند و [[کنیه]] ایشان ابوالقاسم و ابوجعفر است.<ref>دلائل الإمامة، طبرى آملى، محمد بن جریر بن رستم‏، بعثت‏، قم‏، ۱۴۱۳ ق‏، ص ۵۰۲</ref> تعداد زیادی القاب نیز برای ایشان ذکر شده که از آن جمله است: صاحب الزّمان، حجة، القائم، مهدی، صاحب الامر،<ref>طبرسی، فضل بن حسن،إعلام الورى بأعلام الهدى، تهران: اسلامیه، ۱۳۹۰ ق، ص۴۱۸</ref> [[بقیة الله|بقیة اللّه]]،<ref>تفسیر فرات کوفی، تهران‏: وزارت ارشاد، ۱۴۱۰ ق‏، چاپ اول‏، ص ۱۹۳</ref> مُنتقِم، مُنتظَر<ref>دلائل الإمامة، طبرى آملى، محمد بن جریر بن رستم‏، بعثت‏، قم‏، ۱۴۱۳ ق‏، ص ۵۰۲</ref> و... .
==دلایل امامت امام زمان==
مرحوم [[شیخ مفید]] در کتاب «[[الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد (کتاب)|الارشاد]]» می گوید: نص بر [[امامت]] آن وجود مقدس در میان مسلمانان از زبان [[پیامبر اسلام|رسول خدا]] (ص) رسیده و سپس [[امیرالمومنین|امیرالمؤمنین]] علیه السّلام بدان خبر داده و تصریح به امامت او فرمود، و همچنین [[ائمه اطهار]] یکى پس از دیگرى تا برسد به پدر ارجمندش، همگى بر امامت و ظهورش بطور صریح خبر دادند، و پدر آن حضرت در پیش‏ معتمدین و نزدیکان از [[شیعه|شیعه]] از این جریان خبر داد و تصریح به امامت او فرمود.<ref>الإرشاد للمفید / ترجمه رسولى محلاتى، ج‏۲، ص: ۳۲۴</ref> آنگاه خود به ذکر تعدادی از این روایات پرداخته و در پایان می گوید: این مقدار اندکى بود از نصوص زیادى که درباره دوازدهمین [[امام]] (ع) رسیده است، و روایت در این باره بسیار است که [[محدث|محدثین]] شیعه آنها را تدوین کرده و در کتابها و مؤلفات خود بتفصیل نقل کرده‌‏اند.<ref>الإرشاد للمفید / ترجمه رسولى محلاتى، ج‏۲، ص ۳۳۰</ref>

از جمله روایاتی که در این مورد نقل شده روایتی است که شیخ طوسی در کتاب الغیبه نقل می کند که گروهی چهل نفره از شیعه که نام برخی از آنها در روایت به عنوان راوی حدیث ذکر شده اند به نزد امام حسن عسکری علیه السلام رفتند و آن حضرت فرزند خویش حضرت مهدی علیه السلام را به عنوان امام بعد از خود به آنها نشان داد.<ref>الغیبة للطوسی، ص357</ref>

طبرسی در اعلام الوری گوید:

:بر حسب عادت نمي شود باور كرد كه جماعت بسيارى به [[دروغ]] از موضوعى خبر دهند، و همان طور كه آنها گفته و وصف نموده ‏اند هم مصداق پيدا كند. پس وقتى كه اخبار غيبت امام زمان عليه السّلام پيش از ميلاد وى، بلكه قبل از زمان پدر و جدش رسيده و در دسترس مسلمانان قرار گرفته باشد، اعتقاد به امامت حضرت صاحب الزمان بدليل اين صفت و [[غیبت امام زمان (عجل الله تعالی فرجه)|غیبت]] مزبور كه در دلائل و اعلام امامت آن سرور ذكر شده، صحيح مى‏ باشد و هيچ كس را نمي رسد كه آن را انكار كند.

:«[[حسن بن محبوب|حسن بن محبوب زراد]]» يكى از محدثين موثق [[شيعه]] است كه قسمتى از اخبار غيبت حضرت مهدی را در كتاب «مشيخه» خود ذكر كرده و بدون تفاوت همان طور كه خبر داده نيز واقع شده است. از جمله رواياتى كه وى نقل كرده، حديثى است كه از ابراهيم خارقى از [[ابو بصیر|ابوبصير]] از [[امام صادق]] عليه السّلام روايت نموده كه گفت: به حضرت عرض كردم: [[امام باقر علیه السلام|امام باقر]] عليه السّلام می فرمود: آل محمد را دو غيبت است: يكى طولانى و ديگرى كوتاه. حضرت صادق فرمود: «آرى اى ابو بصير! يكى از ديگرى طولانى ‏تر است، چون غيبت طولانى شروع شود ديگر كسى او را نمى‏ بيند تا اينكه اولاد فلانى بخلافت رسد و حلقه جمعيت شيعه تنگ شود و [[خروج سفیانی|سفيانى]] ظاهر گردد و بلا شدت يابد و مرگ و قتل مردم را فرا گيرد، و از ترس كشته شدن بخانه خدا و حرم پيغمبر پناه برند». سپس [[شیخ طبرسی|طبرسى]] مي گويد: نگاه كن كه چگونه اين دو غيبت بر حسب آنچه اخبار سابقه متضمن آن بود و از پدران و جد امام زمان رسيده مطابق درآمده است. [[غیبت صغری|غيبت كوتاه]] حضرت همان بود كه سفراى امام زمان وجود داشتند و ميان شيعيان معروف بودند و شيعه [[امامیه|اماميه]] كه معتقد به امامت امام حسن عسكرى عليه السّلام بودند در باره آنها اختلاف نظر ندارند... .<ref>طبرسى، اعلام الورى، ص۴۴۳.</ref>

حضرت مهدي(عجل الله تعالی فرجه) با قطع نظر از زمينه سازى هايى كه امامان قبل براى تثبيت مسئله ولادت و امامت و غيبت او داشتند، خود نيز در اين مسئله دخالت كرده و از راه هاى مختلف در صدد اثبات ولادت و امامت خود برآمدند. اينك به برخى از اين راه ها اشاره مى كنيم:

1. حضرت مهدی زمینه ملاقات بزرگان شيعه با خودشان را فراهم کردند.

2. در مواقع ضرورى اقدام به انجام كرامت و [[معجزه]] مى نمود. اين معجزات بعضاً توسط سفرا و در برخى موارد نيز توسط خود حضرت انجام مى گرفت.

3. آن حضرت شخصاً در صدد پاسخ به سؤال هاى مختلف مردم بر مى آمد تا اعتقاد و يقينشان نسبت به او بيشتر گردد.

4. خط خاص حضرت نيز از جمله قرائن و دلايلى بود كه مى توانست بر وجود امام عصر(عجل الله تعالی فرجه) دلالت كند؛ زيرا اين خط در زمان پدرش [[امام حسن عسکری علیه السلام|امام حسن عسكرى]](عليه السلام) بين مردم مأنوس بوده است و لذا از جمله راه هايى بود كه با رسيدن [[توقیعات امام زمان علیه السلام|توقيعات]] از ناحيه مقدسه، شيعيان به وجود امام زمانِ خود يقين و اطمينان پيدا مى نمودند.

==غیبت امام زمان==

سال ۲۶۰ هجری که [[امام حسن عسکری علیه السلام|امام عسکری]] علیه‌السلام به [[شهادت در راه خدا|شهادت]] رسید، هم سال آغاز [[امامت]] حضرت صاحب الامر عجل الله تعالی فرجه الشریف است و هم سال آغاز [[غیبت امام زمان (عجل الله تعالی فرجه)|غیبت]] آن حضرت.<ref>شیخ مفید، الإرشاد، قم: گنگره شیخ مفید، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۴۰.</ref>

[[علامه طباطبایى|علامه طباطبائی]] در این خصوص می گوید: تا سال ۲۶۰ هجرى که پدر بزرگوارش شهید شد، تحت کفالت و تربیت پدر مى‏ زیست و از مردم پنهان و پوشیده بود و جز عده‏ اى از خواص [[شیعه|شیعه]] کسى به شرف ملاقات وى نائل نمى ‏شد. و پس از [[شهادت امام حسن عسکری علیه السلام|شهادت امام یازدهم]] که امامت در آن حضرت مستقر شد، به امر خدا غیبت اختیار کرد و جز با [[نواب اربعه|نواب خاص]] خود به کسى ظاهر نمى ‏شد، جز در موارد استثنائى‏.<ref>شیعه در اسلام، ص ۱۹۳</ref>

امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف، چهار نایب خاص داشته اند که به ترتیب عبارتند از: [[عثمان بن سعید]]؛ [[ابو جعفر محمد بن عثمان بن سعید عمرى|محمد بن عثمان]]؛ [[حسین بن روح نوبختی]]؛ [[ابو الحسن على بن محمد سمرى|علی ‌بن محمد سمری]].<ref>شیعه در اسلام، علامه طباطبائی، ص ۱۹۴</ref>

آن حضرت چند روز قبل از مرگ على بن محمد سمرى (در سال ۳۲۹ ه.ق)، به او اعلام نمودند که تا شش روز دیگر از دنیا خواهی رفت و پس از آن باب نیابت خاصه بسته و [[غیبت کبری|غیبت کبرى]] واقع خواهد شد و تا روزى که [[الله|خدا]] در ظهور آن حضرت اذن دهد، غیبت دوام خواهد یافت.<ref>شیعه در اسلام، علامه طباطبائی ره، ص ۱۹۴ به نقل از بحارالانوار، ج ۵۱، ص ۳۶۰- ۳۶۱ و الغبیة شیخ طوسى، ص ۲۴۲</ref>

==انتظار ظهور==

[[شیعه|شیعیان]] در دوران [[غیبت امام زمان (عجل الله تعالی فرجه)|غیبت]] در [[انتظار ظهور امام زمان (عج)|انتظار ظهور]] امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف هستند. انتظار ظهور آن حضرت در روایت شیعه با عنوان انتظار فرج از بهترین اعمال خوانده شده است.<ref>بحارالانوار، ج ۵۱، ص ۱۵۶، ح ۱ .</ref>

در کتاب [[مکیال المکارم (کتاب)|مکیال المکارم]] آمده است: معنای انتظار عبارت است از یک حالت قلبی و روحی که از آماده شدن برای چیزی که در انتظارش هستی، برمی‌آید... پس هر قدر انتظار شدیدتر باشد، آماده شدن هم بیشتر می‌شود. آیا نمی‌بینی که وقتی مسافری داشته باشی که منتظر آمدنش هستی، هر چه زمان آمدنش نزدیکتر شود، آمادگی تو هم برای این امر بیشتر می‌شود.<ref>محمد تقی موسوی اصفهانی، مکیال المکارم فی فوائد الدعاء للقائم، ج ۲، ص ۱۵۲</ref>

==گزیده‌ای از سخنان امام زمان==

*«{{متن حدیث|الَّذى یَجِبُ عَلَیْکمْ و لَکمْ أنْ تَقُولُوا: إنّا قُدْوَةٌ و أئِمَّةٌ و خُلَفاءُ اللّهِ فى أرْضِهِ، و اُمَناؤُهُ عَلى خَلْقِهِ، و حُجَجُهُ فى بِلادِهِ، نَعْرِفُ الْحَلالَ وَ الْحَرامَ، و نَعْرِفُ تَأویلَ الْکتابِ و فَصْلَ الْخِطابِ}}».<ref> بحارالانوار، ج ۸۹، ص ۹۶، ح ۵۸.</ref> بر شما واجب است و به سود شما خواهد بود که معتقد باشید بر این که ما [[اهل البیت|اهل بیت]] رسالت، محور و اساس امور پیشوایان هدایت و خلیفه خداوند متعال در زمین هستیم. همچنین ما امین خداوند بر بندگانش و حجت او در جامعه می‌‌باشیم، [[حلال]] و [[حرام]] را می‌‌شناسیم و [[تأویل|تأویل]] و [[تفسیر قرآن|تفسیر]] آیات [[قرآن]] را عارف و آشنا هستیم.

*«{{متن حدیث|لا یُنازِعُنا مَوْضِعَهُ إلاّ ظالِمٌ آثِمٌ، و لا یَدَّعیهِ إلاّ جاحِدٌ کافِرٌ}}».<ref> همان، ج ۵۳، ص ۱۷۹، ضمن ح ۹.</ref> کسى با ما در رابطه با مقام [[ولایت|ولایت]] و [[امامت]] مشاجره و منازعه نمی‌‌کند، مگر آن که ستمگر و معصیت کار باشد، همچنین کسى مدعى [[ولایت]] و [[خلافت]] نمی‌‌شود، مگر اینکه منکر و کافر باشد.

*«{{متن حدیث|اِتَّقُوا اللّه و سَلِّمُوا لَنا، و رُدُّوا الاْمْرَ إلَیْنا، فَعَلَیْنا الإصْدارُ کما کانَ مِنَّا الإیراء، ولا تَحاوَلُوا کشْفَ ما غُطِّیَ عَنْکمْ}}».<ref> إکمال الدّین، ج ۲، ص ۵۱۰.</ref> از خدا بترسید و تسلیم ما باشید و امور خود را به ما واگذار کنید، چون وظیفه ما است که شما را بى‌نیاز و سیراب نمائیم همان طورى که ورود شما بر چشمه معرفت به وسیله ما می‌‌باشد و سعى نکنید به دنبال کشف آنچه از شما پنهان شده است باشید.

*«{{متن حدیث|أنَا خاتَمُ الاَوْصِیاءِ، بى یُدْفَعُ الْبَلاءُ عَنْ أهْلى وَ شیعَتى}}».<ref> دعوات راوندى، ص ۲۰۷، ح ۵۶۳.</ref> من آخرین وصی پیغمبر خدا هستم، به وسیله من بلاها و [[فتنه|فتنه‌ها]] از آشنایان و شیعیانم دفع و برطرف خواهد شد.

*«{{متن حدیث|یَابْنَ الْمَهْزِیارِ! لَوْلاَ اسْتِغْفارُ بَعْضِکمْ لِبَعْضٍ، لَهَلَک مَنْ عَلَیْها، إلاّ خَواصَّ الشّیعَةِ الَّتى تَشْبَهُ أقْوالُهُمْ أفْعالَهُمْ}}».<ref> مستدرک الوسایل، ج ۵، ص ۲۴۷، ح ۵۷۹۵.</ref> ای [[علی بن مهزیار|پسر مهزیار]]: اگر طلب مغفرت و آمرزش بعضى شماها براى همدیگر نبود، هر کس ‍روى زمین بود هلاک می‌‌گردید، مگر آن شیعیان خاصى که گفتارشان با کردارشان یکى است.

*{{متن حدیث|إِنَّا غَیْرُ مُهْمِلِینَ لِمُرَاعَاتِکُمْ وَ لَا نَاسِینَ لِذِکْرِکُمْ وَ لَوْ لَا ذَلِکَ لَنَزَلَ بِکُمُ اللَّأْوَاءُ وَ اصْطَلَمَکُمُ الْأَعْدَاءُ}}.<ref>الإحتجاج على أهل اللجاج (للطبرسی)، ج‏۲، ص ۴۹۷.</ref> ما در رعایت حال شما (شیعیان) کوتاهى نمى‏ کنیم و یاد شما را از خاطر نبرده‏ ایم، و اگر جز این بود، از هر سو گرفتارى به شما رو مى ‏آورد و دشمنانتان، شما را از میان مى‏ بردند.

==پانویس==
<references />

==منابع==

*تدابیر امام زمان(عج) برای اثبات وجود و امامت خویش، آیین رحمت، دفتر آیت‌الله مکارم شیرازی.
*اثبات امامت امام زمان(عج) از دیدگاه علامه مجلسی، [https://entezar.ahlolbait.com/content/2841/%D8%A7%D8%AB%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%B9%D8%AC-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85% دانشنامه مهدویت].
*طوسى، محمد بن الحسن، الغیبة (للطوسی): کتاب الغیبة للحجة، قم، دار المعارف الإسلامیة، چاپ اول، ۱۴۱۱ق.
*طبرسى، فضل بن حسن، إعلام الورى بأعلام الهدى (ط - القدیمة)، تهران، اسلامیه، چاپ سوم، ۱۳۹۰ ق.

{{چهارده معصوم علیهم السلام}}

{{شناختنامه امام زمان (عج)}}

[[رده:امام زمان (عج)]]
[[رده:ائمه اطهار]]
[[رده:اهل البیت]]

غزوه بنی قریظه

2026-08-23T13:12:01Z

Zamani:

{{خوب}}
{{شناسنامه غزوات
|تصویر=[[پرونده:غزوة بني قریظه.JPG |250px|center]]
|زمان = اواخر ذی‌القعده و اوایل ذی‌الحجه سال پنجم هجری
|مکان = قلعه‌های [[بنی قریظه|بنی قُرَیظه]] در مدینه
|غزوه قبلی =[[غزوه احزاب]]
|غزوه بعدی = [[غزوه بنى لحيان]]
|علت غزوه = خیانت بنی قریظه که هم پیمان مسلمانان بودند در غزوه خندق و حمله آنان از پشت سر به مسلمانان.
|نتیجه = پس از آن که یهودیان از محاصره به تنگ آمدند، سعد بن معاذ را به عنوان حکم برگزیدند و او حکم به اعدام مردان آنها و اخراج زنان و فرزندان آنها داد.
|مسلمانان = مسلمانان
۳۰۰۰ مرد جنگی
|دشمنان = یهودیان بنی قریظه
|فرماندهان مسلمانان = [[پیامبر اسلام|رسول خدا]](ص)
|فرماندهان دشمنان = کعب بن أسد و حیىّ بن أخطب‌
|پرجم داران مسلمانان= [[امام علی]](ع)
|پرچم داران دشمنان = ـــ
|تلفات مسلمانان =ـــ
|تلفات دشمنان = کشته شدن ۶۰۰ تا ۸۰۰ نفر
|توضیحات = آیات ۲۶ و ۲۷ [[سوره احزاب]] و آیات ۵۶ تا ۵۸ [[سوره انفال]]
}}
[[بنی قریظه|بنی‌قُرَیظه]] که گروهی از [[یهود|یهودیان]] [[مدینه]] بودند در سال پنجم هجری که احزاب (مشركان [[مکه|مكه]] و ساير دشمنان [[اسلام]]) به مدینه حمله کردند، پیمان صحیفه مدینه را که میان مهاجرین و انصار و یهودیان مدینه بسته شده بود شکستند و در صدد برآمدند تا در حالی که مسلمانان مشغول دفاع از خندق بودند مشرکان را از سمت خانه های خود به مدینه راه دهند و خود نیز با آنها از پشت سر به مدینه حمله کنند. اما با شکست احزاب و فرار ایشان، بنی‌قریظه در قلعه‌های خود تنها ماندند. و پیامبر بلافاصله پس از [[غزوه احزاب]] به جنگ با آنان رفت. مسلمانان قلعه‌های بنی قُرَیظه را محاصره کردند و پس از حدود یک ماه، یهودیان تسلیم شدند و حکمیت سعد بن معاذ را به پیامبر(ص) پیشنهاد کردند. طبق برخی نقل‌ها، سَعد با استناد به پیمان یهودیان با پیامبر و نیز حکم تورات، به قتل مردان جنگجوی قبیله، اسارت زنان و کودکان و مصادره اموال آنان حکم کرد و همین حکم در مورد آنها اجرا شد.

==بنی‌قریظه و خیانت آنان==
[[بنی قریظه]] طایفه ‌اى از جذام برادران نضیرند و گفته مى ‌شود که [[یهود|یهودی]] شدنشان در روزگار عادیا بن سموئل بود، سپس در کوهى بنام "قریظه" فرود آمدند و به آن نسبت داده شدند (بنی قریظه)؛ و بقولى دیگر، "قریظه" نام نیاى آنها است.<ref>تاریخ‌ یعقوبى/ترجمه، ج‌۱،ص:۴۱۱ </ref>

[[بنی قریظه|بنی‌قریظه]] ساکن [[مدینه]] بودند و قبل از هجرت پیامبر به مدینه با قبیله اوس هم پیمان بوده به آنها وابستگی داشتند.

در زمان هجرت [[پیامبر اسلام]] (صلی الله علیه وآله) پیمانی موسوم به صحیفه مدینه میان مهاجرین و انصار و یهودیان مدینه بسته شد که بنی قریظه نیز در زمره یهودیان در آن شرکت داشتند. آزادی دینی ، حمایت و همکاری در برابر دشمن و خیرخواهی در حق همدیگر از مفاد این پیمان نامه بود.<ref>السیرة النبویه، ابن هشام، ج۱، ص 501–504.</ref> امّا در سال پنجم هجری که احزاب (مشركان [[مکه|مكه]] و ساير دشمنان [[اسلام]]) به مدینه حمله کردند، به [[پیامبر اسلام|رسول خدا]] و مردم مدینه خیانت کردند و با وجود این پیمان‌ و پیمان قبلی که با قبیله اوس داشتند با مشرکان مکه بر علیه پیامبر توطئه کردند.

سیره ابن هشام جریان را اینگونه نقل می کند که حُیَیّ بن اخطب نضری، از بزرگان بنی‌نضیر، نزد کعب بن اسد، بزرگ بنی‌قریظه، رفت و او را به شکستن پیمان با پیامبر(ص) ترغیب کرد. کعب در ابتدا از پذیرفتن او خودداری کرد و صریحاً گفت: «من با محمد پیمان بسته‌ام و آنچه را میان من و اوست نقض نمی‌کنم؛ زیرا از او جز وفاداری و راستی ندیده‌ام.» اما حُیَیّ از آمدن قریش و غطفان با رهبران و بزرگانشان سخن گفت و مدعی شد که آنان پیمان بسته‌اند تا محمد و یارانش را از میان بردارند و سرانجام کعب را متقاعد کرد؛ مشروط بر اینکه اگر قریش و غطفان بدون شکست دادن پیامبر بازگردند، حُیَیّ نیز وارد دژ بنی‌قریظه شود و در سرنوشت آنان شریک باشد. پس از این توافق، کعب بن اسد پیمان خود با پیامبر(ص) را نقض کرد و به [[قریش]] پیوستند.<ref>السیرة النبویه، ابن هشام، ج۲، ص220 و 221</ref>

پس پیامبر [[سعد بن معاذ]] و عبدالله بن رواحه و خوات بن جبیر را پیش آنها فرستاد تا پیمان را بیادشان آوردند، لیکن پاسخى زشت دادند.

آنان در هنگام هجوم مشرکان [[مکه]] و سایر دشمنان اسلام به [[مدينه|مدینه]] و محاصره این شهر مقدس و ایجاد [[جنگ احزاب]] (خندق)، در صدد نقض عهد مسلمانان و کمک به مشرکان متجاوز برآمدند و آنان را در رخنه کردن به داخل مدینه از طریق محل مسکونی خویش، امیدوار نموده و مسلمانان را در رعب و وحشتی عظیم قرار دادند. ولی سرانجام با کشته شدن "عمرو بن عبدوُد" بدست [[امام علی علیه السلام|علی بن ابی‌طالب]] علیه‌السلام و عقب‌نشینی متجاوزان و مهاجمان به سوی مکه، دسیسه یهودیان بنی‌قریظه در راه دادن مهاجمان متجاوز به داخل مدینه، نقش بر آب شد و آنان در نزد مسلمانان، رسوا و بی‌مقدار شدند. خباثت یهود بنى قریظه در جریان محاصره سپاه ده هزار نفرى مشرکین در جنگ احزاب، قابل بخشودن نبود.

==غزوه بنی‌قریظه در قرآن==
در برخی از آیات [[قرآن|قرآن کریم]] این ماجرا چنین بیان شده است:

{{متن قرآن|«وَأَنْزَلَ الَّذِینَ ظَاهَرُوهُمْ مِنْ أَهْلِ الْکتَابِ مِنْ صَیاصِیهِمْ وَقَذَفَ فِی قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ فَرِیقًا تَقْتُلُونَ وَتَأْسِرُونَ فَرِیقًا * وَأَوْرَثَکمْ أَرْضَهُمْ وَدِیارَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ وَأَرْضًا لَمْ تَطَئُوهَا وَکانَ اللَّهُ عَلَىٰ کلِّ شَیءٍ قَدِیرًا»}}.<ref> [[سوره احزاب]]/ ۲۶-۲۷ </ref>
و کسانى از اهل کتاب را که با [مشرکان‌] همپُشتى کرده بودند، از دژهایشان به زیر آورد و در دلهایشان هراس افکند، گروهى را مى‌ کشتید و گروهى را اسیر مى‌ کردید.
و زمینشان و خانه‌ها و اموالشان و سرزمینى را که در آن پا ننهاده بودید به شما میراث داد، و خدا بر هر چیزى تواناست.

{{متن قرآن|«الَّذِینَ عاهَدْتَ مِنْهُمْ، ثُمَّ ینْقُضُونَ عَهْدَهُمْ فِی کلِّ مَرَّةٍ، وَ هُمْ لا یتَّقُونَ * فَإِمَّا تَثْقَفَنَّهُمْ فِی الْحَرْبِ فَشَرِّدْ بِهِمْ مَنْ خَلْفَهُمْ لَعَلَّهُمْ یذَّکرُونَ * وَ إِمَّا تَخافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِیانَةً فَانْبِذْ إِلَیهِمْ عَلى‌ سَواءٍ، إِنَّ اللَّهَ لا یحِبُّ الْخائِنِین‌»}}.<ref> [[سوره انفال]]/ ۵۶-۵۸ </ref>
همانان که از ایشان پیمان گرفتى ولى هر بار پیمان خود را مى ‌شکنند و [از خدا] پروا نمى‌ دارند.
پس اگر در جنگ بر آنان دست یافتى با [عقوبتِ‌] آنان، کسانى را که در پى ایشانند تارومار کن، باشد که عبرت گیرند. و اگر از گروهى بیمِ خیانت دارى [پیمانشان را] به سویشان بینداز [تا طرفین‌] به طور یکسان [بدانند که پیمان گسسته است‌]، زیرا خدا خائنان را دوست نمى‌ دارد.

==وقایع غزوه بنی‌قریظه==
===محاصره بنى‌قریظه===
بامداد بیست و چهارم [[ماه ذی القعده|ذى القعده]] بود که [[پیامبر اسلام|رسول خدا]] -صلّى اللّه علیه و آله- و مسلمانان از پیرامون خندق به [[مدینه|مدینه]] بازگشتند و اسلحه خود را نهادند، اما چون هنگام ظهر فرا رسید، [[جبرئیل|جبرئیل]] فرود آمد و به رسول خدا گفت: خدا تو را مى ‌فرماید که: بر سر «بنى قریظه» رهسپار شوى، و هم اکنون من بر سر ایشان مى ‌روم و در قلعه‌ هایشان زلزله مى ‌اندازم. رسول خدا [[بلال]] را فرمود تا در میان مردم اعلام کند که هر کس مطیع و شنواى امر خدا و رسول است باید [[نماز عصر]] را جز در «بنى قریظه» نخواند.

رسول خدا «[[ابن ام مکتوم|عبداللّه بن أمّ مکتوم]]» را در مدینه جانشین گذاشت و با سه هزار نفر از مسلمانان که سى و شش اسب داشتند رهسپار شد و رایت را به دست [[امام علی علیه السلام|على]] -علیه السلام- داد و او را پیش فرستاد. یهودیان با دیدن آنها به رسول خدا صلى الله علیه و آله ناسزا مى‌ گفتند.<ref> السیرة النبویه، ابن هشام، ج۲، ص۲۳۴؛ المغازى، ج۲، ص۴۹۹ </ref> رسول خدا صلى الله علیه و آله در نزدیک چاه ابّى که از چاه هاى بنى قریظه و پائین حره بنى قریظه بود مستقر شد. بنى قریظه در قسمت عالیه مدینه سکونت داشتند، در حالى که مرکز مدینه و [[مسجد النبی (ص)|مسجد النبى]] صلى الله علیه و آله در قسمت سافله بوده است. آن حضرت، ابتدا یهودیان را به [[اسلام]] دعوت کرد، اما آنان نپذیرفتند،<ref> المصنف، عبد الرزاق، ج ۵، ص ۳۷۰ </ref> بنابراین محاصره ادامه یافت.

محاصره بنى قریظه به نقل ابن اسحاق بیست و پنج روز و به نقل [[محمد بن عمر واقدی|واقدی]] پانزده روز (از چهارشنبه ۲۳ ذى قعده سال پنجم) به درازا کشید.<ref> المغازى، ج ۲، ص ۴۹۶ </ref> در این مدت، تیراندازى از دو سوى در جریان بود، و یهودیان امید آن داشتند تا با مقاومت آنها، مسلمانان دست از محاصره بردارند. تیراندازى مسلمانان به حدى شدید بود که آنان یقین کردند که مسلمانان رفتنى نیستند.
===پیشنهاد صلح از طرف بنی‌قریظه===
یهودیان نماینده‌اى فرستادند تا بگوید حاضرند بر اساس همان شرایطى که [[بنی نضیر|بنى النضیر]] از مدینه رفتند، از شهر خارج شوند، اما رسول خدا صلى الله علیه و آله راضى نشد. نوبت بعد گفتند که هیچ گونه اموالى حتى به اندازه یک شتر نیز نخواهند برد، رسول خدا صلى الله علیه و آله فرمود که بدون هیچ گونه شرطى باید تسلیم شوند.<ref> المغازى، ج ۲، ص ۵۰۱ </ref>

هنگامی که بنی قریظه یقین کردند رسول خدا(ص) از آنان دست‌بردار نیست، مگر اینکه با آنان وارد نبرد شود، کعب بن اسد (رئیس یا بزرگ بنی‌قریظه) به آنان گفت:

«ای گروه یهود! آنچه بر سر شما آمده و می‌بینید، پیش آمده است. من سه پیشنهاد به شما عرضه می‌کنم؛ هرکدام را که می‌خواهید بپذیرید.»

گفتند: «آن سه پیشنهاد چیست؟»

گفت:

«پیشنهاد اول اینکه از این مرد پیروی کنیم و او را تصدیق نماییم. به خدا سوگند، برای شما آشکار شده است که او پیامبری فرستاده‌شده است و همان کسی است که او را در کتاب خود می‌یابید. در این صورت، جان‌ها، اموال، فرزندان و زنانتان در امان خواهند بود.»

گفتند:

«ما هرگز از حکم تورات دست نمی‌کشیم و چیزی غیر از آن را جایگزین آن نمی‌کنیم.»

کعب گفت:

«اگر این پیشنهاد را از من نمی‌پذیرید، پس بیایید فرزندان و زنانمان را بکشیم؛ سپس به سوی محمد و یارانش بیرون برویم، در حالی که شمشیرهایمان را برهنه کرده‌ایم و هیچ بار و عیالی پشت سر خود باقی نگذاشته‌ایم، تا خداوند میان ما و محمد داوری کند.

اگر نابود شویم، نابود شده‌ایم، در حالی که نسلی پشت سر خود باقی نگذاشته‌ایم که نگران آن باشیم؛ و اگر پیروز شویم، به جان خودم سوگند، زنان و فرزندانمان را دوباره خواهیم یافت.»

گفتند:

«این بیچارگان را بکشیم؟! پس بعد از آنان زندگی چه فایده‌ای خواهد داشت؟»

کعب گفت:

«اگر این پیشنهاد را هم از من نمی‌پذیرید، پس امشب شب شنبه است و شاید محمد و یارانش در این شب از ما آسوده و غافل باشند؛ پس فرود آیید و بیرون بیایید، شاید بتوانیم از محمد و یارانش در حال غفلت و بی‌خبری ضربه‌ای وارد کنیم.»

گفتند:

«آیا شنبه خود را تباه کنیم و در آن کاری انجام دهیم که پیشینیان ما انجام نداده‌اند، مگر همان کسانی که سرنوشتشان را می‌دانید و به سبب آن، مسخ شدند؟!»

کعب گفت:

«از زمانی که مادرش او را به دنیا آورده، هیچ‌یک از شما حتی یک شب نیز در سراسر عمرش، مردی دوراندیش و عاقل نبوده است.» <ref> السیرة النبویه، ابن هشام، ج۲، ص۲۳۵؛ المغازى، ج ۲، ص ۵۰۴ </ref>
===اشتباه ابولبابه و توبه او===

یهودیان از رسول خدا صلى الله علیه و آله خواستند تا اجازه دهد با [[ابولُبابه انصارى|ابولبابه]] که از [[اوس|اوسیان]] بود، و اینان در [[جاهلیت|جاهلیت]] هم پیمان با قریظیان بودند، مشورت کند. ابولبابه به اجازه آن حضرت نزد بنى قریظه رفت. یهودیان با یادآورى دوستى سابق و کمکى که آنان در جاهلیت به اوسیان در برابر [[خزرج]] کرده‌اند از او خواستند تا بگوید تکلیف آنان چیست و چه سرنوشتى در انتظارشان مى‌ باشد. پرسش آنان این بود که آیا شرط رسول خدا صلى الله علیه و آله را که فرمود: تنها باید بر حکم او تسلیم باشند، بپذیرند یا نه. ابولبابه گفت: آرى، اما با اشاره به گلوى خود، به آنان فهماند که چه سرنوشتى در انتظارشان است.<ref> المغازى، ج ۲، ص ۵۰۶ </ref> این اقدام ابولبابه -همان گونه که بلافاصله خودش به آن توجه یافت- سبب مى ‌شد تا بنى قریظه خود را تسلیم نکنند.

ابولبابه از قلعه بنى قریظه خارج شد و بدون آن که نزد رسول خدا صلى الله علیه و آله برود، به سوى [[مسجد النبى]] رفته خود را به یکى از ستون هاى مسجد بست. او براى خیانتى که به رسول خدا صلى الله علیه و آله کرده بود شروع به [[استغفار]] کرد. چندین روز از ستون مزبور -که بعدها «اسطوانه توبه» نام گرفت- جدا نشد تا آن که ضمن آیاتى خداوند [[توبه]] وى را پذیرفت‌.
===تسلیم شدن بنی‌قریظه===
به هر روى، بنى قریظه چاره‌اى جز تسلیم بر حکم پیامبر صلى الله علیه و آله ندیده و امید آن داشتند تا اوسیان براى آنان وساطتى بکنند. رسول خدا دستور داد تا تمامى اثاثیه و سلاح هاى آنان را جمع آورى کنند. [[ابن هشام حمیری|ابن هشام]] مى ‌گوید: برخى از محدثانى که به آنان اعتماد دارم برایم نقل کردند که سبب تسلیم شدن آنان این بود که [[امام علی علیه السلام|على بن ابى طالب]] فریاد کشید: بخدا سوگند یا شربتى که [[حضرت حمزه علیه السلام|حمزه]] نوشید مى‌ نوشم و یا قلعه آنان را مى‌ گشایم و قدم جلو نهاد، در آن لحظه قریظیان گفتند: اى محمد! حکمیت [[سعد بن معاذ]] را مى‌ پذیریم.<ref> السیرة النبویه، ابن هشام، ج۲، ص۲۴۰ </ref>

اوسیان که در گذشته ناظر گذشت پیامبر صلى الله علیه و آله از [[بنی قینقاع|بنى قینقاع]] بودند و گمانشان بر این بود که آن اقدام به خاطر [[خزرج]] صورت گرفته، از آن حضرت خواستند تا این بار بخاطر آنها از قریظیان بگذرد. پس از اصرار آنان، رسول خدا صلى الله علیه و آله پذیرفت تا هر آنچه سعد بن معاذ -از متنفذان [[اوس]]- در این باره حکم کرد بپذیرد. اوسیان از این اقدام خوشنود شدند.<ref>السیرة النبویه، ابن هشام، ج۲، ص۲۳۹ </ref>

سعد زیر لب زمزمه مى‌ کرد: اکنون وقت آن است که سعد از ملامت هیچ ملامت کننده‌اى در راه خدا نهراسد. او ابتداء از یهودیان تعهد گرفت تا هرچه حکم کرد بپذیرند و آنان نیز پذیرفتند. پس از آن گفت: حکم من این است که مردان یهودى کشته شوند، کودکان و زنانشان به اسارت درآیند و اموالشان تقسیم شود. رسول خدا صلى الله علیه و آله فرمود: «که حکم سعد مطابق حکم خداوند است.»<ref>المغازى، ج ۲، ص ۵۱۲؛ السیرة النبویه، ابن هشام، ج۲، ص۲۴۰ </ref>

فرداى آن روز مردان قریظى را کشتند؛ یک زن نیز که سبب شهادت یکى از سربازان مسلمان شده بود به قتل رسید.<ref>السیرة النبویه، ابن هشام، ج۲، ص۲۴۲ </ref> یکى از کشتگان حُیى بن اخطب بود که محرک اصلى [[غزوه احزاب|جنگ احزاب]] بوده و با کعب بن اسد تعهد کرده بود که اگر احزاب رفتند نزد آنان بماند. وى در لحظه مرگ نگاهى به رسول خدا صلى الله علیه و آله کرد و گفت: من خود را در دشمنى با تو ملامت نمى‌ کنم، اما کسى که قدم در راه خذلان الهى گذاشت ذلیل مى‌شود، آنگاه به مردم گفت: نسبت به امر خدا نمى‌توان چیزى گفت، این تقدیر خدا بر [[بنی اسرائیل|بنى اسرائیل]] است، آنگاه نشست تا گردنش را زدند.<ref> السیرة النبویه، ابن هشام، ج۲، ص۲۴۰ </ref>

تا آن زمان، رسول خدا صلى الله علیه و آله دو بار از نقض عهد یهودیان درگذشته بود. به علاوه، خطاى یهودیان [[بنی قینقاع|بنى قینقاع]] و [[بنی نضیر|بنى النضیر]] در حد جرم بنی قریظه نبود. آنان در بدترین شرایط نقض عهد کردند، به مسلمانان و به شخص رسول خدا صلى الله علیه و آله توهین کردند و در صورتى که پیروز مى‌شدند، به همراه مشرکان، یک مسلمان را در مدینه زنده نمى‌گذاشتند. اکنون باید خوار و ذلیل مى ‌شدند. اصولًا حیات سیاسى [[اسلام]] در گرو حفظ معاهداتى بود که با قبایل‌ اطراف داشت. [[پیمان شکنی]] هر روزه و گذشتن رسول خدا صلى الله علیه و آله از پیمان شکنان، زمینه را براى نقض عهدهاى مکرر آماده مى‌کرد. در چنین شرایطى زندگى براى مسلمانان که تنها پایگاهشان مدینه بود، ناممکن مى‌ نمود.

==پانویس==
<references />
==منابع==

*سیره رسول خدا صلى الله علیه وآله، رسول جعفریان، دلیل ما، قم‌، ۱۳۸۳ ش‌.
*مغازى، محمد بن عمر واقدى، ترجمه محمود مهدوى دامغانى، تهران، مرکز نشر دانشگاهى، ۱۳۶۹ش.
*تاریخ پیامبر اسلام‌، محمدابراهیم آیتى، دانشگاه تهران، تهران، ۱۳۷۸ ش‌.
*تاریخ یعقوبى، ابن واضح یعقوبى، ترجمه محمدابراهیم آیتى، تهران، انتشارات علمى و فرهنگى، ۱۳۷۱ش.
*السيرة النبوية، ابن هشام حميرى، دارالمعرفه، بیروت.
* ترجمه تاريخ طبرى‏، ابو القاسم پاينده‏، تهران، اساطير، 1375ش‏.

{{غزوات پیامبر اکرم}}
{{شناختنامه رسول خدا (ص)}}
[[رده:جنگ های صدر اسلام]]
[[رده:غزوات پیامبر اکرم]]
[[رده:سال ۵ هجری قمری]]
[[رده: تاریخ صدر اسلام]]
{{خوب}}
{{سنجش کیفی
|سنجش=شده
|شناسه= خوب
|عنوان بندی مناسب= خوب
|کفایت منابع و پی نوشت ها= خوب
|رعایت سطح مخاطب عام= خوب
|رعایت ادبیات دانشنامه ای= خوب
|جامعیت= خوب
|رعایت اختصار= خوب
|سیر منطقی= خوب
|کیفیت پژوهش= خوب
|رده= دارد
}}

غزوه بنی قریظه

2026-08-23T05:37:23Z

Zamani:

{{خوب}}
{{شناسنامه غزوات
|تصویر=[[پرونده:غزوة بني قریظه.JPG |250px|center]]
|زمان = اواخر ذی‌القعده و اوایل ذی‌الحجه سال پنجم هجری
|مکان = قلعه‌های [[بنی قریظه|بنی قُرَیظه]] در مدینه
|غزوه قبلی =[[غزوه احزاب]]
|غزوه بعدی = [[غزوه بنى لحيان]]
|علت غزوه = خیانت بنی قریظه که هم پیمان مسلمانان بودند در غزوه خندق و حمله آنان از پشت سر به مسلمانان.
|نتیجه = پس از آن که یهودیان از محاصره به تنگ آمدند، سعد بن معاذ را به عنوان حکم برگزیدند و او حکم به اعدام مردان آنها و اخراج زنان و فرزندان آنها داد.
|مسلمانان = مسلمانان
۳۰۰۰ مرد جنگی
|دشمنان = یهودیان بنی قریظه
|فرماندهان مسلمانان = [[پیامبر اسلام|رسول خدا]](ص)
|فرماندهان دشمنان = کعب بن أسد و حیىّ بن أخطب‌
|پرجم داران مسلمانان= [[امام علی]](ع)
|پرچم داران دشمنان = ـــ
|تلفات مسلمانان =ـــ
|تلفات دشمنان = کشته شدن ۶۰۰ تا ۸۰۰ نفر
|توضیحات = آیات ۲۶ و ۲۷ [[سوره احزاب]] و آیات ۵۶ تا ۵۸ [[سوره انفال]]
}}
[[بنی قریظه|بنی‌قریظه]] گروهی از [[یهود|یهودیان]] ساکن [[مدینه]] بودند که قبل از هجرت پیامبر به مدینه با قبیله اوس هم پیمان بوده به آنها وابستگی داشتند. در زمان هجرت [[پیامبر اسلام]] (صلی الله علیه وآله) پیمانی موسوم به صحیفه مدینه میان مهاجرین و انصار و یهودیان مدینه بسته شد که بنی قریظه نیز در زمره یهودیان در آن شرکت داشتند. آزادی دینی ، حمایت و همکاری در برابر دشمن و خیرخواهی در حق همدیگر از مفاد این پیمان نامه بود. امّا در سال پنجم هجری که احزاب (مشركان [[مکه|مكه]] و ساير دشمنان [[اسلام]]) به مدینه حمله کردند، به [[پیامبر اسلام|رسول خدا]] خیانت کردند و پیمان‌ شکستند. پس از شکست احزاب و فرار ایشان، بنی‌قریظه در قلعه‌های خود تنها ماندند. اینان خطری جدی برای مسلمانان بودند؛ به همین دلیل، بلافاصله پس از [[غزوه احزاب]]، پیامبر دستور «غزوه بنی‌قریظه» را صادر کردند.

==بنی‌قریظه و خیانت آنان==
[[بنی قریظه]] طایفه ‌اى از جذام برادران نضیرند و گفته مى ‌شود که [[یهود|یهودی]] شدنشان در روزگار عادیا بن سموئل بود، سپس در کوهى بنام "قریظه" فرود آمدند و به آن نسبت داده شدند (بنی قریظه)؛ و بقولى دیگر، "قریظه" نام نیاى آنها است.<ref>تاریخ‌ یعقوبى/ترجمه، ج‌۱،ص:۴۱۱ </ref>

[[بنی قریظه|بنی‌قریظه]] ساکن [[مدینه]] بودند و قبل از هجرت پیامبر به مدینه با قبیله اوس هم پیمان بوده به آنها وابستگی داشتند.

در زمان هجرت [[پیامبر اسلام]] (صلی الله علیه وآله) پیمانی موسوم به صحیفه مدینه میان مهاجرین و انصار و یهودیان مدینه بسته شد که بنی قریظه نیز در زمره یهودیان در آن شرکت داشتند. آزادی دینی ، حمایت و همکاری در برابر دشمن و خیرخواهی در حق همدیگر از مفاد این پیمان نامه بود.<ref>السیرة النبویه، ابن هشام، ج۱، ص 501–504.</ref> امّا در سال پنجم هجری که احزاب (مشركان [[مکه|مكه]] و ساير دشمنان [[اسلام]]) به مدینه حمله کردند، به [[پیامبر اسلام|رسول خدا]] و مردم مدینه خیانت کردند و با وجود این پیمان‌ و پیمان قبلی که با قبیله اوس داشتند با مشرکان مکه بر علیه پیامبر توطئه کردند.

سیره ابن هشام جریان را اینگونه نقل می کند که حُیَیّ بن اخطب نضری، از بزرگان بنی‌نضیر، نزد کعب بن اسد، بزرگ بنی‌قریظه، رفت و او را به شکستن پیمان با پیامبر(ص) ترغیب کرد. کعب در ابتدا از پذیرفتن او خودداری کرد و صریحاً گفت: «من با محمد پیمان بسته‌ام و آنچه را میان من و اوست نقض نمی‌کنم؛ زیرا از او جز وفاداری و راستی ندیده‌ام.» اما حُیَیّ از آمدن قریش و غطفان با رهبران و بزرگانشان سخن گفت و مدعی شد که آنان پیمان بسته‌اند تا محمد و یارانش را از میان بردارند و سرانجام کعب را متقاعد کرد؛ مشروط بر اینکه اگر قریش و غطفان بدون شکست دادن پیامبر بازگردند، حُیَیّ نیز وارد دژ بنی‌قریظه شود و در سرنوشت آنان شریک باشد. پس از این توافق، کعب بن اسد پیمان خود با پیامبر(ص) را نقض کرد و به [[قریش]] پیوستند.<ref>السیرة النبویه، ابن هشام، ج۲، ص220 و 221</ref>

پس پیامبر [[سعد بن معاذ]] و عبدالله بن رواحه و خوات بن جبیر را پیش آنها فرستاد تا پیمان را بیادشان آوردند، لیکن پاسخى زشت دادند.

آنان در هنگام هجوم مشرکان [[مکه]] و سایر دشمنان اسلام به [[مدينه|مدینه]] و محاصره این شهر مقدس و ایجاد [[جنگ احزاب]] (خندق)، در صدد نقض عهد مسلمانان و کمک به مشرکان متجاوز برآمدند و آنان را در رخنه کردن به داخل مدینه از طریق محل مسکونی خویش، امیدوار نموده و مسلمانان را در رعب و وحشتی عظیم قرار دادند. ولی سرانجام با کشته شدن "عمرو بن عبدوُد" بدست [[امام علی علیه السلام|علی بن ابی‌طالب]] علیه‌السلام و عقب‌نشینی متجاوزان و مهاجمان به سوی مکه، دسیسه یهودیان بنی‌قریظه در راه دادن مهاجمان متجاوز به داخل مدینه، نقش بر آب شد و آنان در نزد مسلمانان، رسوا و بی‌مقدار شدند. خباثت یهود بنى قریظه در جریان محاصره سپاه ده هزار نفرى مشرکین در جنگ احزاب، قابل بخشودن نبود.

==غزوه بنی‌قریظه در قرآن==
در برخی از آیات [[قرآن|قرآن کریم]] این ماجرا چنین بیان شده است:

{{متن قرآن|«وَأَنْزَلَ الَّذِینَ ظَاهَرُوهُمْ مِنْ أَهْلِ الْکتَابِ مِنْ صَیاصِیهِمْ وَقَذَفَ فِی قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ فَرِیقًا تَقْتُلُونَ وَتَأْسِرُونَ فَرِیقًا * وَأَوْرَثَکمْ أَرْضَهُمْ وَدِیارَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ وَأَرْضًا لَمْ تَطَئُوهَا وَکانَ اللَّهُ عَلَىٰ کلِّ شَیءٍ قَدِیرًا»}}.<ref> [[سوره احزاب]]/ ۲۶-۲۷ </ref>
و کسانى از اهل کتاب را که با [مشرکان‌] همپُشتى کرده بودند، از دژهایشان به زیر آورد و در دلهایشان هراس افکند، گروهى را مى‌ کشتید و گروهى را اسیر مى‌ کردید.
و زمینشان و خانه‌ها و اموالشان و سرزمینى را که در آن پا ننهاده بودید به شما میراث داد، و خدا بر هر چیزى تواناست.

{{متن قرآن|«الَّذِینَ عاهَدْتَ مِنْهُمْ، ثُمَّ ینْقُضُونَ عَهْدَهُمْ فِی کلِّ مَرَّةٍ، وَ هُمْ لا یتَّقُونَ * فَإِمَّا تَثْقَفَنَّهُمْ فِی الْحَرْبِ فَشَرِّدْ بِهِمْ مَنْ خَلْفَهُمْ لَعَلَّهُمْ یذَّکرُونَ * وَ إِمَّا تَخافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِیانَةً فَانْبِذْ إِلَیهِمْ عَلى‌ سَواءٍ، إِنَّ اللَّهَ لا یحِبُّ الْخائِنِین‌»}}.<ref> [[سوره انفال]]/ ۵۶-۵۸ </ref>
همانان که از ایشان پیمان گرفتى ولى هر بار پیمان خود را مى ‌شکنند و [از خدا] پروا نمى‌ دارند.
پس اگر در جنگ بر آنان دست یافتى با [عقوبتِ‌] آنان، کسانى را که در پى ایشانند تارومار کن، باشد که عبرت گیرند. و اگر از گروهى بیمِ خیانت دارى [پیمانشان را] به سویشان بینداز [تا طرفین‌] به طور یکسان [بدانند که پیمان گسسته است‌]، زیرا خدا خائنان را دوست نمى‌ دارد.

==وقایع غزوه بنی‌قریظه==
===محاصره بنى‌قریظه===
بامداد بیست و چهارم [[ماه ذی القعده|ذى القعده]] بود که [[پیامبر اسلام|رسول خدا]] -صلّى اللّه علیه و آله- و مسلمانان از پیرامون خندق به [[مدینه|مدینه]] بازگشتند و اسلحه خود را نهادند، اما چون هنگام ظهر فرا رسید، [[جبرئیل|جبرئیل]] فرود آمد و به رسول خدا گفت: خدا تو را مى ‌فرماید که: بر سر «بنى قریظه» رهسپار شوى، و هم اکنون من بر سر ایشان مى ‌روم و در قلعه‌ هایشان زلزله مى ‌اندازم. رسول خدا [[بلال]] را فرمود تا در میان مردم اعلام کند که هر کس مطیع و شنواى امر خدا و رسول است باید [[نماز عصر]] را جز در «بنى قریظه» نخواند.

رسول خدا «[[ابن ام مکتوم|عبداللّه بن أمّ مکتوم]]» را در مدینه جانشین گذاشت و با سه هزار نفر از مسلمانان که سى و شش اسب داشتند رهسپار شد و رایت را به دست [[امام علی علیه السلام|على]] -علیه السلام- داد و او را پیش فرستاد. یهودیان با دیدن آنها به رسول خدا صلى الله علیه و آله ناسزا مى‌ گفتند.<ref> السیرة النبویه، ابن هشام، ج۲، ص۲۳۴؛ المغازى، ج۲، ص۴۹۹ </ref> رسول خدا صلى الله علیه و آله در نزدیک چاه ابّى که از چاه هاى بنى قریظه و پائین حره بنى قریظه بود مستقر شد. بنى قریظه در قسمت عالیه مدینه سکونت داشتند، در حالى که مرکز مدینه و [[مسجد النبی (ص)|مسجد النبى]] صلى الله علیه و آله در قسمت سافله بوده است. آن حضرت، ابتدا یهودیان را به [[اسلام]] دعوت کرد، اما آنان نپذیرفتند،<ref> المصنف، عبد الرزاق، ج ۵، ص ۳۷۰ </ref> بنابراین محاصره ادامه یافت.

محاصره بنى قریظه به نقل ابن اسحاق بیست و پنج روز و به نقل [[محمد بن عمر واقدی|واقدی]] پانزده روز (از چهارشنبه ۲۳ ذى قعده سال پنجم) به درازا کشید.<ref> المغازى، ج ۲، ص ۴۹۶ </ref> در این مدت، تیراندازى از دو سوى در جریان بود، و یهودیان امید آن داشتند تا با مقاومت آنها، مسلمانان دست از محاصره بردارند. تیراندازى مسلمانان به حدى شدید بود که آنان یقین کردند که مسلمانان رفتنى نیستند.
===پیشنهاد صلح از طرف بنی‌قریظه===
یهودیان نماینده‌اى فرستادند تا بگوید حاضرند بر اساس همان شرایطى که [[بنی نضیر|بنى النضیر]] از مدینه رفتند، از شهر خارج شوند، اما رسول خدا صلى الله علیه و آله راضى نشد. نوبت بعد گفتند که هیچ گونه اموالى حتى به اندازه یک شتر نیز نخواهند برد، رسول خدا صلى الله علیه و آله فرمود که بدون هیچ گونه شرطى باید تسلیم شوند.<ref> المغازى، ج ۲، ص ۵۰۱ </ref>

هنگامی که بنی قریظه یقین کردند رسول خدا(ص) از آنان دست‌بردار نیست، مگر اینکه با آنان وارد نبرد شود، کعب بن اسد (رئیس یا بزرگ بنی‌قریظه) به آنان گفت:

«ای گروه یهود! آنچه بر سر شما آمده و می‌بینید، پیش آمده است. من سه پیشنهاد به شما عرضه می‌کنم؛ هرکدام را که می‌خواهید بپذیرید.»

گفتند: «آن سه پیشنهاد چیست؟»

گفت:

«پیشنهاد اول اینکه از این مرد پیروی کنیم و او را تصدیق نماییم. به خدا سوگند، برای شما آشکار شده است که او پیامبری فرستاده‌شده است و همان کسی است که او را در کتاب خود می‌یابید. در این صورت، جان‌ها، اموال، فرزندان و زنانتان در امان خواهند بود.»

گفتند:

«ما هرگز از حکم تورات دست نمی‌کشیم و چیزی غیر از آن را جایگزین آن نمی‌کنیم.»

کعب گفت:

«اگر این پیشنهاد را از من نمی‌پذیرید، پس بیایید فرزندان و زنانمان را بکشیم؛ سپس به سوی محمد و یارانش بیرون برویم، در حالی که شمشیرهایمان را برهنه کرده‌ایم و هیچ بار و عیالی پشت سر خود باقی نگذاشته‌ایم، تا خداوند میان ما و محمد داوری کند.

اگر نابود شویم، نابود شده‌ایم، در حالی که نسلی پشت سر خود باقی نگذاشته‌ایم که نگران آن باشیم؛ و اگر پیروز شویم، به جان خودم سوگند، زنان و فرزندانمان را دوباره خواهیم یافت.»

گفتند:

«این بیچارگان را بکشیم؟! پس بعد از آنان زندگی چه فایده‌ای خواهد داشت؟»

کعب گفت:

«اگر این پیشنهاد را هم از من نمی‌پذیرید، پس امشب شب شنبه است و شاید محمد و یارانش در این شب از ما آسوده و غافل باشند؛ پس فرود آیید و بیرون بیایید، شاید بتوانیم از محمد و یارانش در حال غفلت و بی‌خبری ضربه‌ای وارد کنیم.»

گفتند:

«آیا شنبه خود را تباه کنیم و در آن کاری انجام دهیم که پیشینیان ما انجام نداده‌اند، مگر همان کسانی که سرنوشتشان را می‌دانید و به سبب آن، مسخ شدند؟!»

کعب گفت:

«از زمانی که مادرش او را به دنیا آورده، هیچ‌یک از شما حتی یک شب نیز در سراسر عمرش، مردی دوراندیش و عاقل نبوده است.» <ref> السیرة النبویه، ابن هشام، ج۲، ص۲۳۵؛ المغازى، ج ۲، ص ۵۰۴ </ref>
===اشتباه ابولبابه و توبه او===

یهودیان از رسول خدا صلى الله علیه و آله خواستند تا اجازه دهد با [[ابولُبابه انصارى|ابولبابه]] که از [[اوس|اوسیان]] بود، و اینان در [[جاهلیت|جاهلیت]] هم پیمان با قریظیان بودند، مشورت کند. ابولبابه به اجازه آن حضرت نزد بنى قریظه رفت. یهودیان با یادآورى دوستى سابق و کمکى که آنان در جاهلیت به اوسیان در برابر [[خزرج]] کرده‌اند از او خواستند تا بگوید تکلیف آنان چیست و چه سرنوشتى در انتظارشان مى‌ باشد. پرسش آنان این بود که آیا شرط رسول خدا صلى الله علیه و آله را که فرمود: تنها باید بر حکم او تسلیم باشند، بپذیرند یا نه. ابولبابه گفت: آرى، اما با اشاره به گلوى خود، به آنان فهماند که چه سرنوشتى در انتظارشان است.<ref> المغازى، ج ۲، ص ۵۰۶ </ref> این اقدام ابولبابه -همان گونه که بلافاصله خودش به آن توجه یافت- سبب مى ‌شد تا بنى قریظه خود را تسلیم نکنند.

ابولبابه از قلعه بنى قریظه خارج شد و بدون آن که نزد رسول خدا صلى الله علیه و آله برود، به سوى [[مسجد النبى]] رفته خود را به یکى از ستون هاى مسجد بست. او براى خیانتى که به رسول خدا صلى الله علیه و آله کرده بود شروع به [[استغفار]] کرد. چندین روز از ستون مزبور -که بعدها «اسطوانه توبه» نام گرفت- جدا نشد تا آن که ضمن آیاتى خداوند [[توبه]] وى را پذیرفت‌.
===تسلیم شدن بنی‌قریظه===
به هر روى، بنى قریظه چاره‌اى جز تسلیم بر حکم پیامبر صلى الله علیه و آله ندیده و امید آن داشتند تا اوسیان براى آنان وساطتى بکنند. رسول خدا دستور داد تا تمامى اثاثیه و سلاح هاى آنان را جمع آورى کنند. [[ابن هشام حمیری|ابن هشام]] مى ‌گوید: برخى از محدثانى که به آنان اعتماد دارم برایم نقل کردند که سبب تسلیم شدن آنان این بود که [[امام علی علیه السلام|على بن ابى طالب]] فریاد کشید: بخدا سوگند یا شربتى که [[حضرت حمزه علیه السلام|حمزه]] نوشید مى‌ نوشم و یا قلعه آنان را مى‌ گشایم و قدم جلو نهاد، در آن لحظه قریظیان گفتند: اى محمد! حکمیت [[سعد بن معاذ]] را مى‌ پذیریم.<ref> السیرة النبویه، ابن هشام، ج۲، ص۲۴۰ </ref>

اوسیان که در گذشته ناظر گذشت پیامبر صلى الله علیه و آله از [[بنی قینقاع|بنى قینقاع]] بودند و گمانشان بر این بود که آن اقدام به خاطر [[خزرج]] صورت گرفته، از آن حضرت خواستند تا این بار بخاطر آنها از قریظیان بگذرد. پس از اصرار آنان، رسول خدا صلى الله علیه و آله پذیرفت تا هر آنچه سعد بن معاذ -از متنفذان [[اوس]]- در این باره حکم کرد بپذیرد. اوسیان از این اقدام خوشنود شدند.<ref>السیرة النبویه، ابن هشام، ج۲، ص۲۳۹ </ref>

سعد زیر لب زمزمه مى‌ کرد: اکنون وقت آن است که سعد از ملامت هیچ ملامت کننده‌اى در راه خدا نهراسد. او ابتداء از یهودیان تعهد گرفت تا هرچه حکم کرد بپذیرند و آنان نیز پذیرفتند. پس از آن گفت: حکم من این است که مردان یهودى کشته شوند، کودکان و زنانشان به اسارت درآیند و اموالشان تقسیم شود. رسول خدا صلى الله علیه و آله فرمود: «که حکم سعد مطابق حکم خداوند است.»<ref>المغازى، ج ۲، ص ۵۱۲؛ السیرة النبویه، ابن هشام، ج۲، ص۲۴۰ </ref>

فرداى آن روز مردان قریظى را کشتند؛ یک زن نیز که سبب شهادت یکى از سربازان مسلمان شده بود به قتل رسید.<ref>السیرة النبویه، ابن هشام، ج۲، ص۲۴۲ </ref> یکى از کشتگان حُیى بن اخطب بود که محرک اصلى [[غزوه احزاب|جنگ احزاب]] بوده و با کعب بن اسد تعهد کرده بود که اگر احزاب رفتند نزد آنان بماند. وى در لحظه مرگ نگاهى به رسول خدا صلى الله علیه و آله کرد و گفت: من خود را در دشمنى با تو ملامت نمى‌ کنم، اما کسى که قدم در راه خذلان الهى گذاشت ذلیل مى‌شود، آنگاه به مردم گفت: نسبت به امر خدا نمى‌توان چیزى گفت، این تقدیر خدا بر [[بنی اسرائیل|بنى اسرائیل]] است، آنگاه نشست تا گردنش را زدند.<ref> السیرة النبویه، ابن هشام، ج۲، ص۲۴۰ </ref>

تا آن زمان، رسول خدا صلى الله علیه و آله دو بار از نقض عهد یهودیان درگذشته بود. به علاوه، خطاى یهودیان [[بنی قینقاع|بنى قینقاع]] و [[بنی نضیر|بنى النضیر]] در حد جرم بنی قریظه نبود. آنان در بدترین شرایط نقض عهد کردند، به مسلمانان و به شخص رسول خدا صلى الله علیه و آله توهین کردند و در صورتى که پیروز مى‌شدند، به همراه مشرکان، یک مسلمان را در مدینه زنده نمى‌گذاشتند. اکنون باید خوار و ذلیل مى ‌شدند. اصولًا حیات سیاسى [[اسلام]] در گرو حفظ معاهداتى بود که با قبایل‌ اطراف داشت. [[پیمان شکنی]] هر روزه و گذشتن رسول خدا صلى الله علیه و آله از پیمان شکنان، زمینه را براى نقض عهدهاى مکرر آماده مى‌کرد. در چنین شرایطى زندگى براى مسلمانان که تنها پایگاهشان مدینه بود، ناممکن مى‌ نمود.

==پانویس==
<references />
==منابع==

*سیره رسول خدا صلى الله علیه وآله، رسول جعفریان، دلیل ما، قم‌، ۱۳۸۳ ش‌.
*مغازى، محمد بن عمر واقدى، ترجمه محمود مهدوى دامغانى، تهران، مرکز نشر دانشگاهى، ۱۳۶۹ش.
*تاریخ پیامبر اسلام‌، محمدابراهیم آیتى، دانشگاه تهران، تهران، ۱۳۷۸ ش‌.
*تاریخ یعقوبى، ابن واضح یعقوبى، ترجمه محمدابراهیم آیتى، تهران، انتشارات علمى و فرهنگى، ۱۳۷۱ش.
*السيرة النبوية، ابن هشام حميرى، دارالمعرفه، بیروت.
* ترجمه تاريخ طبرى‏، ابو القاسم پاينده‏، تهران، اساطير، 1375ش‏.

{{غزوات پیامبر اکرم}}
{{شناختنامه رسول خدا (ص)}}
[[رده:جنگ های صدر اسلام]]
[[رده:غزوات پیامبر اکرم]]
[[رده:سال ۵ هجری قمری]]
[[رده: تاریخ صدر اسلام]]
{{خوب}}
{{سنجش کیفی
|سنجش=شده
|شناسه= خوب
|عنوان بندی مناسب= خوب
|کفایت منابع و پی نوشت ها= خوب
|رعایت سطح مخاطب عام= خوب
|رعایت ادبیات دانشنامه ای= خوب
|جامعیت= خوب
|رعایت اختصار= خوب
|سیر منطقی= خوب
|کیفیت پژوهش= خوب
|رده= دارد
}}

غزوه بنی قینقاع

2026-08-22T13:00:44Z

Zamani:

{{خوب}}
عده‌ای از [[یهود|یهودیان]] به نام «[[بنی قینقاع|بنى‌قَینُقاع]]»، که پس از ورود [[پیامبر اسلام|رسول خدا]] (صلی الله علیه وآله) به [[مدینه]] با ایشان پیمان صلح بسته بودند، در سال دوم هجری پیمان خود شکستند و به آن حضرت اعلام جنگ کردند. بنى‌قینقاع پس از محاصره در قعله‌های خود توسط سپاهیان [[اسلام]] و تسلیم شدن آنان، از مدینه اخراج شدند.
{{شناسنامه غزوات
|تصویر=[[پرونده:بنی قینقاع.jpg|250px|center]]
|زمان = پانزدهم شوال سال دوم هجری
|مکان = [[مدینه]]
|غزوه قبلی = [[غزوه کدر]]
|غزوه بعدی = [[غزوه سویق]]
|علت غزوه = سرکوب یهودیان [[بنی قینقاع]] که عهدشکنی کرده بودند.
|نتیجه = پیروزی قاطع مسلمانان و اخراج یهودیان از مدینه.
|مسلمانان = مسلمانان
|دشمنان = یهودیان بنی قینقاع
|فرماندهان مسلمانان = [[پیامبر اسلام|رسول خدا]](ص)
|فرماندهان دشمنان = ــــ
|پرجم داران مسلمانان= [[امام علی]](ع)
|پرچم داران دشمنان = ــــ
|تلفات مسلمانان = ـــ
|تلفات دشمنان = ــــ
|توضیحات = آیه ۵۸ [[سوره انفال]]، آیه‌هاى ۱۲-۱۳ [[سوره آل عمران]] و آیات ۵۱-۵۶ [[سوره مائده]] در مورد این غزوه می‌باشد‌‌.
}}
==پیمان بنی‌قینقاع با پیامبر اکرم==
پس از آن که [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام]] صلی الله علیه وآله به [[مدینه]] هجرت کرد و نظام حکومتی [[اسلام]] را پایه‌ریزی نمود، با [[یهود|یهودیان]] مقیم این شهر و حوالی آن پیمان همزیستی مسالمت‌آمیز امضا کرد و از آنان تعهد گرفت که با دشمنان اسلام همکاری نکرده و بر علیه اسلام و مسلمانان هیچ دسیسه و فتنه‌ای ایجاد نکنند. اما قوم یهود هرگاه احساس می‌کرد که پیامبر صلی الله علیه وآله و حکومت اسلامی در مدینه منوره در معرض خطر قرار گرفته است، خوشحال شده و در صدد همکاری با دشمنان اسلام برمی‌آمدند و پیمان نامه خویش را نقض می‌کردند.

یکی از این قبایل مشهور و ثروتمند یهود مدینه، طایفه "[[بنی قینقاع|بنى قَینقاع]]" بود که افراد آن در حوالی مدینه می‌زیسته و به کار تجارت و صنعتگرى می‌پرداختند<ref> المغازى، ج ۱، ص ۱۷۹؛ انساب الاشراف، ج۱، ص۳۰۹ </ref> و از داشتن زمین‌های زراعی، باغستان و دامداری محروم بودند. آنان در محله خویش، بازار بازرگانی مهمی داشتند که بسیاری از عرب‌ها اعم از مسلمان، [[مسیحیت|مسیحی]]، یهود، مشرک و [[بت پرستی|بت‌پرست]] در آن جا خرید و فروش می‌کردند.

==علت وقوع غزوه بنی‌قینقاع==
کتاب المغازی واقدی علت وقوع این جنگ را چنین تشریح می کند:

وقتی پيامبر (ص) بر اهل بدر پيروز شد و به مدينه برگشت، يهود سركشى كردند و پيمانى را كه ميان ايشان و رسول خدا بود شكستند، پيامبر كسى به سراغ ايشان فرستاد و آنها را جمع كرد و فرمود: اى گروه يهود به خدا سوگند، مى‌‏دانيد كه من رسول خدايم، اسلام بياوريد پيش از آنكه خداوند بلايى را كه بر قريش نازل كرد، بر شما نازل فرمايد. گفتند: اى محمد، پيروزى بر آنها تو را مغرور نكند، تو با گروهى نادان جنگيدى و مقهورشان كردى، در صورتى كه ما مرد جنگ و مبارزه‌‏ايم و اگر با ما جنگ كنى خواهى دانست كه با كسى چون ما جنگ نكرده‏‌اى. در همين هنگام كه يهوديان اظهار دشمنى مى‌‏كردند و پيمان مى‌‏شكستند، بانويى كه اصل او از قبيله‏اى ديگر و همسر مردى از انصار بود به بازار بنى قينقاع آمد و نزد زرگرى براى خريد زيور نشست. مردى از يهود قينقاع آمد و بدون آنكه زن متوجه شود پشت سرش نشست و با خارى دامن او را به پشتش گره زد، چون آن زن برخاست سرين و پشتش برهنه شد و يهوديان از اين كار خنديدند. مردى از مسلمانان برخاست و آن مرد را كشت، بنى قينقاع جمع شدند و مرد مسلمان را كشتند و پيمان با پيامبر (ص) را شكسته و اعلان جنگ كردند و در دژهاى خود جا گرفتند.<ref> المغازى، ج ۱، ص ۱۷۷؛ و نک: طبقات الکبرى، ج۲، ص۲۲؛ انساب الاشراف، ج ۱، ص ۳۰۹ </ref>

در این هنگام خداوند تکلیف رسول خدا صلى الله علیه وآله را درباره آنها آشکار کرد: {{متن قرآن|«وَإِمَّا تَخَافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِيَانَةً فَانْبِذْ إِلَيْهِمْ عَلَىٰ سَوَاءٍ؛ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْخَائِنِينَ»}}؛ و اگر از خیانت و پیمان شکنی گروهی [که با آنان هم پیمانی] بیم داری، پس به آنان خبر ده که [پیمان] به صورتی مساوی [و طرفینی] گسسته است؛ زیرا خدا خائنان را دوست ندارد.<ref> انفال، ۵۸ </ref>

==محاصره و شکست بنی‌قینقاع==
پس از نزول آیه فوق، [[پیامبر اسلام]] صلی الله علیه وآله دستور حمله به سوی طایفه [[بنی قینقاع|بنی قینقاع]] را صادر کرد. آن حضرت، [[ابولُبابه انصارى]] را در [[مدینه]] به جای خویش گمارد و در ۱۵ [[شوال]] سال دوم قمری به سوی قینقاع حرکت کرد و یهودیان این محله از ترس رویارویی با مسلمانان وارد دژ خویش شده و آن را از پشت بستند.

پيغمبر اسلام صلى اللّه عليه و آله اطراف خانه‌‏هاى ايشان را محاصره كرد و اين محاصره پانزده روز طول كشيد تا اینکه بنى قينقاع بتنگ آمده ناچار به تسليم شدند. پس فرمود تا آنان را ببندند و منذر بن قدامة سلمى را بر آنان گماشت. ولی [[عبدالله بن ابی سلول|عبدالله بن ابى]] سردسته منافقان مدینه که با یهودیان حشر و نشر داشته و سابقاً با طایفه آنان هم‌پیمان بود، درباره آنان با رسول خدا (ص) گفتگو كرد و چندان پافشارى نمود كه پيامبر (ص) فرمود: رهايشان كنيد، خداوند آنان و عبد اللّه بن أبىّ را لعنت كند، و از كشتن آنان چشم پوشيده فرمان به راندن آنان را مدينه داد. عبادة بن صامت مأمور راندن آنان از مدينه شد و آنان به "اذرعات" در سرزمین شام هجرت کردند.

پیامبر صلی الله علیه وآله اموال و دارایی‌های آنان را به غنیمت گرفت و [[خمس]] آن‌ها را برای خویش برداشت و بقیه را میان مبارزان تقسیم کرد. این نخستین موردی بود که پیامبر صلی الله علیه وآله از غنیمت جنگی، خمس گرفته بود.<ref>ترجمه طبقات كبرى، ج‏۲، ص۲۶</ref>

==آثار و نتایج غزوه بنی‌قینقاع==
جنگ مسلمانان با [[بنی قینقاع|بنى قینقاع]] - به عنوان مهمترین و ثروتمندترین قبیله [[یهود|یهود]] - و نابودى آنان، بدان معنى است که:

*[[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام]] (ص) نمى‌ خواست به یهودیان فرصت دهد تا در او طمع کنند و به شکست مسلمانان امید بندند و با اطرافیان هم‌عقیده خویش -از جمله [[منافقان]] و مشرکان- بر ضدّ مسلمانان متّحد شوند، زیرا تحمل پیامبر (ص) و سفارش بردبارى و شکیبایى به مسلمانان موجب شد که یهودیان گمان برند این مواضع ناشى از ضعف مسلمانان است. از این رو به تعرضات خویش نسبت به مسلمانان ادامه دادند.
*راه نابودى سایر دشمنان را که از نظر عِدّه و عُدّه و مال و ثروت از بنى قینقاع به مراتب ضعیف‌ تر بودند، هموار نماید، زیرا وقتى ببینند که قدرتمندان یهود نتوانستند کارى از پیش ببرند، آنان به طریق اولى نخواهند توانست کارى انجام دهند.
*غنایم بنى قینقاع مى‌ توانست با تأمین بخشى از نیازهاى مالى مسلمانان، برخى دیگر را نیز به نابودى دشمن امیدوار ساخته و راه مقاومت در مقابل آنان را فراروى مسلمانان تسهیل نماید.
*با سرکوبى این قبیله، در حقیقت رسول خدا (ص) از یک دشمن خطرناک داخلى که به لحاظ شناخت نقاط ضعف و قوت مسلمانان به مراتب از دشمن خارجى خطرناک‌ تر بود، رهایى پیدا مى ‌کرد.
*از بین بردن دشمن یهودى مى ‌بایست مرحله به مرحله اجرا مى ‌شد. در حالى که جنگ با همه قبایل یهود در یک مرحله براى سپاه مسلمانان امکان‌پذیر نبود و چه بسا نتایج مطلوب را عاید نمى‌کرد. بدین ترتیب غلبه بر یک قبیله به‌ مراتب آسان ‌تر و پیروزى بر آن به راحتى امکان‌پذیر بود.
*وقتى مسلمانان دریابند که بر شجاع‌ترین، ثروتمندترین و پرنفوذترین قبایل یهود پیروز شده‌ اند، دیگر مجالى براى ترس و تردید در پیروزى بر سایر دشمنان یهودى نخواهد بود.<ref>سید جعفر مرتضى عاملى، الصحيح من سيرة النبي الأعظم، ج۸، ص۳۸ و ۳۹</ref>
==پانویس==
<references />
==منابع==
*سیرت جاودانه/ ترجمه الصحیح من سیرة نبی اعظم، سید جعفر مرتضى عاملى، مترجم محمد سپهرى، پژوشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامى‌، تهران، ۱۳۸۴ش.
*سیره رسول خدا صلى الله علیه وآله، رسول جعفریان، دلیل ما، قم، ۱۳۸۳ش‌‌.
*ابن سعد، محمد بن سعد، الطبقات الكبرى، تحقيق محمد عبد القادر عطا، بيروت، دار الكتب العلمية، چاپ اول، ۱۴۱۴ق/۱۹۹۳م.

{{غزوات پیامبر اکرم}}
[[رده:غزوات پیامبر اکرم]]
[[رده:جنگ های صدر اسلام]]
[[رده:وقایع ماه شوال]]
[[رده: تاریخ صدر اسلام]]
{{سنجش کیفی
|سنجش=شده
|شناسه= خوب
|عنوان بندی مناسب= خوب
|کفایت منابع و پی نوشت ها= خوب
|رعایت سطح مخاطب عام= خوب
|رعایت ادبیات دانشنامه ای= خوب
|جامعیت= خوب
|رعایت اختصار= خوب
|سیر منطقی= خوب
|کیفیت پژوهش= خوب
|رده= دارد
}}

غزوه بنی قینقاع

2026-08-22T11:37:38Z

Zamani:

{{خوب}}
عده‌ای از [[یهود|یهودیان]] به نام «[[بنی قینقاع|بنى‌قَینُقاع]]»، که پس از ورود [[پیامبر اسلام|رسول خدا]] (صلی الله علیه وآله) به [[مدینه]] با ایشان پیمان صلح بسته بودند، در سال دوم هجری پیمان خود شکستند و به آن حضرت اعلام جنگ کردند. بنى‌قینقاع پس از محاصره در قعله‌های خود توسط سپاهیان [[اسلام]] و تسلیم شدن آنان، از مدینه اخراج شدند.
{{شناسنامه غزوات
|تصویر=[[پرونده:بنی قینقاع.jpg|250px|center]]
|زمان = پانزدهم شوال سال دوم هجری
|مکان = [[مدینه]]
|غزوه قبلی = [[غزوه کدر]]
|غزوه بعدی = [[غزوه سویق]]
|علت غزوه = سرکوب یهودیان [[بنی قینقاع]] که عهدشکنی کرده بودند.
|نتیجه = پیروزی قاطع مسلمانان و اخراج یهودیان از مدینه.
|مسلمانان = مسلمانان
|دشمنان = یهودیان بنی قینقاع
|فرماندهان مسلمانان = [[پیامبر اسلام|رسول خدا]](ص)
|فرماندهان دشمنان = ــــ
|پرجم داران مسلمانان= [[امام علی]](ع)
|پرچم داران دشمنان = ــــ
|تلفات مسلمانان = ـــ
|تلفات دشمنان = ــــ
|توضیحات = آیه ۵۸ [[سوره انفال]]، آیه‌هاى ۱۲-۱۳ [[سوره آل عمران]] و آیات ۵۱-۵۶ [[سوره مائده]] در مورد این غزوه می‌باشد‌‌.
}}
==پیمان بنی‌قینقاع با پیامبر اکرم==
پس از آن که [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام]] صلی الله علیه وآله به [[مدینه]] هجرت کرد و نظام حکومتی [[اسلام]] را پایه‌ریزی نمود، با [[یهود|یهودیان]] مقیم این شهر و حوالی آن پیمان همزیستی مسالمت‌آمیز امضا کرد و از آنان تعهد گرفت که با دشمنان اسلام همکاری نکرده و بر علیه اسلام و مسلمانان هیچ دسیسه و فتنه‌ای ایجاد نکنند. اما قوم یهود هرگاه احساس می‌کرد که پیامبر صلی الله علیه وآله و حکومت اسلامی در مدینه منوره در معرض خطر قرار گرفته است، خوشحال شده و در صدد همکاری با دشمنان اسلام برمی‌آمدند و پیمان نامه خویش را نقض می‌کردند.

یکی از این قبایل مشهور و ثروتمند یهود مدینه، طایفه "[[بنی قینقاع|بنى قَینقاع]]" بود که افراد آن در حوالی مدینه می‌زیسته و به کار تجارت و صنعتگرى می‌پرداختند<ref> المغازى، ج ۱، ص ۱۷۹؛ انساب الاشراف، ج۱، ص۳۰۹ </ref> و از داشتن زمین‌های زراعی، باغستان و دامداری محروم بودند. آنان در محله خویش، بازار بازرگانی مهمی داشتند که بسیاری از عرب‌ها اعم از مسلمان، [[مسیحیت|مسیحی]]، یهود، مشرک و [[بت پرستی|بت‌پرست]] در آن جا خرید و فروش می‌کردند.

==علت وقوع غزوه بنی‌قینقاع==
کتاب المغازی واقدی علت وقوع این جنگ را چنین تشریح می کند:

وقتی پيامبر (ص) بر اهل بدر پيروز شد و به مدينه برگشت، يهود سركشى كردند و پيمانى را كه ميان ايشان و رسول خدا بود شكستند، پيامبر كسى به سراغ ايشان فرستاد و آنها را جمع كرد و فرمود: اى گروه يهود به خدا سوگند، مى‌‏دانيد كه من رسول خدايم، اسلام بياوريد پيش از آنكه خداوند بلايى را كه بر قريش نازل كرد، بر شما نازل فرمايد. گفتند: اى محمد، پيروزى بر آنها تو را مغرور نكند، تو با گروهى نادان جنگيدى و مقهورشان كردى، در صورتى كه ما مرد جنگ و مبارزه‌‏ايم و اگر با ما جنگ كنى خواهى دانست كه با كسى چون ما جنگ نكرده‏‌اى. در همين هنگام كه يهوديان اظهار دشمنى مى‌‏كردند و پيمان مى‌‏شكستند، بانويى كه اصل او از قبيله‏اى ديگر و همسر مردى از انصار بود به بازار بنى قينقاع آمد و نزد زرگرى براى خريد زيور نشست. مردى از يهود قينقاع آمد و بدون آنكه زن متوجه شود پشت سرش نشست و با خارى دامن او را به پشتش گره زد، چون آن زن برخاست سرين و پشتش برهنه شد و يهوديان از اين كار خنديدند. مردى از مسلمانان برخاست و آن مرد را كشت، بنى قينقاع جمع شدند و مرد مسلمان را كشتند و پيمان با پيامبر (ص) را شكسته و اعلان جنگ كردند و در دژهاى خود جا گرفتند.<ref> المغازى، ج ۱، ص ۱۷۷؛ و نک: طبقات الکبرى، ج۲، ص۲۲؛ انساب الاشراف، ج ۱، ص ۳۰۹ </ref>

در این هنگام خداوند تکلیف رسول خدا صلى الله علیه وآله را درباره آنها آشکار کرد: {{متن قرآن|«و اِمّا تَخافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِیانَهً فَانْبِذْ اِلَیهِمْ عَلی سَواءٍ، اِنّ اللّهَ لایحِبّ الْخائنینَ»}}؛ و اگر از خیانت و پیمان شکنی گروهی [که با آنان هم پیمانی] بیم داری، پس به آنان خبر ده که [پیمان] به صورتی مساوی [و طرفینی] گسسته است؛ زیرا خدا خائنان را دوست ندارد.<ref> انفال، ۵۸ </ref>

==محاصره و شکست بنی‌قینقاع==
پس از نزول آیه فوق، [[پیامبر اسلام]] صلی الله علیه وآله دستور حمله به سوی طایفه [[بنی قینقاع|بنی قینقاع]] را صادر کرد. آن حضرت، [[ابولُبابه انصارى]] را در [[مدینه]] به جای خویش گمارد و در ۱۵ [[شوال]] سال دوم قمری به سوی قینقاع حرکت کرد و یهودیان این محله از ترس رویارویی با مسلمانان وارد دژ خویش شده و آن را از پشت بستند.

پيغمبر اسلام صلى اللّه عليه و آله اطراف خانه‌‏هاى ايشان را محاصره كرد و اين محاصره پانزده روز طول كشيد تا اینکه بنى قينقاع بتنگ آمده ناچار به تسليم شدند. پس فرمود تا آنان را ببندند و منذر بن قدامة سلمى را بر آنان گماشت. ولی [[عبدالله بن ابی سلول|عبدالله بن ابى]] سردسته منافقان مدینه که با یهودیان حشر و نشر داشته و سابقاً با طایفه آنان هم‌پیمان بود، درباره آنان با رسول خدا (ص) گفتگو كرد و چندان پافشارى نمود كه پيامبر (ص) فرمود: رهايشان كنيد، خداوند آنان و عبد اللّه بن أبىّ را لعنت كند، و از كشتن آنان چشم پوشيده فرمان به راندن آنان را مدينه داد. عبادة بن صامت مأمور راندن آنان از مدينه شد و آنان به "اذرعات" در سرزمین شام هجرت کردند.

پیامبر صلی الله علیه وآله اموال و دارایی‌های آنان را به غنیمت گرفت و [[خمس]] آن‌ها را برای خویش برداشت و بقیه را میان مبارزان تقسیم کرد. این نخستین موردی بود که پیامبر صلی الله علیه وآله از غنیمت جنگی، خمس گرفته بود.<ref>ترجمه طبقات كبرى، ج‏۲، ص۲۶</ref>

==آثار و نتایج غزوه بنی‌قینقاع==
جنگ مسلمانان با [[بنی قینقاع|بنى قینقاع]] - به عنوان مهمترین و ثروتمندترین قبیله [[یهود|یهود]] - و نابودى آنان، بدان معنى است که:

*[[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام]] (ص) نمى‌ خواست به یهودیان فرصت دهد تا در او طمع کنند و به شکست مسلمانان امید بندند و با اطرافیان هم‌عقیده خویش -از جمله [[منافقان]] و مشرکان- بر ضدّ مسلمانان متّحد شوند، زیرا تحمل پیامبر (ص) و سفارش بردبارى و شکیبایى به مسلمانان موجب شد که یهودیان گمان برند این مواضع ناشى از ضعف مسلمانان است. از این رو به تعرضات خویش نسبت به مسلمانان ادامه دادند.
*راه نابودى سایر دشمنان را که از نظر عِدّه و عُدّه و مال و ثروت از بنى قینقاع به مراتب ضعیف‌ تر بودند، هموار نماید، زیرا وقتى ببینند که قدرتمندان یهود نتوانستند کارى از پیش ببرند، آنان به طریق اولى نخواهند توانست کارى انجام دهند.
*غنایم بنى قینقاع مى‌ توانست با تأمین بخشى از نیازهاى مالى مسلمانان، برخى دیگر را نیز به نابودى دشمن امیدوار ساخته و راه مقاومت در مقابل آنان را فراروى مسلمانان تسهیل نماید.
*با سرکوبى این قبیله، در حقیقت رسول خدا (ص) از یک دشمن خطرناک داخلى که به لحاظ شناخت نقاط ضعف و قوت مسلمانان به مراتب از دشمن خارجى خطرناک‌ تر بود، رهایى پیدا مى ‌کرد.
*از بین بردن دشمن یهودى مى ‌بایست مرحله به مرحله اجرا مى ‌شد. در حالى که جنگ با همه قبایل یهود در یک مرحله براى سپاه مسلمانان امکان‌پذیر نبود و چه بسا نتایج مطلوب را عاید نمى‌کرد. بدین ترتیب غلبه بر یک قبیله به‌ مراتب آسان ‌تر و پیروزى بر آن به راحتى امکان‌پذیر بود.
*وقتى مسلمانان دریابند که بر شجاع‌ترین، ثروتمندترین و پرنفوذترین قبایل یهود پیروز شده‌ اند، دیگر مجالى براى ترس و تردید در پیروزى بر سایر دشمنان یهودى نخواهد بود.<ref>سید جعفر مرتضى عاملى، الصحيح من سيرة النبي الأعظم، ج۸، ص۳۸ و ۳۹</ref>
==پانویس==
<references />
==منابع==
*سیرت جاودانه/ ترجمه الصحیح من سیرة نبی اعظم، سید جعفر مرتضى عاملى، مترجم محمد سپهرى، پژوشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامى‌، تهران، ۱۳۸۴ش.
*سیره رسول خدا صلى الله علیه وآله، رسول جعفریان، دلیل ما، قم، ۱۳۸۳ش‌‌.
*ابن سعد، محمد بن سعد، الطبقات الكبرى، تحقيق محمد عبد القادر عطا، بيروت، دار الكتب العلمية، چاپ اول، ۱۴۱۴ق/۱۹۹۳م.

{{غزوات پیامبر اکرم}}
[[رده:غزوات پیامبر اکرم]]
[[رده:جنگ های صدر اسلام]]
[[رده:وقایع ماه شوال]]
[[رده: تاریخ صدر اسلام]]
{{سنجش کیفی
|سنجش=شده
|شناسه= خوب
|عنوان بندی مناسب= خوب
|کفایت منابع و پی نوشت ها= خوب
|رعایت سطح مخاطب عام= خوب
|رعایت ادبیات دانشنامه ای= خوب
|جامعیت= خوب
|رعایت اختصار= خوب
|سیر منطقی= خوب
|کیفیت پژوهش= خوب
|رده= دارد
}}

غزوه بنی قینقاع

2026-08-22T11:36:35Z

Zamani:

{{خوب}}
عده‌ای از [[یهود|یهودیان]] به نام «[[بنی قینقاع|بنى‌قَینُقاع]]»، که پس از ورود [[پیامبر اسلام|رسول خدا]] (صلی الله علیه وآله) به [[مدینه]] با ایشان پیمان صلح بسته بودند، در سال دوم هجری پیمان خود شکستند و به آن حضرت اعلام جنگ کردند. بنى‌قینقاع پس از محاصره در قعله‌های خود توسط سپاهیان [[اسلام]] و تسلیم شدن آنان، از مدینه اخراج شدند.
{{شناسنامه غزوات
|تصویر=[[پرونده:بنی قینقاع.jpg|250px|center]]
|زمان = پانزدهم شوال سال دوم هجری
|مکان = [[مدینه]]
|غزوه قبلی = [[غزوه کدر]]
|غزوه بعدی = [[غزوه سویق]]
|علت غزوه = سرکوب شورش یهودیان [[بنی قینقاع]] که عهدشکنی کرده بودند.
|نتیجه = پیروزی قاطع مسلمانان و اخراج یهودیان از مدینه.
|مسلمانان = مسلمانان
|دشمنان = یهودیان بنی قینقاع
بین از ۴۰۰ زره پوش
|فرماندهان مسلمانان = [[پیامبر اسلام|رسول خدا]](ص)
|فرماندهان دشمنان = ــــ
|پرجم داران مسلمانان= [[امام علی]](ع)
|پرچم داران دشمنان = ــــ
|تلفات مسلمانان = ـــ
|تلفات دشمنان = ــــ
|توضیحات = آیه ۵۸ [[سوره انفال]]، آیه‌هاى ۱۲-۱۳ [[سوره آل عمران]] و آیات ۵۱-۵۶ [[سوره مائده]] در مورد این غزوه می‌باشد‌‌.
}}
==پیمان بنی‌قینقاع با پیامبر اکرم==
پس از آن که [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام]] صلی الله علیه وآله به [[مدینه]] هجرت کرد و نظام حکومتی [[اسلام]] را پایه‌ریزی نمود، با [[یهود|یهودیان]] مقیم این شهر و حوالی آن پیمان همزیستی مسالمت‌آمیز امضا کرد و از آنان تعهد گرفت که با دشمنان اسلام همکاری نکرده و بر علیه اسلام و مسلمانان هیچ دسیسه و فتنه‌ای ایجاد نکنند. اما قوم یهود هرگاه احساس می‌کرد که پیامبر صلی الله علیه وآله و حکومت اسلامی در مدینه منوره در معرض خطر قرار گرفته است، خوشحال شده و در صدد همکاری با دشمنان اسلام برمی‌آمدند و پیمان نامه خویش را نقض می‌کردند.

یکی از این قبایل مشهور و ثروتمند یهود مدینه، طایفه "[[بنی قینقاع|بنى قَینقاع]]" بود که افراد آن در حوالی مدینه می‌زیسته و به کار تجارت و صنعتگرى می‌پرداختند<ref> المغازى، ج ۱، ص ۱۷۹؛ انساب الاشراف، ج۱، ص۳۰۹ </ref> و از داشتن زمین‌های زراعی، باغستان و دامداری محروم بودند. آنان در محله خویش، بازار بازرگانی مهمی داشتند که بسیاری از عرب‌ها اعم از مسلمان، [[مسیحیت|مسیحی]]، یهود، مشرک و [[بت پرستی|بت‌پرست]] در آن جا خرید و فروش می‌کردند.

==علت وقوع غزوه بنی‌قینقاع==
کتاب المغازی واقدی علت وقوع این جنگ را چنین تشریح می کند:

وقتی پيامبر (ص) بر اهل بدر پيروز شد و به مدينه برگشت، يهود سركشى كردند و پيمانى را كه ميان ايشان و رسول خدا بود شكستند، پيامبر كسى به سراغ ايشان فرستاد و آنها را جمع كرد و فرمود: اى گروه يهود به خدا سوگند، مى‌‏دانيد كه من رسول خدايم، اسلام بياوريد پيش از آنكه خداوند بلايى را كه بر قريش نازل كرد، بر شما نازل فرمايد. گفتند: اى محمد، پيروزى بر آنها تو را مغرور نكند، تو با گروهى نادان جنگيدى و مقهورشان كردى، در صورتى كه ما مرد جنگ و مبارزه‌‏ايم و اگر با ما جنگ كنى خواهى دانست كه با كسى چون ما جنگ نكرده‏‌اى. در همين هنگام كه يهوديان اظهار دشمنى مى‌‏كردند و پيمان مى‌‏شكستند، بانويى كه اصل او از قبيله‏اى ديگر و همسر مردى از انصار بود به بازار بنى قينقاع آمد و نزد زرگرى براى خريد زيور نشست. مردى از يهود قينقاع آمد و بدون آنكه زن متوجه شود پشت سرش نشست و با خارى دامن او را به پشتش گره زد، چون آن زن برخاست سرين و پشتش برهنه شد و يهوديان از اين كار خنديدند. مردى از مسلمانان برخاست و آن مرد را كشت، بنى قينقاع جمع شدند و مرد مسلمان را كشتند و پيمان با پيامبر (ص) را شكسته و اعلان جنگ كردند و در دژهاى خود جا گرفتند.<ref> المغازى، ج ۱، ص ۱۷۷؛ و نک: طبقات الکبرى، ج۲، ص۲۲؛ انساب الاشراف، ج ۱، ص ۳۰۹ </ref>

در این هنگام خداوند تکلیف رسول خدا صلى الله علیه وآله را درباره آنها آشکار کرد: {{متن قرآن|«و اِمّا تَخافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِیانَهً فَانْبِذْ اِلَیهِمْ عَلی سَواءٍ، اِنّ اللّهَ لایحِبّ الْخائنینَ»}}؛ و اگر از خیانت و پیمان شکنی گروهی [که با آنان هم پیمانی] بیم داری، پس به آنان خبر ده که [پیمان] به صورتی مساوی [و طرفینی] گسسته است؛ زیرا خدا خائنان را دوست ندارد.<ref> انفال، ۵۸ </ref>

==محاصره و شکست بنی‌قینقاع==
پس از نزول آیه فوق، [[پیامبر اسلام]] صلی الله علیه وآله دستور حمله به سوی طایفه [[بنی قینقاع|بنی قینقاع]] را صادر کرد. آن حضرت، [[ابولُبابه انصارى]] را در [[مدینه]] به جای خویش گمارد و در ۱۵ [[شوال]] سال دوم قمری به سوی قینقاع حرکت کرد و یهودیان این محله از ترس رویارویی با مسلمانان وارد دژ خویش شده و آن را از پشت بستند.

پيغمبر اسلام صلى اللّه عليه و آله اطراف خانه‌‏هاى ايشان را محاصره كرد و اين محاصره پانزده روز طول كشيد تا اینکه بنى قينقاع بتنگ آمده ناچار به تسليم شدند. پس فرمود تا آنان را ببندند و منذر بن قدامة سلمى را بر آنان گماشت. ولی [[عبدالله بن ابی سلول|عبدالله بن ابى]] سردسته منافقان مدینه که با یهودیان حشر و نشر داشته و سابقاً با طایفه آنان هم‌پیمان بود، درباره آنان با رسول خدا (ص) گفتگو كرد و چندان پافشارى نمود كه پيامبر (ص) فرمود: رهايشان كنيد، خداوند آنان و عبد اللّه بن أبىّ را لعنت كند، و از كشتن آنان چشم پوشيده فرمان به راندن آنان را مدينه داد. عبادة بن صامت مأمور راندن آنان از مدينه شد و آنان به "اذرعات" در سرزمین شام هجرت کردند.

پیامبر صلی الله علیه وآله اموال و دارایی‌های آنان را به غنیمت گرفت و [[خمس]] آن‌ها را برای خویش برداشت و بقیه را میان مبارزان تقسیم کرد. این نخستین موردی بود که پیامبر صلی الله علیه وآله از غنیمت جنگی، خمس گرفته بود.<ref>ترجمه طبقات كبرى، ج‏۲، ص۲۶</ref>

==آثار و نتایج غزوه بنی‌قینقاع==
جنگ مسلمانان با [[بنی قینقاع|بنى قینقاع]] - به عنوان مهمترین و ثروتمندترین قبیله [[یهود|یهود]] - و نابودى آنان، بدان معنى است که:

*[[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام]] (ص) نمى‌ خواست به یهودیان فرصت دهد تا در او طمع کنند و به شکست مسلمانان امید بندند و با اطرافیان هم‌عقیده خویش -از جمله [[منافقان]] و مشرکان- بر ضدّ مسلمانان متّحد شوند، زیرا تحمل پیامبر (ص) و سفارش بردبارى و شکیبایى به مسلمانان موجب شد که یهودیان گمان برند این مواضع ناشى از ضعف مسلمانان است. از این رو به تعرضات خویش نسبت به مسلمانان ادامه دادند.
*راه نابودى سایر دشمنان را که از نظر عِدّه و عُدّه و مال و ثروت از بنى قینقاع به مراتب ضعیف‌ تر بودند، هموار نماید، زیرا وقتى ببینند که قدرتمندان یهود نتوانستند کارى از پیش ببرند، آنان به طریق اولى نخواهند توانست کارى انجام دهند.
*غنایم بنى قینقاع مى‌ توانست با تأمین بخشى از نیازهاى مالى مسلمانان، برخى دیگر را نیز به نابودى دشمن امیدوار ساخته و راه مقاومت در مقابل آنان را فراروى مسلمانان تسهیل نماید.
*با سرکوبى این قبیله، در حقیقت رسول خدا (ص) از یک دشمن خطرناک داخلى که به لحاظ شناخت نقاط ضعف و قوت مسلمانان به مراتب از دشمن خارجى خطرناک‌ تر بود، رهایى پیدا مى ‌کرد.
*از بین بردن دشمن یهودى مى ‌بایست مرحله به مرحله اجرا مى ‌شد. در حالى که جنگ با همه قبایل یهود در یک مرحله براى سپاه مسلمانان امکان‌پذیر نبود و چه بسا نتایج مطلوب را عاید نمى‌کرد. بدین ترتیب غلبه بر یک قبیله به‌ مراتب آسان ‌تر و پیروزى بر آن به راحتى امکان‌پذیر بود.
*وقتى مسلمانان دریابند که بر شجاع‌ترین، ثروتمندترین و پرنفوذترین قبایل یهود پیروز شده‌ اند، دیگر مجالى براى ترس و تردید در پیروزى بر سایر دشمنان یهودى نخواهد بود.<ref>سید جعفر مرتضى عاملى، الصحيح من سيرة النبي الأعظم، ج۸، ص۳۸ و ۳۹</ref>
==پانویس==
<references />
==منابع==
*سیرت جاودانه/ ترجمه الصحیح من سیرة نبی اعظم، سید جعفر مرتضى عاملى، مترجم محمد سپهرى، پژوشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامى‌، تهران، ۱۳۸۴ش.
*سیره رسول خدا صلى الله علیه وآله، رسول جعفریان، دلیل ما، قم، ۱۳۸۳ش‌‌.
*ابن سعد، محمد بن سعد، الطبقات الكبرى، تحقيق محمد عبد القادر عطا، بيروت، دار الكتب العلمية، چاپ اول، ۱۴۱۴ق/۱۹۹۳م.

{{غزوات پیامبر اکرم}}
[[رده:غزوات پیامبر اکرم]]
[[رده:جنگ های صدر اسلام]]
[[رده:وقایع ماه شوال]]
[[رده: تاریخ صدر اسلام]]
{{سنجش کیفی
|سنجش=شده
|شناسه= خوب
|عنوان بندی مناسب= خوب
|کفایت منابع و پی نوشت ها= خوب
|رعایت سطح مخاطب عام= خوب
|رعایت ادبیات دانشنامه ای= خوب
|جامعیت= خوب
|رعایت اختصار= خوب
|سیر منطقی= خوب
|کیفیت پژوهش= خوب
|رده= دارد
}}

غزوه بنی قینقاع

2026-08-22T11:24:28Z

Zamani:

{{خوب}}
عده‌ای از [[یهود|یهودیان]] به نام «[[بنی قینقاع|بنى‌قَینُقاع]]»، که پس از ورود [[پیامبر اسلام|رسول خدا]] (صلی الله علیه وآله) به [[مدینه]] با ایشان پیمان صلح بسته بودند، در سال دوم هجری پیمان خود شکستند و به آن حضرت اعلام جنگ کردند. بنى‌قینقاع پس از محاصره در قعله‌های خود توسط سپاهیان [[اسلام]] و تسلیم شدن آنان، از مدینه اخراج شدند.
{{شناسنامه غزوات
|تصویر=[[پرونده:بنی قینقاع.jpg|250px|center]]
|زمان = پانزدهم شوال سال دوم هجری
|مکان = [[مدینه]]
|غزوه قبلی = [[غزوه کدر]]
|غزوه بعدی = [[غزوه سویق]]
|علت غزوه = سرکوب شورش یهودیان [[بنی قینقاع]] که عهدشکنی کرده بودند.
|نتیجه = پیروزی قاطع مسلمانان و اخراج یهودیان از مدینه.
|مسلمانان = مسلمانان
|دشمنان = یهودیان بنی قینقاع
بین از ۴۰۰ زره پوش
|فرماندهان مسلمانان = [[پیامبر اسلام|رسول خدا]](ص)
|فرماندهان دشمنان = ــــ
|پرجم داران مسلمانان= [[امام علی]](ع)
|پرچم داران دشمنان = ــــ
|تلفات مسلمانان = ـــ
|تلفات دشمنان = ــــ
|توضیحات = آیه ۵۸ [[سوره انفال]]، آیه‌هاى ۱۲-۱۳ [[سوره آل عمران]] و آیات ۵۱-۵۶ [[سوره مائده]] در مورد این غزوه می‌باشد‌‌.
}}
==پیمان بنی‌قینقاع با پیامبر اکرم==
پس از آن که [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام]] صلی الله علیه وآله به [[مدینه]] هجرت کرد و نظام حکومتی [[اسلام]] را پایه‌ریزی نمود، با [[یهود|یهودیان]] مقیم این شهر و حوالی آن پیمان همزیستی مسالمت‌آمیز امضا کرد و از آنان تعهد گرفت که با دشمنان اسلام همکاری نکرده و بر علیه اسلام و مسلمانان هیچ دسیسه و فتنه‌ای ایجاد نکنند. اما قوم یهود هرگاه احساس می‌کرد که پیامبر صلی الله علیه وآله و حکومت اسلامی در مدینه منوره در معرض خطر قرار گرفته است، خوشحال شده و در صدد همکاری با دشمنان اسلام برمی‌آمدند و پیمان نامه خویش را نقض می‌کردند.

یکی از این قبایل مشهور و ثروتمند یهود مدینه، طایفه "[[بنی قینقاع|بنى قَینقاع]]" بود که افراد آن در حوالی مدینه می‌زیسته و به کار تجارت و صنعتگرى می‌پرداختند<ref> المغازى، ج ۱، ص ۱۷۹؛ انساب الاشراف، ج۱، ص۳۰۹ </ref> و از داشتن زمین‌های زراعی، باغستان و دامداری محروم بودند. آنان در محله خویش، بازار بازرگانی مهمی داشتند که بسیاری از عرب‌ها اعم از مسلمان، [[مسیحیت|مسیحی]]، یهود، مشرک و [[بت پرستی|بت‌پرست]] در آن جا خرید و فروش می‌کردند.

==علت وقوع غزوه بنی‌قینقاع==
کتاب المغازی واقدی علت وقوع این جنگ را چنین تشریح می کند:

وقتی پيامبر (ص) بر اهل بدر پيروز شد و به مدينه برگشت، يهود سركشى كردند و پيمانى را كه ميان ايشان و رسول خدا بود شكستند، پيامبر كسى به سراغ ايشان فرستاد و آنها را جمع كرد و فرمود: اى گروه يهود به خدا سوگند، مى‌‏دانيد كه من رسول خدايم، اسلام بياوريد پيش از آنكه خداوند بلايى را كه بر قريش نازل كرد، بر شما نازل فرمايد. گفتند: اى محمد، پيروزى بر آنها تو را مغرور نكند، تو با گروهى نادان جنگيدى و مقهورشان كردى، در صورتى كه ما مرد جنگ و مبارزه‌‏ايم و اگر با ما جنگ كنى خواهى دانست كه با كسى چون ما جنگ نكرده‏‌اى. در همين هنگام كه يهوديان اظهار دشمنى مى‌‏كردند و پيمان مى‌‏شكستند، بانويى كه اصل او از قبيله‏اى ديگر و همسر مردى از انصار بود به بازار بنى قينقاع آمد و نزد زرگرى براى خريد زيور نشست. مردى از يهود قينقاع آمد و بدون آنكه زن متوجه شود پشت سرش نشست و با خارى دامن او را به پشتش گره زد، چون آن زن برخاست سرين و پشتش برهنه شد و يهوديان از اين كار خنديدند. مردى از مسلمانان برخاست و آن مرد را كشت، بنى قينقاع جمع شدند و مرد مسلمان را كشتند و پيمان با پيامبر (ص) را شكسته و اعلان جنگ كردند و در دژهاى خود جا گرفتند.<ref> المغازى، ج ۱، ص ۱۷۷؛ و نک: طبقات الکبرى، ج۲، ص۲۲؛ انساب الاشراف، ج ۱، ص ۳۰۹ </ref>

در این هنگام خداوند تکلیف رسول خدا صلى الله علیه وآله را درباره آنها آشکار کرد: {{متن قرآن|«و اِمّا تَخافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِیانَهً فَانْبِذْ اِلَیهِمْ عَلی سَواءٍ، اِنّ اللّهَ لایحِبّ الْخائنینَ»}}؛ و اگر از خیانت و پیمان شکنی گروهی [که با آنان هم پیمانی] بیم داری، پس به آنان خبر ده که [پیمان] به صورتی مساوی [و طرفینی] گسسته است؛ زیرا خدا خائنان را دوست ندارد.<ref> انفال، ۵۸ </ref>

==محاصره و شکست بنی‌قینقاع==
پس از نزول آیه فوق، [[پیامبر اسلام]] صلی الله علیه وآله دستور حمله به سوی طایفه [[بنی قینقاع|بنی قینقاع]] را صادر کرد. آن حضرت، [[ابولُبابه انصارى]] را در [[مدینه]] به جای خویش گمارد و در ۱۵ [[شوال]] سال دوم قمری به سوی قینقاع حرکت کرد و یهودیان این محله از ترس رویارویی با مسلمانان وارد دژ خویش شده و آن را از پشت بستند.

پيغمبر اسلام صلى اللّه عليه و آله اطراف خانه‌‏هاى ايشان را محاصره كرد و اين محاصره پانزده روز طول كشيد تا اینکه بنى قينقاع بتنگ آمده ناچار به تسليم شدند. پس فرمود تا آنان را ببندند و منذر بن قدامة سلمى را بر آنان گماشت. ولی [[عبدالله بن ابی سلول|عبدالله بن ابى]] سردسته منافقان مدینه که با یهودیان حشر و نشر داشته و سابقاً با طایفه آنان هم‌پیمان بود، درباره آنان با رسول خدا (ص) گفتگو كرد و چندان پافشارى نمود كه پيامبر (ص) فرمود: رهايشان كنيد، خداوند آنان و عبد اللّه بن أبىّ را لعنت كند، و از كشتن آنان چشم پوشيده فرمان به راندن آنان را مدينه داد. عبادة بن صامت مأمور راندن آنان از مدينه شد و آنان به "اذرعات" در سرزمین شام هجرت کردند.

پیامبر صلی الله علیه وآله اموال و دارایی‌های آنان را به غنیمت گرفت و [[خمس]] آن‌ها را برای خویش برداشت و بقیه را میان مبارزان تقسیم کرد. این نخستین موردی بود که پیامبر صلی الله علیه وآله از غنیمت جنگی، خمس گرفته بود.<ref>ترجمه طبقات كبرى ،ج‏۲ ،ص۲۶</ref>

==آثار و نتایج غزوه بنی‌قینقاع==
جنگ مسلمانان با [[بنی قینقاع|بنى قینقاع]] - به عنوان مهمترین و ثروتمندترین قبیله [[یهود|یهود]] - و نابودى آنان، بدان معنى است که:

*[[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام]] (ص) نمى‌ خواست به یهودیان فرصت دهد تا در او طمع کنند و به شکست مسلمانان امید بندند و با اطرافیان هم‌عقیده خویش -از جمله [[منافقان]] و مشرکان- بر ضدّ مسلمانان متّحد شوند، زیرا تحمل پیامبر (ص) و سفارش بردبارى و شکیبایى به مسلمانان موجب شد که یهودیان گمان برند این مواضع ناشى از ضعف مسلمانان است. از این رو به تعرضات خویش نسبت به مسلمانان ادامه دادند.
*راه نابودى سایر دشمنان را که از نظر عِدّه و عُدّه و مال و ثروت از بنى قینقاع به مراتب ضعیف‌ تر بودند، هموار نماید، زیرا وقتى ببینند که قدرتمندان یهود نتوانستند کارى از پیش ببرند، آنان به طریق اولى نخواهند توانست کارى انجام دهند.
*غنایم بنى قینقاع مى‌ توانست با تأمین بخشى از نیازهاى مالى مسلمانان، برخى دیگر را نیز به نابودى دشمن امیدوار ساخته و راه مقاومت در مقابل آنان را فراروى مسلمانان تسهیل نماید.
*با سرکوبى این قبیله، در حقیقت رسول خدا (ص) از یک دشمن خطرناک داخلى که به لحاظ شناخت نقاط ضعف و قوت مسلمانان به مراتب از دشمن خارجى خطرناک‌ تر بود، رهایى پیدا مى ‌کرد.
*از بین بردن دشمن یهودى مى ‌بایست مرحله به مرحله اجرا مى ‌شد. در حالى که جنگ با همه قبایل یهود در یک مرحله براى سپاه مسلمانان امکان‌پذیر نبود و چه بسا نتایج مطلوب را عاید نمى‌کرد. بدین ترتیب غلبه بر یک قبیله به‌ مراتب آسان ‌تر و پیروزى بر آن به راحتى امکان‌پذیر بود.
*وقتى مسلمانان دریابند که بر شجاع‌ترین، ثروتمندترین و پرنفوذترین قبایل یهود پیروز شده‌ اند، دیگر مجالى براى ترس و تردید در پیروزى بر سایر دشمنان یهودى نخواهد بود.
==پانویس==
<references />
==منابع==
*سیرت جاودانه/ ترجمه الصحیح من سیرة نبی اعظم، سید جعفر مرتضى عاملى، مترجم محمد سپهرى، پژوشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامى‌، تهران، ۱۳۸۴ش.
*سیره رسول خدا صلى الله علیه وآله، رسول جعفریان، دلیل ما، قم، ۱۳۸۳ش‌‌.
*نرم‌افزار دایرة‌المعارف چهارده معصوم علیهم‌السلام، مؤسسه تبیان.
{{غزوات پیامبر اکرم}}
[[رده:غزوات پیامبر اکرم]]
[[رده:جنگ های صدر اسلام]]
[[رده:وقایع ماه شوال]]
[[رده: تاریخ صدر اسلام]]
{{سنجش کیفی
|سنجش=شده
|شناسه= خوب
|عنوان بندی مناسب= خوب
|کفایت منابع و پی نوشت ها= خوب
|رعایت سطح مخاطب عام= خوب
|رعایت ادبیات دانشنامه ای= خوب
|جامعیت= خوب
|رعایت اختصار= خوب
|سیر منطقی= خوب
|کیفیت پژوهش= خوب
|رده= دارد
}}

غزوه بنی قینقاع

2026-08-22T11:22:03Z

Zamani:

{{خوب}}
عده‌ای از [[یهود|یهودیان]] به نام «[[بنی قینقاع|بنى‌قَینُقاع]]»، که پس از ورود [[پیامبر اسلام|رسول خدا]] (صلی الله علیه وآله) به [[مدینه]] با ایشان پیمان صلح بسته بودند، در سال دوم هجری پیمان خود شکستند و به آن حضرت اعلام جنگ کردند. بنى‌قینقاع پس از محاصره در قعله‌های خود توسط سپاهیان [[اسلام]] و تسلیم شدن آنان، از مدینه اخراج شدند.
{{شناسنامه غزوات
|تصویر=[[پرونده:بنی قینقاع.jpg|250px|center]]
|زمان = پانزدهم شوال سال دوم هجری
|مکان = [[مدینه]]
|غزوه قبلی = [[غزوه کدر]]
|غزوه بعدی = [[غزوه سویق]]
|علت غزوه = سرکوب شورش یهودیان [[بنی قینقاع]] که عهدشکنی کرده بودند.
|نتیجه = پیروزی قاطع مسلمانان و اخراج یهودیان از مدینه.
|مسلمانان = مسلمانان
|دشمنان = یهودیان بنی قینقاع
بین از ۴۰۰ زره پوش
|فرماندهان مسلمانان = [[پیامبر اسلام|رسول خدا]](ص)
|فرماندهان دشمنان = ــــ
|پرجم داران مسلمانان= [[امام علی]](ع)
|پرچم داران دشمنان = ــــ
|تلفات مسلمانان = ـــ
|تلفات دشمنان = ــــ
|توضیحات = آیه ۵۸ [[سوره انفال]]، آیه‌هاى ۱۲-۱۳ [[سوره آل عمران]] و آیات ۵۱-۵۶ [[سوره مائده]] در مورد این غزوه می‌باشد‌‌.
}}
==پیمان بنی‌قینقاع با پیامبر اکرم==
پس از آن که [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام]] صلی الله علیه وآله به [[مدینه]] هجرت کرد و نظام حکومتی [[اسلام]] را پایه‌ریزی نمود، با [[یهود|یهودیان]] مقیم این شهر و حوالی آن پیمان همزیستی مسالمت‌آمیز امضا کرد و از آنان تعهد گرفت که با دشمنان اسلام همکاری نکرده و بر علیه اسلام و مسلمانان هیچ دسیسه و فتنه‌ای ایجاد نکنند. اما قوم یهود هرگاه احساس می‌کرد که پیامبر صلی الله علیه وآله و حکومت اسلامی در مدینه منوره در معرض خطر قرار گرفته است، خوشحال شده و در صدد همکاری با دشمنان اسلام برمی‌آمدند و پیمان نامه خویش را نقض می‌کردند.

یکی از این قبایل مشهور و ثروتمند یهود مدینه، طایفه "[[بنی قینقاع|بنى قَینقاع]]" بود که افراد آن در حوالی مدینه می‌زیسته و به کار تجارت و صنعتگرى می‌پرداختند<ref> المغازى، ج ۱، ص ۱۷۹؛ انساب الاشراف، ج۱، ص۳۰۹ </ref> و از داشتن زمین‌های زراعی، باغستان و دامداری محروم بودند. آنان در محله خویش، بازار بازرگانی مهمی داشتند که بسیاری از عرب‌ها اعم از مسلمان، [[مسیحیت|مسیحی]]، یهود، مشرک و [[بت پرستی|بت‌پرست]] در آن جا خرید و فروش می‌کردند.

==علت وقوع غزوه بنی‌قینقاع==
کتاب المغازی واقدی علت وقوع این جنگ را چنین تشریح می کند:

وقتی پيامبر (ص) بر اهل بدر پيروز شد و به مدينه برگشت، يهود سركشى كردند و پيمانى را كه ميان ايشان و رسول خدا بود شكستند، پيامبر كسى به سراغ ايشان فرستاد و آنها را جمع كرد و فرمود: اى گروه يهود به خدا سوگند، مى‌‏دانيد كه من رسول خدايم، اسلام بياوريد پيش از آنكه خداوند بلايى را كه بر قريش نازل كرد، بر شما نازل فرمايد. گفتند: اى محمد، پيروزى بر آنها تو را مغرور نكند، تو با گروهى نادان جنگيدى و مقهورشان كردى، در صورتى كه ما مرد جنگ و مبارزه‌‏ايم و اگر با ما جنگ كنى خواهى دانست كه با كسى چون ما جنگ نكرده‏‌اى. در همين هنگام كه يهوديان اظهار دشمنى مى‌‏كردند و پيمان مى‌‏شكستند، بانويى كه اصل او از قبيله‏اى ديگر و همسر مردى از انصار بود به بازار بنى قينقاع آمد و نزد زرگرى براى خريد زيور نشست. مردى از يهود قينقاع آمد و بدون آنكه زن متوجه شود پشت سرش نشست و با خارى دامن او را به پشتش گره زد، چون آن زن برخاست سرين و پشتش برهنه شد و يهوديان از اين كار خنديدند. مردى از مسلمانان برخاست و آن مرد را كشت، بنى قينقاع جمع شدند و مرد مسلمان را كشتند و پيمان با پيامبر (ص) را شكسته و اعلان جنگ كردند و در دژهاى خود جا گرفتند.<ref> المغازى، ج ۱، ص ۱۷۷؛ و نک: طبقات الکبرى، ج۲، ص۲۲؛ انساب الاشراف، ج ۱، ص ۳۰۹ </ref>

در این هنگام خداوند تکلیف رسول خدا صلى الله علیه وآله را درباره آنها آشکار کرد: {{متن قرآن|«و اِمّا تَخافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِیانَهً فَانْبِذْ اِلَیهِمْ عَلی سَواءٍ، اِنّ اللّهَ لایحِبّ الْخائنینَ»}}؛ و اگر از خیانت و پیمان شکنی گروهی [که با آنان هم پیمانی] بیم داری، پس به آنان خبر ده که [پیمان] به صورتی مساوی [و طرفینی] گسسته است؛ زیرا خدا خائنان را دوست ندارد.<ref> انفال، ۵۸ </ref>

==محاصره و شکست بنی‌قینقاع==
پس از نزول آیه فوق، [[پیامبر اسلام]] صلی الله علیه وآله دستور حمله به سوی طایفه [[بنی قینقاع|بنی قینقاع]] را صادر کرد. آن حضرت، [[ابولُبابه انصارى]] را در [[مدینه]] به جای خویش گمارد و در ۱۵ [[شوال]] سال دوم قمری به سوی قینقاع حرکت کرد و یهودیان این محله از ترس رویارویی با مسلمانان وارد دژ خویش شده و آن را از پشت بستند.

پيغمبر اسلام صلى اللّه عليه و آله اطراف خانه‏هاى ايشان را محاصره كرد و اين محاصره پانزده روز طول كشيد تا اینکه بنى قينقاع بتنگ آمده ناچار به تسليم شدند. پس فرمود تا آنان را ببندند و منذر بن قدامة سلمى را بر آنان گماشت. ولی [[عبدالله بن ابی سلول|عبدالله بن ابى]] سردسته منافقان مدینه که با یهودیان حشر و نشر داشته و سابقاً با طایفه آنان هم‌پیمان بود، درباره آنان با رسول خدا (ص) گفتگو كرد و چندان پافشارى نمود كه پيامبر (ص) فرمود: رهايشان كنيد، خداوند آنان و عبد اللّه بن أبىّ را لعنت كند، و از كشتن آنان چشم پوشيده فرمان به راندن آنان را مدينه داد. عبادة بن صامت مأمور راندن آنان از مدينه شد و آنان به "اذرعات" در سرزمین شام هجرت کردند. <ref>ترجمه طبقات كبرى ،ج‏۲ ،ص۲۶</ref>

پیامبر صلی الله علیه وآله اموال و دارایی‌های آنان را به غنیمت گرفت و [[خمس]] آن‌ها را برای خویش برداشت و بقیه را میان مبارزان تقسیم کرد. این نخستین موردی بود که پیامبر صلی الله علیه وآله از غنیمت جنگی، خمس گرفته بود.

==آثار و نتایج غزوه بنی‌قینقاع==
جنگ مسلمانان با [[بنی قینقاع|بنى قینقاع]] - به عنوان مهمترین و ثروتمندترین قبیله [[یهود|یهود]] - و نابودى آنان، بدان معنى است که:

*[[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام]] (ص) نمى‌ خواست به یهودیان فرصت دهد تا در او طمع کنند و به شکست مسلمانان امید بندند و با اطرافیان هم‌عقیده خویش -از جمله [[منافقان]] و مشرکان- بر ضدّ مسلمانان متّحد شوند، زیرا تحمل پیامبر (ص) و سفارش بردبارى و شکیبایى به مسلمانان موجب شد که یهودیان گمان برند این مواضع ناشى از ضعف مسلمانان است. از این رو به تعرضات خویش نسبت به مسلمانان ادامه دادند.
*راه نابودى سایر دشمنان را که از نظر عِدّه و عُدّه و مال و ثروت از بنى قینقاع به مراتب ضعیف‌ تر بودند، هموار نماید، زیرا وقتى ببینند که قدرتمندان یهود نتوانستند کارى از پیش ببرند، آنان به طریق اولى نخواهند توانست کارى انجام دهند.
*غنایم بنى قینقاع مى‌ توانست با تأمین بخشى از نیازهاى مالى مسلمانان، برخى دیگر را نیز به نابودى دشمن امیدوار ساخته و راه مقاومت در مقابل آنان را فراروى مسلمانان تسهیل نماید.
*با سرکوبى این قبیله، در حقیقت رسول خدا (ص) از یک دشمن خطرناک داخلى که به لحاظ شناخت نقاط ضعف و قوت مسلمانان به مراتب از دشمن خارجى خطرناک‌ تر بود، رهایى پیدا مى ‌کرد.
*از بین بردن دشمن یهودى مى ‌بایست مرحله به مرحله اجرا مى ‌شد. در حالى که جنگ با همه قبایل یهود در یک مرحله براى سپاه مسلمانان امکان‌پذیر نبود و چه بسا نتایج مطلوب را عاید نمى‌کرد. بدین ترتیب غلبه بر یک قبیله به‌ مراتب آسان ‌تر و پیروزى بر آن به راحتى امکان‌پذیر بود.
*وقتى مسلمانان دریابند که بر شجاع‌ترین، ثروتمندترین و پرنفوذترین قبایل یهود پیروز شده‌ اند، دیگر مجالى براى ترس و تردید در پیروزى بر سایر دشمنان یهودى نخواهد بود.
==پانویس==
<references />
==منابع==
*سیرت جاودانه/ ترجمه الصحیح من سیرة نبی اعظم، سید جعفر مرتضى عاملى، مترجم محمد سپهرى، پژوشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامى‌، تهران، ۱۳۸۴ش.
*سیره رسول خدا صلى الله علیه وآله، رسول جعفریان، دلیل ما، قم، ۱۳۸۳ش‌‌.
*نرم‌افزار دایرة‌المعارف چهارده معصوم علیهم‌السلام، مؤسسه تبیان.
{{غزوات پیامبر اکرم}}
[[رده:غزوات پیامبر اکرم]]
[[رده:جنگ های صدر اسلام]]
[[رده:وقایع ماه شوال]]
[[رده: تاریخ صدر اسلام]]
{{سنجش کیفی
|سنجش=شده
|شناسه= خوب
|عنوان بندی مناسب= خوب
|کفایت منابع و پی نوشت ها= خوب
|رعایت سطح مخاطب عام= خوب
|رعایت ادبیات دانشنامه ای= خوب
|جامعیت= خوب
|رعایت اختصار= خوب
|سیر منطقی= خوب
|کیفیت پژوهش= خوب
|رده= دارد
}}

غزوه بنی قینقاع

2026-08-22T10:16:08Z

Zamani:

{{خوب}}
عده‌ای از [[یهود|یهودیان]] به نام «[[بنی قینقاع|بنى‌قَینُقاع]]»، که پس از ورود [[پیامبر اسلام|رسول خدا]] (صلی الله علیه وآله) به [[مدینه]] با ایشان پیمان صلح بسته بودند، در سال دوم هجری پیمان خود شکستند و به آن حضرت اعلام جنگ کردند. بنى‌قینقاع پس از محاصره در قعله‌های خود توسط سپاهیان [[اسلام]] و تسلیم شدن آنان، از مدینه اخراج شدند.
{{شناسنامه غزوات
|تصویر=[[پرونده:بنی قینقاع.jpg|250px|center]]
|زمان = پانزدهم شوال سال دوم هجری
|مکان = [[مدینه]]
|غزوه قبلی = [[غزوه کدر]]
|غزوه بعدی = [[غزوه سویق]]
|علت غزوه = سرکوب شورش یهودیان [[بنی قینقاع]] که عهدشکنی کرده بودند.
|نتیجه = پیروزی قاطع مسلمانان و اخراج یهودیان از مدینه.
|مسلمانان = مسلمانان
|دشمنان = یهودیان بنی قینقاع
بین از ۴۰۰ زره پوش
|فرماندهان مسلمانان = [[پیامبر اسلام|رسول خدا]](ص)
|فرماندهان دشمنان = ــــ
|پرجم داران مسلمانان= [[امام علی]](ع)
|پرچم داران دشمنان = ــــ
|تلفات مسلمانان = ـــ
|تلفات دشمنان = ــــ
|توضیحات = آیه ۵۸ [[سوره انفال]]، آیه‌هاى ۱۲-۱۳ [[سوره آل عمران]] و آیات ۵۱-۵۶ [[سوره مائده]] در مورد این غزوه می‌باشد‌‌.
}}
==پیمان بنی‌قینقاع با پیامبر اکرم==
پس از آن که [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام]] صلی الله علیه وآله به [[مدینه]] هجرت کرد و نظام حکومتی [[اسلام]] را پایه‌ریزی نمود، با [[یهود|یهودیان]] مقیم این شهر و حوالی آن پیمان همزیستی مسالمت‌آمیز امضا کرد و از آنان تعهد گرفت که با دشمنان اسلام همکاری نکرده و بر علیه اسلام و مسلمانان هیچ دسیسه و فتنه‌ای ایجاد نکنند. اما قوم یهود هرگاه احساس می‌کرد که پیامبر صلی الله علیه وآله و حکومت اسلامی در مدینه منوره در معرض خطر قرار گرفته است، خوشحال شده و در صدد همکاری با دشمنان اسلام برمی‌آمدند و پیمان نامه خویش را نقض می‌کردند.

یکی از این قبایل مشهور و ثروتمند یهود مدینه، طایفه "[[بنی قینقاع|بنى قَینقاع]]" بود که افراد آن در حوالی مدینه می‌زیسته و به کار تجارت و صنعتگرى می‌پرداختند<ref> المغازى، ج ۱، ص ۱۷۹؛ انساب الاشراف، ج ۱، ص ۳۰۹ </ref> و از داشتن زمین‌های زراعی، باغستان و دامداری محروم بودند. آنان در محله خویش، بازار بازرگانی مهمی داشتند که بسیاری از عرب‌ها اعم از مسلمان، [[مسیحیت|مسیحی]]، یهود، مشرک و [[بت پرستی|بت‌پرست]] در آن جا خرید و فروش می‌کردند.

==علت وقوع غزوه بنی‌قینقاع==
کتاب المغازی واقدی علت وقوع این جنگ را چنین تشریح می کند:

وقتی پيامبر (ص) بر اهل بدر پيروز شد و به مدينه برگشت، يهود سركشى كردند و پيمانى را كه ميان ايشان و رسول خدا بود شكستند، پيامبر كسى به سراغ ايشان فرستاد و آنها را جمع كرد و فرمود: اى گروه يهود به خدا سوگند، مى‌‏دانيد كه من رسول خدايم، اسلام بياوريد پيش از آنكه خداوند بلايى را كه بر قريش نازل كرد، بر شما نازل فرمايد. گفتند: اى محمد، پيروزى بر آنها تو را مغرور نكند، تو با گروهى نادان جنگيدى و مقهورشان كردى، در صورتى كه ما مرد جنگ و مبارزه‌‏ايم و اگر با ما جنگ كنى خواهى دانست كه با كسى چون ما جنگ نكرده‏‌اى. در همين هنگام كه يهوديان اظهار دشمنى مى‌‏كردند و پيمان مى‌‏شكستند، بانويى كه اصل او از قبيله‏اى ديگر و همسر مردى از انصار بود به بازار بنى قينقاع آمد و نزد زرگرى براى خريد زيور نشست. مردى از يهود قينقاع آمد و بدون آنكه زن متوجه شود پشت سرش نشست و با خارى دامن او را به پشتش گره زد، چون آن زن برخاست سرين و پشتش برهنه شد و يهوديان از اين كار خنديدند. مردى از مسلمانان برخاست و آن مرد را كشت، بنى قينقاع جمع شدند و مرد مسلمان را كشتند و پيمان با پيامبر (ص) را شكسته و اعلان جنگ كردند و در دژهاى خود جا گرفتند.<ref> المغازى، ج ۱، ص ۱۷۷؛ و نک: طبقات الکبرى، ج۲، ص۲۲؛ انساب الاشراف، ج ۱، ص ۳۰۹ </ref>

در این هنگام خداوند تکلیف رسول خدا صلى الله علیه وآله را درباره آنها آشکار کرد: {{متن قرآن|«و اِمّا تَخافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِیانَهً فَانْبِذْ اِلَیهِمْ عَلی سَواءٍ، اِنّ اللّهَ لایحِبّ الْخائنینَ»}}؛ و اگر از خیانت و پیمان شکنی گروهی [که با آنان هم پیمانی] بیم داری، پس به آنان خبر ده که [پیمان] به صورتی مساوی [و طرفینی] گسسته است؛ زیرا خدا خائنان را دوست ندارد.<ref> انفال، ۵۸ </ref>

==محاصره و شکست بنی‌قینقاع==
پس از نزول آیه فوق، [[پیامبر اسلام]] صلی الله علیه وآله دستور حمله به سوی طایفه [[بنی قینقاع|بنی قینقاع]] را صادر کرد. آن حضرت، [[ابولُبابه انصارى]] را در [[مدینه]] به جای خویش گمارد و در ۱۵ [[شوال]] سال دوم قمری به سوی قینقاع حرکت کرد و یهودیان این محله از ترس رویارویی با مسلمانان وارد دژ خویش شده و آن را از پشت بستند.

پیامبر صلی الله علیه وآله آنان را محاصره کرد و به مدت ۱۵ روز به این محاصره ادامه داد تا این که یهودیان تسلیم شدند. مسلمانان آنان را دست بستند و قصد اعدامشان نمودند. ولی [[عبدالله بن ابی سلول|عبدالله بن ابى]] سردسته منافقان مدینه که با یهودیان حشر و نشر داشته و سابقاً با طایفه آنان هم‌پیمان بود، از آنان در نزد پیامبر صلی الله علیه وآله شفاعت کرد و اصرار و تاکید فراوان نمود تا آن حضرت از کشتن آنان درگذشت. ولی شرط نمود که آنان باید تمام ابزارهای جنگی و دارایی‌های خویش را واگذارند و به همراه زنان و فرزندان خویش این سرزمین را ترک گویند و به سوی [[شام]] هجرت کنند.

یهودیان به ناچار تمام دارایی‌های خویش را گذاشته و به همراه زنان و فرزندانشان مدینه را ترک و به خیبر رفتند. در آنجا تعدادی ماندنی شده و بقیه به "اذرعات" مجاور سرزمین [[اردن]] در سرزمین شام هجرت کردند و مسلمانان را از شرارت‌ها و دشمنی‌های خویش رها ساختند. پیامبر صلی الله علیه وآله اموال و دارایی‌های آنان را به غنیمت گرفت و [[خمس]] آن‌ها را برای خویش برداشت و بقیه را میان مبارزان تقسیم کرد. این نخستین موردی بود که پیامبر صلی الله علیه وآله از غنیمت جنگی، خمس گرفته بود.

==آثار و نتایج غزوه بنی‌قینقاع==
جنگ مسلمانان با [[بنی قینقاع|بنى قینقاع]] - به عنوان مهمترین و ثروتمندترین قبیله [[یهود|یهود]] - و نابودى آنان، بدان معنى است که:

*[[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام]] (ص) نمى‌ خواست به یهودیان فرصت دهد تا در او طمع کنند و به شکست مسلمانان امید بندند و با اطرافیان هم‌عقیده خویش -از جمله [[منافقان]] و مشرکان- بر ضدّ مسلمانان متّحد شوند، زیرا تحمل پیامبر (ص) و سفارش بردبارى و شکیبایى به مسلمانان موجب شد که یهودیان گمان برند این مواضع ناشى از ضعف مسلمانان است. از این رو به تعرضات خویش نسبت به مسلمانان ادامه دادند.
*راه نابودى سایر دشمنان را که از نظر عِدّه و عُدّه و مال و ثروت از بنى قینقاع به مراتب ضعیف‌ تر بودند، هموار نماید، زیرا وقتى ببینند که قدرتمندان یهود نتوانستند کارى از پیش ببرند، آنان به طریق اولى نخواهند توانست کارى انجام دهند.
*غنایم بنى قینقاع مى‌ توانست با تأمین بخشى از نیازهاى مالى مسلمانان، برخى دیگر را نیز به نابودى دشمن امیدوار ساخته و راه مقاومت در مقابل آنان را فراروى مسلمانان تسهیل نماید.
*با سرکوبى این قبیله، در حقیقت رسول خدا (ص) از یک دشمن خطرناک داخلى که به لحاظ شناخت نقاط ضعف و قوت مسلمانان به مراتب از دشمن خارجى خطرناک‌ تر بود، رهایى پیدا مى ‌کرد.
*از بین بردن دشمن یهودى مى ‌بایست مرحله به مرحله اجرا مى ‌شد. در حالى که جنگ با همه قبایل یهود در یک مرحله براى سپاه مسلمانان امکان‌پذیر نبود و چه بسا نتایج مطلوب را عاید نمى‌کرد. بدین ترتیب غلبه بر یک قبیله به‌ مراتب آسان ‌تر و پیروزى بر آن به راحتى امکان‌پذیر بود.
*وقتى مسلمانان دریابند که بر شجاع‌ترین، ثروتمندترین و پرنفوذترین قبایل یهود پیروز شده‌ اند، دیگر مجالى براى ترس و تردید در پیروزى بر سایر دشمنان یهودى نخواهد بود.
==پانویس==
<references />
==منابع==
*سیرت جاودانه/ ترجمه الصحیح من سیرة نبی اعظم، سید جعفر مرتضى عاملى، مترجم محمد سپهرى، پژوشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامى‌، تهران، ۱۳۸۴ش.
*سیره رسول خدا صلى الله علیه وآله، رسول جعفریان، دلیل ما، قم، ۱۳۸۳ش‌‌.
*نرم‌افزار دایرة‌المعارف چهارده معصوم علیهم‌السلام، مؤسسه تبیان.
{{غزوات پیامبر اکرم}}
[[رده:غزوات پیامبر اکرم]]
[[رده:جنگ های صدر اسلام]]
[[رده:وقایع ماه شوال]]
[[رده: تاریخ صدر اسلام]]
{{سنجش کیفی
|سنجش=شده
|شناسه= خوب
|عنوان بندی مناسب= خوب
|کفایت منابع و پی نوشت ها= خوب
|رعایت سطح مخاطب عام= خوب
|رعایت ادبیات دانشنامه ای= خوب
|جامعیت= خوب
|رعایت اختصار= خوب
|سیر منطقی= خوب
|کیفیت پژوهش= خوب
|رده= دارد
}}

غزوه بنی قینقاع

2026-08-22T08:17:20Z

Zamani:

{{خوب}}
عده‌ای از [[یهود|یهودیان]] به نام «[[بنی قینقاع|بنى‌قَینُقاع]]»، که پس از ورود [[پیامبر اسلام|رسول خدا]] (صلی الله علیه وآله) به [[مدینه]] با ایشان پیمان صلح بسته بودند، در سال دوم هجری پیمان خود شکستند و به آن حضرت اعلام جنگ کردند. بنى‌قینقاع پس از محاصره در قعله‌های خود توسط سپاهیان [[اسلام]] و تسلیم شدن آنان، از مدینه اخراج شدند.
{{شناسنامه غزوات
|تصویر=[[پرونده:بنی قینقاع.jpg|250px|center]]
|زمان = پانزدهم شوال سال دوم هجری
|مکان = [[مدینه]]
|غزوه قبلی = [[غزوه کدر]]
|غزوه بعدی = [[غزوه سویق]]
|علت غزوه = سرکوب شورش یهودیان [[بنی قینقاع]] که عهدشکنی کرده بودند.
|نتیجه = پیروزی قاطع مسلمانان و اخراج یهودیان از مدینه.
|مسلمانان = مسلمانان
|دشمنان = یهودیان بنی قینقاع
بین از ۴۰۰ زره پوش
|فرماندهان مسلمانان = [[پیامبر اسلام|رسول خدا]](ص)
|فرماندهان دشمنان = ــــ
|پرجم داران مسلمانان= [[امام علی]](ع)
|پرچم داران دشمنان = ــــ
|تلفات مسلمانان = ـــ
|تلفات دشمنان = ــــ
|توضیحات = آیه ۵۸ [[سوره انفال]]، آیه‌هاى ۱۲-۱۳ [[سوره آل عمران]] و آیات ۵۱-۵۶ [[سوره مائده]] در مورد این غزوه می‌باشد‌‌.
}}
==پیمان بنی‌قینقاع با پیامبر اکرم==
پس از آن که [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام]] صلی الله علیه وآله به [[مدینه]] هجرت کرد و نظام حکومتی [[اسلام]] را پایه‌ریزی نمود، با [[یهود|یهودیان]] مقیم این شهر و حوالی آن پیمان همزیستی مسالمت‌آمیز امضا کرد و از آنان تعهد گرفت که با دشمنان اسلام همکاری نکرده و بر علیه اسلام و مسلمانان هیچ دسیسه و فتنه‌ای ایجاد نکنند. اما قوم یهود هرگاه احساس می‌کرد که پیامبر صلی الله علیه وآله و حکومت اسلامی در مدینه منوره در معرض خطر قرار گرفته است، خوشحال شده و در صدد همکاری با دشمنان اسلام برمی‌آمدند و پیمان نامه خویش را نقض می‌کردند.

یکی از این قبایل مشهور و ثروتمند یهود مدینه، طایفه "[[بنی قینقاع|بنى قَینقاع]]" بود که افراد آن در حوالی مدینه می‌زیسته و به کار تجارت و صنعتگرى می‌پرداختند<ref> المغازى، ج ۱، ص ۱۷۹؛ انساب الاشراف، ج ۱، ص ۳۰۹ </ref> و از داشتن زمین‌های زراعی، باغستان و دامداری محروم بودند. آنان در محله خویش، بازار بازرگانی مهمی داشتند که بسیاری از عرب‌ها اعم از مسلمان، [[مسیحیت|مسیحی]]، یهود، مشرک و [[بت پرستی|بت‌پرست]] در آن جا خرید و فروش می‌کردند.

==علت وقوع غزوه بنی‌قینقاع==
کتاب المغازی واقدی علت وقوع این جنگ را چنین تشریح می کند:

وقتی پيامبر (ص) بر اهل بدر پيروز شد و به مدينه برگشت، يهود سركشى كردند و پيمانى را كه ميان ايشان و رسول خدا بود شكستند، پيامبر كسى به سراغ ايشان فرستاد و آنها را جمع كرد و فرمود: اى گروه يهود به خدا سوگند، مى‌‏دانيد كه من رسول خدايم، اسلام بياوريد پيش از آنكه خداوند بلايى را كه بر قريش نازل كرد، بر شما نازل فرمايد. گفتند: اى محمد، پيروزى بر آنها تو را مغرور نكند، تو با گروهى نادان جنگيدى و مقهورشان كردى، در صورتى كه ما مرد جنگ و مبارزه‌‏ايم و اگر با ما جنگ كنى خواهى دانست كه با كسى چون ما جنگ نكرده‏‌اى. در همين هنگام كه يهوديان اظهار دشمنى مى‌‏كردند و پيمان مى‌‏شكستند، بانويى كه اصل او از قبيله‏اى ديگر و همسر مردى از انصار بود به بازار بنى قينقاع آمد و نزد زرگرى براى خريد زيور نشست. مردى از يهود قينقاع آمد و بدون آنكه زن متوجه شود پشت سرش نشست و با خارى دامن او را به پشتش گره زد، چون آن زن برخاست سرين و پشتش برهنه شد و يهوديان از اين كار خنديدند. مردى از مسلمانان برخاست و آن مرد را كشت، بنى قينقاع جمع شدند و مرد مسلمان را كشتند و پيمان با پيامبر (ص) را شكسته و اعلان جنگ كردند و در دژهاى خود جا گرفتند.<ref> المغازى، ج ۱، ص ۱۷۷؛ و نک: طبقات الکبرى، ج۲، ص۲۲؛ انساب الاشراف، ج ۱، ص ۳۰۹ </ref>

در این هنگام خداوند تکلیف رسول خدا صلى الله علیه وآله را درباره آن آشکار کرد: {{متن قرآن|«و اِمّا تَخافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِیانَهً فَانْبِذْ اِلَیهِمْ عَلی سَواءٍ، اِنّ اللّهَ لایحِبّ الْخائنینَ»}}؛ و اگر از خیانت و پیمان شکنی گروهی [که با آنان هم پیمانی] بیم داری، پس به آنان خبر ده که [پیمان] به صورتی مساوی [و طرفینی] گسسته است؛ زیرا خدا خائنان را دوست ندارد.<ref> انفال، ۵۸ </ref> [[محمد بن عمر واقدی|واقدی]] مى‌گوید: همین [[آیه|آیه]] سبب شد تا رسول خدا صلى الله علیه وآله به سراغ این طایفه برود.<ref> المغازى، ج ۱، ص ۱۷۷؛ و نک: طبقات الکبرى، ج ۱، ص ۲۹؛ انساب الاشراف، ج ۱، ص ۳۰۹ </ref>

==محاصره و شکست بنی‌قینقاع==
پس از نزول آیه فوق، [[پیامبر اسلام]] صلی الله علیه وآله دستور حمله به سوی طایفه [[بنی قینقاع|بنی قینقاع]] را صادر کرد. آن حضرت، [[ابولُبابه انصارى]] را در [[مدینه]] به جای خویش گمارد و به همراه ۷۰۰ مرد جنگی که ۳۰۰ تن از آنان زره بر تن داشتند، در ۱۵ [[شوال]] سال دوم قمری به سوی قینقاع حرکت کرد و یهودیان این محله از ترس رویارویی با مسلمانان وارد دژ خویش شده و آن را از پشت بستند.

پیامبر صلی الله علیه وآله آنان را محاصره کرد و به مدت ۱۵ روز به این محاصره ادامه داد تا این که یهودیان تسلیم شدند. مسلمانان آنان را دست بستند و قصد اعدامشان نمودند. ولی [[عبدالله بن ابی سلول|عبدالله بن ابى]] سردسته منافقان مدینه که با یهودیان حشر و نشر داشته و سابقاً با طایفه آنان هم‌پیمان بود، از آنان در نزد پیامبر صلی الله علیه وآله شفاعت کرد و اصرار و تاکید فراوان نمود تا آن حضرت از کشتن آنان درگذشت. ولی شرط نمود که آنان باید تمام ابزارهای جنگی و دارایی‌های خویش را واگذارند و به همراه زنان و فرزندان خویش این سرزمین را ترک گویند و به سوی [[شام]] هجرت کنند.

یهودیان به ناچار تمام دارایی‌های خویش را گذاشته و به همراه زنان و فرزندانشان مدینه را ترک و به خیبر رفتند. در آنجا تعدادی ماندنی شده و بقیه به "اذرعات" مجاور سرزمین [[اردن]] در سرزمین شام هجرت کردند و مسلمانان را از شرارت‌ها و دشمنی‌های خویش رها ساختند. پیامبر صلی الله علیه وآله اموال و دارایی‌های آنان را به غنیمت گرفت و [[خمس]] آن‌ها را برای خویش برداشت و بقیه را میان مبارزان تقسیم کرد. این نخستین موردی بود که پیامبر صلی الله علیه وآله از غنیمت جنگی، خمس گرفته بود.

==آثار و نتایج غزوه بنی‌قینقاع==
جنگ مسلمانان با [[بنی قینقاع|بنى قینقاع]] - به عنوان مهمترین و ثروتمندترین قبیله [[یهود|یهود]] - و نابودى آنان، بدان معنى است که:

*[[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام]] (ص) نمى‌ خواست به یهودیان فرصت دهد تا در او طمع کنند و به شکست مسلمانان امید بندند و با اطرافیان هم‌عقیده خویش -از جمله [[منافقان]] و مشرکان- بر ضدّ مسلمانان متّحد شوند، زیرا تحمل پیامبر (ص) و سفارش بردبارى و شکیبایى به مسلمانان موجب شد که یهودیان گمان برند این مواضع ناشى از ضعف مسلمانان است. از این رو به تعرضات خویش نسبت به مسلمانان ادامه دادند.
*راه نابودى سایر دشمنان را که از نظر عِدّه و عُدّه و مال و ثروت از بنى قینقاع به مراتب ضعیف‌ تر بودند، هموار نماید، زیرا وقتى ببینند که قدرتمندان یهود نتوانستند کارى از پیش ببرند، آنان به طریق اولى نخواهند توانست کارى انجام دهند.
*غنایم بنى قینقاع مى‌ توانست با تأمین بخشى از نیازهاى مالى مسلمانان، برخى دیگر را نیز به نابودى دشمن امیدوار ساخته و راه مقاومت در مقابل آنان را فراروى مسلمانان تسهیل نماید.
*با سرکوبى این قبیله، در حقیقت رسول خدا (ص) از یک دشمن خطرناک داخلى که به لحاظ شناخت نقاط ضعف و قوت مسلمانان به مراتب از دشمن خارجى خطرناک‌ تر بود، رهایى پیدا مى ‌کرد.
*از بین بردن دشمن یهودى مى ‌بایست مرحله به مرحله اجرا مى ‌شد. در حالى که جنگ با همه قبایل یهود در یک مرحله براى سپاه مسلمانان امکان‌پذیر نبود و چه بسا نتایج مطلوب را عاید نمى‌کرد. بدین ترتیب غلبه بر یک قبیله به‌ مراتب آسان ‌تر و پیروزى بر آن به راحتى امکان‌پذیر بود.
*وقتى مسلمانان دریابند که بر شجاع‌ترین، ثروتمندترین و پرنفوذترین قبایل یهود پیروز شده‌ اند، دیگر مجالى براى ترس و تردید در پیروزى بر سایر دشمنان یهودى نخواهد بود.
==پانویس==
<references />
==منابع==
*سیرت جاودانه/ ترجمه الصحیح من سیرة نبی اعظم، سید جعفر مرتضى عاملى، مترجم محمد سپهرى، پژوشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامى‌، تهران، ۱۳۸۴ش.
*سیره رسول خدا صلى الله علیه وآله، رسول جعفریان، دلیل ما، قم، ۱۳۸۳ش‌‌.
*نرم‌افزار دایرة‌المعارف چهارده معصوم علیهم‌السلام، مؤسسه تبیان.
{{غزوات پیامبر اکرم}}
[[رده:غزوات پیامبر اکرم]]
[[رده:جنگ های صدر اسلام]]
[[رده:وقایع ماه شوال]]
[[رده: تاریخ صدر اسلام]]
{{سنجش کیفی
|سنجش=شده
|شناسه= خوب
|عنوان بندی مناسب= خوب
|کفایت منابع و پی نوشت ها= خوب
|رعایت سطح مخاطب عام= خوب
|رعایت ادبیات دانشنامه ای= خوب
|جامعیت= خوب
|رعایت اختصار= خوب
|سیر منطقی= خوب
|کیفیت پژوهش= خوب
|رده= دارد
}}

غزوه بنی قریظه

2026-08-21T12:16:22Z

Zamani:

{{خوب}}
{{شناسنامه غزوات
|تصویر=[[پرونده:غزوة بني قریظه.JPG |250px|center]]
|زمان = اواخر ذی‌القعده و اوایل ذی‌الحجه سال پنجم هجری
|مکان = قلعه‌های [[بنی قریظه|بنی قُرَیظه]] در مدینه
|غزوه قبلی =[[غزوه احزاب]]
|غزوه بعدی = [[غزوه بنى لحيان]]
|علت غزوه = خیانت بنی قریظه که هم پیمان مسلمانان بودند در غزوه خندق و حمله آنان از پشت سر به مسلمانان.
|نتیجه = پس از آن که یهودیان از محاصره به تنگ آمدند، سعد بن معاذ را به عنوان حکم برگزیدند و او حکم به اعدام مردان آنها و اخراج زنان و فرزندان آنها داد.
|مسلمانان = مسلمانان
۳۰۰۰ مرد جنگی
|دشمنان = یهودیان بنی قریظه
|فرماندهان مسلمانان = [[پیامبر اسلام|رسول خدا]](ص)
|فرماندهان دشمنان = کعب بن أسد و حیىّ بن أخطب‌
|پرجم داران مسلمانان= [[امام علی]](ع)
|پرچم داران دشمنان = ـــ
|تلفات مسلمانان =ـــ
|تلفات دشمنان = کشته شدن ۶۰۰ تا ۸۰۰ نفر
|توضیحات = آیات ۲۶ و ۲۷ [[سوره احزاب]] و آیات ۵۶ تا ۵۸ [[سوره انفال]]
}}
[[بنی قریظه|بنی‌قریظه]] گروهی از [[یهود|یهودیان]] ساکن [[مدینه]] بودند که قبل از هجرت پیامبر به مدینه با قبیله اوس هم پیمان بوده به آنها وابستگی داشتند. در زمان هجرت [[پیامبر اسلام]] (صلی الله علیه وآله) پیمانی موسوم به صحیفه مدینه میان مهاجرین و انصار و یهودیان مدینه بسته شد که بنی قریظه نیز در زمره یهودیان در آن شرکت داشتند. آزادی دینی ، حمایت و همکاری در برابر دشمن و خیرخواهی در حق همدیگر از مفاد این پیمان نامه بود. امّا در سال پنجم هجری که احزاب (مشركان [[مکه|مكه]] و ساير دشمنان [[اسلام]]) به مدینه حمله کردند، به [[پیامبر اسلام|رسول خدا]] خیانت کردند و پیمان‌ شکستند. پس از شکست احزاب و فرار ایشان، بنی‌قریظه در قلعه‌های خود تنها ماندند. اینان خطری جدی برای مسلمانان بودند؛ به همین دلیل، بلافاصله پس از [[غزوه احزاب]]، پیامبر دستور «غزوه بنی‌قریظه» را صادر کردند.

==بنی‌قریظه و خیانت آنان==
[[بنی قریظه]] طایفه ‌اى از جذام برادران نضیرند و گفته مى ‌شود که [[یهود|یهودی]] شدنشان در روزگار عادیا بن سموئل بود، سپس در کوهى بنام "قریظه" فرود آمدند و به آن نسبت داده شدند (بنی قریظه)؛ و بقولى دیگر، "قریظه" نام نیاى آنها است.<ref>تاریخ‌ یعقوبى/ترجمه، ج‌۱،ص:۴۱۱ </ref>

[[بنی قریظه|بنی‌قریظه]] ساکن [[مدینه]] بودند و قبل از هجرت پیامبر به مدینه با قبیله اوس هم پیمان بوده به آنها وابستگی داشتند.

در زمان هجرت [[پیامبر اسلام]] (صلی الله علیه وآله) پیمانی موسوم به صحیفه مدینه میان مهاجرین و انصار و یهودیان مدینه بسته شد که بنی قریظه نیز در زمره یهودیان در آن شرکت داشتند. آزادی دینی ، حمایت و همکاری در برابر دشمن و خیرخواهی در حق همدیگر از مفاد این پیمان نامه بود.<ref>السیرة النبویه، ابن هشام، ج۱، ص 501–504.</ref> امّا در سال پنجم هجری که احزاب (مشركان [[مکه|مكه]] و ساير دشمنان [[اسلام]]) به مدینه حمله کردند، به [[پیامبر اسلام|رسول خدا]] و مردم مدینه خیانت کردند و با وجود این پیمان‌ و پیمان قبلی که با قبیله اوس داشتند با مشرکان مکه بر علیه پیامبر توطئه کردند.

سیره ابن هشام جریان را اینگونه نقل می کند که حُیَیّ بن اخطب نضری، از بزرگان بنی‌نضیر، نزد کعب بن اسد، بزرگ بنی‌قریظه، رفت و او را به شکستن پیمان با پیامبر(ص) ترغیب کرد. کعب در ابتدا از پذیرفتن او خودداری کرد و صریحاً گفت: «من با محمد پیمان بسته‌ام و آنچه را میان من و اوست نقض نمی‌کنم؛ زیرا از او جز وفاداری و راستی ندیده‌ام.» اما حُیَیّ از آمدن قریش و غطفان با رهبران و بزرگانشان سخن گفت و مدعی شد که آنان پیمان بسته‌اند تا محمد و یارانش را از میان بردارند و سرانجام کعب را متقاعد کرد؛ مشروط بر اینکه اگر قریش و غطفان بدون شکست دادن پیامبر بازگردند، حُیَیّ نیز وارد دژ بنی‌قریظه شود و در سرنوشت آنان شریک باشد. پس از این توافق، کعب بن اسد پیمان خود با پیامبر(ص) را نقض کرد و به [[قریش]] پیوستند.<ref>السیرة النبویه، ابن هشام، ج۲، ص220 و 221</ref>

پس پیامبر [[سعد بن معاذ]] و عبدالله بن رواحه و خوات بن جبیر را پیش آنها فرستاد تا پیمان را بیادشان آوردند، لیکن پاسخى زشت دادند.

آنان در هنگام هجوم مشرکان [[مکه]] و سایر دشمنان اسلام به [[مدينه|مدینه]] و محاصره این شهر مقدس و ایجاد [[جنگ احزاب]] (خندق)، در صدد نقض عهد مسلمانان و کمک به مشرکان متجاوز برآمدند و آنان را در رخنه کردن به داخل مدینه از طریق محل مسکونی خویش، امیدوار نموده و مسلمانان را در رعب و وحشتی عظیم قرار دادند. ولی سرانجام با کشته شدن "عمرو بن عبدوُد" بدست [[امام علی علیه السلام|علی بن ابی‌طالب]] علیه‌السلام و عقب‌نشینی متجاوزان و مهاجمان به سوی مکه، دسیسه یهودیان بنی‌قریظه در راه دادن مهاجمان متجاوز به داخل مدینه، نقش بر آب شد و آنان در نزد مسلمانان، رسوا و بی‌مقدار شدند. خباثت یهود بنى قریظه در جریان محاصره سپاه ده هزار نفرى مشرکین در جنگ احزاب، قابل بخشودن نبود.

==غزوه بنی‌قریظه در قرآن==
در برخی از آیات [[قرآن|قرآن کریم]] این ماجرا چنین بیان شده است:

{{متن قرآن|«وَأَنْزَلَ الَّذِینَ ظَاهَرُوهُمْ مِنْ أَهْلِ الْکتَابِ مِنْ صَیاصِیهِمْ وَقَذَفَ فِی قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ فَرِیقًا تَقْتُلُونَ وَتَأْسِرُونَ فَرِیقًا * وَأَوْرَثَکمْ أَرْضَهُمْ وَدِیارَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ وَأَرْضًا لَمْ تَطَئُوهَا وَکانَ اللَّهُ عَلَىٰ کلِّ شَیءٍ قَدِیرًا»}}.<ref> [[سوره احزاب]]/ ۲۶-۲۷ </ref>
و کسانى از اهل کتاب را که با [مشرکان‌] همپُشتى کرده بودند، از دژهایشان به زیر آورد و در دلهایشان هراس افکند، گروهى را مى‌ کشتید و گروهى را اسیر مى‌ کردید.
و زمینشان و خانه‌ها و اموالشان و سرزمینى را که در آن پا ننهاده بودید به شما میراث داد، و خدا بر هر چیزى تواناست.

{{متن قرآن|«الَّذِینَ عاهَدْتَ مِنْهُمْ، ثُمَّ ینْقُضُونَ عَهْدَهُمْ فِی کلِّ مَرَّةٍ، وَ هُمْ لا یتَّقُونَ * فَإِمَّا تَثْقَفَنَّهُمْ فِی الْحَرْبِ فَشَرِّدْ بِهِمْ مَنْ خَلْفَهُمْ لَعَلَّهُمْ یذَّکرُونَ * وَ إِمَّا تَخافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِیانَةً فَانْبِذْ إِلَیهِمْ عَلى‌ سَواءٍ، إِنَّ اللَّهَ لا یحِبُّ الْخائِنِین‌»}}.<ref> [[سوره انفال]]/ ۵۶-۵۸ </ref>
همانان که از ایشان پیمان گرفتى ولى هر بار پیمان خود را مى ‌شکنند و [از خدا] پروا نمى‌ دارند.
پس اگر در جنگ بر آنان دست یافتى با [عقوبتِ‌] آنان، کسانى را که در پى ایشانند تارومار کن، باشد که عبرت گیرند. و اگر از گروهى بیمِ خیانت دارى [پیمانشان را] به سویشان بینداز [تا طرفین‌] به طور یکسان [بدانند که پیمان گسسته است‌]، زیرا خدا خائنان را دوست نمى‌ دارد.

==وقایع غزوه بنی‌قریظه==
===محاصره بنى‌قریظه===
بامداد بیست و چهارم [[ماه ذی القعده|ذى القعده]] بود که [[پیامبر اسلام|رسول خدا]] -صلّى اللّه علیه و آله- و مسلمانان از پیرامون خندق به [[مدینه|مدینه]] بازگشتند و اسلحه خود را نهادند، اما چون هنگام ظهر فرا رسید، [[جبرئیل|جبرئیل]] فرود آمد و به رسول خدا گفت: خدا تو را مى ‌فرماید که: بر سر «بنى قریظه» رهسپار شوى، و هم اکنون من بر سر ایشان مى ‌روم و در قلعه‌ هایشان زلزله مى ‌اندازم. رسول خدا [[بلال]] را فرمود تا در میان مردم اعلام کند که هر کس مطیع و شنواى امر خدا و رسول است باید [[نماز عصر]] را جز در «بنى قریظه» نخواند.

رسول خدا «[[ابن ام مکتوم|عبداللّه بن أمّ مکتوم]]» را در مدینه جانشین گذاشت و با سه هزار نفر از مسلمانان که سى و شش اسب داشتند رهسپار شد و رایت را به دست [[امام علی علیه السلام|على]] -علیه السلام- داد و او را پیش فرستاد. یهودیان با دیدن آنها به رسول خدا صلى الله علیه و آله ناسزا مى‌ گفتند.<ref> السیرة النبویه، ابن هشام، ج۲، ص۲۳۴؛ المغازى، ج۲، ص۴۹۹ </ref> رسول خدا صلى الله علیه و آله در نزدیک چاه ابّى که از چاه هاى بنى قریظه و پائین حره بنى قریظه بود مستقر شد. بنى قریظه در قسمت عالیه مدینه سکونت داشتند، در حالى که مرکز مدینه و [[مسجد النبی (ص)|مسجد النبى]] صلى الله علیه و آله در قسمت سافله بوده است. آن حضرت، ابتدا یهودیان را به [[اسلام]] دعوت کرد، اما آنان نپذیرفتند،<ref> المصنف، عبد الرزاق، ج ۵، ص ۳۷۰ </ref> بنابراین محاصره ادامه یافت.

محاصره بنى قریظه به نقل ابن اسحاق بیست و پنج روز و به نقل [[محمد بن عمر واقدی|واقدی]] پانزده روز (از چهارشنبه ۲۳ ذى قعده سال پنجم) به درازا کشید.<ref> المغازى، ج ۲، ص ۴۹۶ </ref> در این مدت، تیراندازى از دو سوى در جریان بود، و یهودیان امید آن داشتند تا با مقاومت آنها، مسلمانان دست از محاصره بردارند. تیراندازى مسلمانان به حدى شدید بود که آنان یقین کردند که مسلمانان رفتنى نیستند.
===پیشنهاد صلح از طرف بنی‌قریظه===
یهودیان نماینده‌اى فرستادند تا بگوید حاضرند بر اساس همان شرایطى که [[بنی نضیر|بنى النضیر]] از مدینه رفتند، از شهر خارج شوند، اما رسول خدا صلى الله علیه و آله راضى نشد. نوبت بعد گفتند که هیچ گونه اموالى حتى به اندازه یک شتر نیز نخواهند برد، رسول خدا صلى الله علیه و آله فرمود که بدون هیچ گونه شرطى باید تسلیم شوند.<ref> المغازى، ج ۲، ص ۵۰۱ </ref>

هنگامی که بنی قریظه یقین کردند رسول خدا(ص) از آنان دست‌بردار نیست، مگر اینکه با آنان وارد نبرد شود، کعب بن اسد (رئیس یا بزرگ بنی‌قریظه) به آنان گفت:

«ای گروه یهود! آنچه بر سر شما آمده و می‌بینید، پیش آمده است. من سه پیشنهاد به شما عرضه می‌کنم؛ هرکدام را که می‌خواهید بپذیرید.»

گفتند: «آن سه پیشنهاد چیست؟»

گفت:

«پیشنهاد اول اینکه از این مرد پیروی کنیم و او را تصدیق نماییم. به خدا سوگند، برای شما آشکار شده است که او پیامبری فرستاده‌شده است و همان کسی است که او را در کتاب خود می‌یابید. در این صورت، جان‌ها، اموال، فرزندان و زنانتان در امان خواهند بود.»

گفتند:

«ما هرگز از حکم تورات دست نمی‌کشیم و چیزی غیر از آن را جایگزین آن نمی‌کنیم.»

کعب گفت:

«اگر این پیشنهاد را از من نمی‌پذیرید، پس بیایید فرزندان و زنانمان را بکشیم؛ سپس به سوی محمد و یارانش بیرون برویم، در حالی که شمشیرهایمان را برهنه کرده‌ایم و هیچ بار و عیالی پشت سر خود باقی نگذاشته‌ایم، تا خداوند میان ما و محمد داوری کند.

اگر نابود شویم، نابود شده‌ایم، در حالی که نسلی پشت سر خود باقی نگذاشته‌ایم که نگران آن باشیم؛ و اگر پیروز شویم، به جان خودم سوگند، زنان و فرزندانمان را دوباره خواهیم یافت.»

گفتند:

«این بیچارگان را بکشیم؟! پس بعد از آنان زندگی چه فایده‌ای خواهد داشت؟»

کعب گفت:

«اگر این پیشنهاد را هم از من نمی‌پذیرید، پس امشب شب شنبه است و شاید محمد و یارانش در این شب از ما آسوده و غافل باشند؛ پس فرود آیید و بیرون بیایید، شاید بتوانیم از محمد و یارانش در حال غفلت و بی‌خبری ضربه‌ای وارد کنیم.»

گفتند:

«آیا شنبه خود را تباه کنیم و در آن کاری انجام دهیم که پیشینیان ما انجام نداده‌اند، مگر همان کسانی که سرنوشتشان را می‌دانید و به سبب آن، مسخ شدند؟!»

کعب گفت:

«از زمانی که مادرش او را به دنیا آورده، هیچ‌یک از شما حتی یک شب نیز در سراسر عمرش، مردی دوراندیش و عاقل نبوده است.» <ref> السیرة النبویه، ابن هشام، ج۲، ص۲۳۵؛ المغازى، ج ۲، ص ۵۰۴ </ref>
===اشتباه ابولبابه و توبه او===

یهودیان از رسول خدا صلى الله علیه و آله خواستند تا اجازه دهد با [[ابولُبابه انصارى|ابولبابه]] که از [[اوس|اوسیان]] بود، و اینان در [[جاهلیت|جاهلیت]] هم پیمان با قریظیان بودند، مشورت کند. ابولبابه به اجازه آن حضرت نزد بنى قریظه رفت. یهودیان با یادآورى دوستى سابق و کمکى که آنان در جاهلیت به اوسیان در برابر [[خزرج]] کرده‌اند از او خواستند تا بگوید تکلیف آنان چیست و چه سرنوشتى در انتظارشان مى‌ باشد. پرسش آنان این بود که آیا شرط رسول خدا صلى الله علیه و آله را که فرمود: تنها باید بر حکم او تسلیم باشند، بپذیرند یا نه. ابولبابه گفت: آرى، اما با اشاره به گلوى خود، به آنان فهماند که چه سرنوشتى در انتظارشان است.<ref> المغازى، ج ۲، ص ۵۰۶ </ref> این اقدام ابولبابه -همان گونه که بلافاصله خودش به آن توجه یافت- سبب مى ‌شد تا بنى قریظه خود را تسلیم نکنند.

ابولبابه از قلعه بنى قریظه خارج شد و بدون آن که نزد رسول خدا صلى الله علیه و آله برود، به سوى [[مسجد النبى]] رفته خود را به یکى از ستون هاى مسجد بست. او براى خیانتى که به رسول خدا صلى الله علیه و آله کرده بود شروع به [[استغفار]] کرد. چندین روز از ستون مزبور -که بعدها «اسطوانه توبه» نام گرفت- جدا نشد تا آن که ضمن آیاتى خداوند [[توبه]] وى را پذیرفت‌.
===تسلیم شدن بنی‌قریظه===
به هر روى، بنى قریظه چاره‌اى جز تسلیم بر حکم پیامبر صلى الله علیه و آله ندیده و امید آن داشتند تا اوسیان براى آنان وساطتى بکنند. رسول خدا دستور داد تا تمامى اثاثیه و سلاح هاى آنان را جمع آورى کنند. [[ابن هشام حمیری|ابن هشام]] مى ‌گوید: برخى از محدثانى که به آنان اعتماد دارم برایم نقل کردند که سبب تسلیم شدن آنان این بود که [[امام علی علیه السلام|على بن ابى طالب]] فریاد کشید: بخدا سوگند یا شربتى که [[حضرت حمزه علیه السلام|حمزه]] نوشید مى‌ نوشم و یا قلعه آنان را مى‌ گشایم و قدم جلو نهاد، در آن لحظه قریظیان گفتند: اى محمد! حکمیت [[سعد بن معاذ]] را مى‌ پذیریم.<ref> السیرة النبویه، ابن هشام، ج۲، ص۲۴۰ </ref>

اوسیان که در گذشته ناظر گذشت پیامبر صلى الله علیه و آله از [[بنی قینقاع|بنى قینقاع]] بودند و گمانشان بر این بود که آن اقدام به خاطر [[خزرج]] صورت گرفته، از آن حضرت خواستند تا این بار بخاطر آنها از قریظیان بگذرد. پس از اصرار آنان، رسول خدا صلى الله علیه و آله پذیرفت تا هر آنچه سعد بن معاذ -از متنفذان [[اوس]]- در این باره حکم کرد بپذیرد. اوسیان از این اقدام خوشنود شدند.<ref>السیرة النبویه، ابن هشام، ج۲، ص۲۳۹ </ref>

سعد زیر لب زمزمه مى‌ کرد: اکنون وقت آن است که سعد از ملامت هیچ ملامت کننده‌اى در راه خدا نهراسد. او ابتداء از یهودیان تعهد گرفت تا هرچه حکم کرد بپذیرند و آنان نیز پذیرفتند. پس از آن گفت: حکم من این است که مردان یهودى کشته شوند، کودکان و زنانشان به اسارت درآیند و اموالشان تقسیم شود. رسول خدا صلى الله علیه و آله فرمود: «که حکم سعد مطابق حکم خداوند است.»<ref>المغازى، ج ۲، ص ۵۱۲؛ السیرة النبویه، ابن هشام، ج۲، ص۲۴۰ </ref>

فرداى آن روز مردان قریظى را کشتند؛ یک زن نیز که سبب شهادت یکى از سربازان مسلمان شده بود به قتل رسید.<ref>السیرة النبویه، ابن هشام، ج۲، ص۲۴۲ </ref> تاریخ طبری به نقل از واقدى گويد: چند روز از ذى قعده مانده بود كه پيمبر به غزاى بنى قريظه رفت و چون تسليم شدند بگفت تا در زمين گودالها بكندند و على و زبير در حضور پيمبر گردن آنها را مى‏زدند.<ref>ترجمه تاريخ طبرى ،ج‏3، ص1093</ref> یکى از کشتگان حُیى بن اخطب بود که محرک اصلى [[غزوه احزاب|جنگ احزاب]] بوده و با کعب بن اسد تعهد کرده بود که اگر احزاب رفتند نزد آنان بماند. وى در لحظه مرگ نگاهى به رسول خدا صلى الله علیه و آله کرد و گفت: من خود را در دشمنى با تو ملامت نمى‌ کنم، اما کسى که قدم در راه خذلان الهى گذاشت ذلیل مى‌شود، آنگاه به مردم گفت: نسبت به امر خدا نمى‌توان چیزى گفت، این تقدیر خدا بر [[بنی اسرائیل|بنى اسرائیل]] است، آنگاه نشست تا گردنش را زدند.<ref> السیرة النبویه، ابن هشام، ج۲، ص۲۴۰ </ref>

تا آن زمان، رسول خدا صلى الله علیه و آله دو بار از نقض عهد یهودیان درگذشته بود. به علاوه، خطاى یهودیان [[بنی قینقاع|بنى قینقاع]] و [[بنی نضیر|بنى النضیر]] در حد جرم بنی قریظه نبود. آنان در بدترین شرایط نقض عهد کردند، به مسلمانان و به شخص رسول خدا صلى الله علیه و آله توهین کردند و در صورتى که پیروز مى‌شدند، به همراه مشرکان، یک مسلمان را در مدینه زنده نمى‌گذاشتند. اکنون باید خوار و ذلیل مى ‌شدند. اصولًا حیات سیاسى [[اسلام]] در گرو حفظ معاهداتى بود که با قبایل‌ اطراف داشت. [[پیمان شکنی]] هر روزه و گذشتن رسول خدا صلى الله علیه و آله از پیمان شکنان، زمینه را براى نقض عهدهاى مکرر آماده مى‌کرد. در چنین شرایطى زندگى براى مسلمانان که تنها پایگاهشان مدینه بود، ناممکن مى‌ نمود.

==پانویس==
<references />
==منابع==

*سیره رسول خدا صلى الله علیه وآله، رسول جعفریان، دلیل ما، قم‌، ۱۳۸۳ ش‌.
*مغازى، محمد بن عمر واقدى، ترجمه محمود مهدوى دامغانى، تهران، مرکز نشر دانشگاهى، ۱۳۶۹ش.
*تاریخ پیامبر اسلام‌، محمدابراهیم آیتى، دانشگاه تهران، تهران، ۱۳۷۸ ش‌.
*تاریخ یعقوبى، ابن واضح یعقوبى، ترجمه محمدابراهیم آیتى، تهران، انتشارات علمى و فرهنگى، ۱۳۷۱ش.
*السيرة النبوية، ابن هشام حميرى، دارالمعرفه، بیروت.
* ترجمه تاريخ طبرى‏، ابو القاسم پاينده‏، تهران، اساطير، 1375ش‏.

{{غزوات پیامبر اکرم}}
{{شناختنامه رسول خدا (ص)}}
[[رده:جنگ های صدر اسلام]]
[[رده:غزوات پیامبر اکرم]]
[[رده:سال ۵ هجری قمری]]
[[رده: تاریخ صدر اسلام]]
{{خوب}}
{{سنجش کیفی
|سنجش=شده
|شناسه= خوب
|عنوان بندی مناسب= خوب
|کفایت منابع و پی نوشت ها= خوب
|رعایت سطح مخاطب عام= خوب
|رعایت ادبیات دانشنامه ای= خوب
|جامعیت= خوب
|رعایت اختصار= خوب
|سیر منطقی= خوب
|کیفیت پژوهش= خوب
|رده= دارد
}}

غزوه بنی قریظه

2026-08-18T13:14:33Z

Zamani:

{{خوب}}
{{شناسنامه غزوات
|تصویر=[[پرونده:غزوة بني قریظه.JPG |250px|center]]
|زمان = اواخر ذی‌القعده و اوایل ذی‌الحجه سال پنجم هجری
|مکان = قلعه‌های [[بنی قریظه|بنی قُرَیظه]] در مدینه
|غزوه قبلی =[[غزوه احزاب]]
|غزوه بعدی = [[غزوه بنى لحيان]]
|علت غزوه = خیانت بنی قریظه که هم پیمان مسلمانان بودند در غزوه خندق و حمله آنان از پشت سر به مسلمانان.
|نتیجه = پس از آن که یهودیان از محاصره به تنگ آمدند، سعد بن معاذ را به عنوان حکم برگزیدند و او حکم به اعدام مردان آنها و اخراج زنان و فرزندان آنها داد.
|مسلمانان = مسلمانان
۳۰۰۰ مرد جنگی
|دشمنان = یهودیان بنی قریظه
|فرماندهان مسلمانان = [[پیامبر اسلام|رسول خدا]](ص)
|فرماندهان دشمنان = کعب بن أسد و حیىّ بن أخطب‌
|پرجم داران مسلمانان= [[امام علی]](ع)
|پرچم داران دشمنان = ـــ
|تلفات مسلمانان =ـــ
|تلفات دشمنان = کشته شدن ۶۰۰ تا ۸۰۰ نفر
|توضیحات = آیات ۲۶ و ۲۷ [[سوره احزاب]] و آیات ۵۶ تا ۵۸ [[سوره انفال]]
}}
[[بنی قریظه|بنی‌قریظه]] گروهی از [[یهود|یهودیان]] ساکن [[مدینه]] بودند که قبل از هجرت پیامبر به مدینه با قبیله اوس هم پیمان بوده به آنها وابستگی داشتند. در زمان هجرت [[پیامبر اسلام]] (صلی الله علیه وآله) پیمانی موسوم به صحیفه مدینه میان مهاجرین و انصار و یهودیان مدینه بسته شد که بنی قریظه نیز در زمره یهودیان در آن شرکت داشتند. آزادی دینی ، حمایت و همکاری در برابر دشمن و خیرخواهی در حق همدیگر از مفاد این پیمان نامه بود. امّا در سال پنجم هجری که احزاب (مشركان [[مکه|مكه]] و ساير دشمنان [[اسلام]]) به مدینه حمله کردند، به [[پیامبر اسلام|رسول خدا]] خیانت کردند و پیمان‌ شکستند. پس از شکست احزاب و فرار ایشان، بنی‌قریظه در قلعه‌های خود تنها ماندند. اینان خطری جدی برای مسلمانان بودند؛ به همین دلیل، بلافاصله پس از [[غزوه احزاب]]، پیامبر دستور «غزوه بنی‌قریظه» را صادر کردند.

==بنی‌قریظه و خیانت آنان==
[[بنی قریظه]] طایفه ‌اى از جذام برادران نضیرند و گفته مى ‌شود که [[یهود|یهودی]] شدنشان در روزگار عادیا بن سموئل بود، سپس در کوهى بنام "قریظه" فرود آمدند و به آن نسبت داده شدند (بنی قریظه)؛ و بقولى دیگر، "قریظه" نام نیاى آنها است.<ref>تاریخ‌ یعقوبى/ترجمه، ج‌۱،ص:۴۱۱ </ref>

[[بنی قریظه|بنی‌قریظه]] ساکن [[مدینه]] بودند و قبل از هجرت پیامبر به مدینه با قبیله اوس هم پیمان بوده به آنها وابستگی داشتند.

در زمان هجرت [[پیامبر اسلام]] (صلی الله علیه وآله) پیمانی موسوم به صحیفه مدینه میان مهاجرین و انصار و یهودیان مدینه بسته شد که بنی قریظه نیز در زمره یهودیان در آن شرکت داشتند. آزادی دینی ، حمایت و همکاری در برابر دشمن و خیرخواهی در حق همدیگر از مفاد این پیمان نامه بود.<ref>السیرة النبویه، ابن هشام، ج۱، ص 501–504.</ref> امّا در سال پنجم هجری که احزاب (مشركان [[مکه|مكه]] و ساير دشمنان [[اسلام]]) به مدینه حمله کردند، به [[پیامبر اسلام|رسول خدا]] و مردم مدینه خیانت کردند و با وجود این پیمان‌ و پیمان قبلی که با قبیله اوس داشتند با مشرکان مکه بر علیه پیامبر توطئه کردند.

سیره ابن هشام جریان را اینگونه نقل می کند که حُیَیّ بن اخطب نضری، از بزرگان بنی‌نضیر، نزد کعب بن اسد، بزرگ بنی‌قریظه، رفت و او را به شکستن پیمان با پیامبر(ص) ترغیب کرد. کعب در ابتدا از پذیرفتن او خودداری کرد و صریحاً گفت: «من با محمد پیمان بسته‌ام و آنچه را میان من و اوست نقض نمی‌کنم؛ زیرا از او جز وفاداری و راستی ندیده‌ام.» اما حُیَیّ از آمدن قریش و غطفان با رهبران و بزرگانشان سخن گفت و مدعی شد که آنان پیمان بسته‌اند تا محمد و یارانش را از میان بردارند و سرانجام کعب را متقاعد کرد؛ مشروط بر اینکه اگر قریش و غطفان بدون شکست دادن پیامبر بازگردند، حُیَیّ نیز وارد دژ بنی‌قریظه شود و در سرنوشت آنان شریک باشد. پس از این توافق، کعب بن اسد پیمان خود با پیامبر(ص) را نقض کرد و به [[قریش]] پیوستند.<ref>السیرة النبویه، ابن هشام، ج۲، ص220 و 221</ref>

پس پیامبر [[سعد بن معاذ]] و عبدالله بن رواحه و خوات بن جبیر را پیش آنها فرستاد تا پیمان را بیادشان آوردند، لیکن پاسخى زشت دادند.

آنان در هنگام هجوم مشرکان [[مکه]] و سایر دشمنان اسلام به [[مدينه|مدینه]] و محاصره این شهر مقدس و ایجاد [[جنگ احزاب]] (خندق)، در صدد نقض عهد مسلمانان و کمک به مشرکان متجاوز برآمدند و آنان را در رخنه کردن به داخل مدینه از طریق محل مسکونی خویش، امیدوار نموده و مسلمانان را در رعب و وحشتی عظیم قرار دادند. ولی سرانجام با کشته شدن "عمرو بن عبدوُد" بدست [[امام علی علیه السلام|علی بن ابی‌طالب]] علیه‌السلام و عقب‌نشینی متجاوزان و مهاجمان به سوی مکه، دسیسه یهودیان بنی‌قریظه در راه دادن مهاجمان متجاوز به داخل مدینه، نقش بر آب شد و آنان در نزد مسلمانان، رسوا و بی‌مقدار شدند. خباثت یهود بنى قریظه در جریان محاصره سپاه ده هزار نفرى مشرکین در جنگ احزاب، قابل بخشودن نبود.

==غزوه بنی‌قریظه در قرآن==
در برخی از آیات [[قرآن|قرآن کریم]] این ماجرا چنین بیان شده است:

{{متن قرآن|«وَأَنْزَلَ الَّذِینَ ظَاهَرُوهُمْ مِنْ أَهْلِ الْکتَابِ مِنْ صَیاصِیهِمْ وَقَذَفَ فِی قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ فَرِیقًا تَقْتُلُونَ وَتَأْسِرُونَ فَرِیقًا * وَأَوْرَثَکمْ أَرْضَهُمْ وَدِیارَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ وَأَرْضًا لَمْ تَطَئُوهَا وَکانَ اللَّهُ عَلَىٰ کلِّ شَیءٍ قَدِیرًا»}}.<ref> [[سوره احزاب]]/ ۲۶-۲۷ </ref>
و کسانى از اهل کتاب را که با [مشرکان‌] همپُشتى کرده بودند، از دژهایشان به زیر آورد و در دلهایشان هراس افکند، گروهى را مى‌ کشتید و گروهى را اسیر مى‌ کردید.
و زمینشان و خانه‌ها و اموالشان و سرزمینى را که در آن پا ننهاده بودید به شما میراث داد، و خدا بر هر چیزى تواناست.

{{متن قرآن|«الَّذِینَ عاهَدْتَ مِنْهُمْ، ثُمَّ ینْقُضُونَ عَهْدَهُمْ فِی کلِّ مَرَّةٍ، وَ هُمْ لا یتَّقُونَ * فَإِمَّا تَثْقَفَنَّهُمْ فِی الْحَرْبِ فَشَرِّدْ بِهِمْ مَنْ خَلْفَهُمْ لَعَلَّهُمْ یذَّکرُونَ * وَ إِمَّا تَخافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِیانَةً فَانْبِذْ إِلَیهِمْ عَلى‌ سَواءٍ، إِنَّ اللَّهَ لا یحِبُّ الْخائِنِین‌»}}.<ref> [[سوره انفال]]/ ۵۶-۵۸ </ref>
همانان که از ایشان پیمان گرفتى ولى هر بار پیمان خود را مى ‌شکنند و [از خدا] پروا نمى‌ دارند.
پس اگر در جنگ بر آنان دست یافتى با [عقوبتِ‌] آنان، کسانى را که در پى ایشانند تارومار کن، باشد که عبرت گیرند. و اگر از گروهى بیمِ خیانت دارى [پیمانشان را] به سویشان بینداز [تا طرفین‌] به طور یکسان [بدانند که پیمان گسسته است‌]، زیرا خدا خائنان را دوست نمى‌ دارد.

==وقایع غزوه بنی‌قریظه==
===محاصره بنى‌قریظه===
بامداد بیست و چهارم [[ماه ذی القعده|ذى القعده]] بود که [[پیامبر اسلام|رسول خدا]] -صلّى اللّه علیه و آله- و مسلمانان از پیرامون خندق به [[مدینه|مدینه]] بازگشتند و اسلحه خود را نهادند، اما چون هنگام ظهر فرا رسید، [[جبرئیل|جبرئیل]] فرود آمد و به رسول خدا گفت: خدا تو را مى ‌فرماید که: بر سر «بنى قریظه» رهسپار شوى، و هم اکنون من بر سر ایشان مى ‌روم و در قلعه‌ هایشان زلزله مى ‌اندازم. رسول خدا [[بلال]] را فرمود تا در میان مردم اعلام کند که هر کس مطیع و شنواى امر خدا و رسول است باید [[نماز عصر]] را جز در «بنى قریظه» نخواند.

رسول خدا «[[ابن ام مکتوم|عبداللّه بن أمّ مکتوم]]» را در مدینه جانشین گذاشت و با سه هزار نفر از مسلمانان که سى و شش اسب داشتند رهسپار شد و رایت را به دست [[امام علی علیه السلام|على]] -علیه السلام- داد و او را پیش فرستاد. یهودیان با دیدن آنها به رسول خدا صلى الله علیه و آله ناسزا مى‌ گفتند.<ref> السیرة النبویه، ابن هشام، ج۲، ص۲۳۴؛ المغازى، ج۲، ص۴۹۹ </ref> رسول خدا صلى الله علیه و آله در نزدیک چاه ابّى که از چاه هاى بنى قریظه و پائین حره بنى قریظه بود مستقر شد. بنى قریظه در قسمت عالیه مدینه سکونت داشتند، در حالى که مرکز مدینه و [[مسجد النبی (ص)|مسجد النبى]] صلى الله علیه و آله در قسمت سافله بوده است. آن حضرت، ابتدا یهودیان را به [[اسلام]] دعوت کرد، اما آنان نپذیرفتند،<ref> المصنف، عبد الرزاق، ج ۵، ص ۳۷۰ </ref> بنابراین محاصره ادامه یافت.

محاصره بنى قریظه به نقل ابن اسحاق بیست و پنج روز و به نقل [[محمد بن عمر واقدی|واقدی]] پانزده روز (از چهارشنبه ۲۳ ذى قعده سال پنجم) به درازا کشید.<ref> المغازى، ج ۲، ص ۴۹۶ </ref> در این مدت، تیراندازى از دو سوى در جریان بود، و یهودیان امید آن داشتند تا با مقاومت آنها، مسلمانان دست از محاصره بردارند. تیراندازى مسلمانان به حدى شدید بود که آنان یقین کردند که مسلمانان رفتنى نیستند.
===پیشنهاد صلح از طرف بنی‌قریظه===
یهودیان نماینده‌اى فرستادند تا بگوید حاضرند بر اساس همان شرایطى که [[بنی نضیر|بنى النضیر]] از مدینه رفتند، از شهر خارج شوند، اما رسول خدا صلى الله علیه و آله راضى نشد. نوبت بعد گفتند که هیچ گونه اموالى حتى به اندازه یک شتر نیز نخواهند برد، رسول خدا صلى الله علیه و آله فرمود که بدون هیچ گونه شرطى باید تسلیم شوند.<ref> المغازى، ج ۲، ص ۵۰۱ </ref>

هنگامی که بنی قریظه یقین کردند رسول خدا(ص) از آنان دست‌بردار نیست، مگر اینکه با آنان وارد نبرد شود، کعب بن اسد (رئیس یا بزرگ بنی‌قریظه) به آنان گفت:

«ای گروه یهود! آنچه بر سر شما آمده و می‌بینید، پیش آمده است. من سه پیشنهاد به شما عرضه می‌کنم؛ هرکدام را که می‌خواهید بپذیرید.»

گفتند: «آن سه پیشنهاد چیست؟»

گفت:

«پیشنهاد اول اینکه از این مرد پیروی کنیم و او را تصدیق نماییم. به خدا سوگند، برای شما آشکار شده است که او پیامبری فرستاده‌شده است و همان کسی است که او را در کتاب خود می‌یابید. در این صورت، جان‌ها، اموال، فرزندان و زنانتان در امان خواهند بود.»

گفتند:

«ما هرگز از حکم تورات دست نمی‌کشیم و چیزی غیر از آن را جایگزین آن نمی‌کنیم.»

کعب گفت:

«اگر این پیشنهاد را از من نمی‌پذیرید، پس بیایید فرزندان و زنانمان را بکشیم؛ سپس به سوی محمد و یارانش بیرون برویم، در حالی که شمشیرهایمان را برهنه کرده‌ایم و هیچ بار و عیالی پشت سر خود باقی نگذاشته‌ایم، تا خداوند میان ما و محمد داوری کند.

اگر نابود شویم، نابود شده‌ایم، در حالی که نسلی پشت سر خود باقی نگذاشته‌ایم که نگران آن باشیم؛ و اگر پیروز شویم، به جان خودم سوگند، زنان و فرزندانمان را دوباره خواهیم یافت.»

گفتند:

«این بیچارگان را بکشیم؟! پس بعد از آنان زندگی چه فایده‌ای خواهد داشت؟»

کعب گفت:

«اگر این پیشنهاد را هم از من نمی‌پذیرید، پس امشب شب شنبه است و شاید محمد و یارانش در این شب از ما آسوده و غافل باشند؛ پس فرود آیید و بیرون بیایید، شاید بتوانیم از محمد و یارانش در حال غفلت و بی‌خبری ضربه‌ای وارد کنیم.»

گفتند:

«آیا شنبه خود را تباه کنیم و در آن کاری انجام دهیم که پیشینیان ما انجام نداده‌اند، مگر همان کسانی که سرنوشتشان را می‌دانید و به سبب آن، مسخ شدند؟!»

کعب گفت:

«از زمانی که مادرش او را به دنیا آورده، هیچ‌یک از شما حتی یک شب نیز در سراسر عمرش، مردی دوراندیش و عاقل نبوده است.» <ref> السیرة النبویه، ابن هشام، ج۲، ص۲۳۵؛ المغازى، ج ۲، ص ۵۰۴ </ref>
===اشتباه ابولبابه و توبه او===

یهودیان از رسول خدا صلى الله علیه و آله خواستند تا اجازه دهد با [[ابولُبابه انصارى|ابولبابه]] که از [[اوس|اوسیان]] بود، و اینان در [[جاهلیت|جاهلیت]] هم پیمان با قریظیان بودند، مشورت کند. ابولبابه به اجازه آن حضرت نزد بنى قریظه رفت. یهودیان با یادآورى دوستى سابق و کمکى که آنان در جاهلیت به اوسیان در برابر [[خزرج]] کرده‌اند از او خواستند تا بگوید تکلیف آنان چیست و چه سرنوشتى در انتظارشان مى‌ باشد. پرسش آنان این بود که آیا شرط رسول خدا صلى الله علیه و آله را که فرمود: تنها باید بر حکم او تسلیم باشند، بپذیرند یا نه. ابولبابه گفت: آرى، اما با اشاره به گلوى خود، به آنان فهماند که چه سرنوشتى در انتظارشان است.<ref> المغازى، ج ۲، ص ۵۰۶ </ref> این اقدام ابولبابه -همان گونه که بلافاصله خودش به آن توجه یافت- سبب مى ‌شد تا بنى قریظه خود را تسلیم نکنند.

ابولبابه از قلعه بنى قریظه خارج شد و بدون آن که نزد رسول خدا صلى الله علیه و آله برود، به سوى [[مسجد النبى]] رفته خود را به یکى از ستون هاى مسجد بست. او براى خیانتى که به رسول خدا صلى الله علیه و آله کرده بود شروع به [[استغفار]] کرد. چندین روز از ستون مزبور -که بعدها «اسطوانه توبه» نام گرفت- جدا نشد تا آن که ضمن آیاتى خداوند [[توبه]] وى را پذیرفت‌.
===تسلیم شدن بنی‌قریظه===
به هر روى، بنى قریظه چاره‌اى جز تسلیم بر حکم پیامبر صلى الله علیه و آله ندیده و امید آن داشتند تا اوسیان براى آنان وساطتى بکنند. رسول خدا دستور داد تا تمامى اثاثیه و سلاح هاى آنان را جمع آورى کنند. [[ابن هشام حمیری|ابن هشام]] مى ‌گوید: برخى از محدثانى که به آنان اعتماد دارم برایم نقل کردند که سبب تسلیم شدن آنان این بود که [[امام علی علیه السلام|على بن ابى طالب]] فریاد کشید: بخدا سوگند یا شربتى که [[حضرت حمزه علیه السلام|حمزه]] نوشید مى‌ نوشم و یا قلعه آنان را مى‌ گشایم و قدم جلو نهاد، در آن لحظه قریظیان گفتند: اى محمد! حکمیت [[سعد بن معاذ]] را مى‌ پذیریم.<ref> السیرة النبویه، ابن هشام، ج۲، ص۲۴۰ </ref>

اوسیان که در گذشته ناظر گذشت پیامبر صلى الله علیه و آله از [[بنی قینقاع|بنى قینقاع]] بودند و گمانشان بر این بود که آن اقدام به خاطر [[خزرج]] صورت گرفته، از آن حضرت خواستند تا این بار بخاطر آنها از قریظیان بگذرد. پس از اصرار آنان، رسول خدا صلى الله علیه و آله پذیرفت تا هر آنچه سعد بن معاذ -از متنفذان [[اوس]]- در این باره حکم کرد بپذیرد. اوسیان از این اقدام خوشنود شدند.<ref>السیرة النبویه، ابن هشام، ج۲، ص۲۳۹ </ref>

سعد زیر لب زمزمه مى‌ کرد: اکنون وقت آن است که سعد از ملامت هیچ ملامت کننده‌اى در راه خدا نهراسد. او ابتداء از یهودیان تعهد گرفت تا هرچه حکم کرد بپذیرند و آنان نیز پذیرفتند. پس از آن گفت: حکم من این است که مردان یهودى کشته شوند، کودکان و زنانشان به اسارت درآیند و اموالشان تقسیم شود. رسول خدا صلى الله علیه و آله فرمود: «که حکم سعد مطابق حکم خداوند است.»<ref>المغازى، ج ۲، ص ۵۱۲؛ السیرة النبویه، ابن هشام، ج۲، ص۲۴۰ </ref>

فرداى آن روز مردان قریظى را کشتند؛ یک زن نیز که سبب شهادت یکى از سربازان مسلمان شده بود به قتل رسید.<ref>السیرة النبویه، ابن هشام، ج۲، ص۲۴۲ </ref> یکى از کشتگان حُیى بن اخطب بود که محرک اصلى [[غزوه احزاب|جنگ احزاب]] بوده و با کعب بن اسد تعهد کرده بود که اگر احزاب رفتند نزد آنان بماند. وى در لحظه مرگ نگاهى به رسول خدا صلى الله علیه و آله کرد و گفت: من خود را در دشمنى با تو ملامت نمى‌ کنم، اما کسى که قدم در راه خذلان الهى گذاشت ذلیل مى‌شود، آنگاه به مردم گفت: نسبت به امر خدا نمى‌توان چیزى گفت، این تقدیر خدا بر [[بنی اسرائیل|بنى اسرائیل]] است، آنگاه نشست تا گردنش را زدند.<ref> السیرة النبویه، ابن هشام، ج۲، ص۲۴۰ </ref> بدین ترتیب مدینه از لوث وجود یهودیان تطهیر شد.

تا آن زمان، رسول خدا صلى الله علیه و آله دو بار از نقض عهد یهودیان درگذشته بود. به علاوه، خطاى یهودیان [[بنی قینقاع|بنى قینقاع]] و [[بنی نضیر|بنى النضیر]] در حد جرم بنی قریظه نبود. آنان در بدترین شرایط نقض عهد کردند، به مسلمانان و به شخص رسول خدا صلى الله علیه و آله توهین کردند و در صورتى که پیروز مى‌شدند، به همراه مشرکان، یک مسلمان را در مدینه زنده نمى‌گذاشتند. اکنون باید خوار و ذلیل مى ‌شدند. اصولًا حیات سیاسى [[اسلام]] در گرو حفظ معاهداتى بود که با قبایل‌ اطراف داشت. [[پیمان شکنی]] هر روزه و گذشتن رسول خدا صلى الله علیه و آله از پیمان شکنان، زمینه را براى نقض عهدهاى مکرر آماده مى‌کرد. در چنین شرایطى زندگى براى مسلمانان که تنها پایگاهشان مدینه بود، ناممکن مى‌ نمود.

==پانویس==
<references />
==منابع==

*سیره رسول خدا صلى الله علیه وآله، رسول جعفریان، دلیل ما، قم‌، ۱۳۸۳ ش‌.
*مغازى، محمد بن عمر واقدى، ترجمه محمود مهدوى دامغانى، تهران، مرکز نشر دانشگاهى، ۱۳۶۹ش.
*تاریخ پیامبر اسلام‌، محمدابراهیم آیتى، دانشگاه تهران، تهران، ۱۳۷۸ ش‌.
*تاریخ یعقوبى، ابن واضح یعقوبى، ترجمه محمدابراهیم آیتى، تهران، انتشارات علمى و فرهنگى، ۱۳۷۱ش.
*السيرة النبوية، ابن هشام حميرى، دارالمعرفه، بیروت.
{{غزوات پیامبر اکرم}}
{{شناختنامه رسول خدا (ص)}}
[[رده:جنگ های صدر اسلام]]
[[رده:غزوات پیامبر اکرم]]
[[رده:سال ۵ هجری قمری]]
[[رده: تاریخ صدر اسلام]]
{{خوب}}
{{سنجش کیفی
|سنجش=شده
|شناسه= خوب
|عنوان بندی مناسب= خوب
|کفایت منابع و پی نوشت ها= خوب
|رعایت سطح مخاطب عام= خوب
|رعایت ادبیات دانشنامه ای= خوب
|جامعیت= خوب
|رعایت اختصار= خوب
|سیر منطقی= خوب
|کیفیت پژوهش= خوب
|رده= دارد
}}

صفحهٔ اصلی

2026-08-17T08:12:33Z

Zamani:

{{#css:
.text-box {
width: 100%;
box-sizing: border-box;
background-color: #eef7ff;
border: 2px solid #f39c12;
border-radius: 8px;
padding: 15px;
line-height: 1.8;
height: auto;
}
.hp-sep {
float: none;
clear: both;
display: block;
margin-bottom:12px;
}
#li-alefba1{
float:right;
width:50%;
}
#li-alefba1+.hp-sep{clear:none;display:none;}
#li-alefba2{
float:left;
width:50%;
}

#co-right{
float:right;
width:49%;
}
#co-right+.hp-sep{clear:none;display:none;}
#co-left{float:left;width:50%}
#mp-right{
float:right;
width:49%;
}
#mp-right+.hp-sep{clear:none;display:none;}
#mp-left{float:left;width:50%}

@media (max-width: 1023px) {
#li-alefba1,#li-alefba2,#co-right,#co-left,#mp-left,#mp-right{
float:none !important;
width:100%;
}
.hp-sep{display:block !important;}
}

#payam{
display: inline-block;
padding: 0.5em 0.5em 0.5em 0.5em;
border: 1px solid #a7d7f9;
width:430px;
border-radius: 0.5em;
line-height: 2em;

}
}}
<div id="mp-header">
<center>
<span style="font-size:170%;">[[دانشنامه اسلامی]]</span>

تبيين، توضيح و تفسير موضوعات مطرح اسلامی، وقايع تاريخ اسلام، شخصيتهای اسلامی، اصطلاحات اسلامی و ... با رویکرد شیعه اثنی عشری.
</center>
</div>
<div class="text-box">
نسخه آزمایشی جستجوگر هوشمند:

<chatai></chatai>

</div>
<div class="hp-sep"></div>
<div id="li-alefba1">
{| style="width:100%; margin-bottom:2px; margin-top:2px; vertical-align:top; font-size:100%; float:right; background:transparent; text-align:center;"
|- style="background:#E4E5FF;"
| style=" width:6%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/آ|آ]]
| style=" width:6%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/ا|ا]]
| style=" width:6%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/ب|ب]]
| style=" width:6%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/پ|پ]]
| style=" width:6%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/ت|ت]]
| style=" width:6%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/ث|ث]]
| style=" width:6%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/ج|ج]]
| style=" width:6%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/چ|چ]]
| style=" width:6%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/ح|ح]]
| style=" width:6%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/خ|خ]]
| style=" width:6%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/د|د]]
| style=" width:6%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/ذ|ذ]]
| style=" width:6%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/ر| ر]]
| style=" width:6%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/ز| ز]]
| style=" width:6%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/ژ| ژ]]
| style=" width:6%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/س|س]]
| style=" width:6%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/ش|ش]]
|}
</div>
<div class="hp-sep"></div>
<div id="li-alefba2">
{| style="width:100%; margin-bottom:2px; margin-top:2px; vertical-align:top; font-size:100%; background:transparent; float:left; text-align:center;"
|- style="background:#E4E5FF;"
| style=" width:6%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/ص|ص]]
| style=" width:6%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/ض|ض]]
| style=" width:6%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/ط|ط]]
| style=" width:6%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/ظ|ظ]]
| style=" width:6%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/ع|ع]]
| style=" width:6%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/غ|غ]]
| style=" width:6%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/ف|ف]]
| style=" width:6%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/ق|ق]]
| style=" width:6%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/ک|ک]]
| style=" width:6%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/گ|گ]]
| style=" width:6%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/ل|ل]]
| style=" width:6%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/م|م]]
| style=" width:6%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/ن|ن]]
| style=" width:6%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/و|و]]
| style=" width:6%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/ه|ه]]
| style=" width:6%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/ی|ی]]
|}
</div>
<div class="hp-sep"></div>
<div id="co-right">
{| width="100%" border="1" cellspacing="0" cellpadding="5" style="heading1:3em 3em 3em 1; text-align:center;height: 300px; float:center; border-style:solid;"
|-
| style="width:10%; height:50px; background:#ccccff" |''' [[:رده:قرآن|قرآن]]'''
| style="width:40%" |[[:رده:علوم قرآنی |علوم قرآنی]] - [[:رده:آیات و سور|آیات و سور]] - [[:رده:معارف قرآن|معارف قرآن]] - [[:رده:آداب قرآن|آداب قرآن]] - [[:رده:اعلام قرآن|اعلام قرآن]] - [[:رده:تفسیر قرآن|تفسیر قرآن]]
|-
| style="width:10%; height:50px; background:#ccccff" |'''[[:رده:اهل البیت | اهل البیت]]'''
| style="width:40%" |[[:رده:جایگاه اهل البیت | جایگاه اهل البیت]] - [[:رده:پیامبر اکرم | پیامبر اسلام]] - [[:رده:ائمه اطهار | ائمه اطهار]] - [[:رده: حضرت فاطمه سلام الله علیها| حضرت فاطمه سلام الله علیها]] - [[:رده:اصحاب اهل البیت علیهم السلام | اصحاب اهل البیت]]
|-
| style="width:10%; height:50px; background:#ccccff" |''' [[:رده:حدیث|حدیث]]'''
| style="width:40%" |[[:رده:احادیث با عناوین خاص|احادیث با عناوین خاص]] - [[:رده:منابع حدیثی|منابع حدیثی]] - [[:رده:علوم حدیث|علوم حدیث]] - [[:رده:اصطلاحات حدیثی|اصطلاحات حدیثی]] - [[:رده:راویان حدیث|راویان حدیث]]
|-
| style="width:10%; height:50px; background:#ccccff" |'''[[:رده: اعتقادات|اعتقادات]] و [[:رده:کلام|کلام]]'''
| style="width:40%" |[[:رده :تعاریف کلی|تعاریف کلی]] - [[:رده:توحید|توحید]] - [[:رده:نبوت|نبوت]] - [[:رده:امامت|امامت]] - [[:رده:معاد|معاد]] - [[:رده:اصطلاحات کلامی|اصطلاحات کلامی]] -[[:رده:ادیان و فرق|ادیان و فرق]]
|}
</div>
<div class="hp-sep"></div>
<div id="co-left">
{| width="100%" border="1" cellspacing="0" cellpadding="5" style="heading1:3em 3em 3em 1; text-align:center; float:left; border-style:solid; height: 300px;"
|-
| style="width:10%; height:50px; background:#ccccff" |'''[[:رده: اخلاق|اخلاق و آداب]]'''
| style="width:40%" |[[:رده:کلیات اخلاق|کلیات اخلاق]] - [[:رده:اخلاق الهی|اخلاق الهی]] - [[:رده:اخلاق فردی|اخلاق فردی]] - [[:رده:اخلاق خانواده|اخلاق خانواده]] - [[:رده:اخلاق اجتماعی|اخلاق اجتماعی]] - [[:رده:آداب و سنن|آداب و سنن]] - [[:رده:دعا|دعا]] - [[:رده:زیارت|زیارت]]
|-
| style="width:10%; height:50px; background:#ccccff" |'''[[:رده:فقه و حقوق|فقه و حقوق]]'''
|[[:رده:فقه|فقه]] - [[:رده:احکام|احکام]] - [[:رده:آیات الاحکام|آیات الاحکام]] - [[:رده:حقوق|حقوق اسلامی]] - [[:رده:اصول فقه|اصول فقه]] - [[:رده:اصطلاحات فقهی | اصطلاحات فقهی]]
|-
| style="width:10%; height:50px; background:#ccccff" |'''[[:رده:تاریخ و تمدن اسلام|تاریخ و تمدن]]'''
|[[:رده:تاریخ صدر اسلام|تاریخ صدر اسلام]] - [[:رده:تاریخ تشیع|تاریخ تشیع]] - [[:رده:جغرافیای تاریخی جهان اسلام|جغرافیای تاریخی جهان اسلام]] - [[:رده:سلسله های حکومتی|سلسله ها]] - [[:رده:تقویم تاریخ اسلام|تقویم]] - [[:رده:علم و هنر|علم و هنر]] - [[:رده:شخصیت ها|شخصیت ها]]
|-
| style="width:10%; height:50px; background:#ccccff" |'''[[:رده:منابع اسلامی|منابع]] و [[:رده:مراکز و موسسات|مراکز]]'''
|[[:رده:منابع اسلامی|منابع اسلامی]] -[[:رده:مراکز و موسسات|مراکز و موسسات]] - [[:رده:مدارس علمیه|مدارس علمیه]] - [[:رده:نشریات|نشریات]] - [[:رده:پایگاه‌های اسلامی|پایگاه های اسلامی]]
|}
</div>
<div class="hp-sep"></div>
<div id="mp-right">{{#اگر:{{نوشتار پیشنهادی مناسبت قمری}}|{{نوشتار پیشنهادی مناسبت قمری}}|{{نوشتار پیشنهادی هفته {{CURRENTWEEK}}}}}}
</div>
<div class="hp-sep"></div>
<div id="mp-left">
{{تقویم صفحه اول}}
</div>
<div class="hp-sep"></div>

<div id="li-ca">
{| style="width:100%; margin-bottom:2px; margin-top:2px; vertical-align:top; font-size:100%; background:transparent; text-align:center;"
|-
| colspan="4" rowspan="5" style="background:#E4E5FF;" |'''رده ها:'''
| colspan="18" style="background:#E4E5FF;" |
| rowspan="5" style="background:#E4E5FF;" |
|-
| style=" width:5%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/رده:آ|آ]]
| style=" width:5%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/رده:ا|ا]]
| style=" width:5%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/رده: ب|ب]]
| style=" width:5%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/رده:پ|پ]]
| style=" width:5%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/رده:ت|ت]]
| style=" width:5%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/رده:ث|ث]]
| style=" width:5%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/رده:ج|ج]]
| style=" width:5%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/رده:چ|چ]]
| style=" width:5%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/رده:ح|ح]]
| style=" width:5%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/رده:خ|خ]]
| style=" width:5%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/رده:د|د]]
| style=" width:5%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/رده:ذ|ذ]]
| style=" width:5%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/رده:ر| ر]]
| style=" width:5%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/رده:ز| ز]]
| style=" width:5%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/رده:ژ| ژ]]
| style=" width:5%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/رده:س|س]]
| style=" width:5%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/رده:ش|ش]]
|-
| style=" width:5%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/رده:ص|ص]]
| style=" width:5%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/رده:ض|ض]]
| style=" width:5%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/رده:ط|ط]]
| style=" width:5%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/رده:ظ|ظ]]
| style=" width:5%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/رده:ع|ع]]
| style=" width:5%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/رده:غ|غ]]
| style=" width:5%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/رده:ف|ف]]
| style=" width:5%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/رده:ق|ق]]
| style=" width:5%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/رده:ک|ک]]
| style=" width:5%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/رده:گ|گ]]
| style=" width:5%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/رده:ل|ل]]
| style=" width:5%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/رده:م|م]]
| style=" width:5%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/رده:ن|ن]]
| style=" width:5%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/رده:و|و]]
| style=" width:5%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/رده:ه|ه]]
| style=" width:5%" |[[ویژه:نمایه پیشوندی/رده:ی|ی]]
|-
| colspan="22" style="background:#E4E5FF;" |
|}
</div>
<center>
'''[[ویژه:آمار|{{NUMBEROFARTICLES}}]]''' مقاله تا این لحظه
</center>
__NOTOC__ __NOEDITSECTION__

سوره قصص

2026-07-18T06:35:38Z

Zamani:

{{شناسنامه سوره
|نام=قصص
|قبلی=نمل
|بعدی=عنکبوت
|شماره=۲۸
|جزء=۲۰
|محل نزول=مکه
|ترتیب نزول=۴۹
|تعداد آیه=۸۸
}}
'''«سوره قصص»''' بیست و هشتمین [[سوره]] از [[قرآن|قرآن کریم]] است و دارای ۸۸ [[آیه]] می باشد.
==نزول سوره==
تمام آیات سوره «قصص» در [[مکه]] نازل شده است. این سوره در ترتیب مصحف، بیست و هشتمین سوره و در [[ترتیب نزول سوره ها|ترتیب نزول]]، چهل و نهمین سوره قرآن کریم است که پیش از آن [[ سوره نمل]] و پس از آن [[سوره اسراء]] نازل شده است.

==تعداد آیات==

این سوره ۸۸ [[آیه]] است. [[کوفه|کوفیان]] {{متن قرآن|«طسم»}} را یک آیه مستقل می دانند و دیگران {{متن قرآن|«وَلَمَّا وَرَدَ مَاءَ مَدْيَنَ وَجَدَ عَلَيْهِ أُمَّةً مِنَ النَّاسِ يَسْقُونَ»}} را.

==محتوا و هدف سوره==
غرض این سوره وعده جمیل به مؤمنین است، مؤمنینى که در [[مکه|مکه]] قبل از [[هجرت]] به [[مدینه]] عده اندکى بودند که مشرکین و فراعنه [[قریش]] ایشان را ضعیف و ناچیز مى‌شمردند، و اقلیتى که در مکه در بین این طاغیان در سخت‌ترین شرایط به سرمى‌بردند و فتنه‌ها و شداید سختى را پشت سر مى‌گذاشتند، خداى تعالى در این سوره به ایشان وعده مى‌دهد که به زودى بر آنان منت نهاده و پیشوایان مردم قرارشان می‌دهد، و آنان را وارث همین فراعنه می‌کند، و در زمین مکنتشان می دهد، و به طاغیان قومشان آنچه را که از آن بیم داشتند نشان می‌دهد.

به همین منظور براى این مؤمنین این قسمت از داستان [[حضرت موسی علیه السلام|موسى]] و [[فرعون]] را خاطرنشان می سازد که موسى را در شرایطى خلق کرد که فرعون در اوج قدرت بود و [[بنى اسرائیل]] را خوار و زیردست کرده بود که پسر بچه‌هایشان را می کشت و زنانشان را زنده می گذاشت، آرى خداوند در چنین شرایطى موسى را آفرید و مهم‌تر آنکه او را در دامن دشمنش یعنى خود فرعون پرورش داد، تا وقتى که به حد رشد رسید، آن گاه او را از شر [[فرعون]] نجات داد و از بین فرعونیان به سوى مدین روانه‌اش نمود، و پس از مدتى به عنوان [[رسالت]] دوباره به سوى ایشان بر گردانید، با [[معجزه|معجزاتى]] آشکار تا آنکه فرعون و لشکریانش تا آخرین نفر را غرق کرده و بنى اسرائیل را وارث آنان نمود، و [[تورات]] را بر موسى نازل فرمود، تا هدایت و بصیرت براى مؤمنین باشد.

و عین همین سنت را در میان مؤمنین به [[اسلام]] جارى خواهد کرد، و ایشان را به ملک و عزت و سلطنت خواهد رسانید، و [[پیامبر اسلام|رسول خدا]] (صلی الله علیه و آله) را دوباره به وطن باز خواهد گردانید.

آن گاه از این داستان منتقل مى‌شود به بیان این که در حکمت خدا لازم است که از جانب خودش کتابى نازل کند، تا دعوت حق آن جناب نیز کتاب داشته باشد، سپس سخنان طعن‌آمیز مشرکین را که در باره دعوت [[قرآن]] زده‌اند که: «چرا به وى آنچه به موسى داده شد ندادند؟» نقل فرموده و از آن پاسخ مى‌دهد، و نیز علت [[ایمان]] نیاوردن آنان را نقل نموده به این که اگر به تو ایمان بیاوریم و هدایت تو را پیروى کنیم قدرت ما از ما سلب می‌شود، و از آن پاسخ می‌دهد، و به این منظور داستان [[قارون]] و فرو رفتنش در زمین را برایشان مجسم می‌سازد.<ref> ترجمه المیزان، ج‌۱۶، ص: ۶ </ref>
==فضیلت سوره==
[[ابی بن کعب|ابى بن کعب]] از پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله روایت کرده است که هر که سوره قصص را بخواند، ده حسنه به عدد کسانى که [[حضرت موسی علیه السلام|حضرت موسى]] را تصدیق و تکذیب کردند به او داده می شود و [[فرشته|فرشته‌اى]] در آسمان و زمین نمی ماند مگر این که براى او شهادت می دهند که او براستى می گفت: همه چیز تباه می شود جز ذات خداوند.

==پانویس==
<references />
==منابع==

*فضل بن حسن طبرسی، ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج‌۱۸، ص۱۵۴.
*محمد حسین طباطبایی، ترجمه تفسیر المیزان، ج‌۱۶، ص ۶، قم ۱۳۷۴.
*[http://wiki.ahlolbait.com/index.php/%D8%AA%D8%B1%D8%AA%DB%8C%D8%A8_%D9%86%D8%B2%D9%88%D9%84_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D9%87%D8%A7 ترتیب نزول سوره ها]، در همین دانشنامه.

==پیوست==
[[سوره قصص/متن و ترجمه|'''سوره قصص/متن و ترجمه''']]
{{فهرست سوره های قرآن
|سوره=۲۸.[[سوره قصص|القصص]]
|قبلی=۲۷.[[سوره نمل|النمل]]
|بعدی=۲۹.[[سوره عنکبوت|العنكبوت]]
}}
{{قرآن}}

[[رده:سوره های قرآن]]

نفس

2026-07-16T10:28:01Z

Zamani:

'''نفس''' در لغت به معنای ذات و حقیقت هر چیز و خودِ یک چیز است که برای تأکید به کار می‌رود. در اصطلاح فرهنگ دینی، کلمۀ «نفس» در قالب ترکیب روح و جسد به عنوان شخص انسان یا نفس انسان به کار رفته است.

در فلسفه اسلامی، نفس جوهری غیرمادی، مجرد و جاودان است که با بدن رابطۀ تدبیری دارد. برهان‌هایی چون «انسان معلق» ([[ابن سینا]])، «وحدت ادراک» و «ادراک کلیات» بر تجرد نفس اقامه شده است.

در قرآن سه حالت برای نفس بیان شده: «[[نفس مطمئنه]]» (آرام‌یافته و به مقام رضای الهی رسیده)، «[[نفس لوامه]]» (وجدان بیدار و سرزنش‌گر)، و «[[نفس اماره]]» (فرمان‌دهنده به بدی و دشمن پنهان انسان).

از نظر روایات اسلامی نفس گوهری گرانبها و شخصیت معنوی انسان معرفی شده و [[خودشناسی]] (حدیث «مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ فَقَدْ عَرَفَ رَبَّهُ») کلید خداشناسی و سعادت شمرده شده است. همچنین در روایات انسان مومن به مبارزه با نفس اماره «[[جهاد اکبر]]» فراخوانده شده است.

== نَفْس در لغت ==
نفس در لغت به معنای ذات و حقیقت هر چیز و خود یک چیز است که برای تأکید به کار می‌برند.<ref>راغب اصفهانی، مفردات ألفاظ القرآن، ج۷، ص۸۱۸؛ ابن منظور، لسان العرب، ج۶، ص۲۳۳؛ فراهیدی، العین، ج۷، ص۲۷۰</ref>
در اصطلاح فرهنگ دینی، کلمه نفس در قالب ترکیب روح و جسد به عنوان شخص انسان یا نفس انسان به کار رفته است.<ref>مصطفوی، التحقيق فی كلمات القرآن الكريم، ج۱۲، ص۱۹۷؛ طباطبایی، المیزان، ج۱۴، ص۲۸۵</ref>

==نفس در فلسفه اسلامی==
نفس در اصطلاح فلاسفه اسلامی، جوهری است که ذاتاً مستقل است و به بدن مرتبط است تا آن را تدبیر کند.<ref> بدایة الحکمة، ج1، ص234.</ref> ملاصدرا نظریه مشهور خود را درباره نفس مطرح می‌کند که نفس «جسمانیة الحدوث و روحانیة البقاء» است. به این معنا که نفس در آغاز پیدایش، مادی و وابسته به بدن است، اما با سیر تکاملی و حرکت جوهری، به تجرد می‌رسد.<ref> «النفس الانسانیة فی بدء وجودها کانت مادیة ثم صارت برزخیة ثم صارت عقلیة» (نفس انسانی در آغاز وجودش مادی بود، سپس برزخی شد، سپس عقلی گردید)ملاصدرا، «الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة»، ج۸، ص۳۴۵</ref> این دیدگاه نشان می‌دهد که تجرد نفس امری تدریجی و حاصل حرکت جوهری است.

بر اساس حکمت متعالیه، نفس انسانی ابتدا مادی است، سپس مادی-مثالی می‌شود و در شمار اندکی به مرحله مادی-مثالی-عقلی می‌رسد<ref>انسان شناسی نوصدرایی و علوم انسانی، ج1، ص85.</ref> ملاصدرا معتقد است همه انسان‌ها به تجرد مثالی دست می‌یابند؛ هرچند انسان‌ها می‌توانند با حرکت جوهری ارادی به تجرد عقلی نیز برسند، تنها معدودی از انسان‌ها به تجرد عقلی می‌رسند<ref>بیست گفتار درباره فلسفه و فقه علوم اجتماعی، ج1، ص293.</ref>

=== اثبات وجود نفس (براهین عقلی) ===
فلاسفه اسلامی برای اثبات نفس به عنوان حقیقتی غیرمادی و متمایز از بدن، براهین متعددی اقامه کرده‌اند:

'''۱. برهان «انسان معلق» ([[ابن سینا]]):''' اگر انسان را در حالی تصور کنیم که از تمام احساسات بدنی و اشیای بیرونی قطع شده باشد (مثلاً معلق در فضا با چشم بسته)، باز هم «منِ» خود را به عنوان موجودی که هستی دارد، درک می‌کند. این درک که وابسته به هیچ عضو حسی نیست، گواهی بر وجود حقیقتی به نام «نفس» است.<ref>ابن سینا، «الشفاء - طبیعیات - نفس»، تصحیح حسن زاده آملی، قم: بوستان کتاب، ۱۳۸۳، ص۳۲-۳۳</ref>

'''۲. برهان «وحدت ادراک»:''' انسان با یک «من» واحد، امور مختلف (رنگ، بو، صدا، لذت و رنج) را در یک لحظه درک می‌کند. اگر نفس پدیده‌ای مادی بود، باید هر ادراک توسط بخش جداگانه‌ای از بدن صورت گیرد و وحدت میان آنها قابل توضیح نبود. بنابراین یک [[جوهر]] غیرمادی و ساده به نام نفس وجود دارد.<ref>[[خواجه نصیرالدین طوسی]]، «تلخیص المحصل»، تصحیح عبدالله نورانی، تهران: مؤسسه مطالعات اسلامی، ۱۳۵۹</ref>

'''۳. ادراک کلیات:''' نفس انسان قادر به درک مفاهیم کلی (مانند انسانیت، عدالت، حقیقت) است. کلیات نه مکان دارند، نه زمان و نه ویژگی مادی. ادراک چنین مفاهیمی تنها توسط موجودی مجرد ممکن است، نه توسط اعضای حسی و مادی بدن.<ref>[[علامه طباطبایی]]، «نهایة الحکمة»، تعلیق و تصحیح عباسعلی زارعی سبزواری، قم: مؤسسه نشر اسلامی، ۱۴۲۲ق، مرحله۱۲، فصل۳</ref>

=== بقای نفس در فلسفه اسلامی ===
فیلسوفان مسلمان بر جاودانگی نفس اتفاق نظر دارند. استدلال اساسی: هر چیزی که فاسد می‌شود، یا [[جوهر]] مادی است و یا [[عرض]] وابسته به ماده. نفس جوهر مجرد است و ویژگی‌های ماده (تجزیه، تغییر مکان، فساد) را ندارد. بنابراین مرگ که فساد ترکیب بدنی است، تأثیری در حقیقت مجرد نفس ندارد.<ref>[[ابن سینا]]، «الشفاء - الهیات»، مقاله نهم، فصل۷</ref><ref>[[ملاصدرا]]، «اسفار»، ج۹، ص۱۳۰</ref>

دربارهٔ نحوهٔ بقا دو دیدگاه وجود دارد:

* '''[[ابن سینا]]:'''ابن سینا معتقد است نفس در ذات خود مادی نیست<ref> و قد بان أن النفس لیست بجسم و لا صورة فی جسم» (و آشکار شد که نفس نه جسم است و نه صورتی در جسم) [الاشارات و التنبیهات، نمط نهم، ص. 347].</ref> اما به بدن مادی علاقه تدبیری دارد و پس از مرگ، با قطع این تعلق، به تجرد فعلی و عقلانیت محض می‌رسد.<ref>ابن سینا، التعلیقات، ص۸۵</ref> نقد این نظریه دشواری تبیین «[[معاد جسمانی]]» است.
* '''[[ملاصدرا]]:''' با نظریهٔ «تجرد برزخی» معتقد است نفس در عالم پس از مرگ، در «بدن مثالی» قرار می‌گیرد که متناسب با اعمال و ملکات اخلاقی انسان شکل می‌گیرد.<ref>ملاصدرا، «اسفار»، ج۹، ص۱۳۵-۱۴۰</ref><ref>ملاصدرا، «المبدأ و المعاد»، ص۲۴۰</ref>

=== مباحث دیگر در مورد نفس ===

'''قوای نفس (مراتب):'''

نفس انسانی دارای قوا و مراتبی است: نفس نباتی (غاذیه): مسئول تغذیه، رشد و تولید مثل؛ نفس حیوانی: مسئول احساس (حواس ظاهر و باطن) و حرکت ارادی (شهوت و غضب)؛ [[نفس ناطقه]] (انسانی): قوه عاقله که خاص انسان است و او را قادر به تفکر و ادراک کلیات می‌کند.<ref>[[علامه طباطبایی]]، «نهایة الحکمة»، مرحله۱۱، فصل۴</ref><ref>[[ابن سینا]]، «شفاء - نفس»، مقاله اول، فصل۵</ref> [[ملاصدرا]] این قوا را مراتب وجودی نفس (نه امور جدای از آن) می‌داند.<ref>ملاصدرا، «اسفار»، ج۸، ص۲۸۹</ref>

'''رابطهٔ نفس و بدن:'''

* '''[[ابن سینا]]:''' رابطهٔ «[[صورت]] با [[ماده]]» دارد؛ نفس صورت (کمال) و بدن ماده (قابلیت) است. اما نفس در ذات خود مجرد و مستقل است.<ref>ابن سینا، «شفاء - نفس»، مقاله اول، فصل۱</ref>
* '''[[ملاصدرا]]:''' نفس و بدن دو جوهر جدا نیستند، بلکه دو مرتبه از یک حقیقت واحد هستند. بدن مرتبهٔ نازل و ظاهر نفس است و نفس مرتبهٔ عالی و باطن بدن.<ref>ملاصدرا، «اسفار»، ج۸، ص۳۴۸</ref><ref>ملاصدرا، «الشواهد الربوبیة»، المنهج الثانی، الشاهد الثالث</ref>

'''ابطال [[تناسخ]]:'''

فلاسفه اسلامی تناسخ (انتقال نفس پس از مرگ به بدنی دیگر در همین جهان) را به دلایل عقلی باطل می‌دانند. از جمله: هر نفسی تعلق ذاتی به بدن خاص خود دارد؛ انتقال به بدن دیگر موجب اختلال در نظام علت و معلول و هدفمندی خلقت می‌شود.<ref>[[ابن سینا]]، «شفاء - الهیات»، مقاله نهم، فصل۵</ref><ref>[[ملاصدرا]]، «اسفار»، ج۹، ص۴۰</ref>

== نفس در قرآن ==
=== کاربردهای قرآنی «نفس» ===
قرآن کریم واژهٔ «نفس» را در سه معنای اصلی به کار برده است:

'''۱. ذات و حقیقت اشیا'''؛ مانند آیهٔ «تَعْلَمُ ما فی نَفْسی وَ لا أَعْلَمُ ما فی نَفْسِکَ».<ref>آیه ۱۱۶ سوره مائده</ref>

'''۲. روح مجرد'''؛ مانند «اللَّهُ یَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حینَ مَوْتِها».<ref>آیه ۴۲ سوره زمر</ref>

'''۳. شخص انسان (مرکب از جسم و روح)'''؛ مانند «خَلَقَکُمْ مِنْ نَفْسٍ واحِدَةٍ».<ref>آیه ۱ سوره نساء</ref>

همچنین خداوند در قرآن سه حالت یا شأن برای نفس برمی‌شمارد که هر انسان بسته به ایمان و عمل خود ممکن است در یکی از آنها باشد.

=== نفس مطمئنه ===
قرآن كريم، گاهى نفس را به صفت «مطمئنّه» مى‌خواند و مى‌فرمايد: «يا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ ارْجِعي إِلى رَبِّكِ راضِيَةً مَرْضِيَّة»؛ اى نفس مطمئنّه، خشنود و خداپسند به سوى پروردگارت بازگرد.<ref>آیه ۲۷-۲۸ سوره فجر</ref> در توضیح [[نفس مطمئنه]] گفته‌اند: هرگاه حال نفس به گونه‌ای باشد که قوه عقل بر دیگر قوا یعنی غضب و شهوت غالب و پیروز باشد و نفس از مبارزه با آنها در حالت آرامش باشد، در این موقعیت به آن نفس مطمئنه گویند.<ref>نراقی، جامع السعادات، ج۱، ص۶۳</ref>

=== نفس لوامه ===
قرآن برای حالت سرزنش‌گر بودن نفس (همان چیزی که معمولاً با كلمه «وجدان» از آن یاد می‌شود) از واژهٔ «نفس لوّامه» استفاده می‌کند: «وَ لا أُقْسِمُ بِالنَّفْسِ اللَّوَّامَةِ»؛ سوگند به نفس لوامه.<ref>آیه ۲ سوره قیامت</ref> در این حالت، انسان پس از خطا پشیمان می‌شود و درونش او را ملامت می‌کند. این حالت نشانهٔ بیداری [[فطرت]] است، هرچند هنوز با گناه درگیر است.

=== نفس اماره ===
'''نفس اماره''' حالتی از نفس است که پیوسته انسان را به بدی‌ها فرمان می‌دهد. خداوند در داستان [[حضرت یوسف]] (ع) از زبان همسر عزیز مصر می‌فرماید: «إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ».<ref>آیه ۵۳ سوره یوسف</ref> در این حالت، شهوت و غضب بر عقل چیره می‌شوند و انسان بدون آنکه مبارزه‌ای کند، اسیر خواهش‌های نفسانی می‌گردد.<ref>جامع السعادات، ج۱، ص۶۳</ref> قرآن از این مرحله به خودفراموشی تعبیر کرده است: «وَ لا تَكُونُوا كَالَّذينَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنْساهُمْ أَنْفُسَهُمْ».<ref>آیه ۱۹ سوره حشر</ref> و نیز زیانکاری اخروی را نتیجهٔ پیروی از نفس اماره می‌داند.<ref>آیه ۱۵ سوره زمر</ref> این نفس، دشمنی پنهان است (بر خلاف [[شیطان]] که دشمن آشکار است<ref>آیه ۱۶۸ سوره بقره، آیه ۲۰۸ سوره بقره، آیه ۱۴۲ سوره انعام</ref>) و نیرنگ‌هایش تنها با رحمت الهی قابل رهایی است.<ref>آیه ۵۳ سوره یوسف</ref>

از آنجا که خداوند دو گرایش فجور و [[تقوا]] را در سرشت انسان به ودیعه نهاده است،<ref>آیه ۸ سوره شمس</ref> مبارزه با نفس اماره «[[جهاد اکبر]]» نام گرفته است. «کشتن نفس» در متون دینی به معنای سرکوب خواسته‌ها نیست، بلکه تعدیل و هدایت صحیح آنهاست؛ عبادات نیز برای همین منظور تشریع شده‌اند. انسان تا زمانی که حقیقت برتر وجود خود را نشناسد، نمی‌تواند از اسارت نفس اماره رهایی یابد. از این رو همواره به تفکر، همنشینی با نیکان و مراجعه به درون خویش برای تشخیص خوب از بد سفارش شده است.

== نفس در روایات ==
در احادیث معصومان (ع) دو دسته روایت دربارهٔ نفس دیده می‌شود: دسته‌ای نفس را گوهری گرانبها و شخصیت معنوی انسان معرفی می‌کنند و بر شناخت و پاسداری از آن تأکید می‌ورزند؛ دسته دیگر نفس را دشمن‌ترین دشمن انسان و بزرگ‌ترین مانع تکامل می‌شمارند. این دو نگاه متناقض نیستند، زیرا دستهٔ دوم اشاره به نفس اماره دارد — آن حالت از نفس که انسان را به بدی فرمان می‌دهد — نه به حقیقت ملکوتی و اصلی انسان.

=== تکریم نفس انسان و بیان اهمیت [[خودشناسی]] ===
[[پیامبر اکرم]] (ص) می‌فرماید: «مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ فَقَدْ عَرَفَ رَبَّهُ».<ref>بحار الأنوار، ج۲، ص۳۲</ref> این حدیث نشان می‌دهد که نفس چنان شرافت و جایگاهی دارد که شناخت آن، همسنگ شناخت خداوند است. [[امام علی]] (ع) دربارهٔ ارزش نفس می‌فرماید: «إِنَّ النَّفْسَ لَجَوْهَرَةٌ ثَمِينَةٌ مَنْ صَانَهَا رَفَعَهَا وَ مَنِ ابْتَذَلَهَا وَضَعَهَا»؛ نفس گوهری گرانبهاست؛ هرکس از آن پاسداری کند به کمال می‌رسد و هرکس آن را در امور پست به کار گیرد، سقوط می‌کند.<ref>غرر الحکم، ص۲۳۱-۲۳۲</ref> نیز می‌فرماید: «خَلَقَ الْإِنْسَانَ ذَا نَفْسٍ نَاطِقَةٍ إِنْ زَكَّاهَا بِالْعِلْمِ وَ الْعَمَلِ فَقَدْ شَابَهَتْ جَوَاهِرَ أَوَائِلَ»؛ خدا انسان را دارای نفس متفکری آفرید که اگر با علم و عمل [[تزکیه]] شود، همانند موجودات ملکوتی می‌گردد.<ref>همان، ص۲۳۱</ref>

در این دسته از روایات، «نفس» همان شخصیت و حقیقت اصلی انسان است که با اختیار و عمل خود می‌تواند به بالاترین درجات قرب الهی نائل شود.

=== نکوهش نفس اماره به عنوان دشمن انسان ===
دسته دوم روایات، نفس را مذمت کرده و از آن به عنوان بزرگ‌ترین دشمن انسان یاد می‌کنند. [[پیامبر اکرم]] (ص) می‌فرماید: «أَعْدَى عَدُوِّكَ نَفْسُكَ الَّتِي بَيْنَ جَنْبَيْكَ»؛ دشمن‌ترین دشمن تو، همان نفسی است که میان دو پهلویت قرار دارد.<ref>پاینده، نهج الفصاحة، ص۲۲۰</ref> [[امام علی]] (ع) نیز می‌فرماید: «نَفْسُكَ أَقْرَبُ أَعْدَائِكَ إِلَيْكَ»؛ نفس تو نزدیک‌ترین دشمن توست.<ref>آمدی، تصنیف غرر الحکم، ص۲۳۹</ref> و نیز می‌فرماید: «نفس اماره مانند فرد منافق، تملق انسان را می‌گوید و در قالب دوست جلوه می‌کند تا بر انسان مسلط شود و او را به مراحل ناشایست وارد کند.»<ref>دیلمی، إرشاد القلوب، ج۱، ص۹۸</ref> در روایت دیگر، [[امام علی]] (ع) مؤمن را چنین توصیف می‌کند: «مؤمن همواره در هر صبحگاه و شامگاه به نفس خود بدگمان است.»<ref>دیلمی، إرشاد القلوب، ج۱، ص۹۸</ref>

=== جهاد با نفس اماره ===
یکی از تعابیری که در روایات وجود دارد تعبیر «جهاد با نفس» است که منظور از آن جهاد با نفس اماره است. در حدیث معروفی، [[پیامبر اکرم]] (ص) گروهی را که از جهاد بازگشته بودند اینگونه خطاب قرار داد: «آفرین بر گروهی که جهاد اصغر را انجام دادند، ولی وظیفهٔ [[جهاد اکبر]] بر دوش آنها باقی است.» عرض کردند: ای رسول خدا، جهاد اکبر چیست؟ فرمود: «جهاد با نفس.»<ref>وسائل الشیعة، ج۱۱، ص۱۲۴</ref>

[[امام علی]] (ع) نیز می‌فرماید: «الْمُجَاهِدُ مَنْ جَاهَدَ نَفْسَهُ»؛ مجاهد واقعی کسی است که با هوس‌های سرکش نفس خود بجنگد.<ref>همان</ref> و [[پیامبر اکرم]] (ص) فرمود: «برترین جهاد، جهاد با نفسی است که میان دو پهلوی تو قرار دارد.»<ref>بحار الأنوار، ج۶۷، ص۶۵</ref>

اما جهاد با نفس مورد نظر روایات ترک لذت‌های دنیا و سرکوب تمایلات جسمانی نیست چرا که خداوند نعمت‌های دنیا را برای بهره‌مندی انسان آفریده است: «هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُمْ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا».<ref>آیه ۲۹ سوره بقره</ref> در آیهٔ دیگر می‌فرماید: «قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَ الطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ».<ref>آیه ۳۲ سوره اعراف</ref> بنابراین جهاد با نفس به معنای محرومیت از نعمت‌های حلال نیست. بلکه حقیقت جهاد، مهار کردن و تعدیل خواسته‌های نفسانی در چارچوب عقل و شرع است. [[پیامبر اکرم]] (ص) خود فرمود: «چه می‌شود گروهی از یاران مرا که ترک گوشت و بوی خوش و زن کرده‌اند! همانا من خودم هم گوشت می‌خورم و هم بوی خوش استعمال می‌کنم و هم از همسرم بهره می‌گیرم. هر کس از روش من اعراض کند، از من نیست.»<ref>محمدی ری‌شهری، حکمت نامه پیامبر اعظم، ج۵، ص۵۴۳</ref> و نیز توصیه فرمود: «برای دنیایت چنان کار کن که گویی تا ابد زنده خواهی ماند و برای آخرتت چنان کار کن که گویی همین فردا می‌میری.»<ref>همان، ص۵۴۵</ref>

اسلام نه آزادی افسارگسیختهٔ امیال را می‌پذیرد و نه سرکوب و تعطیل نیازهای طبیعی را. جهاد با نفس، همان راه میانه و اعتدالی است که انسان را از اسارت نفس اماره رهایی می‌بخشد و به مقام قرب الهی نائل می‌کند.

== پانویس ==
<references />

== منابع ==
* ابن سینا، حسین بن عبدالله، «النجاة من الغرق فی بحر الضلالات»، تصحیح محمدتقی دانشپژوه، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۶۴ش.
* ابن سینا، حسین بن عبدالله، «الشفاء - الهیات»، تصحیح حسن زاده آملی، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۳ش.
* ابن سینا، حسین بن عبدالله، «الشفاء - طبیعیات - نفس»، تصحیح حسن زاده آملی، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۳ش.
* ابن سینا، حسین بن عبدالله، «الشفاء - طبیعیات»، به تحقیق سعید زاید، قم، مرعشی نجفی، ۱۴۰۴ق.
*ابن سینا، حسین بن عبدالله. «الإشارات و التنبیهات»، به تصحیح مجتبی زارعی، قم: بوستان کتاب قم (مرکز النشر التابع لمکتب الإعلام الإسلامي).
*ابن سینا، حسین بن عبدالله. التعلیقات، به تصحیح حسین موسویان، تهران: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
* ابن منظور، محمد بن مکرم، «لسان العرب»، تحقیق و تصحیح میر دامادی، جمال الدین، بیروت، دار الفکر للطباعة و النشر و التوزيع - دار صادر، چاپ سوم، ۱۴۱۴ق.
* آمدی، عبدالواحد بن محمد، «تصنيف غرر الحكم و درر الكلم»، محقق / مصحح: درايتى، مصطفى، قم، دفتر تبليغات، چاپ اول، ۱۳۶۶ش.
* آمدی، عبدالواحد بن محمد، «غرر الحکم»، مصحح: رجایی، مهدی، قم، دار الکتاب الإسلامي، ۱۴۱۰ق.
* پاينده، ابو القاسم، «نهج الفصاحة»، تهران، نشر دنياى دانش، چاپ چهارم، ۱۳۸۲ش.
* حر عاملی، محمد بن حسن، «وسائل الشیعة»، قم، مؤسسة آل البیت علیهم السلام، ۱۴۰۹ق.
* خسروپناه، عبدالحسین، «بیست گفتار درباره فلسفه و فقه علوم اجتماعی»، قم: مؤسسه بوستان کتاب (مرکز چاپ و نشر دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم).
* خواجه نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، «تلخیص المحصل»، تصحیح عبدالله نورانی، تهران، مؤسسه مطالعات اسلامی، ۱۳۵۹ش.
* ديلمى، حسن بن محمد، «إرشاد القلوب إلى الصواب»، قم، نشر الشريف الرضي، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.
* راغب اصفهانى، حسين بن محمد، «مفردات ألفاظ القرآن»، تحقیق و تصحیح داوودى، صفوان عدنان، بیروت، دار القلم - الدار الشامية، ۱۴۱۲ق.
* طباطبایی، سید محمد حسین، «الميزان فی تفسیر القرآن»، قم، دفتر انتشارات اسلامى جامعه مدرسين حوزه علميه، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ق.
* طباطبایی، سید محمدحسین، «نهایة الحکمة»، تعلیق و تصحیح عباسعلی زارعی سبزواری، قم، مؤسسه نشر اسلامی، ۱۴۲۲ق.
*عاشوری، مهدی، و عبدالحسین خسروپناه، «انسان‌شناسی نوصدرایی و علوم انسانی»، تهران: آفتاب توسعه.
* فراهيدى، خليل بن أحمد، «العین»، قم، نشر هجرت، چاپ دوم، ۱۴۰۹ق.
* محمدی ری‌شهری، محمد، «حکمت نامه پیامبر اعظم»، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحديث، سازمان چاپ و نشر، ۱۳۸۷ش.
* مجلسی، محمدباقر، «بحار الأنوار»، بیروت، دار إحياء التراث العربي، ۱۴۰۳ق.
* مصطفوى، حسن، «التحقيق في كلمات القرآن الكريم»، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، چاپ اول، ۱۳۶۸ش.
* ملاصدرا، صدرالدین محمد بن ابراهیم شیرازی، «المبدأ و المعاد»، تصحیح سید جلال الدین آشتیانی، تهران، انجمن حکمت و فلسفه ایران، ۱۳۵۴ش.
* ملاصدرا، صدرالدین محمد بن ابراهیم شیرازی، «الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة»، تصحیح سید جلال الدین آشتیانی، مشهد، المرکز الجامعی للنشر، ۱۳۶۰ش.
* ملاصدرا، صدرالدین محمد بن ابراهیم شیرازی، «الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة» (۹ جلد)، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
* نراقی، مهدی بن ابی ذر، «جامع السعادات»، مصحح: کلانتر، محمد؛ مقدمه‌نویس: مظفر، محمد رضا، بیروت، مؤسسة

[[رده:واژگان قرآنی]]
[[رده:کلیات اخلاق]]
[[رده:انسان]]
[[رده:فلسفه]]

نفس

2026-07-16T10:24:35Z

Zamani:

'''نفس''' در لغت به معنای ذات و حقیقت هر چیز و خودِ یک چیز است که برای تأکید به کار می‌رود. در اصطلاح فرهنگ دینی، کلمۀ «نفس» در قالب ترکیب روح و جسد به عنوان شخص انسان یا نفس انسان به کار رفته است.

در فلسفه اسلامی، نفس جوهری غیرمادی، مجرد و جاودان است که با بدن رابطۀ تدبیری دارد. برهان‌هایی چون «انسان معلق» ([[ابن سینا]])، «وحدت ادراک» و «ادراک کلیات» بر تجرد نفس اقامه شده است.

در قرآن سه حالت برای نفس بیان شده: «[[نفس مطمئنه]]» (آرام‌یافته و به مقام رضای الهی رسیده)، «[[نفس لوامه]]» (وجدان بیدار و سرزنش‌گر)، و «[[نفس اماره]]» (فرمان‌دهنده به بدی و دشمن پنهان انسان).

از نظر روایات اسلامی نفس گوهری گرانبها و شخصیت معنوی انسان معرفی شده و [[خودشناسی]] (حدیث «مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ فَقَدْ عَرَفَ رَبَّهُ») کلید خداشناسی و سعادت شمرده شده است. همچنین در روایات انسان مومن به مبارزه با نفس اماره «[[جهاد اکبر]]» فراخوانده شده است.

== نَفْس در لغت ==
نفس در لغت به معنای ذات و حقیقت هر چیز و خود یک چیز است که برای تأکید به کار می‌برند.<ref>راغب اصفهانی، مفردات ألفاظ القرآن، ج۷، ص۸۱۸؛ ابن منظور، لسان العرب، ج۶، ص۲۳۳؛ فراهیدی، العین، ج۷، ص۲۷۰</ref>
در اصطلاح فرهنگ دینی، کلمه نفس در قالب ترکیب روح و جسد به عنوان شخص انسان یا نفس انسان به کار رفته است.<ref>مصطفوی، التحقيق فی كلمات القرآن الكريم، ج۱۲، ص۱۹۷؛ طباطبایی، المیزان، ج۱۴، ص۲۸۵</ref>

==نفس در فلسفه اسلامی==
نفس در اصطلاح فلاسفه اسلامی، جوهری است که ذاتاً مستقل است و به بدن مرتبط است تا آن را تدبیر کند.<ref> بدایة الحکمة، ج1، ص234.</ref> ملاصدرا نظریه مشهور خود را درباره نفس مطرح می‌کند که نفس «جسمانیة الحدوث و روحانیة البقاء» است. به این معنا که نفس در آغاز پیدایش، مادی و وابسته به بدن است، اما با سیر تکاملی و حرکت جوهری، به تجرد می‌رسد.<ref> «النفس الانسانیة فی بدء وجودها کانت مادیة ثم صارت برزخیة ثم صارت عقلیة» (نفس انسانی در آغاز وجودش مادی بود، سپس برزخی شد، سپس عقلی گردید)ملاصدرا، «الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة»، ج۸، ص۳۴۵</ref> این دیدگاه نشان می‌دهد که تجرد نفس امری تدریجی و حاصل حرکت جوهری است.

بر اساس حکمت متعالیه، نفس انسانی ابتدا مادی است، سپس مادی-مثالی می‌شود و در شمار اندکی به مرحله مادی-مثالی-عقلی می‌رسد<ref>انسان شناسی نوصدرایی و علوم انسانی، ج1، ص85.</ref> ملاصدرا معتقد است همه انسان‌ها به تجرد مثالی دست می‌یابند؛ هرچند انسان‌ها می‌توانند با حرکت جوهری ارادی به تجرد عقلی نیز برسند، تنها معدودی از انسان‌ها به تجرد عقلی می‌رسند<ref>بیست گفتار درباره فلسفه و فقه علوم اجتماعی، ج1، ص293.</ref>

=== اثبات وجود نفس (براهین عقلی) ===
فلاسفه اسلامی برای اثبات نفس به عنوان حقیقتی غیرمادی و متمایز از بدن، براهین متعددی اقامه کرده‌اند:

'''۱. برهان «انسان معلق» ([[ابن سینا]]):''' اگر انسان را در حالی تصور کنیم که از تمام احساسات بدنی و اشیای بیرونی قطع شده باشد (مثلاً معلق در فضا با چشم بسته)، باز هم «منِ» خود را به عنوان موجودی که هستی دارد، درک می‌کند. این درک که وابسته به هیچ عضو حسی نیست، گواهی بر وجود حقیقتی به نام «نفس» است.<ref>ابن سینا، «الشفاء - طبیعیات - نفس»، تصحیح حسن زاده آملی، قم: بوستان کتاب، ۱۳۸۳، ص۳۲-۳۳</ref>

'''۲. برهان «وحدت ادراک»:''' انسان با یک «من» واحد، امور مختلف (رنگ، بو، صدا، لذت و رنج) را در یک لحظه درک می‌کند. اگر نفس پدیده‌ای مادی بود، باید هر ادراک توسط بخش جداگانه‌ای از بدن صورت گیرد و وحدت میان آنها قابل توضیح نبود. بنابراین یک [[جوهر]] غیرمادی و ساده به نام نفس وجود دارد.<ref>[[خواجه نصیرالدین طوسی]]، «تلخیص المحصل»، تصحیح عبدالله نورانی، تهران: مؤسسه مطالعات اسلامی، ۱۳۵۹</ref>

'''۳. ادراک کلیات:''' نفس انسان قادر به درک مفاهیم کلی (مانند انسانیت، عدالت، حقیقت) است. کلیات نه مکان دارند، نه زمان و نه ویژگی مادی. ادراک چنین مفاهیمی تنها توسط موجودی مجرد ممکن است، نه توسط اعضای حسی و مادی بدن.<ref>[[علامه طباطبایی]]، «نهایة الحکمة»، تعلیق و تصحیح عباسعلی زارعی سبزواری، قم: مؤسسه نشر اسلامی، ۱۴۲۲ق، مرحله۱۲، فصل۳</ref>

=== بقای نفس در فلسفه اسلامی ===
فیلسوفان مسلمان بر جاودانگی نفس اتفاق نظر دارند. استدلال اساسی: هر چیزی که فاسد می‌شود، یا [[جوهر]] مادی است و یا [[عرض]] وابسته به ماده. نفس جوهر مجرد است و ویژگی‌های ماده (تجزیه، تغییر مکان، فساد) را ندارد. بنابراین مرگ که فساد ترکیب بدنی است، تأثیری در حقیقت مجرد نفس ندارد.<ref>[[ابن سینا]]، «الشفاء - الهیات»، مقاله نهم، فصل۷</ref><ref>[[ملاصدرا]]، «اسفار»، ج۹، ص۱۳۰</ref>

دربارهٔ نحوهٔ بقا دو دیدگاه وجود دارد:

* '''[[ابن سینا]]:'''ابن سینا معتقد است نفس در ذات خود مادی نیست<ref> و قد بان أن النفس لیست بجسم و لا صورة فی جسم» (و آشکار شد که نفس نه جسم است و نه صورتی در جسم) [الاشارات و التنبیهات، نمط نهم، ص. 347].</ref> اما به بدن مادی علاقه تدبیری دارد و پس از مرگ، با قطع این تعلق، به تجرد فعلی و عقلانیت محض می‌رسد.<ref>ابن سینا، التعلیقات، ص۸۵</ref> نقد این نظریه دشواری تبیین «[[معاد جسمانی]]» است.
* '''[[ملاصدرا]]:''' با نظریهٔ «تجرد برزخی» معتقد است نفس در عالم پس از مرگ، در «بدن مثالی» قرار می‌گیرد که متناسب با اعمال و ملکات اخلاقی انسان شکل می‌گیرد.<ref>ملاصدرا، «اسفار»، ج۹، ص۱۳۵-۱۴۰</ref><ref>ملاصدرا، «المبدأ و المعاد»، ص۲۴۰</ref>

=== مباحث دیگر در مورد نفس ===

'''قوای نفس (مراتب):'''

نفس انسانی دارای قوا و مراتبی است: نفس نباتی (غاذیه): مسئول تغذیه، رشد و تولید مثل؛ نفس حیوانی: مسئول احساس (حواس ظاهر و باطن) و حرکت ارادی (شهوت و غضب)؛ [[نفس ناطقه]] (انسانی): قوه عاقله که خاص انسان است و او را قادر به تفکر و ادراک کلیات می‌کند.<ref>[[علامه طباطبایی]]، «نهایة الحکمة»، مرحله۱۱، فصل۴</ref><ref>[[ابن سینا]]، «شفاء - نفس»، مقاله اول، فصل۵</ref> [[ملاصدرا]] این قوا را مراتب وجودی نفس (نه امور جدای از آن) می‌داند.<ref>ملاصدرا، «اسفار»، ج۸، ص۲۸۹</ref>

'''رابطهٔ نفس و بدن:'''

* '''[[ابن سینا]]:''' رابطهٔ «[[صورت]] با [[ماده]]» دارد؛ نفس صورت (کمال) و بدن ماده (قابلیت) است. اما نفس در ذات خود مجرد و مستقل است.<ref>ابن سینا، «شفاء - نفس»، مقاله اول، فصل۱</ref>
* '''[[ملاصدرا]]:''' نفس و بدن دو جوهر جدا نیستند، بلکه دو مرتبه از یک حقیقت واحد هستند. بدن مرتبهٔ نازل و ظاهر نفس است و نفس مرتبهٔ عالی و باطن بدن.<ref>ملاصدرا، «اسفار»، ج۸، ص۳۴۸</ref><ref>ملاصدرا، «الشواهد الربوبیة»، المنهج الثانی، الشاهد الثالث</ref>

'''ابطال [[تناسخ]]:'''

فلاسفه اسلامی تناسخ (انتقال نفس پس از مرگ به بدنی دیگر در همین جهان) را به دلایل عقلی باطل می‌دانند. از جمله: هر نفسی تعلق ذاتی به بدن خاص خود دارد؛ انتقال به بدن دیگر موجب اختلال در نظام علت و معلول و هدفمندی خلقت می‌شود.<ref>[[ابن سینا]]، «شفاء - الهیات»، مقاله نهم، فصل۵</ref><ref>[[ملاصدرا]]، «اسفار»، ج۹، ص۴۰</ref>

== نفس در قرآن ==
=== کاربردهای قرآنی «نفس» ===
قرآن کریم واژهٔ «نفس» را در سه معنای اصلی به کار برده است:

'''۱. ذات و حقیقت اشیا'''؛ مانند آیهٔ «تَعْلَمُ ما فی نَفْسی وَ لا أَعْلَمُ ما فی نَفْسِکَ».<ref>آیه ۱۱۶ سوره مائده</ref>

'''۲. روح مجرد'''؛ مانند «اللَّهُ یَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حینَ مَوْتِها».<ref>آیه ۴۲ سوره زمر</ref>

'''۳. شخص انسان (مرکب از جسم و روح)'''؛ مانند «خَلَقَکُمْ مِنْ نَفْسٍ واحِدَةٍ».<ref>آیه ۱ سوره نساء</ref>

همچنین خداوند در قرآن سه حالت یا شأن برای نفس برمی‌شمارد که هر انسان بسته به ایمان و عمل خود ممکن است در یکی از آنها باشد.

=== نفس مطمئنه ===
قرآن كريم، گاهى نفس را به صفت «مطمئنّه» مى‌خواند و مى‌فرمايد: «يا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ ارْجِعي إِلى رَبِّكِ راضِيَةً مَرْضِيَّة»؛ اى نفس مطمئنّه، خشنود و خداپسند به سوى پروردگارت بازگرد.<ref>آیه ۲۷-۲۸ سوره فجر</ref> در توضیح [[نفس مطمئنه]] گفته‌اند: هرگاه حال نفس به گونه‌ای باشد که قوه عقل بر دیگر قوا یعنی غضب و شهوت غالب و پیروز باشد و نفس از مبارزه با آنها در حالت آرامش باشد، در این موقعیت به آن نفس مطمئنه گویند.<ref>نراقی، جامع السعادات، ج۱، ص۶۳</ref>

=== نفس لوامه ===
قرآن برای حالت سرزنش‌گر بودن نفس (همان چیزی که معمولاً با كلمه «وجدان» از آن یاد می‌شود) از واژهٔ «نفس لوّامه» استفاده می‌کند: «وَ لا أُقْسِمُ بِالنَّفْسِ اللَّوَّامَةِ»؛ سوگند به نفس لوامه.<ref>آیه ۲ سوره قیامت</ref> در این حالت، انسان پس از خطا پشیمان می‌شود و درونش او را ملامت می‌کند. این حالت نشانهٔ بیداری [[فطرت]] است، هرچند هنوز با گناه درگیر است.

=== نفس اماره ===
'''نفس اماره''' حالتی از نفس است که پیوسته انسان را به بدی‌ها فرمان می‌دهد. خداوند در داستان [[حضرت یوسف]] (ع) از زبان همسر عزیز مصر می‌فرماید: «إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ».<ref>آیه ۵۳ سوره یوسف</ref> در این حالت، شهوت و غضب بر عقل چیره می‌شوند و انسان بدون آنکه مبارزه‌ای کند، اسیر خواهش‌های نفسانی می‌گردد.<ref>جامع السعادات، ج۱، ص۶۳</ref> قرآن از این مرحله به خودفراموشی تعبیر کرده است: «وَ لا تَكُونُوا كَالَّذينَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنْساهُمْ أَنْفُسَهُمْ».<ref>آیه ۱۹ سوره حشر</ref> و نیز زیانکاری اخروی را نتیجهٔ پیروی از نفس اماره می‌داند.<ref>آیه ۱۵ سوره زمر</ref> این نفس، دشمنی پنهان است (بر خلاف [[شیطان]] که دشمن آشکار است<ref>آیه ۱۶۸ سوره بقره، آیه ۲۰۸ سوره بقره، آیه ۱۴۲ سوره انعام</ref>) و نیرنگ‌هایش تنها با رحمت الهی قابل رهایی است.<ref>آیه ۵۳ سوره یوسف</ref>

از آنجا که خداوند دو گرایش فجور و [[تقوا]] را در سرشت انسان به ودیعه نهاده است،<ref>آیه ۸ سوره شمس</ref> مبارزه با نفس اماره «[[جهاد اکبر]]» نام گرفته است. «کشتن نفس» در متون دینی به معنای سرکوب خواسته‌ها نیست، بلکه تعدیل و هدایت صحیح آنهاست؛ عبادات نیز برای همین منظور تشریع شده‌اند. انسان تا زمانی که حقیقت برتر وجود خود را نشناسد، نمی‌تواند از اسارت نفس اماره رهایی یابد. از این رو همواره به تفکر، همنشینی با نیکان و مراجعه به درون خویش برای تشخیص خوب از بد سفارش شده است.

== نفس در روایات ==
در احادیث معصومان (ع) دو دسته روایت دربارهٔ نفس دیده می‌شود: دسته‌ای نفس را گوهری گرانبها و شخصیت معنوی انسان معرفی می‌کنند و بر شناخت و پاسداری از آن تأکید می‌ورزند؛ دسته دیگر نفس را دشمن‌ترین دشمن انسان و بزرگ‌ترین مانع تکامل می‌شمارند. این دو نگاه متناقض نیستند، زیرا دستهٔ دوم اشاره به نفس اماره دارد — آن حالت از نفس که انسان را به بدی فرمان می‌دهد — نه به حقیقت ملکوتی و اصلی انسان.

=== تکریم نفس انسان و بیان اهمیت [[خودشناسی]] ===
[[پیامبر اکرم]] (ص) می‌فرماید: «مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ فَقَدْ عَرَفَ رَبَّهُ».<ref>بحار الأنوار، ج۲، ص۳۲</ref> این حدیث نشان می‌دهد که نفس چنان شرافت و جایگاهی دارد که شناخت آن، همسنگ شناخت خداوند است. [[امام علی]] (ع) دربارهٔ ارزش نفس می‌فرماید: «إِنَّ النَّفْسَ لَجَوْهَرَةٌ ثَمِينَةٌ مَنْ صَانَهَا رَفَعَهَا وَ مَنِ ابْتَذَلَهَا وَضَعَهَا»؛ نفس گوهری گرانبهاست؛ هرکس از آن پاسداری کند به کمال می‌رسد و هرکس آن را در امور پست به کار گیرد، سقوط می‌کند.<ref>غرر الحکم، ص۲۳۱-۲۳۲</ref> نیز می‌فرماید: «خَلَقَ الْإِنْسَانَ ذَا نَفْسٍ نَاطِقَةٍ إِنْ زَكَّاهَا بِالْعِلْمِ وَ الْعَمَلِ فَقَدْ شَابَهَتْ جَوَاهِرَ أَوَائِلَ»؛ خدا انسان را دارای نفس متفکری آفرید که اگر با علم و عمل [[تزکیه]] شود، همانند موجودات ملکوتی می‌گردد.<ref>همان، ص۲۳۱</ref>

در این دسته از روایات، «نفس» همان شخصیت و حقیقت اصلی انسان است که با اختیار و عمل خود می‌تواند به بالاترین درجات قرب الهی نائل شود.

=== نکوهش نفس اماره به عنوان دشمن انسان ===
دسته دوم روایات، نفس را مذمت کرده و از آن به عنوان بزرگ‌ترین دشمن انسان یاد می‌کنند. [[پیامبر اکرم]] (ص) می‌فرماید: «أَعْدَى عَدُوِّكَ نَفْسُكَ الَّتِي بَيْنَ جَنْبَيْكَ»؛ دشمن‌ترین دشمن تو، همان نفسی است که میان دو پهلویت قرار دارد.<ref>پاینده، نهج الفصاحة، ص۲۲۰</ref> [[امام علی]] (ع) نیز می‌فرماید: «نَفْسُكَ أَقْرَبُ أَعْدَائِكَ إِلَيْكَ»؛ نفس تو نزدیک‌ترین دشمن توست.<ref>آمدی، تصنیف غرر الحکم، ص۲۳۹</ref> و نیز می‌فرماید: «نفس اماره مانند فرد منافق، تملق انسان را می‌گوید و در قالب دوست جلوه می‌کند تا بر انسان مسلط شود و او را به مراحل ناشایست وارد کند.»<ref>دیلمی، إرشاد القلوب، ج۱، ص۹۸</ref> در روایت دیگر، [[امام علی]] (ع) مؤمن را چنین توصیف می‌کند: «مؤمن همواره در هر صبحگاه و شامگاه به نفس خود بدگمان است.»<ref>دیلمی، إرشاد القلوب، ج۱، ص۹۸</ref>

=== جهاد با نفس اماره ===
یکی از تعابیری که در روایات وجود دارد تعبیر «جهاد با نفس» است که منظور از آن جهاد با نفس اماره است. در حدیث معروفی، [[پیامبر اکرم]] (ص) گروهی را که از جهاد بازگشته بودند اینگونه خطاب قرار داد: «آفرین بر گروهی که جهاد اصغر را انجام دادند، ولی وظیفهٔ [[جهاد اکبر]] بر دوش آنها باقی است.» عرض کردند: ای رسول خدا، جهاد اکبر چیست؟ فرمود: «جهاد با نفس.»<ref>وسائل الشیعة، ج۱۱، ص۱۲۴</ref>

[[امام علی]] (ع) نیز می‌فرماید: «الْمُجَاهِدُ مَنْ جَاهَدَ نَفْسَهُ»؛ مجاهد واقعی کسی است که با هوس‌های سرکش نفس خود بجنگد.<ref>همان</ref> و [[پیامبر اکرم]] (ص) فرمود: «برترین جهاد، جهاد با نفسی است که میان دو پهلوی تو قرار دارد.»<ref>بحار الأنوار، ج۶۷، ص۶۵</ref>

اما جهاد با نفس مورد نظر روایات ترک لذت‌های دنیا و سرکوب تمایلات جسمانی نیست چرا که خداوند نعمت‌های دنیا را برای بهره‌مندی انسان آفریده است: «هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُمْ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا».<ref>آیه ۲۹ سوره بقره</ref> در آیهٔ دیگر می‌فرماید: «قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَ الطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ».<ref>آیه ۳۲ سوره اعراف</ref> بنابراین جهاد با نفس به معنای محرومیت از نعمت‌های حلال نیست. بلکه حقیقت جهاد، مهار کردن و تعدیل خواسته‌های نفسانی در چارچوب عقل و شرع است. [[پیامبر اکرم]] (ص) خود فرمود: «چه می‌شود گروهی از یاران مرا که ترک گوشت و بوی خوش و زن کرده‌اند! همانا من خودم هم گوشت می‌خورم و هم بوی خوش استعمال می‌کنم و هم از همسرم بهره می‌گیرم. هر کس از روش من اعراض کند، از من نیست.»<ref>محمدی ری‌شهری، حکمت نامه پیامبر اعظم، ج۵، ص۵۴۳</ref> و نیز توصیه فرمود: «برای دنیایت چنان کار کن که گویی تا ابد زنده خواهی ماند و برای آخرتت چنان کار کن که گویی همین فردا می‌میری.»<ref>همان، ص۵۴۵</ref>

اسلام نه آزادی افسارگسیختهٔ امیال را می‌پذیرد و نه سرکوب و تعطیل نیازهای طبیعی را. جهاد با نفس، همان راه میانه و اعتدالی است که انسان را از اسارت نفس اماره رهایی می‌بخشد و به مقام قرب الهی نائل می‌کند.

== پانویس ==
<references />

== منابع ==
* ابن سینا، حسین بن عبدالله، «النجاة من الغرق فی بحر الضلالات»، تصحیح محمدتقی دانشپژوه، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۶۴ش.
* ابن سینا، حسین بن عبدالله، «الشفاء - الهیات»، تصحیح حسن زاده آملی، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۳ش.
* ابن سینا، حسین بن عبدالله، «الشفاء - طبیعیات - نفس»، تصحیح حسن زاده آملی، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۳ش.
* ابن سینا، حسین بن عبدالله، «الشفاء - طبیعیات»، به تحقیق سعید زاید، قم، مرعشی نجفی، ۱۴۰۴ق.
*ابن سینا، حسین بن عبدالله. «الإشارات و التنبیهات»، به تصحیح مجتبی زارعی، قم: بوستان کتاب قم (مرکز النشر التابع لمکتب الإعلام الإسلامي).
*ابن سینا، حسین بن عبدالله. التعلیقات، به تصحیح حسین موسویان، تهران: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
* ابن منظور، محمد بن مکرم، «لسان العرب»، تحقیق و تصحیح میر دامادی، جمال الدین، بیروت، دار الفکر للطباعة و النشر و التوزيع - دار صادر، چاپ سوم، ۱۴۱۴ق.
* آمدی، عبدالواحد بن محمد، «تصنيف غرر الحكم و درر الكلم»، محقق / مصحح: درايتى، مصطفى، قم، دفتر تبليغات، چاپ اول، ۱۳۶۶ش.
* آمدی، عبدالواحد بن محمد، «غرر الحکم»، مصحح: رجایی، مهدی، قم، دار الکتاب الإسلامي، ۱۴۱۰ق.
* پاينده، ابو القاسم، «نهج الفصاحة»، تهران، نشر دنياى دانش، چاپ چهارم، ۱۳۸۲ش.
* حر عاملی، محمد بن حسن، «وسائل الشیعة»، قم، مؤسسة آل البیت علیهم السلام، ۱۴۰۹ق.
* خسروپناه، عبدالحسین، «بیست گفتار درباره فلسفه و فقه علوم اجتماعی»، قم: مؤسسه بوستان کتاب (مرکز چاپ و نشر دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم).
* خواجه نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، «تلخیص المحصل»، تصحیح عبدالله نورانی، تهران، مؤسسه مطالعات اسلامی، ۱۳۵۹ش.
* ديلمى، حسن بن محمد، «إرشاد القلوب إلى الصواب»، قم، نشر الشريف الرضي، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.
* راغب اصفهانى، حسين بن محمد، «مفردات ألفاظ القرآن»، تحقیق و تصحیح داوودى، صفوان عدنان، بیروت، دار القلم - الدار الشامية، ۱۴۱۲ق.
* طباطبایی، سید محمد حسین، «الميزان فی تفسیر القرآن»، قم، دفتر انتشارات اسلامى جامعه مدرسين حوزه علميه، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ق.
* طباطبایی، سید محمدحسین، «نهایة الحکمة»، تعلیق و تصحیح عباسعلی زارعی سبزواری، قم، مؤسسه نشر اسلامی، ۱۴۲۲ق.
*عاشوری، مهدی، و عبدالحسین خسروپناه، «انسان‌شناسی نوصدرایی و علوم انسانی»، تهران: آفتاب توسعه.
* فراهيدى، خليل بن أحمد، «العین»، قم، نشر هجرت، چاپ دوم، ۱۴۰۹ق.
* محمدی ری‌شهری، محمد، «حکمت نامه پیامبر اعظم»، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحديث، سازمان چاپ و نشر، ۱۳۸۷ش.
* مجلسی، محمدباقر، «بحار الأنوار»، بیروت، دار إحياء التراث العربي، ۱۴۰۳ق.
* مصطفوى، حسن، «التحقيق في كلمات القرآن الكريم»، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، چاپ اول، ۱۳۶۸ش.
* ملاصدرا، صدرالدین محمد بن ابراهیم شیرازی، «المبدأ و المعاد»، تصحیح سید جلال الدین آشتیانی، تهران، انجمن حکمت و فلسفه ایران، ۱۳۵۴ش.
* ملاصدرا، صدرالدین محمد بن ابراهیم شیرازی، «الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة»، تصحیح سید جلال الدین آشتیانی، مشهد، المرکز الجامعی للنشر، ۱۳۶۰ش.
* ملاصدرا، صدرالدین محمد بن ابراهیم شیرازی، «الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة» (۹ جلد)، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
* نراقی، مهدی بن ابی ذر، «جامع السعادات»، مصحح: کلانتر، محمد؛ مقدمه‌نویس: مظفر، محمد رضا، بیروت، مؤسسة * طباطبایی، محمدحسین طباطبایی

[[رده:واژگان قرآنی]]
[[رده:کلیات اخلاق]]
[[رده:انسان]]
[[رده:فلسفه]]

اسیر بن عروة

2026-07-16T10:19:18Z

Zamani:

'''«أُسَیر (أسَید) بن عروه انصارى»''' از افراد صاحب نفوذ در تیره بنى‌ابیرق و از مسلمانان متهم به [[نفاق]] بود.<ref>الاستیعاب، ج‌۱، ص‌۱۹۰.</ref> او در [[جنگ احد]] و [[غزوات پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله|غزوات]] بعد شرکت داشت و در زمان [[عمر بن خطاب|عمر]]، در فتح نهاوند کشته شد. أُسَیر و همدستانش در یک ماجراى سرقت، با گواهى [[دروغ]]، فرد بیگناهی را متهم کرده بودند؛ که آیاتی از [[قرآن]] در نکوهش آنان نازل شد.

==أسیر بن عروه در شأن نزول==
برخى مفسّران، [[شأن نزول]] آیات ۱۰۵ تا ۱۱۳ [[سوره نساء]] را در‌ رابطه با گواهى [[دروغ]] أسیر بن عروه و همدستانش دانسته‌اند که با‌ این عمل، قصد گمراه کردن و فریب دادن [[پیامبر اسلام|پیامبر]] صلى الله علیه وآله را داشتند<ref>جامع‌البیان، مج ۴، ج‌۵، ص‌۳۶۰ـ۳۶۲.</ref>: «{{متن قرآن|{{آیه|4|113}}}}<ref>[[آیه 113 سوره نساء|سوره نساء، آیه ۱۱۳.]]</ref>؛ و اگر لطف و رحمت الهى در حق تو نبود، گروهى از ایشان کوشیده بودند که تو را گمراه سازند، و [در واقع] کسى جز خود را گمراه نکنند».

اینان در ماجراى سرقت سه نفر از تیره بنى ابیرق از شخصى به نام رفاعة بن زید، به دروغ، به پاکى افراد خویش گواهى دادند و چون قتادة بن نعمان، برادرزاده رفاعه، نزد پیامبر صلى الله علیه و آله شکایت برد و از حضرت خواست تا آنان را به بازگرداندن سلاح مسروقه وادارد، از طرف اسَیر و دیگران به دروغگویى متهم شد و مورد سرزنش پیامبر صلى الله علیه وآله قرار گرفت. خداوند با نزول آیه «{{متن قرآن|{{آیه|4|105}}}}<ref>[[آیه 105 سوره نساء|همان، آیه ۱۰۵.]]</ref>؛ ما کتاب آسمانى را به راستى و درستى بر تو فرود آوردیم تا [بر مبناى آن و] به مدد آنچه خداوند به تو نمایانده است، بین مردم داورى کنى و مدافع خیانت پیشگان مباش». بدین ترتیب، اسیر از طرف خداوند، به خیانت‌پیشگى وصف شد، نادرستى گزارش بنى ابیرق را که توسط اسیر ارائه شده بود نشان داد.

«[[شیخ طوسی]]» گوید: این آیه درباره بنى ابیرق نازل شد؛ از طائفه مزبور سه برادر بودند، به نام بشر و بشیر و مبشّر... اینان از راه نقب زدن به خانه عموى قتادة بن النعمان وارد شده و طعام و شمشیر و زره او را به دزدى بردند. عموى قتادة شکایت نزد برادرزاده خود قتادة که از اصحاب [[غزوه بدر|بدر]] بود، برد. قتادة نزد پیامبر آمد و قضیه دزدى آن سه نفر را براى وى نقل نمود و در خانه آن سه برادر مردى به نام لبید بن سهل که شخص فقیر و در عین حال شجاع و باایمان بود وجود داشت. بنو ابیرق دزدى مزبور را به لبید نسبت دادند، خبر به لبید رسید. شمشیر خود را برداشت و به سوى آن‌ها حمله برد و گفت: اى پسران ابیرق آیا مرا به سرقت متهم مى کنید؟ در صورتى که خودتان به این اتهام سزاوارترید و شما مردمى هستید که از روى نفاق [[رسول خدا]] صلى الله علیه وآله را هجو مى کنید و هجو خود را به [[قریش]] نسبت می‌دهید.

لبید با این کیفیت از خود دفاع می‌نمود و در عین حال بنو ابیرق دریافتند که قتادة نزد رسول خدا صلى الله علیه وآله رفته است. لذا به طرف مردى از طائفه او به نام [[اسیر بن عروة]] که مردى خطیب و سخنران بود، رفتند و قضیه را به او اطلاع دادند. اسیر با جماعتى نزد پیامبر رفتند و گفتند: یا رسول الله قتادة بن النعمان عده اى از طائفه ما را که داراى حسب و نسب مى باشیم، به دزدى متهم نموده در صورتى که چنین دزدى را مرتکب نشده اند.

در این میان قتادة نزد پیامبر آمد، رسول خدا صلی الله علیه وآله به او فرمود: آیا به کسانى که داراى حسب و نسب مى باشند، [[تهمت]] دزدى زده اى؟ و با قتادة عتاب و خطاب نمود، قتادة غمگین شد و به طرف عموى خود برگشت و گفت: اى کاش مرده بودم و پیامبر با این کیفیت با من تکلم نمی‌کرد، چیزى به من فرمود که مایل به شنیدن آن نبودم. عموى قتادة گفت: خدا با ما یارى خواهد کرد سپس آیه {{متن قرآن|«{{آیه|4|112}}»}}<ref>[[آیه 112 سوره نساء|همان، آیه ۱۱۲.]]</ref>، نازل گردید در حالتى که پسران ابیرق دزدى را به لبید نسبت داده و به وى تهمت زده بودند و نیز آیه ۱۱۳ هم در همین موضوع نازل گشت.

خبر نزول این آیات به بنوابیرق رسید، دانستند که با نزول این آیات، تهمت زدن خودشان آشکار گردیده. لذا از [[مدینه]] به طرف [[مکه]] رفتند و به مشرکین [[مکه]] ملحق گشته و [[ارتداد|مرتد]] شدند و در مکه با قریش بودند تا این که مکه بدست مسلمین فتح شد. پس از [[فتح مکه|فتح مکه]] بسوى [[شام]] گریختند، سپس درباره آنان آیه {{متن قرآن|«{{آیه|4|115}}»}}<ref>[[آیه 115 سوره نساء|همان، آیه ۱۱۵.]]</ref> نازل شد.<ref>نمونه بینات در شأن نزول آیات از نظر شیخ طوسی و سایر مفسرین، محمدباقر محقق،‌ ص ۲۴۲.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع==
*دائرةالمعارف قرآن کریم، ج ۳، ص ۳۳۰.
*فرهنگ قرآن، ج۳.
*نمونه بینات در شأن نزول آیات از نظر شیخ طوسی و سایر مفسرین، محمدباقر محقق.

[[رده:شخصیت‌های شان نزول آیات قرآن]]

حضرت مریم علیهاالسلام

2026-07-01T12:22:26Z

Zamani:

'''حضرت مریم (علیهاالسلام)''' مادر [[حضرت عیسی علیه السلام|حضرت عیسی]] (علیه السلام) است که به [[معجزه]] الهی و بدون شوهر او را باردار شد. «مریم» تنها زنی است که نامش در [[قرآن|قرآن کریم]] آمده و او بانویی مطهّره، صدّیقه و برگزیده معرفی شده است. کفالت و سرپرستی مریم در دوران کودکی او، به عهده [[حضرت زکریا علیه السلام|حضرت زکریا]] (علیه السلام) بود.

==نسب حضرت مریم==

مریم فرزند عمران بن ماثان بن سلیمان بن داود بن إیشا بن یهودا بن یعقوب بن إسحاق بن إبراهیم الخلیل می باشد. عمران پدر مریم غیر از عمران پدر [[حضرت موسی]] علیه السلام می باشد چون نسب عمران پدر موسی، عمران بن یصهر بن فاهث بن لاوى بن یعقوب بن إسحاق بن [[حضرت ابراهیم علیه السلام|إبراهیم]] علیه السلام می باشد.<ref> الکوکب الأنور على عقد الجوهر فی مولد النبی الأزهرا صلی الله علیه و آله (جعفر بن حسن برزنجى )، ص: ۴۶۶.</ref>

[[حضرت زکریا علیه السلام|حضرت زکریا]] (علیه السلام) شوهر خاله حضرت مریم بود و در دوران کودکی اش، کفالت و سرپرستی او را به عهده گرفت.

==حضرت مریم در قرآن==

در [[قرآن کریم]] جز حضرت مریم نام هیچ زنى برده نشده<ref> ترجمه المیزان (سید محمدباقر موسوى همدانى)، ج۱۹، ص۵۷۸.</ref> و نام او سى و چهار بار در کلام الله مجید ذکر شده است؛<ref>قاموس قرآن (سید على اکبر قرشى)، ج۶، ص۲۵۲.</ref> که البته در غالب موارد به هنگام نام بردن [[حضرت عیسی علیه السلام|عیسی]] علیه السلام با نام «عیسی بن مریم» می باشد. از جمله مواردی که نام مریم به تنهایی برده شده آیات زیر است:

*«{{متن قرآن|{{آیه|3|43}}}}<ref>[[آیه 43 سوره آل عمران|سوره آل عمران، آیه ۴۳.]]</ref>؛ ای مریم! (به شکرانه این نعمت) برای پروردگار خود، خضوع کن و سجده بجا آور! و با رکوع‌کنندگان، رکوع کن».

*«{{متن قرآن|{{آیه|19|16}}}}<ref>[[آیه 16 سوره مریم|سوره مریم، آیه ۱۶.]]</ref>؛ و در این کتاب (آسمانی) مریم را یاد کن، آن هنگام که از خانواده‌اش جدا شد و در ناحیه شرقی ([[بیت المقدس]]) قرار گرفت».

*«{{متن قرآن|{{آیه|3|42}}}}<ref name=":1">[[آیه 42 سوره آل عمران|سوره آل عمران، آیه ۴۲.]]</ref>؛ و (به یاد آورید) هنگامی را که فرشتگان گفتند: «ای مریم! خدا تو را برگزیده و پاک ساخته؛ و بر تمام زنان جهان، برتری داده است».

*«{{متن قرآن|{{آیه|3|45}}}}<ref name=":۰">[[آیه 45 سوره آل عمران|همان، آیه ۴۵.]]</ref>؛ هنگامی که فرشتگان مریم را گفتند که خدا تو را به کلمه خود بشارت مى‌‌دهد که نامش مسیح عیسى پسر مریم است، که در دنیا و آخرت آبرومند و از مقرّبان (درگاه خدا) است».

برخی از فضائل و ویژگی های حضرت مریم علیهاالسلام که در قرآن کریم ذکر شده عبارت است از:

*در [[سوره تحریم]] آیه ۱۲: «{{متن قرآن|... الَّتِي أَحْصَنَتْ فَرْجَهَا فَنَفَخْنَا فِيهِ مِنْ رُوحِنَا ...»}}، مریم را به خاطر عفتش مى ستاید، و شاید این به خاطر رفتار ناپسندى باشد که [[یهود|یهودیان]] نسبت به آن جناب روا داشته و تهمتى باشد که ایشان به وى زدند.<ref>ترجمه المیزان (سید محمدباقر موسوى همدانى)، ج۱۹، ص۵۷۹.</ref>
*یکی از اوصاف حضرت مریم سخن گفتن با [[فرشتگان]] است. خداوند در [[سوره آل عمران]] می فرماید: «{{متن قرآن|{{آیه|3|45}}}}<ref name=":۰" />؛ (به یاد بیاورید) هنگامى را که فرشتگان گفتند: اى مریم! خداوند تو را به کلمه اى (وجود با عظمتى) از طرف خودش بشارت مى دهد که نامش «مسیح عیسى بن مریم» است، در حالى که در این جهان و جهان دیگر صاحب شخصیت خواهد بود و از مقربان است».

*وصف دیگر او خوردن روزی بهشتی می باشد. «{{متن قرآن|{{آیه|3|37}}}}<ref name=":2">[[آیه 37 سوره آل عمران|سوره آل عمران، آیه ۳۷.]]</ref>؛ پس پرودگارش او را به صورت نیکویى پذیرفت، و به طرز نیکویى نشو و نما داد، و زکریا را کفیلِ رشد و تربیت معنوى او قرار داد. هر زمان که [[حضرت زکریا]] در [[محراب]] عبادت بر او وارد مى شد، رزق ویژه اى نزدش مى یافت. روزى در کمال شگفتى گفت: اى مریم! این رزق ویژه براى تو از کجاست؟! گفت: از سوى خداست، یقیناً خدا هر کس را بخواهد، رزق بى حساب مى دهد».

*برگزیده شدن حضرت مریم از سوی خداوند: «{{متن قرآن|{{آیه|3|42}}}}<ref name=":1" />؛ و یاد کنید هنگامى که فرشتگان گفتند: اى مریم! قطعاً خدا تو را برگزیده و از همه آلودگى هاى ظاهرى و باطنى پاک ساخته، و بر زنان جهانیان برترى داده است».

*از اوصاف دیگر او راست گویی می باشد: «{{متن قرآن|{{آیه|5|75}}}}<ref>[[آیه 75 سوره مائده|سوره مائده، آیه ۷۵.]]</ref>؛ مسیح فرزند مریم فقط فرستاده (خدا) بود. پیش از وى نیز فرستادگان دیگرى بودند مادرش نیز زن بسیار راستگویى بود، هر دو غذا مى خوردند (با این حال چگونه دعوى الوهیت مسیح و [[عبادت]] مادرش مریم مى کنید؟) بنگر چگونه نشانه ها را براى آن ها آشکار مى سازیم، سپس بنگر چگونه آن ها از [[حق]] بازداشته مى شوند؟».

*وصف دیگر در مورد حضرت مریم پاکدامنی او می باشد: «{{متن قرآن|{{آیه|66|12}}}}<ref>[[آیه 12 سوره تحریم|سوره تحریم، آیه ۱۲.]]</ref>؛ و داستان مریم دختر عمران است که بانویى پاک بود، و ما در او از [[روح]] خود دمیدیم و او کلمات پروردگار خود و کتب او را تصدیق کرد و از خاشعان بود».

==ولادت حضرت مریم ==
جریان [[تقویم: ولادت حضرت مریم علیها السلام|ولادت حضرت مریم]] علیها السلام در [[سوره آل عمران]] چنین آمده است: «{{متن قرآن|{{آیه|3|35}}}}<ref name=":3">[[آیه 35 سوره آل عمران|سوره آل عمران، آیه ۳۵.]]</ref>؛ یاد کن زمانى را که زن عمران گفت: پروردگارا! بدرستى که من نذر کردم براى تو که این طفلى که در شکم دارم مُحرّر (خادم بیت المقدس) باشد پس از من قبول فرما محققا تو سمیعى و عالمى به آنچه نذر کردم و قرارداد نمودم».

محرّر به معنى حُر یعنى آزاد، اشاره به این که هیچ شغلى نداشته باشد و ممحّض بر [[عبادت]] باشد در مسجد که [[بیت المقدس|بیت المقدس]] است و تنظیفات مسجد بر عهده او باشد.<ref> أطیب البیان فی تفسیر القرآن (سید عبدالحسین طیب)، ج۳، ص۱۷۸.</ref>

به نظر [[علامه طباطبایى|علامه طباطبائی]] نامگذاری مریم نیز خود به خاطر [[نذر]] مادر او بوده است: «کلمه "مریم" در لغت آن شهر، به طورى که گفته اند به معناى زن عابد است، و نیز زن خدمتکار است، از همین جا معلوم مى شود که چرا این مادر دختر خود را بلافاصله بعد از وضع حمل مریم نامید، و چرا خداى تعالى این عمل او را حکایت کرد، خواست تا بعد از نومیدى از زاییدن پسرى که محرر براى عبادت و خدمت باشد بلا درنگ همین دختر را براى این کار محرر کند، پس این که گفت: "سمّیتُها مریم"، به منزله این است که گفته باشد: "من این دختر را براى تو محرر زاییدم" دلیل بر این که جمله نامبرده به منزله صیغه نذر است، این است که خداى سبحان دنبالش این نذر را قبول نموده و مى فرماید: {{متن قرآن|«فَتَقَبَّلَهَا رَبُّهَا بِقَبُولٍ حَسَنٍ وَأَنْبَتَهَا نَبَاتًا حَسَنًا ...»}}<ref name=":2" />. و این که بعد از گفتن آن سخن اضافه کرد که '''"من او و ذریه او را از شر [[شیطان]] رانده شده، به خدا پناه مى دهم"''' براى این بود که او و ذریه اش موفق به عبادت و خدمت کنیسه بشوند تا اسم مریم مطابق با مسمى باشد.»<ref>ترجمه المیزان، سید محمد باقر موسوى همدانى، ج۳، ص۲۷۰.</ref>

در [[تفسیر قمی (کتاب)|تفسیر قمى]]<ref>علی بن ابراهیم، تفسیر قمى، ج ۱ ص ۱۰۱.</ref> در ذیل آیه: {{متن قرآن|«إِذْ قَالَتِ امْرَأَتُ عِمْرَانَ ...»}}<ref name=":3" />، از [[امام صادق]] علیه السلام روایت آمده که فرمود: «{{متن حدیث|خداى تعالى به عمران [[وحى]] کرد که من فرزندى به تو خواهم بخشید، پسرى تام الخلقة و پر برکت که افراد کور مادرزاد و مبتلا به مرض برص را شفا مى دهد و به اذن خدا مردگان را زنده مى کند و من او را رسولى براى [[بنى اسرائیل]] قرار مى دهم. عمران این جریان را با همسرش حنّه در میان گذاشت و حنه همان مادر مریم است، همین که مریم را حامله شد پیش خود خیال کرد که حملش پسر است و وقتى آن را دختر زایید عرضه داشت: "پروردگارا من او را دختر آوردم و معلوم است که پسر چون دختر نیست و دختر نمى تواند پیغمبر شود". خداى تعالى در پاسخش مى فرماید: "خدا بهتر مى داند که حنه چه زاییده"، و بعد از آن که [[حضرت عیسی]] علیه السلام را به مریم داد، معلوم شد آن پسرى که مژده اش را به عمران داده بودند عیسى بوده است.}}»<ref> ترجمه المیزان (سید محمد باقر موسوى همدانى)، ج۳، ص۲۸۶.</ref>

از [[امام باقر]] علیه السلام روایت شده است که: «{{متن حدیث|چون مادر مریم او را زائید در خرقه اى او را پیچید و آورد در بیت المقدس و شرح نذر خود را بر آن ها بیان کرد آن ها هر کدام طالب شدند که تکفل او را بنمایند چون پدر مریم که عمران باشد مقام ریاستى بر آن ها داشت. [[حضرت زکریا]] فرمود: من سزاوارترم بتکفل او زیرا خاله اش در منزل من است. راضى نشدند، بنا بر قرعه شد و قرعه بنام زکریا درآمد}}»<ref> أطیب البیان فی تفسیر القرآن (سید عبدالحسین طیب)، ج۳، ص۱۸۲.</ref>
==ولادت حضرت عیسی ==
بعد از آن که مریم به حد بلوغ رسید و در حجاب (محراب) قرار گرفت، خداى تعالى [[روح]] را (که یکى از [[فرشتگان]] بزرگ خدا است) نزد او فرستاد و روح به شکل بشرى تمام عیار در برابر مریم مجسم شد و به او گفت: که فرستاده اى است از نزد معبودش، و پروردگارش وى را فرستاده تا به اذن او پسرى به وى بدهد، پسرى بدون پدر و او را بشارت داد به این که بزودى از پسرش [[معجزات]] عجیبى ظهور مى کند و نیز خبر داد که خداى تعالى بزودى او را به [[روح القدس]] تایید نموده، کتاب و [[حکمت]] و [[تورات]] و [[انجیل]] مى آموزد و به عنوان رسولى به سوى [[ بنى اسرائیل]] گسیلش مى دارد. رسولى داراى آیات بینات و نیز به مریم از شأن پسرش و سرگذشت او خبر داد، آنگاه در مریم بدمید و او را حامله کرد، آن طور که یک نفر زن به فرزند خود حامله مى شود. این مطالب از آیات "[[سوره آل عمران]]، آیه ۳۵-۴۴" استفاده مى شود.

آنگاه مریم به مکانى دور منتقل شد و در آن جا درد زائیدنش گرفت و درد زائیدن او را به طرف تنه نخله اى کشانید و با خود مى گفت: اى کاش قبل از این مرده و از خاطره ها فراموش شده بودم، من همه چیز را و همه چیز مرا از یاد مى برد، در این هنگام از طرف پائین وى ندایش داد: غم مخور که پروردگارت پائین پایت نهر آبى قرار داده، تنه درخت را تکان بده تا پى در پى خرماى نورس از بالا بریزد، از آن خرما بخور و از آن آب بنوش و از فرزندى چون من خرسند باش، اگر از آدمیان کسى را دیدى که حتما خواهى دید، بگو من براى رحمان [[روزه]] گرفته ام و به همین جهت امروز با هیچ انسان سخن نمى گویم، مریم چون این را شنید از آن جا که فرزند خود را زائیده بود به طرف مردم آمد در حالى که فرزندش را در آغوش داشت. ([[سوره مریم]]، آیه ۲۰-۲۷)

مردم وقتى مریم را به این حال دیدند، شروع کردند از هر سو به وى طعنه زدن و سرزنش نمودن، چون دیدند دخترى بدون شوهر بچه دار شده است، گفتند: اى مریم چه عمل شگفت آورى کردى!، اى خواهر هارون نه پدرت بد مردى بود و نه مادرت زناکار، مریم اشاره کرد به کودکش که با او سخن بگوئید، مردم گفتند: ما چگونه با کسى سخن گوئیم که کودکى در گهواره است، در این جا عیسى به سخن درآمد و گفت: من بنده خدا هستم، خداى تعالى به من کتاب داد و مرا پیامبرى از پیامبران کرد و هر جا که باشم با برکتم کرد و مرا به [[نماز]] و [[زکات]] سفارش کرد مادام که زنده باشم، بر [[احسان]] به مادرم سفارش فرمود و مرا نه جبار کرد و نه شقى، و سلام بر من روزى که به دنیا آمدم و روزى که مى میرم و روزى که زنده برمى خیزم. ([[سوره مریم]]، آیه ۲۷-۳۴)

==حضرت مریم در روایات==

*در تفسیر [[مجمع البیان (کتاب)|مجمع البیان]] از [[امام باقر]] علیه السلام روایت نموده: '''"[[جبرئیل]] علیه السلام باذن پروردگار بر جیب لباس مریم دمید و فرزند در رحم او بی درنگ برشد و کمال رسید همچنان که جنین در درون مادر ظرف نه ماه بحد رشد می رسد، پس از آن مریم صدیقه در خود احساس حمل نمود. آن گاه خاله او همسر زکریاى پیامبر بر حالت مریم آگاه گشت بر او اعتراض کرد مریم از نظر حیاء و خجلت از خاله خود از آن مکان خارج شد و نیز از [[امام صادق]] علیه السلام روایت شد که مدت حمل او نه ساعت بطول انجامید".'''<ref> انوار درخشان (سید محمد حسین حسینى همدانى)، ج۱۰، ص۳۸۰.</ref>

*امام صادق علیه السلام فرمود: '''"حضرت مریم علیهاالسلام سرور زنان زمان خود بوده است، و [[حضرت فاطمه]] علیهاالسلام سرور تمام زنان بهشتى، از اولین و آخرین آنها مى باشد".'''<ref>زندگانى حضرت زهرا علیهاالسلام (روحانى)، ص۱۹۸.</ref>

*عبدالاعلى مولى آل سام گوید: شنیدم از امام صادق علیه السلام که می فرمود: '''"روز [[قیامت]] که مى شود زن زیبائى را که به خاطر زیبائیش به فتنه (و گناه) افتاده بیاورند، آن زن گوید: پروردگارا تو مرا زیبا آفریدى و به همین خاطر من گرفتار فتنه شدم، مریم علیهاالسلام را برابرش آرند و بدو گویند: آیا تو زیبائى یا این؟ ما او را زیبا آفریدیم و دچار فتنه نگشت".'''<ref> روضه کافى/ترجمه رسولى محلاتى، ج۲، ص۳۲.</ref>
*در تفسیر [[مجمع البیان]] از ابى موسى از [[پیامبر اسلام|رسول خدا]] صلى الله علیه و آله روایت نموده: می فرمود: '''"بسیارى از رجال به مقام کمال [[ایمان]] نائل آمده اند و از بانوان کسى به مقام کامل نرسیده جز چهار بانو: [[آسیه]] دختر مزاحم زوجه [[فرعون]]. مریم دختر عمران. [[خدیجه کبری|خدیجه]] دختر خویلد. [[حضرت فاطمه]] دختر محمد صلى الله علیه و آله".'''<ref> انوار درخشان (سید محمد حسین حسینى همدانى)، ج ۱۶، ص: ۴۷۵.</ref>

==پانویس==
<references />
==منابع==
*ترجمه المیزان، سید محمد باقر موسوى همدانى؛ قم: دفتر انتشارات اسلامى حوزه علمیه قم، چاپ پنجم، ۱۳۷۴ ش.
*الکوکب الأنور على عقد الجوهر فی مولد النبی الأزهرا صلی الله علیه و آله، جعفر بن حسن برزنجى؛ مرکز بن عطار للتراث.
*قاموس قرآن، سید على اکبر قرشى؛ تهران: اسلامیه، چاپ پنجم، ۱۳۶۷ ش.
*أطیب البیان فی تفسیر القرآن، سید عبدالحسین طیب؛ تهران: انتشارات اسلام، چاپ دوم، ۱۳۷۸ ش.
*أنوار العرفان فی تفسیر القرآن، داورپناه ابوالفضل، تهران: انتشارات صدر، چاپ اول، ۱۳۷۵ ش.
*انوار درخشان، سید محمدحسین حسینى همدانى؛ تهران، کتابفروشى لطفى، چاپ اول، ۱۴۰۴ ق.
*زندگانى حضرت زهرا علیهاالسلام، محمد روحانى على آبادى؛ تهران: انتشارات مهام، چاپ اول، ۱۳۷۹ ش.
*روضه کافى، ترجمه رسولى محلاتى، سید هاشم رسولى محلاتى؛ تهران: انتشارات علمیه اسلامیه، چاپ اول.

== مطالب مرتبط ==

* [[تقویم: ولادت حضرت مریم علیها السلام|ولادت حضرت مریم (عليهاالسلام)]]
* [[حضرت عیسی علیه السلام|حضرت عیسی (علیه السلام)]]
* [[حضرت زکریا علیه السلام|حضرت زکریا (علیه السلام)]]

[[رده:شخصیت های ستوده شده در قرآن]]
[[رده:زنان مطرح شده در قرآن]]

حضرت مریم علیهاالسلام

2026-07-01T12:20:17Z

Zamani:

'''حضرت مریم (علیهاالسلام)''' مادر [[حضرت عیسی علیه السلام|حضرت عیسی]] (علیه السلام) است که به [[معجزه]] الهی و بدون شوهر او را باردار شد. «مریم» تنها زنی است که نامش در [[قرآن|قرآن کریم]] آمده و او بانویی مطهّره، صدّیقه و برگزیده معرفی شده است. کفالت و سرپرستی مریم در دوران کودکی او، به عهده [[حضرت زکریا علیه السلام|حضرت زکریا]] (علیه السلام) بود.

==نسب حضرت مریم==

مریم فرزند عمران بن ماثان بن سلیمان بن داود بن إیشا بن یهودا بن یعقوب بن إسحاق بن إبراهیم الخلیل می باشد. عمران پدر مریم غیر از عمران پدر [[حضرت موسی]] علیه السلام می باشد چون نسب عمران پدر موسی، عمران بن یصهر بن فاهث بن لاوى بن یعقوب بن إسحاق بن [[حضرت ابراهیم علیه السلام|إبراهیم]] علیه السلام می باشد.<ref> الکوکب الأنور على عقد الجوهر فی مولد النبی الأزهرا صلی الله علیه و آله (جعفر بن حسن برزنجى )، ص: ۴۶۶.</ref>

[[حضرت زکریا علیه السلام|حضرت زکریا]] (علیه السلام) شوهر خاله حضرت مریم بود و در دوران کودکی اش، کفالت و سرپرستی او را به عهده گرفت.

==حضرت مریم در قرآن==

در [[قرآن کریم]] جز حضرت مریم نام هیچ زنى برده نشده<ref> ترجمه المیزان (سید محمدباقر موسوى همدانى)، ج۱۹، ص۵۷۸.</ref> و نام او سى و چهار بار در کلام الله مجید ذکر شده است؛<ref>قاموس قرآن (سید على اکبر قرشى)، ج۶، ص۲۵۲.</ref> که البته در غالب موارد به هنگام نام بردن [[حضرت عیسی علیه السلام|عیسی]] علیه السلام با نام «عیسی بن مریم» می باشد. از جمله مواردی که نام مریم به تنهایی برده شده آیات زیر است:

*«{{متن قرآن|{{آیه|3|43}}}}<ref>[[آیه 43 سوره آل عمران|سوره آل عمران، آیه ۴۳.]]</ref>؛ ای مریم! (به شکرانه این نعمت) برای پروردگار خود، خضوع کن و سجده بجا آور! و با رکوع‌کنندگان، رکوع کن».

*«{{متن قرآن|{{آیه|19|16}}}}<ref>[[آیه 16 سوره مریم|سوره مریم، آیه ۱۶.]]</ref>؛ و در این کتاب (آسمانی) مریم را یاد کن، آن هنگام که از خانواده‌اش جدا شد و در ناحیه شرقی ([[بیت المقدس]]) قرار گرفت».

*«{{متن قرآن|{{آیه|3|42}}}}<ref name=":1">[[آیه 42 سوره آل عمران|سوره آل عمران، آیه ۴۲.]]</ref>؛ و (به یاد آورید) هنگامی را که فرشتگان گفتند: «ای مریم! خدا تو را برگزیده و پاک ساخته؛ و بر تمام زنان جهان، برتری داده است».

*«{{متن قرآن|{{آیه|3|45}}}}<ref name=":۰">[[آیه 45 سوره آل عمران|همان، آیه ۴۵.]]</ref>؛ هنگامی که فرشتگان مریم را گفتند که خدا تو را به کلمه خود بشارت مى‌‌دهد که نامش مسیح عیسى پسر مریم است، که در دنیا و آخرت آبرومند و از مقرّبان (درگاه خدا) است».

برخی از فضائل و ویژگی های حضرت مریم علیهاالسلام که در قرآن کریم ذکر شده عبارت است از:

*در [[سوره تحریم]] آیه ۱۲: «{{متن قرآن|... الَّتِي أَحْصَنَتْ فَرْجَهَا فَنَفَخْنَا فِيهِ مِنْ رُوحِنَا ...»}}، مریم را به خاطر عفتش مى ستاید، و شاید این به خاطر رفتار ناپسندى باشد که [[یهود|یهودیان]] نسبت به آن جناب روا داشته و تهمتى باشد که ایشان به وى زدند.<ref>ترجمه المیزان (سید محمدباقر موسوى همدانى)، ج۱۹، ص۵۷۹.</ref>
*یکی از اوصاف حضرت مریم سخن گفتن با [[فرشتگان]] است. خداوند در [[سوره آل عمران]] می فرماید: «{{متن قرآن|{{آیه|3|45}}}}<ref name=":۰" />؛ (به یاد بیاورید) هنگامى را که فرشتگان گفتند: اى مریم! خداوند تو را به کلمه اى (وجود با عظمتى) از طرف خودش بشارت مى دهد که نامش «مسیح عیسى بن مریم» است، در حالى که در این جهان و جهان دیگر صاحب شخصیت خواهد بود و از مقربان است».

*وصف دیگر او خوردن روزی بهشتی می باشد. «{{متن قرآن|{{آیه|3|37}}}}<ref name=":2">[[آیه 37 سوره آل عمران|سوره آل عمران، آیه ۳۷.]]</ref>؛ پس پرودگارش او را به صورت نیکویى پذیرفت، و به طرز نیکویى نشو و نما داد، و زکریا را کفیلِ رشد و تربیت معنوى او قرار داد. هر زمان که [[حضرت زکریا]] در [[محراب]] عبادت بر او وارد مى شد، رزق ویژه اى نزدش مى یافت. روزى در کمال شگفتى گفت: اى مریم! این رزق ویژه براى تو از کجاست؟! گفت: از سوى خداست، یقیناً خدا هر کس را بخواهد، رزق بى حساب مى دهد».

*برگزیده شدن حضرت مریم از سوی خداوند: «{{متن قرآن|{{آیه|3|42}}}}<ref name=":1" />؛ و یاد کنید هنگامى که فرشتگان گفتند: اى مریم! قطعاً خدا تو را برگزیده و از همه آلودگى هاى ظاهرى و باطنى پاک ساخته، و بر زنان جهانیان برترى داده است».

*از اوصاف دیگر او راست گویی می باشد: «{{متن قرآن|{{آیه|5|75}}}}<ref>[[آیه 75 سوره مائده|سوره مائده، آیه ۷۵.]]</ref>؛ مسیح فرزند مریم فقط فرستاده (خدا) بود. پیش از وى نیز فرستادگان دیگرى بودند مادرش نیز زن بسیار راستگویى بود، هر دو غذا مى خوردند (با این حال چگونه دعوى الوهیت مسیح و [[عبادت]] مادرش مریم مى کنید؟) بنگر چگونه نشانه ها را براى آن ها آشکار مى سازیم، سپس بنگر چگونه آن ها از [[حق]] بازداشته مى شوند؟».

*وصف دیگر در مورد حضرت مریم پاکدامنی او می باشد: «{{متن قرآن|{{آیه|66|12}}}}<ref>[[آیه 12 سوره تحریم|سوره تحریم، آیه ۱۲.]]</ref>؛ و داستان مریم دختر عمران است که بانویى پاک بود، و ما در او از [[روح]] خود دمیدیم و او کلمات پروردگار خود و کتب او را تصدیق کرد و از خاشعان بود».

==ولادت حضرت مریم ==
جریان [[تقویم: ولادت حضرت مریم علیها السلام|ولادت حضرت مریم]] علیها السلام در [[سوره آل عمران]] چنین آمده است: «{{متن قرآن|{{آیه|3|35}}}}<ref name=":3">[[آیه 35 سوره آل عمران|سوره آل عمران، آیه ۳۵.]]</ref>؛ یاد کن زمانى را که زن عمران گفت: پروردگارا! بدرستى که من نذر کردم براى تو که این طفلى که در شکم دارم مُحرّر (خادم بیت المقدس) باشد پس از من قبول فرما محققا تو سمیعى و عالمى به آنچه نذر کردم و قرارداد نمودم».

محرّر به معنى حُر یعنى آزاد، اشاره به این که هیچ شغلى نداشته باشد و ممحّض بر [[عبادت]] باشد در مسجد که [[بیت المقدس|بیت المقدس]] است و تنظیفات مسجد بر عهده او باشد.<ref> أطیب البیان فی تفسیر القرآن (سید عبدالحسین طیب)، ج۳، ص۱۷۸.</ref>

به نظر [[علامه طباطبایى|علامه طباطبائی]] نامگذاری مریم نیز خود به خاطر [[نذر]] مادر او بوده است: «کلمه "مریم" در لغت آن شهر، به طورى که گفته اند به معناى زن عابد است، و نیز زن خدمتکار است، از همین جا معلوم مى شود که چرا این مادر دختر خود را بلافاصله بعد از وضع حمل مریم نامید، و چرا خداى تعالى این عمل او را حکایت کرد، خواست تا بعد از نومیدى از زاییدن پسرى که محرر براى عبادت و خدمت باشد بلا درنگ همین دختر را براى این کار محرر کند، پس این که گفت: "سمّیتُها مریم"، به منزله این است که گفته باشد: "من این دختر را براى تو محرر زاییدم" دلیل بر این که جمله نامبرده به منزله صیغه نذر است، این است که خداى سبحان دنبالش این نذر را قبول نموده و مى فرماید: {{متن قرآن|«فَتَقَبَّلَهَا رَبُّهَا بِقَبُولٍ حَسَنٍ وَأَنْبَتَهَا نَبَاتًا حَسَنًا ...»}}<ref name=":2" />. و این که بعد از گفتن آن سخن اضافه کرد که '''"من او و ذریه او را از شر [[شیطان]] رانده شده، به خدا پناه مى دهم"''' براى این بود که او و ذریه اش موفق به عبادت و خدمت کنیسه بشوند تا اسم مریم مطابق با مسمى باشد.»<ref>ترجمه المیزان، سید محمد باقر موسوى همدانى، ج۳، ص۲۷۰.</ref>

در [[تفسیر قمی (کتاب)|تفسیر قمى]]<ref>علی بن ابراهیم، تفسیر قمى، ج ۱ ص ۱۰۱.</ref> در ذیل آیه: {{متن قرآن|«إِذْ قَالَتِ امْرَأَتُ عِمْرَانَ ...»}}<ref name=":3" />، از [[امام صادق]] علیه السلام روایت آمده که فرمود: «{{متن حدیث|خداى تعالى به عمران [[وحى]] کرد که من فرزندى به تو خواهم بخشید، پسرى تام الخلقة و پر برکت که افراد کور مادرزاد و مبتلا به مرض برص را شفا مى دهد و به اذن خدا مردگان را زنده مى کند و من او را رسولى براى [[بنى اسرائیل]] قرار مى دهم. عمران این جریان را با همسرش حنّه در میان گذاشت و حنه همان مادر مریم است، همین که مریم را حامله شد پیش خود خیال کرد که حملش پسر است و وقتى آن را دختر زایید عرضه داشت: "پروردگارا من او را دختر آوردم و معلوم است که پسر چون دختر نیست و دختر نمى تواند پیغمبر شود". خداى تعالى در پاسخش مى فرماید: "خدا بهتر مى داند که حنه چه زاییده"، و بعد از آن که [[حضرت عیسی]] علیه السلام را به مریم داد، معلوم شد آن پسرى که مژده اش را به عمران داده بودند عیسى بوده است.}}»<ref> ترجمه المیزان (سید محمد باقر موسوى همدانى)، ج۳، ص۲۸۶.</ref>

از [[امام باقر]] علیه السلام روایت شده است که: «{{متن حدیث|چون مادر مریم او را زائید در خرقه اى او را پیچید و آورد در بیت المقدس و شرح نذر خود را بر آن ها بیان کرد آن ها هر کدام طالب شدند که تکفل او را بنمایند چون پدر مریم که عمران باشد مقام ریاستى بر آن ها داشت. [[حضرت زکریا]] فرمود: من سزاوارترم بتکفل او زیرا خاله اش در منزل من است. راضى نشدند، بنا بر قرعه شد و قرعه بنام زکریا درآمد}}»<ref> أطیب البیان فی تفسیر القرآن (سید عبدالحسین طیب)، ج۳، ص۱۸۲.</ref>
==ولادت حضرت عیسی ==
*بعد از آن که مریم به حد بلوغ رسید و در حجاب (محراب) قرار گرفت، خداى تعالى [[روح]] را (که یکى از [[فرشتگان]] بزرگ خدا است) نزد او فرستاد و روح به شکل بشرى تمام عیار در برابر مریم مجسم شد و به او گفت: که فرستاده اى است از نزد معبودش، و پروردگارش وى را فرستاده تا به اذن او پسرى به وى بدهد، پسرى بدون پدر و او را بشارت داد به این که بزودى از پسرش [[معجزات]] عجیبى ظهور مى کند و نیز خبر داد که خداى تعالى بزودى او را به [[روح القدس]] تایید نموده، کتاب و [[حکمت]] و [[تورات]] و [[انجیل]] مى آموزد و به عنوان رسولى به سوى [[ بنى اسرائیل]] گسیلش مى دارد. رسولى داراى آیات بینات و نیز به مریم از شأن پسرش و سرگذشت او خبر داد، آنگاه در مریم بدمید و او را حامله کرد، آن طور که یک نفر زن به فرزند خود حامله مى شود. این مطالب از آیات "[[سوره آل عمران]]، آیه ۳۵-۴۴" استفاده مى شود.

*آنگاه مریم به مکانى دور منتقل شد و در آن جا درد زائیدنش گرفت و درد زائیدن او را به طرف تنه نخله اى کشانید و با خود مى گفت: اى کاش قبل از این مرده و از خاطره ها فراموش شده بودم، من همه چیز را و همه چیز مرا از یاد مى برد، در این هنگام از طرف پائین وى ندایش داد: غم مخور که پروردگارت پائین پایت نهر آبى قرار داده، تنه درخت را تکان بده تا پى در پى خرماى نورس از بالا بریزد، از آن خرما بخور و از آن آب بنوش و از فرزندى چون من خرسند باش، اگر از آدمیان کسى را دیدى که حتما خواهى دید، بگو من براى رحمان [[روزه]] گرفته ام و به همین جهت امروز با هیچ انسان سخن نمى گویم، مریم چون این را شنید از آن جا که فرزند خود را زائیده بود به طرف مردم آمد در حالى که فرزندش را در آغوش داشت. ([[سوره مریم]]، آیه ۲۰-۲۷)

*مردم وقتى مریم را به این حال دیدند، شروع کردند از هر سو به وى طعنه زدن و سرزنش نمودن، چون دیدند دخترى بدون شوهر بچه دار شده است، گفتند: اى مریم چه عمل شگفت آورى کردى!، اى خواهر هارون نه پدرت بد مردى بود و نه مادرت زناکار، مریم اشاره کرد به کودکش که با او سخن بگوئید، مردم گفتند: ما چگونه با کسى سخن گوئیم که کودکى در گهواره است، در این جا عیسى به سخن درآمد و گفت: من بنده خدا هستم، خداى تعالى به من کتاب داد و مرا پیامبرى از پیامبران کرد و هر جا که باشم با برکتم کرد و مرا به [[نماز]] و [[زکات]] سفارش کرد مادام که زنده باشم، بر [[احسان]] به مادرم سفارش فرمود و مرا نه جبار کرد و نه شقى، و سلام بر من روزى که به دنیا آمدم و روزى که مى میرم و روزى که زنده برمى خیزم. ([[سوره مریم]]، آیه ۲۷-۳۴)

==حضرت مریم در روایات==

*در تفسیر [[مجمع البیان (کتاب)|مجمع البیان]] از [[امام باقر]] علیه السلام روایت نموده: '''"[[جبرئیل]] علیه السلام باذن پروردگار بر جیب لباس مریم دمید و فرزند در رحم او بی درنگ برشد و کمال رسید همچنان که جنین در درون مادر ظرف نه ماه بحد رشد می رسد، پس از آن مریم صدیقه در خود احساس حمل نمود. آن گاه خاله او همسر زکریاى پیامبر بر حالت مریم آگاه گشت بر او اعتراض کرد مریم از نظر حیاء و خجلت از خاله خود از آن مکان خارج شد و نیز از [[امام صادق]] علیه السلام روایت شد که مدت حمل او نه ساعت بطول انجامید".'''<ref> انوار درخشان (سید محمد حسین حسینى همدانى)، ج۱۰، ص۳۸۰.</ref>

*امام صادق علیه السلام فرمود: '''"حضرت مریم علیهاالسلام سرور زنان زمان خود بوده است، و [[حضرت فاطمه]] علیهاالسلام سرور تمام زنان بهشتى، از اولین و آخرین آنها مى باشد".'''<ref>زندگانى حضرت زهرا علیهاالسلام (روحانى)، ص۱۹۸.</ref>

*عبدالاعلى مولى آل سام گوید: شنیدم از امام صادق علیه السلام که می فرمود: '''"روز [[قیامت]] که مى شود زن زیبائى را که به خاطر زیبائیش به فتنه (و گناه) افتاده بیاورند، آن زن گوید: پروردگارا تو مرا زیبا آفریدى و به همین خاطر من گرفتار فتنه شدم، مریم علیهاالسلام را برابرش آرند و بدو گویند: آیا تو زیبائى یا این؟ ما او را زیبا آفریدیم و دچار فتنه نگشت".'''<ref> روضه کافى/ترجمه رسولى محلاتى، ج۲، ص۳۲.</ref>
*در تفسیر [[مجمع البیان]] از ابى موسى از [[پیامبر اسلام|رسول خدا]] صلى الله علیه و آله روایت نموده: می فرمود: '''"بسیارى از رجال به مقام کمال [[ایمان]] نائل آمده اند و از بانوان کسى به مقام کامل نرسیده جز چهار بانو: [[آسیه]] دختر مزاحم زوجه [[فرعون]]. مریم دختر عمران. [[خدیجه کبری|خدیجه]] دختر خویلد. [[حضرت فاطمه]] دختر محمد صلى الله علیه و آله".'''<ref> انوار درخشان (سید محمد حسین حسینى همدانى)، ج ۱۶، ص: ۴۷۵.</ref>

==پانویس==
<references />
==منابع==
*ترجمه المیزان، سید محمد باقر موسوى همدانى؛ قم: دفتر انتشارات اسلامى حوزه علمیه قم، چاپ پنجم، ۱۳۷۴ ش.
*الکوکب الأنور على عقد الجوهر فی مولد النبی الأزهرا صلی الله علیه و آله، جعفر بن حسن برزنجى؛ مرکز بن عطار للتراث.
*قاموس قرآن، سید على اکبر قرشى؛ تهران: اسلامیه، چاپ پنجم، ۱۳۶۷ ش.
*أطیب البیان فی تفسیر القرآن، سید عبدالحسین طیب؛ تهران: انتشارات اسلام، چاپ دوم، ۱۳۷۸ ش.
*أنوار العرفان فی تفسیر القرآن، داورپناه ابوالفضل، تهران: انتشارات صدر، چاپ اول، ۱۳۷۵ ش.
*انوار درخشان، سید محمدحسین حسینى همدانى؛ تهران، کتابفروشى لطفى، چاپ اول، ۱۴۰۴ ق.
*زندگانى حضرت زهرا علیهاالسلام، محمد روحانى على آبادى؛ تهران: انتشارات مهام، چاپ اول، ۱۳۷۹ ش.
*روضه کافى، ترجمه رسولى محلاتى، سید هاشم رسولى محلاتى؛ تهران: انتشارات علمیه اسلامیه، چاپ اول.

== مطالب مرتبط ==

* [[تقویم: ولادت حضرت مریم علیها السلام|ولادت حضرت مریم (عليهاالسلام)]]
* [[حضرت عیسی علیه السلام|حضرت عیسی (علیه السلام)]]
* [[حضرت زکریا علیه السلام|حضرت زکریا (علیه السلام)]]

[[رده:شخصیت های ستوده شده در قرآن]]
[[رده:زنان مطرح شده در قرآن]]

سید علاءالدین گلستانه

2026-07-01T12:12:53Z

Zamani:

{{شناسنامه عالم
|نام کامل = سید علاءالدین محمد حسینی گلستانه
|تصویر=
|زادروز = ۱۰۴۰ قمری
|زادگاه = [[اصفهان]]
|وفات = ۱۱۱۰ قمری
|مدفن = اصفهان
|اساتید = [[محمدباقر مجلسی|محمدباقر مجلسى]]،...
|شاگردان = سید ربیع اردستانى، محمدهاشم بن ابى‌طالب حسینى،...
|آثار = حدائق الحقائق فى شرح كلمات كلام اللَّه الناطق، بهجة الحدائق، منهج الیقین، روضة العرفا فى شرح الأسماء الحسنى، ترتیب مشیخة [[من لایحضره الفقیه (کتاب)|من لا یحضره الفقیه]]، أربعون حدیثاً، روضة الشهداء،...
}}
'''«سید علاءالدین محمد گلستانه»''' (م، ۱۱۱۰ ق)، محدث رجالی و متکلم برجسته [[شیعه]] در دوران [[صفویه|صفویه]] و از شاگردان [[علامه مجلسى|علامه مجلسی]] است. از جمله آثار گلستانه، شرحی بر «[[نهج البلاغه]]» با عنوان «حدائق الحقائق فى شرح كلمات كلام اللَّه الناطق» است.

==زندگی‌نامه==
سید علاءالدین محمد حسینی گلستانه فرزند سید ابوتراب محمدعلى قاضى، حدودا بین سالهای ۱۰۳۰ تا ۱۰۴۰ قمری در [[اصفهان]] متولد شد. [[میرزا عبدالله افندی|میرزا عبداللَّه افندى]] در «[[ریاض العلماء (کتاب)|ریاض العلماء]]»، گلستانه را همدرس علّامه [[محمدباقر مجلسی|محمدباقر مجلسى]] (۱۱۱۰-۱۰۳۷ ق) و پدر خودش مى‌داند.

گلستانه، علاوه بر آن شاگرد [[علامه مجلسى]] بوده و كتاب «[[قواعد الأحکام (کتاب)|قواعد الأحكام]]» [[علامه حلی|علامه حلى]] را نیز نزد ایشان، قرائت نموده و مجلسى، در سال ۱۰۹۱ ق، براى وى علامت بلاغْ نوشته است. علاوه بر آن، علّامه مجلسى، داماد خانواده آنها نیز بوده است. در مصادر در این باره اختلاف است كه آیا علّامه مجلسى با خواهر وى یا با دختر خواهر وى [[ازدواج]] نموده است. منزل مسكونى سیّد علاءالدین گلستانه، در كوچه محلّ سكونت علّامه مجلسى -جنب [[مسجد جامع اصفهان]]- قرار داشته است.

از ایام جوانى و تحصیل علاءالدین گلستانه نیز اطلاع دقیقی در دست نیست؛ ولى در اواخر عمرش از عالمان موجّه و مورد توجه مردم و حاکمان [[صفویه|صفوى]] در [[اصفهان]] به شمار مى رفته، به طورى که دو بار به وى سِمت وزارت پیشنهاد شده؛ ولى او از شدت پارسایى و [[تقوا]]، از پذیرش آن خوددارى ورزیده است. آن چنان که از کتب [[تاریخ]] عصر گلستانه به دست مى آید، وى در اصفهان، مشغول امورات شرعى و تبلیغ [[احکام شرعی|احکام]] دین بوده است. گلستانه، شاگردانى را نیز تربیت نموده و به عدّه‌اى [[اجازه (علم الحدیث)|اجازه]] نقل روایت داده كه عبارتند از: سید ربیع اردستانى و محمدهاشم بن ابى‌طالب حسینى.

شیخ علی حزین لاهیجی در تاریخ خود در فصل «ذکر معدودی از افاضل معاصرین» می‌گوید:
«دیگر عمدة السادات میرزا علاء الدین محمد معروف به گلستانه است، از افاضل و اتقیاء بود و با والد مرحوم اختصاص تمام داشت، به [[عبادت]] و افاده بسر می‌برد و بر کتب متداوله شرعیه تعلیقات دارد و روزگار به آسودگی و عزت داشت».

'''وفات:'''

سیّد عبدالحسین خاتون‌آبادى، در كتاب «وقایع السنین و الأعوام»، در وقایع سال ۱۱۰۰ ق، چنین مى‌نویسد: «فوت سیّد سند، فاضل زاهد، جامع كمالات دینى و دنیوى، '''میرزا علاءالدین محمّد''' پسر شاه ابوتراب گلستانه، صاحب شرح نهج‌البلاغة در بیست و هفتم شهر [[ماه شوال|شوال]] هزار و صد، در شصت نُه سالگى». اما شیخ علی حزین (متولد ۱۱۰۳) گوید «من در سفر خود علاءالدین گلستانه را دیدم و با پدرم یگانگی داشته»؛ که این گفته حزین لاهیجى، قول دیگری را در باب وفات وی در [[اصفهان]] که سال ۱۱۱۰ ه.ق. است تأیید می کند.

== آثار و تألیفات ==
علاءالدین گلستانه، بیشتر عمر علمى‌اش را در [[تفسیر قرآن]] و شرح [[احادیث]] [[معصوم|معصومان]] علیهم‌السلام -به ویژه «[[نهج البلاغة|نهج‌البلاغة]]»- صرف نموده و همه آثار وى، در این دو موضوع است. روش وى در نگارش آثار، شیوه خطابى است و تعداد قابل توجّ‍هی از آثارش به فارسى نگاشته شده است تا عموم مردم بتوانند از آنها استفاده نمایند. از میان آثار وى، كتاب «منهج الیقین» و «روضة العرفا» و «اربعون حدیثا»، به صورت چاپ سنگى منتشر شده و [[نسخه خطی|نسخ خطّى]] سایر آثارش در كتاب‌خانه‌ها نگهدارى مى‌شوند. عناوین آثارش به شرح زیر است:

# حدائق الحقائق فى شرح كلمات كلام اللَّه الناطق (شرح کبیر [[نهج البلاغة|نهج‌البلاغة]]) به عربى. مهم‌ترین و مفصّل‌ترین اثر گلستانه، این كتاب است. گلستانه، مدّت مدیدى از عمر خود را صرف تدریس و شرح «نهج‌البلاغة» نموده است كه حاصل آن، تألیف چهار اثر درباره «نهج‌البلاغة» است. او در این شرح، بسیارى از حوادث تاریخى و روایات مربوط به مطالب كتاب را نقل نموده و لغات را شرح كرده و بعضى مشكلات را در حواشى، توضیح داده است. به گفته صاحب «[[الذریعه الی تصانیف الشیعه|الذریعه]]» تا مقدار کمی بعد از [[خطبه شقشقیه|خطبه شقشقیه]] در سه مجلد تألیف یافته است.
# بهجة الحدائق (شرح صغیر نهج‌البلاغة) به عربى. این اثر، شرح كوتاه گلستانه بر «نهج‌البلاغة» است که آن را بعد از حدائق الحقائق، نگاشته است. این شرح نیز تاكنون به چاپ نرسیده و هفت نسخه از آن، شناسایى گردیده است. مرحوم على‌اكبر غفّارى، در حواشى جلد هفتاد و چهارم «[[بحارالانوار]]»، از این شرح، استفاده نموده است. همچنین در برخى از نسخه چاپى نهج‌البلاغة، ترجمه لغات، از این شرح نقل شده است.
# شرح الخطبة الشقشقیة. گویا بخشى از حدائق الحقائق وى كه شرح نهج‌البلاغة است.
# شرح خطبه همّام. شرح مفصّلى است بر خطبه همّام. مولّف، این شرح را در ضمن كتابش «روضة العرفاء فى شرح الأسماء الحسنى» درج نموده است.
# منهج الیقین؛ و آن شرح فارسی رساله ای است که [[امام صادق علیه السلام|حضرت صادق]] (علیه السلام) برای اصحاب خویش نوشته و به مداومت و نظر کردن و عمل کردن به آن امر فرموده است. در برخى مصادر از آن به «وصيّت امام صادق (ع)» نيز تعبير شده است. این کتاب سید علاءالدین در سال ۱۰۸۱ ق. تدوين شده و شبیه کتاب «[[عین الحیاة (کتاب)|عین الحیاة]]» [[علامه مجلسى|علامه مجلسی]] است.
# روضة العرفا و دوحة العلماء فى شرح الأسماء الحسنى، به عربى. از این كتاب، تا كنون شش نسخه شناسایى شده است.
# ترتیب مشیخة [[من لایحضره الفقیه (کتاب)|من لا یحضره الفقیه]] (رجال السیّد علاءالدین گلستانه)، که یک نسخه از آن در کتابخانه سپهسالار [[تهران]] موجود است. این اثر، در ۲۴ ورقه است و مؤلف در دایره‌هایى، اسانید و رجال ذكر شده در مشیخه «من‌ لا‌یحضره‌ الفقیه» [[شیخ صدوق]] را مرتّب نموده است.
# أربعون حدیثاً. شامل شرح چهل [[حدیث]] است كه به چاپ رسیده و در نسخه چاپى، آن را اشتباهاً به [[محمدتقی آقا نجفی اصفهانی|آقا نجفى اصفهانى]] نسبت داده‌اند.
# روضة الشهداء.
# فهرست «[[شرایع الاسلام (کتاب)|شرائع الإسلام]]»، اثر [[محقق حلی|محقّق حلّى]]. وى، این كتاب را در سال ۱۰۷۵ ق. نوشته است.
# فهرست چهار كتاب [[اهل سنّت]]. فهرستى است كه گلستانه بر كتابهای «جامع الاصول» [[مجدالدین ابن اثیر|ابن اثیر]]، «[[صحیح بخاری (کتاب)|صحیح بخارى]]»، «[[صحیح مسلم (کتاب)|صحیح مسلم]]» و بخشى از «[[شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید (کتاب)|شرح نهج‌البلاغة ابن ابى‌الحدید]]»، نگاشته است.
# كتابت مثنوى «وامق و عذرا». مرحوم سنگلاخ در «امتحان الفضلاء»، بیان نموده كه نسخه‌اى از «[[مثنوی (قالب شعر)|مثنوى]] وامق و عذرا» سروده عنصرى را ملاحظه كرده كه به خط سید علاءالدین گلستانه، تحریر شده بود.

==منابع==
*[http://majlesi.ahlolbait.com/content/%D9%85%D9%8A%D8%B1%D8%B2%D8%A7-%D8%B9%D9%84%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86-%DA%AF%D9%84%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D9%87 ميرزا علاءالدين گلستانه، سایت علامه مجلسی]، تاریخ بازیابی: ۱ اردیبهشت ۱۳۹۹.
*کتاب منهج‌الیقین، سید علاءالدین محمد گلستانه، تحقیق: سید مجتبی صحفی، قم، دارالحدیث، ۱۳۸۷.

[[رده:علمای قرن یازدهم]]
[[رده:علماء شیعه]]
[[رده:شارحان نهج البلاغه]]
[[رده:محدثان]]
[[رده:متکلمان]]

حضرت شعیب علیه السلام

2026-07-01T11:48:00Z

Zamani:

{{خوب}}
'''حضرت شُعَیب علیه السلام''' سومین پیامبر عرب است که بر [[اصحاب مدین|مَدین]] مبعوث شد و نام او در [[قرآن کریم]] یازده بار آمده است. قوم حضرت شعیب [[بت پرستی|بت پرست]] بودند و نیز کم فروشی می کردند. شعیب نبی سعی بسیاری برای هدایت قوم خویش نمود اما به جز عده معدودی [[ایمان]] نیاوردند و سرانجام قوم او به سبب کردارشان به [[عذاب]] الهی دچار شدند.

طبق آیات قرآن، هنگامی که [[حضرت موسی]] علیه السلام از [[مصر]] فرار کرد، به مدین رفت و به حضور شعیب رسید. حضرت شعیب یکی از دختران خود را به [[ازدواج]] حضرت موسی در آورد و در مقابل، حضرت موسی ده سال برای حضرت شعیب کار کرد.

==نام و نسب حضرت شعیب==

در نسب آن حضرت اختلاف است: بعضى گفته اند: شعیب فرزند «نوبه» (نویب) فرزند «مدین» فرزند [[حضرت ابراهیم]] علیه السلام است؛ زیرا ابراهیم پس از [[ساره]] همسری از کنعانیان گرفت و مدین از این همسر است. بعضى گفته اند: شعیب پسر «میکیل» پسر «سیحب» پسر ابراهیم علیه السلام است، و مادر میکیل دختر [[لوط|حضرت لوط]] علیه السلام بود.

بعضى نیز گفته اند: اسم آن حضرت «یثرون» است و فرزند «صیقون» فرزند «عنقا» فرزند «ثابت» فرزند «مدین» فرزند ابراهیم علیه السلام است؛ بعضى گفته اند: او از اولاد ابراهیم علیه السلام نبوده است بلکه از اولاد کسى بود که [[ایمان]] به ابراهیم آورده بود.<ref> حیوة القلوب، علامه مجلسی، ج۱، ص۵۶۹.</ref>

==قوم حضرت شعیب==
حضرت شعیب در [[آیه 85 سوره اعراف|آیه ۸۵ سوره اعراف]] و [[آیه 36 سوره عنکبوت|آیه ۳۶ سوره عنکبوت]] به عنوان پیامبر مبعوث شده به شهر «مَدین» با تعبیر: «{{متن قرآن|وَإِلَىٰ مَدْيَنَ أَخَاهُمْ شُعَيْبًا ...}}»

نام کنونى مدین را «معان» و موقعیت جغرافیایى آن را میان [[مدینه]] و [[شام]]، مقابل سرزمین [[تبوک]] در ساحل دریاى سرخ (قُلْزُم) گفته‌اند. برخى امتداد آن را از شرق خلیج عقبه تا جنوب شرقى سینا دانسته‌اند.<ref>دایرة المعارف قرآن کریم، ج‏۳، ص۴۶۰</ref>

اما در آیات [[آیه 176 سوره شعراء|۱۷۶]] تا [[آیه 190 سوره شعراء|۱۹۰]] سوره شعراء قوم حضرت شعیب با تعبیر [[اصحاب ایکه]] نام برده شده است که به [[انذار|انذارهای]] حضرت شعیب به عنوان پیامبر آنان توجه نمی کردند و به همین خاطر گرفتار [[عذاب]] الهی شدند:

:{{متن قرآن|{{آیه|26|176}} 💠{{آیه|26|177}} 💠 {{آیه|26|178}} 💠 {{آیه|26|179}} 💠{{آیه|26|180}} 💠 {{آیه|26|181}} 💠 {{آیه|26|182}} 💠 {{آیه|26|183}} 💠 {{آیه|26|184}} 💠 {{آیه|26|185}} 💠 {{آیه|26|186}} 💠 {{آیه|26|187}} 💠 {{آیه|26|188}} 💠 {{آیه|26|189}} 💠 {{آیه|26|190}}}}
:<small>مردم اَیکه پیامبران را تکذیب کردند، (۱۷۶) هنگامی که شعیب به آنان گفت: آیا [از سرانجام شرک و طغیان که خشم و عذاب خداست] نمی پرهیزید؟ (۱۷۷) بی تردید من برای شما فرستاده ای امینم، (۱۷۸) بنابراین از خدا پروا کنید و از من فرمان ببرید، (۱۷۹)من از شما بر ابلاغ رسالتم هیچ پاداشی نمی خواهم، پاداش من فقط بر عهده پروردگار جهانیان است، (۱۸۰) پیمانه را کامل بدهید و از کم فروشان نباشید، (۱۸۱) و [متاع و کالا را] با ترازوی درست وزن کنید، (۱۸۲) و از قیمت اشیا و اجناس مردم به هنگام خرید نکاهید، و در زمین تباهکارانه فتنه و آشوب برپا نکنید، (۱۸۳) و از آنکه شما و امت های پیشین را آفرید پروا کنید. (۱۸۴) گفتند: جز این نیست که تو از جادوشدگانی، (۱۸۵) و تو جز بشری مانند ما نیستی، و بی تردید ما تو را از دروغگویان می پنداریم، (۱۸۶) پس اگر راست می گویی پاره هایی از آسمان را بر ما فرو ریز. (۱۸۷)[شعیب] گفت: پروردگارم به آنچه انجام می دهید، داناتر است. (۱۸۸) پس او را تکذیب کردند؛ در نتیجه عذاب روز سایبان [یعنی روزی که ابری تیره و صاعقه زا سایه می اندازد] آنان را فرا گرفت، همانا آن عذاب روزی بزرگ بود، (۱۸۹) بی تردید در این سرگذشت، عبرتی بزرگ وجود دارد؛ و قوم شعیب بیشترشان مؤمن نبودند، (۱۹۰)</small>

برخی از مفسرین عنوان اصحاب ایکه را تعبیر دیگری برای [[اصحاب مدین|اصحاب مدین]] دانسته اند. ابن ‌کثیر نویسنده کتاب «قصص الانبیاء» معتقد است اشتراک اهل مدین و اصحاب ‌ایکه در صفت کم‌فروشى، شاهدى بر این است که آنان یک امت بودند و با چند گونه عذاب نابود شدند.<ref> ابن کثیر، قصص‌الانبیاء، ص‌ ۱۷۸.</ref> برخی دیگر ذکر اصحاب ایکه در کنار [[قوم نوح]]، [[قوم عاد]]، [[فرعون]]، [[قوم ثمود]] و [[قوم لوط]] در دو [[سوره ص‌]] و [[سوره ق]]، بدون آن که در اینجا نامى از اهل مدین برده شود و در مقابل، ذکر اهل مدین در کنار همین پیامبران در دو [[سوره اعراف]] و [[سوره هود]]، بدون آن که از اصحاب ایکه یاد شود، را شاهدى بر یکى بودن اهل مدین و اصحاب ایکه دانسته‌اند.<ref>دایرة المعارف قرآن کریم، ج‏۳، ص۳۸۹</ref>

اما نظر دیگر این است که اصحاب ایکه غیر از اصحاب مدین بوده است و حضرت شعیب از مردم مدین بود و با اصحاب ایکه بیگانه بود، چرا که در مورد اصحاب مدین آمده است: «{{متن قرآن|وَإِلَىٰ مَدْيَنَ أَخَاهُمْ شُعَيْبًا ...}}<ref>[[آیه 85 سوره اعراف|سوره اعراف، آیه ۸۵.]]</ref>» و شعیب را برادر اهل مدین خوانده اما در مورد اصحاب ایکه آمده: «{{متن قرآن|إِذْ قَالَ لَهُمْ شُعَيْبٌ ...}}»؛ و او را برادر اصحاب ایکه نگفته است.<ref>تفسیر شریف لاهیجى، ج‏۳، ص۳۹۳</ref> دلیل دیگری که برای دوگانه دانستن اصحاب مدین و اصحاب ایکه آورده شده آن است که قرآن کیفر اصحاب ایکه را عذاب «یوم الظُلّه» معرفى کرده؛ اما عذاب اهل مدین «رَجْفه» و «صَیْحه» بیان شده است. و نیز گفته شده شعیبِ پیامبر ابتدا به سوى قوم خودش (اصحاب مدین) مبعوث شد و پس از نابودى آنان رسالت هدایت اصحاب ایکه را بر عهده گرفت.<ref>مع الانبیاء فی القرآن الکریم، عفیف عبدالفتاح.</ref>

==رفتار مردم مدین با شعیب==

چنانکه گفته شد، حضرت شعیب علیه السلام از اهل مدین بوده و قوم این پیغمبر یعنى «[[اصحاب مدین|اصحاب مدین]]»، مردمى برخوردار از نعمت هاى الهى بودند، امنیت و رفاه و ارزانى قیمتها و فراوانى نعمت داشتند؛ ولى [[بت پرستی|بت پرست]] بودند و [[فساد]] در بینشان شیوع یافت، مخصوصا کم فروشى و نقص در ترازو و قپان.

لذا خداى تعالى «شعیب» را به سوى آنها مبعوث کرد و دستور داد تا مردم را از پرستش بت ها و از فساد در زمین و نقص کیل ها و میزان ها نهى کند و آن جناب مردم را بدان چه مامور شده بود دعوت کرد، اندرزشان داد، انذارشان کرد، بشارتشان داد، و مصایبى که به [[قوم نوح]]، [[قوم هود]]، [[قوم صالح]] و [[قوم لوط]] رسیده بود به یادشان آورد، و در احتجاج علیه کارهاى زشتشان و در موعظه و اندرزشان سعى بلیغ کرد، اما جز بیشتر شدن طغیان و [[کفر|کفر]] و فسوق در آنان نتیجه اى نگرفت.

مردم مدین به جز چند نفر به وى [[ایمان]] نیاوردند بلکه در عوض شروع به اذیت او و [[مسخره]] کردن و تهدیدش نموده، مردم دیگر را از پیروى آن جناب برحذر داشتند، بر سر هر راهى که به جناب شعیب منتهى مى شد مى نشستند و رهگذران را از این که نزد شعیب بروند مى ترساندند و کسانى که به وى [[ایمان|ایمان]] آورده بودند را از راه خدا منع مى کردند و راه خدا را کج و معوج نشان مى دادند و مى خواستند هر چه بیشتر این راه را زننده در نظرها جلوه دهند. و سپس شروع کردند به [[تهمت]] زدن، گاهى او را ساحر خواندند و زمانى کذّابش معرفى کردند و خود آن جناب را تهدید کردند که اگر دست از دعوتت برندارى سنگسارت خواهیم کرد و بار دیگر او و گروندگان به او را تهدید کردند که از شهر بیرونتان مى کنیم مگر این که به کیش بت پرستى ما برگردید.

آنها به این رفتار خود همچنان ادامه دادند تا آن که آن حضرت از ایمان آوردنشان به کلى مایوس گردید و به ناچار رهایشان کرده به حال خودشان واگذار نمود. و در آخر [[دعا]] کرد و از خداى تعالى درخواست فتح نموده، عرضه داشت: {{متن قرآن|«{{آیه|7|89}}»}}<ref>[[آیه 89 سوره اعراف|سوره اعراف، آیه ۸۹.]]</ref>.

به دنبال این دعا خداى تعالى «عذاب یوم الظله» را نازل کرد، روزى که ابر سیاه همه جا را تاریک کرد و بارانى سیل آسا ببارید، اهل مدین آن جناب را مسخره مى کردند که اگر از راستگویانى، قطعه اى از طاق آسمان را بر سر ما ساقط کن، پس [[صیحه آسمانی]] آنها را بگرفت. در نتیجه در خانه هایشان صبح کردند در حالى که به زانو درآمده و مرده بودند و خداى تعالى شعیب و مؤمنین به وى را نجات داد. پس شعیب پشت به آن قوم مرده کرده، گفت: چقدر در ابلاغ [[رسالت]] پروردگارم به شما کوشیدم و چقدر نصیحتتان کردم، حالا چگونه مى توانم درباره سرنوشت شوم مردمى کافر اندوهناک باشم.<ref> المیزان، ترجمه موسوى همدانى سید محمد باقر، ج۱۰، ص۵۶۵.</ref>

==داستان موسی و شعیب==
حضرت شعیب با [[حضرت موسی علیه السلام|موسى بن عمران]] علیه السلام معاصر بوده است. مطابق با آیات ۲۲ تا ۲۹ [[سوره قصص]] هنگامی که حضرت موسی علیه السلام از [[مصر]] فرار نمود به مدین فرار رفت. در مدین او به [[دختران حضرت شعیب]] برخورد نمود که در نزدیکی چاهی گوسفندان خود را نگه داشته و منتظر بودند. موسی به کنار آن دو آمد و گفت: کار شما چیست؟ آنها گفتند: ما منتظریم تا چوپانها همگى حیوانات خویش را آب دهند و خارج شوند تا بتوانیم گوسفندان خود را سیراب کنیم. پدر ما پیر است و ما مجبوریم خودمان کار کنیم. حضرت موسى علیه السلام که حال آنان را دید با موافقت آن دو گوسفندانشان را سیراب کرد.

دختران شعیب به نزد پدر بازگشتند و جریان را براى او بازگو کردند. آنگاه حضرت شعیب علیه السلام دستور داد که یکی از دخترانش برگردد و حضرت موسى علیه السلام را به حضورش بیاورد تا پاداش کارش را به وى بدهد. حضرت موسى علیه السلام به خانه شعیب آمد و داستان زندگی خود را برای شعیب تعریف نمود. شعیب به او اطمینان داد که از دست قوم ظالم نجات پیدا کرده است و او را گرامی داشت و به او پیشنهاد داد که یکی از دخترانش را به [[ازدواج]] او در آورد به این شرط که مدت هشت یا ده سال برای شعیب کار کند. موسی پیشنهاد او را پذیرفت و ده سال در مدین و در کنار حضرت شعیب زندگی کرد و پس از آن با خانواده اش از مدین به طرف [[مصر]] رهسپار شد.

==حضرت شعیب در روایات==

*از [[امام سجاد]] علیه السلام نقل شده که فرمودند: اولین کسى که ترازو و پیمانه را بکار برد شعیب نبى علیه السلام بود که آن را با دست خود ساخت و مردم هم به وسیله ترازو معاملات خود را انجام مى دادند، اما به تدریج با [[وسوسه]] [[شیطان]] شروع به کم فروشى و نقص پیمانه کردند، و وقتى اندرزهاى شعیب را نادیده گرفتند، زلزله اى سرزمین آنها را فراگرفت و همگى [[عذاب]] شدند.<ref> قصص الأنبیاء (قصص قرآن)، فاطمه مشایخ، ص۳۲۴.</ref>

*[[پیامبر اسلام|پیامبر اکرم]] صلی الله علیه و آله در حدیثی می فرمایند: حضرت شعیب علیه السلام به واسطه محبت و شوق و دوستى با خدا آن قدر گریست که دو چشم او کور شد، خدا دیده او را بینا فرمود، و همچنین تا سه مرتبه، در مرتبه چهارم [[وحى]] الهى رسید که یا شعیب تا کى می گریى و تا چند چنین خواهى بود (و مقصود تو از این گریه چیست؟) اگر گریه تو از خوف [[جهنم]] است من تو را از آن ایمن گردانیدم، و اگر از شوق [[بهشت]] است آن را به تو عطا نمودم، عرض کرد: الهى و سیدى تو می دانى گریه من براى ترس از جهنم و شوق بهشت نیست. بلکه دل من به محبت تو بسته شده است و گریه دوستى و محبت است که چشم مرا نابینا کرد، وحى رسید حال که گریه تو از این راهست بزودى پیغمبر و کلیم خود موسى بن عمران را به خدمتکارى تو بفرستم که تا ده سال خدمت (و شبانى) کند.<ref> ارشاد القلوب، ترجمه مسترحمى، ج۲، ص۲۱۹.</ref>

==وفات و مدفن==
در چگونگی وفات و محل دفن حضرت شعیب بین تاریخ نویسان اختلاف نظر وجود دارد:

برخی گویند وقتی حضرت موسی با دختر شعیب نبی ازدواج کرد، حضرت شعیب از مدین خارج شده و به مکه رفت و در همان‌جا در سن ۱۴۰ سالگی وفات یافت و در مسجد الحرام اطراف حجر الأسود دفن شده‌اند.<ref>عبد الرحمن ابن جوزى، المنتظم،‏ ج ۱، ص ۳۲۶، دار الکتب العلمیة، بیروت، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.</ref>

طبق نقل دیگر، حضرت شعیب در سرزمین حطّین یکی از روستاهای [[شام]] بین طبریه و عکا واقع در [[فلسطین]] دفن شده است که قبر دخترش صفورا نیز در همانجاست.<ref>الأعلام، ج ۳، ص ۱۶۵ – ۱۶۶؛ المنتظم، ج ‏۱۶، ص ۲۰۹.</ref>

==پانویس==
<references />

==منابع==

*المیزان، طباطبائی، ترجمه موسوى همدانى؛ قم: دفتر انتشارات اسلامى حوزه علمیه قم، ۱۳۷۴ ش.
*حیوة القلوب، علامه مجلسى، قم: سرور، ۱۳۸۴ ش.
*قصص الأنبیاء، فاطمه مشایخ، تهران: انتشارات فرحان، ۱۳۸۱ ش.
*ارشاد القلوب، دیلمی، ترجمه سید هدایت الله مسترحمى؛ تهران، مصطفوى، ۱۳۴۹ ش.
*مرکز فرهنگ و معارف قرآن، دایرة المعارف قرآن کریم، بوستان کتاب قم، ۱۳۸۲ ش.

==مطالب مرتبط==

*[[اَصحاب مَديَن|اصحاب مدين]]
*[[اصحاب ایکه]]
*[[دختران حضرت شعیب]]
{{پیامبران}}
{{قرآن}}

[[رده:قصه‌های قرآنی]]
[[رده:پیامبران]]

حضرت شعیب علیه السلام

2026-07-01T11:47:24Z

Zamani:

{{خوب}}
'''حضرت شُعَیب علیه السلام''' سومین پیامبر عرب است که بر [[اصحاب مدین|مَدین]] مبعوث شد و نام او در [[قرآن کریم]] یازده بار آمده است. قوم حضرت شعیب [[بت پرستی|بت پرست]] بودند و نیز کم فروشی می کردند. شعیب نبی سعی بسیاری برای هدایت قوم خویش نمود اما به جز عده معدودی [[ایمان]] نیاوردند و سرانجام قوم او به سبب کردارشان به [[عذاب]] الهی دچار شدند.

طبق آیات قرآن، هنگامی که [[حضرت موسی]] علیه السلام از [[مصر]] فرار کرد، به مدین رفت و به حضور شعیب رسید. حضرت شعیب یکی از دختران خود را به [[ازدواج]] حضرت موسی در آورد و در مقابل، حضرت موسی ده سال برای حضرت شعیب کار کرد.

==نام و نسب حضرت شعیب==

در نسب آن حضرت اختلاف است: بعضى گفته اند: شعیب فرزند «نوبه» (نویب) فرزند «مدین» فرزند [[حضرت ابراهیم]] علیه السلام است؛ زیرا ابراهیم پس از [[ساره]] همسری از کنعانیان گرفت و مدین از این همسر است. بعضى گفته اند: شعیب پسر «میکیل» پسر «سیحب» پسر ابراهیم علیه السلام است، و مادر میکیل دختر [[لوط|حضرت لوط]] علیه السلام بود.

بعضى نیز گفته اند: اسم آن حضرت «یثرون» است و فرزند «صیقون» فرزند «عنقا» فرزند «ثابت» فرزند «مدین» فرزند ابراهیم علیه السلام است؛ بعضى گفته اند: او از اولاد ابراهیم علیه السلام نبوده است بلکه از اولاد کسى بود که [[ایمان]] به ابراهیم آورده بود.<ref> حیوة القلوب، علامه مجلسی، ج۱، ص۵۶۹.</ref>

==قوم حضرت شعیب==
حضرت شعیب در [[آیه 85 سوره اعراف|آیه ۸۵ سوره اعراف]] و [[آیه 36 سوره عنکبوت|آیه ۳۶ سوره عنکبوت]] به عنوان پیامبر مبعوث شده به شهر «مَدین» با تعبیر: «{{متن قرآن|وَإِلَىٰ مَدْيَنَ أَخَاهُمْ شُعَيْبًا ...}}»

نام کنونى مدین را «معان» و موقعیت جغرافیایى آن را میان [[مدینه]] و [[شام]]، مقابل سرزمین [[تبوک]] در ساحل دریاى سرخ (قُلْزُم) گفته‌اند. برخى امتداد آن را از شرق خلیج عقبه تا جنوب شرقى سینا دانسته‌اند.<ref>دایرة المعارف قرآن کریم، ج‏۳، ص۴۶۰</ref>

اما در آیات [[آیه 176 سوره شعراء|۱۷۶]] تا [[آیه 190 سوره شعراء|۱۹۰]] سوره شعراء قوم حضرت شعیب با تعبیر [[اصحاب ایکه]] نام برده شده است که به [[انذار|انذارهای]] حضرت شعیب به عنوان پیامبر آنان توجه نمی کردند و به همین خاطر گرفتار [[عذاب]] الهی شدند:

:{{متن قرآن|{{آیه|26|176}} 💠{{آیه|26|177}} 💠 {{آیه|26|178}} 💠 {{آیه|26|179}} 💠{{آیه|26|180}} 💠 {{آیه|26|181}} 💠 {{آیه|26|182}} 💠 {{آیه|26|183}} 💠 {{آیه|26|184}} 💠 {{آیه|26|185}} 💠 {{آیه|26|186}} 💠 {{آیه|26|187}} 💠 {{آیه|26|188}} 💠 {{آیه|26|189}}}} 💠 {{آیه|26|190}}}}
:<small>مردم اَیکه پیامبران را تکذیب کردند، (۱۷۶) هنگامی که شعیب به آنان گفت: آیا [از سرانجام شرک و طغیان که خشم و عذاب خداست] نمی پرهیزید؟ (۱۷۷) بی تردید من برای شما فرستاده ای امینم، (۱۷۸) بنابراین از خدا پروا کنید و از من فرمان ببرید، (۱۷۹)من از شما بر ابلاغ رسالتم هیچ پاداشی نمی خواهم، پاداش من فقط بر عهده پروردگار جهانیان است، (۱۸۰) پیمانه را کامل بدهید و از کم فروشان نباشید، (۱۸۱) و [متاع و کالا را] با ترازوی درست وزن کنید، (۱۸۲) و از قیمت اشیا و اجناس مردم به هنگام خرید نکاهید، و در زمین تباهکارانه فتنه و آشوب برپا نکنید، (۱۸۳) و از آنکه شما و امت های پیشین را آفرید پروا کنید. (۱۸۴) گفتند: جز این نیست که تو از جادوشدگانی، (۱۸۵) و تو جز بشری مانند ما نیستی، و بی تردید ما تو را از دروغگویان می پنداریم، (۱۸۶) پس اگر راست می گویی پاره هایی از آسمان را بر ما فرو ریز. (۱۸۷)[شعیب] گفت: پروردگارم به آنچه انجام می دهید، داناتر است. (۱۸۸) پس او را تکذیب کردند؛ در نتیجه عذاب روز سایبان [یعنی روزی که ابری تیره و صاعقه زا سایه می اندازد] آنان را فرا گرفت، همانا آن عذاب روزی بزرگ بود، (۱۸۹) بی تردید در این سرگذشت، عبرتی بزرگ وجود دارد؛ و قوم شعیب بیشترشان مؤمن نبودند، (۱۹۰)</small>

برخی از مفسرین عنوان اصحاب ایکه را تعبیر دیگری برای [[اصحاب مدین|اصحاب مدین]] دانسته اند. ابن ‌کثیر نویسنده کتاب «قصص الانبیاء» معتقد است اشتراک اهل مدین و اصحاب ‌ایکه در صفت کم‌فروشى، شاهدى بر این است که آنان یک امت بودند و با چند گونه عذاب نابود شدند.<ref> ابن کثیر، قصص‌الانبیاء، ص‌ ۱۷۸.</ref> برخی دیگر ذکر اصحاب ایکه در کنار [[قوم نوح]]، [[قوم عاد]]، [[فرعون]]، [[قوم ثمود]] و [[قوم لوط]] در دو [[سوره ص‌]] و [[سوره ق]]، بدون آن که در اینجا نامى از اهل مدین برده شود و در مقابل، ذکر اهل مدین در کنار همین پیامبران در دو [[سوره اعراف]] و [[سوره هود]]، بدون آن که از اصحاب ایکه یاد شود، را شاهدى بر یکى بودن اهل مدین و اصحاب ایکه دانسته‌اند.<ref>دایرة المعارف قرآن کریم، ج‏۳، ص۳۸۹</ref>

اما نظر دیگر این است که اصحاب ایکه غیر از اصحاب مدین بوده است و حضرت شعیب از مردم مدین بود و با اصحاب ایکه بیگانه بود، چرا که در مورد اصحاب مدین آمده است: «{{متن قرآن|وَإِلَىٰ مَدْيَنَ أَخَاهُمْ شُعَيْبًا ...}}<ref>[[آیه 85 سوره اعراف|سوره اعراف، آیه ۸۵.]]</ref>» و شعیب را برادر اهل مدین خوانده اما در مورد اصحاب ایکه آمده: «{{متن قرآن|إِذْ قَالَ لَهُمْ شُعَيْبٌ ...}}»؛ و او را برادر اصحاب ایکه نگفته است.<ref>تفسیر شریف لاهیجى، ج‏۳، ص۳۹۳</ref> دلیل دیگری که برای دوگانه دانستن اصحاب مدین و اصحاب ایکه آورده شده آن است که قرآن کیفر اصحاب ایکه را عذاب «یوم الظُلّه» معرفى کرده؛ اما عذاب اهل مدین «رَجْفه» و «صَیْحه» بیان شده است. و نیز گفته شده شعیبِ پیامبر ابتدا به سوى قوم خودش (اصحاب مدین) مبعوث شد و پس از نابودى آنان رسالت هدایت اصحاب ایکه را بر عهده گرفت.<ref>مع الانبیاء فی القرآن الکریم، عفیف عبدالفتاح.</ref>

==رفتار مردم مدین با شعیب==

چنانکه گفته شد، حضرت شعیب علیه السلام از اهل مدین بوده و قوم این پیغمبر یعنى «[[اصحاب مدین|اصحاب مدین]]»، مردمى برخوردار از نعمت هاى الهى بودند، امنیت و رفاه و ارزانى قیمتها و فراوانى نعمت داشتند؛ ولى [[بت پرستی|بت پرست]] بودند و [[فساد]] در بینشان شیوع یافت، مخصوصا کم فروشى و نقص در ترازو و قپان.

لذا خداى تعالى «شعیب» را به سوى آنها مبعوث کرد و دستور داد تا مردم را از پرستش بت ها و از فساد در زمین و نقص کیل ها و میزان ها نهى کند و آن جناب مردم را بدان چه مامور شده بود دعوت کرد، اندرزشان داد، انذارشان کرد، بشارتشان داد، و مصایبى که به [[قوم نوح]]، [[قوم هود]]، [[قوم صالح]] و [[قوم لوط]] رسیده بود به یادشان آورد، و در احتجاج علیه کارهاى زشتشان و در موعظه و اندرزشان سعى بلیغ کرد، اما جز بیشتر شدن طغیان و [[کفر|کفر]] و فسوق در آنان نتیجه اى نگرفت.

مردم مدین به جز چند نفر به وى [[ایمان]] نیاوردند بلکه در عوض شروع به اذیت او و [[مسخره]] کردن و تهدیدش نموده، مردم دیگر را از پیروى آن جناب برحذر داشتند، بر سر هر راهى که به جناب شعیب منتهى مى شد مى نشستند و رهگذران را از این که نزد شعیب بروند مى ترساندند و کسانى که به وى [[ایمان|ایمان]] آورده بودند را از راه خدا منع مى کردند و راه خدا را کج و معوج نشان مى دادند و مى خواستند هر چه بیشتر این راه را زننده در نظرها جلوه دهند. و سپس شروع کردند به [[تهمت]] زدن، گاهى او را ساحر خواندند و زمانى کذّابش معرفى کردند و خود آن جناب را تهدید کردند که اگر دست از دعوتت برندارى سنگسارت خواهیم کرد و بار دیگر او و گروندگان به او را تهدید کردند که از شهر بیرونتان مى کنیم مگر این که به کیش بت پرستى ما برگردید.

آنها به این رفتار خود همچنان ادامه دادند تا آن که آن حضرت از ایمان آوردنشان به کلى مایوس گردید و به ناچار رهایشان کرده به حال خودشان واگذار نمود. و در آخر [[دعا]] کرد و از خداى تعالى درخواست فتح نموده، عرضه داشت: {{متن قرآن|«{{آیه|7|89}}»}}<ref>[[آیه 89 سوره اعراف|سوره اعراف، آیه ۸۹.]]</ref>.

به دنبال این دعا خداى تعالى «عذاب یوم الظله» را نازل کرد، روزى که ابر سیاه همه جا را تاریک کرد و بارانى سیل آسا ببارید، اهل مدین آن جناب را مسخره مى کردند که اگر از راستگویانى، قطعه اى از طاق آسمان را بر سر ما ساقط کن، پس [[صیحه آسمانی]] آنها را بگرفت. در نتیجه در خانه هایشان صبح کردند در حالى که به زانو درآمده و مرده بودند و خداى تعالى شعیب و مؤمنین به وى را نجات داد. پس شعیب پشت به آن قوم مرده کرده، گفت: چقدر در ابلاغ [[رسالت]] پروردگارم به شما کوشیدم و چقدر نصیحتتان کردم، حالا چگونه مى توانم درباره سرنوشت شوم مردمى کافر اندوهناک باشم.<ref> المیزان، ترجمه موسوى همدانى سید محمد باقر، ج۱۰، ص۵۶۵.</ref>

==داستان موسی و شعیب==
حضرت شعیب با [[حضرت موسی علیه السلام|موسى بن عمران]] علیه السلام معاصر بوده است. مطابق با آیات ۲۲ تا ۲۹ [[سوره قصص]] هنگامی که حضرت موسی علیه السلام از [[مصر]] فرار نمود به مدین فرار رفت. در مدین او به [[دختران حضرت شعیب]] برخورد نمود که در نزدیکی چاهی گوسفندان خود را نگه داشته و منتظر بودند. موسی به کنار آن دو آمد و گفت: کار شما چیست؟ آنها گفتند: ما منتظریم تا چوپانها همگى حیوانات خویش را آب دهند و خارج شوند تا بتوانیم گوسفندان خود را سیراب کنیم. پدر ما پیر است و ما مجبوریم خودمان کار کنیم. حضرت موسى علیه السلام که حال آنان را دید با موافقت آن دو گوسفندانشان را سیراب کرد.

دختران شعیب به نزد پدر بازگشتند و جریان را براى او بازگو کردند. آنگاه حضرت شعیب علیه السلام دستور داد که یکی از دخترانش برگردد و حضرت موسى علیه السلام را به حضورش بیاورد تا پاداش کارش را به وى بدهد. حضرت موسى علیه السلام به خانه شعیب آمد و داستان زندگی خود را برای شعیب تعریف نمود. شعیب به او اطمینان داد که از دست قوم ظالم نجات پیدا کرده است و او را گرامی داشت و به او پیشنهاد داد که یکی از دخترانش را به [[ازدواج]] او در آورد به این شرط که مدت هشت یا ده سال برای شعیب کار کند. موسی پیشنهاد او را پذیرفت و ده سال در مدین و در کنار حضرت شعیب زندگی کرد و پس از آن با خانواده اش از مدین به طرف [[مصر]] رهسپار شد.

==حضرت شعیب در روایات==

*از [[امام سجاد]] علیه السلام نقل شده که فرمودند: اولین کسى که ترازو و پیمانه را بکار برد شعیب نبى علیه السلام بود که آن را با دست خود ساخت و مردم هم به وسیله ترازو معاملات خود را انجام مى دادند، اما به تدریج با [[وسوسه]] [[شیطان]] شروع به کم فروشى و نقص پیمانه کردند، و وقتى اندرزهاى شعیب را نادیده گرفتند، زلزله اى سرزمین آنها را فراگرفت و همگى [[عذاب]] شدند.<ref> قصص الأنبیاء (قصص قرآن)، فاطمه مشایخ، ص۳۲۴.</ref>

*[[پیامبر اسلام|پیامبر اکرم]] صلی الله علیه و آله در حدیثی می فرمایند: حضرت شعیب علیه السلام به واسطه محبت و شوق و دوستى با خدا آن قدر گریست که دو چشم او کور شد، خدا دیده او را بینا فرمود، و همچنین تا سه مرتبه، در مرتبه چهارم [[وحى]] الهى رسید که یا شعیب تا کى می گریى و تا چند چنین خواهى بود (و مقصود تو از این گریه چیست؟) اگر گریه تو از خوف [[جهنم]] است من تو را از آن ایمن گردانیدم، و اگر از شوق [[بهشت]] است آن را به تو عطا نمودم، عرض کرد: الهى و سیدى تو می دانى گریه من براى ترس از جهنم و شوق بهشت نیست. بلکه دل من به محبت تو بسته شده است و گریه دوستى و محبت است که چشم مرا نابینا کرد، وحى رسید حال که گریه تو از این راهست بزودى پیغمبر و کلیم خود موسى بن عمران را به خدمتکارى تو بفرستم که تا ده سال خدمت (و شبانى) کند.<ref> ارشاد القلوب، ترجمه مسترحمى، ج۲، ص۲۱۹.</ref>

==وفات و مدفن==
در چگونگی وفات و محل دفن حضرت شعیب بین تاریخ نویسان اختلاف نظر وجود دارد:

برخی گویند وقتی حضرت موسی با دختر شعیب نبی ازدواج کرد، حضرت شعیب از مدین خارج شده و به مکه رفت و در همان‌جا در سن ۱۴۰ سالگی وفات یافت و در مسجد الحرام اطراف حجر الأسود دفن شده‌اند.<ref>عبد الرحمن ابن جوزى، المنتظم،‏ ج ۱، ص ۳۲۶، دار الکتب العلمیة، بیروت، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.</ref>

طبق نقل دیگر، حضرت شعیب در سرزمین حطّین یکی از روستاهای [[شام]] بین طبریه و عکا واقع در [[فلسطین]] دفن شده است که قبر دخترش صفورا نیز در همانجاست.<ref>الأعلام، ج ۳، ص ۱۶۵ – ۱۶۶؛ المنتظم، ج ‏۱۶، ص ۲۰۹.</ref>

==پانویس==
<references />

==منابع==

*المیزان، طباطبائی، ترجمه موسوى همدانى؛ قم: دفتر انتشارات اسلامى حوزه علمیه قم، ۱۳۷۴ ش.
*حیوة القلوب، علامه مجلسى، قم: سرور، ۱۳۸۴ ش.
*قصص الأنبیاء، فاطمه مشایخ، تهران: انتشارات فرحان، ۱۳۸۱ ش.
*ارشاد القلوب، دیلمی، ترجمه سید هدایت الله مسترحمى؛ تهران، مصطفوى، ۱۳۴۹ ش.
*مرکز فرهنگ و معارف قرآن، دایرة المعارف قرآن کریم، بوستان کتاب قم، ۱۳۸۲ ش.

==مطالب مرتبط==

*[[اَصحاب مَديَن|اصحاب مدين]]
*[[اصحاب ایکه]]
*[[دختران حضرت شعیب]]
{{پیامبران}}
{{قرآن}}

[[رده:قصه‌های قرآنی]]
[[رده:پیامبران]]

حضرت شعیب علیه السلام

2026-07-01T11:43:48Z

Zamani:

{{خوب}}
'''حضرت شُعَیب علیه السلام''' سومین پیامبر عرب است که بر [[اصحاب مدین|مَدین]] مبعوث شد و نام او در [[قرآن کریم]] یازده بار آمده است. قوم حضرت شعیب [[بت پرستی|بت پرست]] بودند و نیز کم فروشی می کردند. شعیب نبی سعی بسیاری برای هدایت قوم خویش نمود اما به جز عده معدودی [[ایمان]] نیاوردند و سرانجام قوم او به سبب کردارشان به [[عذاب]] الهی دچار شدند.

طبق آیات قرآن، هنگامی که [[حضرت موسی]] علیه السلام از [[مصر]] فرار کرد، به مدین رفت و به حضور شعیب رسید. حضرت شعیب یکی از دختران خود را به [[ازدواج]] حضرت موسی در آورد و در مقابل، حضرت موسی ده سال برای حضرت شعیب کار کرد.

==نام و نسب حضرت شعیب==

در نسب آن حضرت اختلاف است: بعضى گفته اند: شعیب فرزند «نوبه» (نویب) فرزند «مدین» فرزند [[حضرت ابراهیم]] علیه السلام است؛ زیرا ابراهیم پس از [[ساره]] همسری از کنعانیان گرفت و مدین از این همسر است. بعضى گفته اند: شعیب پسر «میکیل» پسر «سیحب» پسر ابراهیم علیه السلام است، و مادر میکیل دختر [[لوط|حضرت لوط]] علیه السلام بود.

بعضى نیز گفته اند: اسم آن حضرت «یثرون» است و فرزند «صیقون» فرزند «عنقا» فرزند «ثابت» فرزند «مدین» فرزند ابراهیم علیه السلام است؛ بعضى گفته اند: او از اولاد ابراهیم علیه السلام نبوده است بلکه از اولاد کسى بود که [[ایمان]] به ابراهیم آورده بود.<ref> حیوة القلوب، علامه مجلسی، ج۱، ص۵۶۹.</ref>

==قوم حضرت شعیب==
حضرت شعیب در [[قرآن|قرآن کریم]]، به عنوان پیامبر مبعوث شده به شهر «مَدین» با تعبیر «{{متن قرآن|وَإِلَىٰ مَدْيَنَ أَخَاهُمْ شُعَيْبًا ...}}» [[آیه 85 سوره اعراف|سوره اعراف، آیه ۸۵.]] معرفی شده است؛ مانند [[آیه 36 سوره عنکبوت|آیه ۳۶ سوره عنکبوت]].

نام کنونى مدین را «معان» و موقعیت جغرافیایى آن را میان [[مدینه]] و [[شام]]، مقابل سرزمین [[تبوک]] در ساحل دریاى سرخ (قُلْزُم) گفته‌اند. برخى امتداد آن را از شرق خلیج عقبه تا جنوب شرقى سینا دانسته‌اند.<ref>دایرة المعارف قرآن کریم، ج‏۳، ص۴۶۰</ref>

در آیات [[آیه 176 سوره شعراء|۱۷۶]] تا [[آیه 190 سوره شعراء|۱۹۰]] سوره شعراء قوم حضرت شعیب با تعبیر [[اصحاب ایکه]] نام برده شده است که به [[انذار|انذارهای]] حضرت شعیب به عنوان پیامبر آنان توجه نمی کردند و به همین خاطر گرفتار [[عذاب]] الهی شدند:

:{{متن قرآن|{{آیه|26|176}} 💠{{آیه|26|177}} 💠 {{آیه|26|178}} 💠 {{آیه|26|179}} 💠{{آیه|26|180}} 💠 {{آیه|26|181}} 💠 {{آیه|26|182}} 💠 {{آیه|26|183}} 💠 {{آیه|26|184}} 💠 {{آیه|26|185}} 💠 {{آیه|26|186}} 💠 {{آیه|26|187}} 💠 {{آیه|26|188}} 💠 {{آیه|26|189}}}} 💠 {{آیه|26|190}}}}
:<small>مردم اَیکه پیامبران را تکذیب کردند، (۱۷۶) هنگامی که شعیب به آنان گفت: آیا [از سرانجام شرک و طغیان که خشم و عذاب خداست] نمی پرهیزید؟ (۱۷۷) بی تردید من برای شما فرستاده ای امینم، (۱۷۸) بنابراین از خدا پروا کنید و از من فرمان ببرید، (۱۷۹)من از شما بر ابلاغ رسالتم هیچ پاداشی نمی خواهم، پاداش من فقط بر عهده پروردگار جهانیان است، (۱۸۰) پیمانه را کامل بدهید و از کم فروشان نباشید، (۱۸۱) و [متاع و کالا را] با ترازوی درست وزن کنید، (۱۸۲) و از قیمت اشیا و اجناس مردم به هنگام خرید نکاهید، و در زمین تباهکارانه فتنه و آشوب برپا نکنید، (۱۸۳) و از آنکه شما و امت های پیشین را آفرید پروا کنید. (۱۸۴) گفتند: جز این نیست که تو از جادوشدگانی، (۱۸۵) و تو جز بشری مانند ما نیستی، و بی تردید ما تو را از دروغگویان می پنداریم، (۱۸۶) پس اگر راست می گویی پاره هایی از آسمان را بر ما فرو ریز. (۱۸۷)[شعیب] گفت: پروردگارم به آنچه انجام می دهید، داناتر است. (۱۸۸) پس او را تکذیب کردند؛ در نتیجه عذاب روز سایبان [یعنی روزی که ابری تیره و صاعقه زا سایه می اندازد] آنان را فرا گرفت، همانا آن عذاب روزی بزرگ بود، (۱۸۹) بی تردید در این سرگذشت، عبرتی بزرگ وجود دارد؛ و قوم شعیب بیشترشان مؤمن نبودند، (۱۹۰)</small>

برخی از مفسرین عنوان اصحاب ایکه را تعبیر دیگری برای [[اصحاب مدین|اصحاب مدین]] دانسته اند. ابن ‌کثیر نویسنده کتاب «قصص الانبیاء» معتقد است اشتراک اهل مدین و اصحاب ‌ایکه در صفت کم‌فروشى، شاهدى بر این است که آنان یک امت بودند و با چند گونه عذاب نابود شدند.<ref> ابن کثیر، قصص‌الانبیاء، ص‌ ۱۷۸.</ref> برخی دیگر ذکر اصحاب ایکه در کنار [[قوم نوح]]، [[قوم عاد]]، [[فرعون]]، [[قوم ثمود]] و [[قوم لوط]] در دو [[سوره ص‌]] و [[سوره ق]]، بدون آن که در اینجا نامى از اهل مدین برده شود و در مقابل، ذکر اهل مدین در کنار همین پیامبران در دو [[سوره اعراف]] و [[سوره هود]]، بدون آن که از اصحاب ایکه یاد شود، را شاهدى بر یکى بودن اهل مدین و اصحاب ایکه دانسته‌اند.<ref>دایرة المعارف قرآن کریم، ج‏۳، ص۳۸۹</ref>

اما نظر دیگر این است که اصحاب ایکه غیر از اصحاب مدین بوده است و حضرت شعیب از مردم مدین بود و با اصحاب ایکه بیگانه بود، چرا که در مورد اصحاب مدین آمده است: «{{متن قرآن|وَإِلَىٰ مَدْيَنَ أَخَاهُمْ شُعَيْبًا ...}}<ref>[[آیه 85 سوره اعراف|سوره اعراف، آیه ۸۵.]]</ref>» و شعیب را برادر اهل مدین خوانده اما در مورد اصحاب ایکه آمده: «{{متن قرآن|إِذْ قَالَ لَهُمْ شُعَيْبٌ ...}}»؛ و او را برادر اصحاب ایکه نگفته است.<ref>تفسیر شریف لاهیجى، ج‏۳، ص۳۹۳</ref> دلیل دیگری که برای دوگانه دانستن اصحاب مدین و اصحاب ایکه آورده شده آن است که قرآن کیفر اصحاب ایکه را عذاب «یوم الظُلّه» معرفى کرده؛ اما عذاب اهل مدین «رَجْفه» و «صَیْحه» بیان شده است. و نیز گفته شده شعیبِ پیامبر ابتدا به سوى قوم خودش (اصحاب مدین) مبعوث شد و پس از نابودى آنان رسالت هدایت اصحاب ایکه را بر عهده گرفت.<ref>مع الانبیاء فی القرآن الکریم، عفیف عبدالفتاح.</ref>

==رفتار مردم مدین با شعیب==

چنانکه گفته شد، حضرت شعیب علیه السلام از اهل مدین بوده و قوم این پیغمبر یعنى «[[اصحاب مدین|اصحاب مدین]]»، مردمى برخوردار از نعمت هاى الهى بودند، امنیت و رفاه و ارزانى قیمتها و فراوانى نعمت داشتند؛ ولى [[بت پرستی|بت پرست]] بودند و [[فساد]] در بینشان شیوع یافت، مخصوصا کم فروشى و نقص در ترازو و قپان.

لذا خداى تعالى «شعیب» را به سوى آنها مبعوث کرد و دستور داد تا مردم را از پرستش بت ها و از فساد در زمین و نقص کیل ها و میزان ها نهى کند و آن جناب مردم را بدان چه مامور شده بود دعوت کرد، اندرزشان داد، انذارشان کرد، بشارتشان داد، و مصایبى که به [[قوم نوح]]، [[قوم هود]]، [[قوم صالح]] و [[قوم لوط]] رسیده بود به یادشان آورد، و در احتجاج علیه کارهاى زشتشان و در موعظه و اندرزشان سعى بلیغ کرد، اما جز بیشتر شدن طغیان و [[کفر|کفر]] و فسوق در آنان نتیجه اى نگرفت.

مردم مدین به جز چند نفر به وى [[ایمان]] نیاوردند بلکه در عوض شروع به اذیت او و [[مسخره]] کردن و تهدیدش نموده، مردم دیگر را از پیروى آن جناب برحذر داشتند، بر سر هر راهى که به جناب شعیب منتهى مى شد مى نشستند و رهگذران را از این که نزد شعیب بروند مى ترساندند و کسانى که به وى [[ایمان|ایمان]] آورده بودند را از راه خدا منع مى کردند و راه خدا را کج و معوج نشان مى دادند و مى خواستند هر چه بیشتر این راه را زننده در نظرها جلوه دهند. و سپس شروع کردند به [[تهمت]] زدن، گاهى او را ساحر خواندند و زمانى کذّابش معرفى کردند و خود آن جناب را تهدید کردند که اگر دست از دعوتت برندارى سنگسارت خواهیم کرد و بار دیگر او و گروندگان به او را تهدید کردند که از شهر بیرونتان مى کنیم مگر این که به کیش بت پرستى ما برگردید.

آنها به این رفتار خود همچنان ادامه دادند تا آن که آن حضرت از ایمان آوردنشان به کلى مایوس گردید و به ناچار رهایشان کرده به حال خودشان واگذار نمود. و در آخر [[دعا]] کرد و از خداى تعالى درخواست فتح نموده، عرضه داشت: {{متن قرآن|«{{آیه|7|89}}»}}<ref>[[آیه 89 سوره اعراف|سوره اعراف، آیه ۸۹.]]</ref>.

به دنبال این دعا خداى تعالى «عذاب یوم الظله» را نازل کرد، روزى که ابر سیاه همه جا را تاریک کرد و بارانى سیل آسا ببارید، اهل مدین آن جناب را مسخره مى کردند که اگر از راستگویانى، قطعه اى از طاق آسمان را بر سر ما ساقط کن، پس [[صیحه آسمانی]] آنها را بگرفت. در نتیجه در خانه هایشان صبح کردند در حالى که به زانو درآمده و مرده بودند و خداى تعالى شعیب و مؤمنین به وى را نجات داد. پس شعیب پشت به آن قوم مرده کرده، گفت: چقدر در ابلاغ [[رسالت]] پروردگارم به شما کوشیدم و چقدر نصیحتتان کردم، حالا چگونه مى توانم درباره سرنوشت شوم مردمى کافر اندوهناک باشم.<ref> المیزان، ترجمه موسوى همدانى سید محمد باقر، ج۱۰، ص۵۶۵.</ref>

==داستان موسی و شعیب==
حضرت شعیب با [[حضرت موسی علیه السلام|موسى بن عمران]] علیه السلام معاصر بوده است. مطابق با آیات ۲۲ تا ۲۹ [[سوره قصص]] هنگامی که حضرت موسی علیه السلام از [[مصر]] فرار نمود به مدین فرار رفت. در مدین او به [[دختران حضرت شعیب]] برخورد نمود که در نزدیکی چاهی گوسفندان خود را نگه داشته و منتظر بودند. موسی به کنار آن دو آمد و گفت: کار شما چیست؟ آنها گفتند: ما منتظریم تا چوپانها همگى حیوانات خویش را آب دهند و خارج شوند تا بتوانیم گوسفندان خود را سیراب کنیم. پدر ما پیر است و ما مجبوریم خودمان کار کنیم. حضرت موسى علیه السلام که حال آنان را دید با موافقت آن دو گوسفندانشان را سیراب کرد.

دختران شعیب به نزد پدر بازگشتند و جریان را براى او بازگو کردند. آنگاه حضرت شعیب علیه السلام دستور داد که یکی از دخترانش برگردد و حضرت موسى علیه السلام را به حضورش بیاورد تا پاداش کارش را به وى بدهد. حضرت موسى علیه السلام به خانه شعیب آمد و داستان زندگی خود را برای شعیب تعریف نمود. شعیب به او اطمینان داد که از دست قوم ظالم نجات پیدا کرده است و او را گرامی داشت و به او پیشنهاد داد که یکی از دخترانش را به [[ازدواج]] او در آورد به این شرط که مدت هشت یا ده سال برای شعیب کار کند. موسی پیشنهاد او را پذیرفت و ده سال در مدین و در کنار حضرت شعیب زندگی کرد و پس از آن با خانواده اش از مدین به طرف [[مصر]] رهسپار شد.

==حضرت شعیب در روایات==

*از [[امام سجاد]] علیه السلام نقل شده که فرمودند: اولین کسى که ترازو و پیمانه را بکار برد شعیب نبى علیه السلام بود که آن را با دست خود ساخت و مردم هم به وسیله ترازو معاملات خود را انجام مى دادند، اما به تدریج با [[وسوسه]] [[شیطان]] شروع به کم فروشى و نقص پیمانه کردند، و وقتى اندرزهاى شعیب را نادیده گرفتند، زلزله اى سرزمین آنها را فراگرفت و همگى [[عذاب]] شدند.<ref> قصص الأنبیاء (قصص قرآن)، فاطمه مشایخ، ص۳۲۴.</ref>

*[[پیامبر اسلام|پیامبر اکرم]] صلی الله علیه و آله در حدیثی می فرمایند: حضرت شعیب علیه السلام به واسطه محبت و شوق و دوستى با خدا آن قدر گریست که دو چشم او کور شد، خدا دیده او را بینا فرمود، و همچنین تا سه مرتبه، در مرتبه چهارم [[وحى]] الهى رسید که یا شعیب تا کى می گریى و تا چند چنین خواهى بود (و مقصود تو از این گریه چیست؟) اگر گریه تو از خوف [[جهنم]] است من تو را از آن ایمن گردانیدم، و اگر از شوق [[بهشت]] است آن را به تو عطا نمودم، عرض کرد: الهى و سیدى تو می دانى گریه من براى ترس از جهنم و شوق بهشت نیست. بلکه دل من به محبت تو بسته شده است و گریه دوستى و محبت است که چشم مرا نابینا کرد، وحى رسید حال که گریه تو از این راهست بزودى پیغمبر و کلیم خود موسى بن عمران را به خدمتکارى تو بفرستم که تا ده سال خدمت (و شبانى) کند.<ref> ارشاد القلوب، ترجمه مسترحمى، ج۲، ص۲۱۹.</ref>

==وفات و مدفن==
در چگونگی وفات و محل دفن حضرت شعیب بین تاریخ نویسان اختلاف نظر وجود دارد:

برخی گویند وقتی حضرت موسی با دختر شعیب نبی ازدواج کرد، حضرت شعیب از مدین خارج شده و به مکه رفت و در همان‌جا در سن ۱۴۰ سالگی وفات یافت و در مسجد الحرام اطراف حجر الأسود دفن شده‌اند.<ref>عبد الرحمن ابن جوزى، المنتظم،‏ ج ۱، ص ۳۲۶، دار الکتب العلمیة، بیروت، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.</ref>

طبق نقل دیگر، حضرت شعیب در سرزمین حطّین یکی از روستاهای [[شام]] بین طبریه و عکا واقع در [[فلسطین]] دفن شده است که قبر دخترش صفورا نیز در همانجاست.<ref>الأعلام، ج ۳، ص ۱۶۵ – ۱۶۶؛ المنتظم، ج ‏۱۶، ص ۲۰۹.</ref>

==پانویس==
<references />

==منابع==

*المیزان، طباطبائی، ترجمه موسوى همدانى؛ قم: دفتر انتشارات اسلامى حوزه علمیه قم، ۱۳۷۴ ش.
*حیوة القلوب، علامه مجلسى، قم: سرور، ۱۳۸۴ ش.
*قصص الأنبیاء، فاطمه مشایخ، تهران: انتشارات فرحان، ۱۳۸۱ ش.
*ارشاد القلوب، دیلمی، ترجمه سید هدایت الله مسترحمى؛ تهران، مصطفوى، ۱۳۴۹ ش.
*مرکز فرهنگ و معارف قرآن، دایرة المعارف قرآن کریم، بوستان کتاب قم، ۱۳۸۲ ش.

==مطالب مرتبط==

*[[اَصحاب مَديَن|اصحاب مدين]]
*[[اصحاب ایکه]]
*[[دختران حضرت شعیب]]
{{پیامبران}}
{{قرآن}}

[[رده:قصه‌های قرآنی]]
[[رده:پیامبران]]

حضرت شعیب علیه السلام

2026-07-01T11:32:53Z

Zamani:

{{خوب}}
'''حضرت شُعَیب علیه السلام''' سومین پیامبر عرب است که بر [[اصحاب مدین|مَدین]] مبعوث شد و نام او در [[قرآن کریم]] یازده بار آمده است. قوم حضرت شعیب [[بت پرستی|بت پرست]] بودند و نیز کم فروشی می کردند. شعیب نبی سعی بسیاری برای هدایت قوم خویش نمود اما به جز عده معدودی [[ایمان]] نیاوردند و سرانجام قوم او به سبب کردارشان به [[عذاب]] الهی دچار شدند.

طبق آیات قرآن، هنگامی که [[حضرت موسی]] علیه السلام از [[مصر]] فرار کرد، به مدین رفت و به حضور شعیب رسید. حضرت شعیب یکی از دختران خود را به [[ازدواج]] حضرت موسی در آورد و در مقابل، حضرت موسی ده سال برای حضرت شعیب کار کرد.

==نام و نسب حضرت شعیب==

در نسب آن حضرت اختلاف است: بعضى گفته اند: شعیب فرزند «نوبه» (نویب) فرزند «مدین» فرزند [[حضرت ابراهیم]] علیه السلام است؛ زیرا ابراهیم پس از [[ساره]] همسری از کنعانیان گرفت و مدین از این همسر است. بعضى گفته اند: شعیب پسر «میکیل» پسر «سیحب» پسر ابراهیم علیه السلام است، و مادر میکیل دختر [[لوط|حضرت لوط]] علیه السلام بود.

بعضى نیز گفته اند: اسم آن حضرت «یثرون» است و فرزند «صیقون» فرزند «عنقا» فرزند «ثابت» فرزند «مدین» فرزند ابراهیم علیه السلام است؛ بعضى گفته اند: او از اولاد ابراهیم علیه السلام نبوده است بلکه از اولاد کسى بود که [[ایمان]] به ابراهیم آورده بود.<ref> حیوة القلوب، علامه مجلسی، ج۱، ص۵۶۹.</ref>

==قوم حضرت شعیب==
حضرت شعیب در [[قرآن|قرآن کریم]]، به عنوان پیامبر مبعوث شده به شهر «مَدین» با تعبیر «{{متن قرآن|وَإِلَىٰ مَدْيَنَ أَخَاهُمْ شُعَيْبًا ...}}» [[آیه 85 سوره اعراف|سوره اعراف، آیه ۸۵.]] معرفی شده است؛ مانند [[آیه 36 سوره عنکبوت|آیه ۳۶ سوره عنکبوت]].

نام کنونى مدین را «معان» و موقعیت جغرافیایى آن را میان [[مدینه]] و [[شام]]، مقابل سرزمین [[تبوک]] در ساحل دریاى سرخ (قُلْزُم) گفته‌اند. برخى امتداد آن را از شرق خلیج عقبه تا جنوب شرقى سینا دانسته‌اند.<ref>دایرة المعارف قرآن کریم، ج‏۳، ص۴۶۰</ref>

در آیات ۱۷۶ تا ۱۸۹ سوره شعراء قوم حضرت شعیب با تعبیر [[اصحاب ایکه]] نام برده شده است که به [[انذار|انذارهای]] حضرت شعیب به عنوان پیامبر آنان توجه نمی کردند و به همین خاطر گرفتار [[عذاب]] الهی شدند:

:{{متن قرآن|{{آیه|26|176}} 💠{{آیه|26|177}} 💠 {{آیه|26|178}} 💠 {{آیه|26|179}} 💠{{آیه|26|180}} 💠 {{آیه|26|181}} 💠 {{آیه|26|182}} 💠 {{آیه|26|183}} 💠 {{آیه|26|184}} 💠 {{آیه|26|185}} 💠 {{آیه|26|186}} 💠 {{آیه|26|187}} 💠 {{آیه|26|188}} 💠 {{آیه|26|189}}}}
:<small>مردم اَیکه پیامبران را تکذیب کردند، (۱۷۶) هنگامی که شعیب به آنان گفت: آیا [از سرانجام شرک و طغیان که خشم و عذاب خداست] نمی پرهیزید؟ (۱۷۷) بی تردید من برای شما فرستاده ای امینم، (۱۷۸) بنابراین از خدا پروا کنید و از من فرمان ببرید، (۱۷۹)من از شما بر ابلاغ رسالتم هیچ پاداشی نمی خواهم، پاداش من فقط بر عهده پروردگار جهانیان است، (۱۸۰) پیمانه را کامل بدهید و از کم فروشان نباشید، (۱۸۱) و [متاع و کالا را] با ترازوی درست وزن کنید، (۱۸۲) و از قیمت اشیا و اجناس مردم به هنگام خرید نکاهید، و در زمین تباهکارانه فتنه و آشوب برپا نکنید، (۱۸۳) و از آنکه شما و امت های پیشین را آفرید پروا کنید. (۱۸۴) گفتند: جز این نیست که تو از جادوشدگانی، (۱۸۵) و تو جز بشری مانند ما نیستی، و بی تردید ما تو را از دروغگویان می پنداریم، (۱۸۶) پس اگر راست می گویی پاره هایی از آسمان را بر ما فرو ریز. (۱۸۷)[شعیب] گفت: پروردگارم به آنچه انجام می دهید، داناتر است. (۱۸۸) پس او را تکذیب کردند؛ در نتیجه عذاب روز سایبان [یعنی روزی که ابری تیره و صاعقه زا سایه می اندازد] آنان را فرا گرفت، همانا آن عذاب روزی بزرگ بود، (۱۸۹) بی تردید در این سرگذشت، عبرتی بزرگ وجود دارد؛ و قوم شعیب بیشترشان مؤمن نبودند، (۱۹۰)</small>

برخی از مفسرین عنوان اصحاب ایکه را تعبیر دیگری برای [[اصحاب مدین|اصحاب مدین]] دانسته اند. ابن ‌کثیر نویسنده کتاب «قصص الانبیاء» معتقد است اشتراک اهل مدین و اصحاب ‌ایکه در صفت کم‌فروشى، شاهدى بر این است که آنان یک امت بودند و با چند گونه عذاب نابود شدند.<ref> ابن کثیر، قصص‌الانبیاء، ص‌ ۱۷۸.</ref> برخی دیگر ذکر اصحاب ایکه در کنار [[قوم نوح]]، [[قوم عاد]]، [[فرعون]]، [[قوم ثمود]] و [[قوم لوط]] در دو [[سوره ص‌]] و [[سوره ق]]، بدون آن که در اینجا نامى از اهل مدین برده شود و در مقابل، ذکر اهل مدین در کنار همین پیامبران در دو [[سوره اعراف]] و [[سوره هود]]، بدون آن که از اصحاب ایکه یاد شود، را شاهدى بر یکى بودن اهل مدین و اصحاب ایکه دانسته‌اند.<ref>دایرة المعارف قرآن کریم، ج‏۳، ص۳۸۹</ref>

اما نظر دیگر این است که اصحاب ایکه غیر از اصحاب مدین بوده است و حضرت شعیب از مردم مدین بود و با اصحاب ایکه بیگانه بود، چرا که در مورد اصحاب مدین آمده است: «{{متن قرآن|وَإِلَىٰ مَدْيَنَ أَخَاهُمْ شُعَيْبًا ...}}»<ref name=":۰" /> و شعیب را برادر اهل مدین خوانده اما در مورد اصحاب ایکه آمده: «{{متن قرآن|إِذْ قَالَ لَهُمْ شُعَيْبٌ ...}}»<ref name=":1" />؛ و او را برادر اصحاب ایکه نگفته است.<ref>تفسیر شریف لاهیجى، ج‏۳، ص۳۹۳</ref> دلیل دیگری که برای دوگانه دانستن اصحاب مدین و اصحاب ایکه آورده شده آن است که قرآن کیفر اصحاب ایکه را عذاب «یوم الظُلّه» معرفى کرده؛ اما عذاب اهل مدین «رَجْفه» و «صَیْحه» بیان شده است. و نیز گفته شده شعیبِ پیامبر ابتدا به سوى قوم خودش (اصحاب مدین) مبعوث شد و پس از نابودى آنان رسالت هدایت اصحاب ایکه را بر عهده گرفت.<ref>مع الانبیاء فی القرآن الکریم، عفیف عبدالفتاح.</ref>

==رفتار مردم مدین با شعیب==

چنانکه گفته شد، حضرت شعیب علیه السلام از اهل مدین بوده و قوم این پیغمبر یعنى «[[اصحاب مدین|اصحاب مدین]]»، مردمى برخوردار از نعمت هاى الهى بودند، امنیت و رفاه و ارزانى قیمتها و فراوانى نعمت داشتند؛ ولى [[بت پرستی|بت پرست]] بودند و [[فساد]] در بینشان شیوع یافت، مخصوصا کم فروشى و نقص در ترازو و قپان.

لذا خداى تعالى «شعیب» را به سوى آنها مبعوث کرد و دستور داد تا مردم را از پرستش بت ها و از فساد در زمین و نقص کیل ها و میزان ها نهى کند و آن جناب مردم را بدان چه مامور شده بود دعوت کرد، اندرزشان داد، انذارشان کرد، بشارتشان داد، و مصایبى که به [[قوم نوح]]، [[قوم هود]]، [[قوم صالح]] و [[قوم لوط]] رسیده بود به یادشان آورد، و در احتجاج علیه کارهاى زشتشان و در موعظه و اندرزشان سعى بلیغ کرد، اما جز بیشتر شدن طغیان و [[کفر|کفر]] و فسوق در آنان نتیجه اى نگرفت.

مردم مدین به جز چند نفر به وى [[ایمان]] نیاوردند بلکه در عوض شروع به اذیت او و [[مسخره]] کردن و تهدیدش نموده، مردم دیگر را از پیروى آن جناب برحذر داشتند، بر سر هر راهى که به جناب شعیب منتهى مى شد مى نشستند و رهگذران را از این که نزد شعیب بروند مى ترساندند و کسانى که به وى [[ایمان|ایمان]] آورده بودند را از راه خدا منع مى کردند و راه خدا را کج و معوج نشان مى دادند و مى خواستند هر چه بیشتر این راه را زننده در نظرها جلوه دهند. و سپس شروع کردند به [[تهمت]] زدن، گاهى او را ساحر خواندند و زمانى کذّابش معرفى کردند و خود آن جناب را تهدید کردند که اگر دست از دعوتت برندارى سنگسارت خواهیم کرد و بار دیگر او و گروندگان به او را تهدید کردند که از شهر بیرونتان مى کنیم مگر این که به کیش بت پرستى ما برگردید.

آنها به این رفتار خود همچنان ادامه دادند تا آن که آن حضرت از ایمان آوردنشان به کلى مایوس گردید و به ناچار رهایشان کرده به حال خودشان واگذار نمود. و در آخر [[دعا]] کرد و از خداى تعالى درخواست فتح نموده، عرضه داشت: {{متن قرآن|«{{آیه|7|89}}»}}<ref>[[آیه 89 سوره اعراف|سوره اعراف، آیه ۸۹.]]</ref>.

به دنبال این دعا خداى تعالى «عذاب یوم الظله» را نازل کرد، روزى که ابر سیاه همه جا را تاریک کرد و بارانى سیل آسا ببارید، اهل مدین آن جناب را مسخره مى کردند که اگر از راستگویانى، قطعه اى از طاق آسمان را بر سر ما ساقط کن، پس [[صیحه آسمانی]] آنها را بگرفت. در نتیجه در خانه هایشان صبح کردند در حالى که به زانو درآمده و مرده بودند و خداى تعالى شعیب و مؤمنین به وى را نجات داد. پس شعیب پشت به آن قوم مرده کرده، گفت: چقدر در ابلاغ [[رسالت]] پروردگارم به شما کوشیدم و چقدر نصیحتتان کردم، حالا چگونه مى توانم درباره سرنوشت شوم مردمى کافر اندوهناک باشم.<ref> المیزان، ترجمه موسوى همدانى سید محمد باقر، ج۱۰، ص۵۶۵.</ref>

==داستان موسی و شعیب==
حضرت شعیب با [[حضرت موسی علیه السلام|موسى بن عمران]] علیه السلام معاصر بوده است. مطابق با آیات ۲۲ تا ۲۹ [[سوره قصص]] هنگامی که حضرت موسی علیه السلام از [[مصر]] فرار نمود به مدین فرار رفت. در مدین او به [[دختران حضرت شعیب]] برخورد نمود که در نزدیکی چاهی گوسفندان خود را نگه داشته و منتظر بودند. موسی به کنار آن دو آمد و گفت: کار شما چیست؟ آنها گفتند: ما منتظریم تا چوپانها همگى حیوانات خویش را آب دهند و خارج شوند تا بتوانیم گوسفندان خود را سیراب کنیم. پدر ما پیر است و ما مجبوریم خودمان کار کنیم. حضرت موسى علیه السلام که حال آنان را دید با موافقت آن دو گوسفندانشان را سیراب کرد.

دختران شعیب به نزد پدر بازگشتند و جریان را براى او بازگو کردند. آنگاه حضرت شعیب علیه السلام دستور داد که یکی از دخترانش برگردد و حضرت موسى علیه السلام را به حضورش بیاورد تا پاداش کارش را به وى بدهد. حضرت موسى علیه السلام به خانه شعیب آمد و داستان زندگی خود را برای شعیب تعریف نمود. شعیب به او اطمینان داد که از دست قوم ظالم نجات پیدا کرده است و او را گرامی داشت و به او پیشنهاد داد که یکی از دخترانش را به [[ازدواج]] او در آورد به این شرط که مدت هشت یا ده سال برای شعیب کار کند. موسی پیشنهاد او را پذیرفت و ده سال در مدین و در کنار حضرت شعیب زندگی کرد و پس از آن با خانواده اش از مدین به طرف [[مصر]] رهسپار شد.

==حضرت شعیب در روایات==

*از [[امام سجاد]] علیه السلام نقل شده که فرمودند: اولین کسى که ترازو و پیمانه را بکار برد شعیب نبى علیه السلام بود که آن را با دست خود ساخت و مردم هم به وسیله ترازو معاملات خود را انجام مى دادند، اما به تدریج با [[وسوسه]] [[شیطان]] شروع به کم فروشى و نقص پیمانه کردند، و وقتى اندرزهاى شعیب را نادیده گرفتند، زلزله اى سرزمین آنها را فراگرفت و همگى [[عذاب]] شدند.<ref> قصص الأنبیاء (قصص قرآن)، فاطمه مشایخ، ص۳۲۴.</ref>

*[[پیامبر اسلام|پیامبر اکرم]] صلی الله علیه و آله در حدیثی می فرمایند: حضرت شعیب علیه السلام به واسطه محبت و شوق و دوستى با خدا آن قدر گریست که دو چشم او کور شد، خدا دیده او را بینا فرمود، و همچنین تا سه مرتبه، در مرتبه چهارم [[وحى]] الهى رسید که یا شعیب تا کى می گریى و تا چند چنین خواهى بود (و مقصود تو از این گریه چیست؟) اگر گریه تو از خوف [[جهنم]] است من تو را از آن ایمن گردانیدم، و اگر از شوق [[بهشت]] است آن را به تو عطا نمودم، عرض کرد: الهى و سیدى تو می دانى گریه من براى ترس از جهنم و شوق بهشت نیست. بلکه دل من به محبت تو بسته شده است و گریه دوستى و محبت است که چشم مرا نابینا کرد، وحى رسید حال که گریه تو از این راهست بزودى پیغمبر و کلیم خود موسى بن عمران را به خدمتکارى تو بفرستم که تا ده سال خدمت (و شبانى) کند.<ref> ارشاد القلوب، ترجمه مسترحمى، ج۲، ص۲۱۹.</ref>

==وفات و مدفن==
در چگونگی وفات و محل دفن حضرت شعیب بین تاریخ نویسان اختلاف نظر وجود دارد:

برخی گویند وقتی حضرت موسی با دختر شعیب نبی ازدواج کرد، حضرت شعیب از مدین خارج شده و به مکه رفت و در همان‌جا در سن ۱۴۰ سالگی وفات یافت و در مسجد الحرام اطراف حجر الأسود دفن شده‌اند.<ref>عبد الرحمن ابن جوزى، المنتظم،‏ ج ۱، ص ۳۲۶، دار الکتب العلمیة، بیروت، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.</ref>

طبق نقل دیگر، حضرت شعیب در سرزمین حطّین یکی از روستاهای [[شام]] بین طبریه و عکا واقع در [[فلسطین]] دفن شده است که قبر دخترش صفورا نیز در همانجاست.<ref>الأعلام، ج ۳، ص ۱۶۵ – ۱۶۶؛ المنتظم، ج ‏۱۶، ص ۲۰۹.</ref>

==پانویس==
<references />

==منابع==

*المیزان، طباطبائی، ترجمه موسوى همدانى؛ قم: دفتر انتشارات اسلامى حوزه علمیه قم، ۱۳۷۴ ش.
*حیوة القلوب، علامه مجلسى، قم: سرور، ۱۳۸۴ ش.
*قصص الأنبیاء، فاطمه مشایخ، تهران: انتشارات فرحان، ۱۳۸۱ ش.
*ارشاد القلوب، دیلمی، ترجمه سید هدایت الله مسترحمى؛ تهران، مصطفوى، ۱۳۴۹ ش.
*مرکز فرهنگ و معارف قرآن، دایرة المعارف قرآن کریم، بوستان کتاب قم، ۱۳۸۲ ش.

==مطالب مرتبط==

*[[اَصحاب مَديَن|اصحاب مدين]]
*[[اصحاب ایکه]]
*[[دختران حضرت شعیب]]
{{پیامبران}}
{{قرآن}}

[[رده:قصه‌های قرآنی]]
[[رده:پیامبران]]

حضرت شعیب علیه السلام

2026-07-01T11:31:26Z

Zamani:

{{خوب}}
'''حضرت شُعَیب علیه السلام''' سومین پیامبر عرب است که بر [[اصحاب مدین|مَدین]] مبعوث شد و نام او در [[قرآن کریم]] یازده بار آمده است. قوم حضرت شعیب [[بت پرستی|بت پرست]] بودند و نیز کم فروشی می کردند. شعیب نبی سعی بسیاری برای هدایت قوم خویش نمود اما به جز عده معدودی [[ایمان]] نیاوردند و سرانجام قوم او به سبب کردارشان به [[عذاب]] الهی دچار شدند.

طبق آیات قرآن، هنگامی که [[حضرت موسی]] علیه السلام از [[مصر]] فرار کرد، به مدین رفت و به حضور شعیب رسید. حضرت شعیب یکی از دختران خود را به [[ازدواج]] حضرت موسی در آورد و در مقابل، حضرت موسی ده سال برای حضرت شعیب کار کرد.

==نام و نسب حضرت شعیب==

در نسب آن حضرت اختلاف است: بعضى گفته اند: شعیب فرزند «نوبه» (نویب) فرزند «مدین» فرزند [[حضرت ابراهیم]] علیه السلام است؛ زیرا ابراهیم پس از [[ساره]] همسری از کنعانیان گرفت و مدین از این همسر است. بعضى گفته اند: شعیب پسر «میکیل» پسر «سیحب» پسر ابراهیم علیه السلام است، و مادر میکیل دختر [[لوط|حضرت لوط]] علیه السلام بود.

بعضى نیز گفته اند: اسم آن حضرت «یثرون» است و فرزند «صیقون» فرزند «عنقا» فرزند «ثابت» فرزند «مدین» فرزند ابراهیم علیه السلام است؛ بعضى گفته اند: او از اولاد ابراهیم علیه السلام نبوده است بلکه از اولاد کسى بود که [[ایمان]] به ابراهیم آورده بود.<ref> حیوة القلوب، علامه مجلسی، ج۱، ص۵۶۹.</ref>

==قوم حضرت شعیب==
حضرت شعیب در [[قرآن|قرآن کریم]]، به عنوان پیامبر مبعوث شده به شهر «مَدین» با تعبیر «{{متن قرآن|وَإِلَىٰ مَدْيَنَ أَخَاهُمْ شُعَيْبًا ...}}» [[آیه 85 سوره اعراف|سوره اعراف، آیه ۸۵.]] معرفی شده است؛ مانند [[آیه 36 سوره عنکبوت|آیه ۳۶ سوره عنکبوت]].

نام کنونى مدین را «معان» و موقعیت جغرافیایى آن را میان [[مدینه]] و [[شام]]، مقابل سرزمین [[تبوک]] در ساحل دریاى سرخ (قُلْزُم) گفته‌اند. برخى امتداد آن را از شرق خلیج عقبه تا جنوب شرقى سینا دانسته‌اند.<ref>دایرة المعارف قرآن کریم، ج‏۳، ص۴۶۰</ref>

در آیات ۱۷۶ تا ۱۸۹ سوره شعراء قوم حضرت شعیب با تعبیر [[اصحاب ایکه]] نام برده شده است که به [[انذار|انذارهای]] حضرت شعیب به عنوان پیامبر آنان توجه نمی کردند و به همین خاطر گرفتار [[عذاب]] الهی شدند:

:{{متن قرآن|{{آیه|26|176}} 💠{{آیه|26|177}} 💠 {{آیه|26|178}} 💠 {{آیه|26|179}} 💠{{آیه|26|180}} 💠 {{آیه|26|181}} 💠 {{آیه|26|182}} 💠 {{آیه|26|183}} 💠 {{آیه|26|184}} 💠 {{آیه|26|185}} 💠 {{آیه|26|186}} 💠 {{آیه|26|187}} 💠 {{آیه|26|188}} 💠 {{آیه|26|189}}}}

:مردم اَیکه پیامبران را تکذیب کردند، (۱۷۶) هنگامی که شعیب به آنان گفت: آیا [از سرانجام شرک و طغیان که خشم و عذاب خداست] نمی پرهیزید؟ (۱۷۷) بی تردید من برای شما فرستاده ای امینم، (۱۷۸) بنابراین از خدا پروا کنید و از من فرمان ببرید، (۱۷۹)من از شما بر ابلاغ رسالتم هیچ پاداشی نمی خواهم، پاداش من فقط بر عهده پروردگار جهانیان است، (۱۸۰) پیمانه را کامل بدهید و از کم فروشان نباشید، (۱۸۱) و [متاع و کالا را] با ترازوی درست وزن کنید، (۱۸۲) و از قیمت اشیا و اجناس مردم به هنگام خرید نکاهید، و در زمین تباهکارانه فتنه و آشوب برپا نکنید، (۱۸۳) و از آنکه شما و امت های پیشین را آفرید پروا کنید. (۱۸۴) گفتند: جز این نیست که تو از جادوشدگانی، (۱۸۵) و تو جز بشری مانند ما نیستی، و بی تردید ما تو را از دروغگویان می پنداریم، (۱۸۶) پس اگر راست می گویی پاره هایی از آسمان را بر ما فرو ریز. (۱۸۷)[شعیب] گفت: پروردگارم به آنچه انجام می دهید، داناتر است. (۱۸۸) پس او را تکذیب کردند؛ در نتیجه عذاب روز سایبان [یعنی روزی که ابری تیره و صاعقه زا سایه می اندازد] آنان را فرا گرفت، همانا آن عذاب روزی بزرگ بود، (۱۸۹) بی تردید در این سرگذشت، عبرتی بزرگ وجود دارد؛ و قوم شعیب بیشترشان مؤمن نبودند، (۱۹۰)

برخی از مفسرین عنوان اصحاب ایکه را تعبیر دیگری برای [[اصحاب مدین|اصحاب مدین]] دانسته اند. ابن ‌کثیر نویسنده کتاب «قصص الانبیاء» معتقد است اشتراک اهل مدین و اصحاب ‌ایکه در صفت کم‌فروشى، شاهدى بر این است که آنان یک امت بودند و با چند گونه عذاب نابود شدند.<ref> ابن کثیر، قصص‌الانبیاء، ص‌ ۱۷۸.</ref> برخی دیگر ذکر اصحاب ایکه در کنار [[قوم نوح]]، [[قوم عاد]]، [[فرعون]]، [[قوم ثمود]] و [[قوم لوط]] در دو [[سوره ص‌]] و [[سوره ق]]، بدون آن که در اینجا نامى از اهل مدین برده شود و در مقابل، ذکر اهل مدین در کنار همین پیامبران در دو [[سوره اعراف]] و [[سوره هود]]، بدون آن که از اصحاب ایکه یاد شود، را شاهدى بر یکى بودن اهل مدین و اصحاب ایکه دانسته‌اند.<ref>دایرة المعارف قرآن کریم، ج‏۳، ص۳۸۹</ref>

اما نظر دیگر این است که اصحاب ایکه غیر از اصحاب مدین بوده است و حضرت شعیب از مردم مدین بود و با اصحاب ایکه بیگانه بود، چرا که در مورد اصحاب مدین آمده است: «{{متن قرآن|وَإِلَىٰ مَدْيَنَ أَخَاهُمْ شُعَيْبًا ...}}»<ref name=":۰" /> و شعیب را برادر اهل مدین خوانده اما در مورد اصحاب ایکه آمده: «{{متن قرآن|إِذْ قَالَ لَهُمْ شُعَيْبٌ ...}}»<ref name=":1" />؛ و او را برادر اصحاب ایکه نگفته است.<ref>تفسیر شریف لاهیجى، ج‏۳، ص۳۹۳</ref> دلیل دیگری که برای دوگانه دانستن اصحاب مدین و اصحاب ایکه آورده شده آن است که قرآن کیفر اصحاب ایکه را عذاب «یوم الظُلّه» معرفى کرده؛ اما عذاب اهل مدین «رَجْفه» و «صَیْحه» بیان شده است. و نیز گفته شده شعیبِ پیامبر ابتدا به سوى قوم خودش (اصحاب مدین) مبعوث شد و پس از نابودى آنان رسالت هدایت اصحاب ایکه را بر عهده گرفت.<ref>مع الانبیاء فی القرآن الکریم، عفیف عبدالفتاح.</ref>

==رفتار مردم مدین با شعیب==

چنانکه گفته شد، حضرت شعیب علیه السلام از اهل مدین بوده و قوم این پیغمبر یعنى «[[اصحاب مدین|اصحاب مدین]]»، مردمى برخوردار از نعمت هاى الهى بودند، امنیت و رفاه و ارزانى قیمتها و فراوانى نعمت داشتند؛ ولى [[بت پرستی|بت پرست]] بودند و [[فساد]] در بینشان شیوع یافت، مخصوصا کم فروشى و نقص در ترازو و قپان.

لذا خداى تعالى «شعیب» را به سوى آنها مبعوث کرد و دستور داد تا مردم را از پرستش بت ها و از فساد در زمین و نقص کیل ها و میزان ها نهى کند و آن جناب مردم را بدان چه مامور شده بود دعوت کرد، اندرزشان داد، انذارشان کرد، بشارتشان داد، و مصایبى که به [[قوم نوح]]، [[قوم هود]]، [[قوم صالح]] و [[قوم لوط]] رسیده بود به یادشان آورد، و در احتجاج علیه کارهاى زشتشان و در موعظه و اندرزشان سعى بلیغ کرد، اما جز بیشتر شدن طغیان و [[کفر|کفر]] و فسوق در آنان نتیجه اى نگرفت.

مردم مدین به جز چند نفر به وى [[ایمان]] نیاوردند بلکه در عوض شروع به اذیت او و [[مسخره]] کردن و تهدیدش نموده، مردم دیگر را از پیروى آن جناب برحذر داشتند، بر سر هر راهى که به جناب شعیب منتهى مى شد مى نشستند و رهگذران را از این که نزد شعیب بروند مى ترساندند و کسانى که به وى [[ایمان|ایمان]] آورده بودند را از راه خدا منع مى کردند و راه خدا را کج و معوج نشان مى دادند و مى خواستند هر چه بیشتر این راه را زننده در نظرها جلوه دهند. و سپس شروع کردند به [[تهمت]] زدن، گاهى او را ساحر خواندند و زمانى کذّابش معرفى کردند و خود آن جناب را تهدید کردند که اگر دست از دعوتت برندارى سنگسارت خواهیم کرد و بار دیگر او و گروندگان به او را تهدید کردند که از شهر بیرونتان مى کنیم مگر این که به کیش بت پرستى ما برگردید.

آنها به این رفتار خود همچنان ادامه دادند تا آن که آن حضرت از ایمان آوردنشان به کلى مایوس گردید و به ناچار رهایشان کرده به حال خودشان واگذار نمود. و در آخر [[دعا]] کرد و از خداى تعالى درخواست فتح نموده، عرضه داشت: {{متن قرآن|«{{آیه|7|89}}»}}<ref>[[آیه 89 سوره اعراف|سوره اعراف، آیه ۸۹.]]</ref>.

به دنبال این دعا خداى تعالى «عذاب یوم الظله» را نازل کرد، روزى که ابر سیاه همه جا را تاریک کرد و بارانى سیل آسا ببارید، اهل مدین آن جناب را مسخره مى کردند که اگر از راستگویانى، قطعه اى از طاق آسمان را بر سر ما ساقط کن، پس [[صیحه آسمانی]] آنها را بگرفت. در نتیجه در خانه هایشان صبح کردند در حالى که به زانو درآمده و مرده بودند و خداى تعالى شعیب و مؤمنین به وى را نجات داد. پس شعیب پشت به آن قوم مرده کرده، گفت: چقدر در ابلاغ [[رسالت]] پروردگارم به شما کوشیدم و چقدر نصیحتتان کردم، حالا چگونه مى توانم درباره سرنوشت شوم مردمى کافر اندوهناک باشم.<ref> المیزان، ترجمه موسوى همدانى سید محمد باقر، ج۱۰، ص۵۶۵.</ref>

==داستان موسی و شعیب==
حضرت شعیب با [[حضرت موسی علیه السلام|موسى بن عمران]] علیه السلام معاصر بوده است. مطابق با آیات ۲۲ تا ۲۹ [[سوره قصص]] هنگامی که حضرت موسی علیه السلام از [[مصر]] فرار نمود به مدین فرار رفت. در مدین او به [[دختران حضرت شعیب]] برخورد نمود که در نزدیکی چاهی گوسفندان خود را نگه داشته و منتظر بودند. موسی به کنار آن دو آمد و گفت: کار شما چیست؟ آنها گفتند: ما منتظریم تا چوپانها همگى حیوانات خویش را آب دهند و خارج شوند تا بتوانیم گوسفندان خود را سیراب کنیم. پدر ما پیر است و ما مجبوریم خودمان کار کنیم. حضرت موسى علیه السلام که حال آنان را دید با موافقت آن دو گوسفندانشان را سیراب کرد.

دختران شعیب به نزد پدر بازگشتند و جریان را براى او بازگو کردند. آنگاه حضرت شعیب علیه السلام دستور داد که یکی از دخترانش برگردد و حضرت موسى علیه السلام را به حضورش بیاورد تا پاداش کارش را به وى بدهد. حضرت موسى علیه السلام به خانه شعیب آمد و داستان زندگی خود را برای شعیب تعریف نمود. شعیب به او اطمینان داد که از دست قوم ظالم نجات پیدا کرده است و او را گرامی داشت و به او پیشنهاد داد که یکی از دخترانش را به [[ازدواج]] او در آورد به این شرط که مدت هشت یا ده سال برای شعیب کار کند. موسی پیشنهاد او را پذیرفت و ده سال در مدین و در کنار حضرت شعیب زندگی کرد و پس از آن با خانواده اش از مدین به طرف [[مصر]] رهسپار شد.

==حضرت شعیب در روایات==

*از [[امام سجاد]] علیه السلام نقل شده که فرمودند: اولین کسى که ترازو و پیمانه را بکار برد شعیب نبى علیه السلام بود که آن را با دست خود ساخت و مردم هم به وسیله ترازو معاملات خود را انجام مى دادند، اما به تدریج با [[وسوسه]] [[شیطان]] شروع به کم فروشى و نقص پیمانه کردند، و وقتى اندرزهاى شعیب را نادیده گرفتند، زلزله اى سرزمین آنها را فراگرفت و همگى [[عذاب]] شدند.<ref> قصص الأنبیاء (قصص قرآن)، فاطمه مشایخ، ص۳۲۴.</ref>

*[[پیامبر اسلام|پیامبر اکرم]] صلی الله علیه و آله در حدیثی می فرمایند: حضرت شعیب علیه السلام به واسطه محبت و شوق و دوستى با خدا آن قدر گریست که دو چشم او کور شد، خدا دیده او را بینا فرمود، و همچنین تا سه مرتبه، در مرتبه چهارم [[وحى]] الهى رسید که یا شعیب تا کى می گریى و تا چند چنین خواهى بود (و مقصود تو از این گریه چیست؟) اگر گریه تو از خوف [[جهنم]] است من تو را از آن ایمن گردانیدم، و اگر از شوق [[بهشت]] است آن را به تو عطا نمودم، عرض کرد: الهى و سیدى تو می دانى گریه من براى ترس از جهنم و شوق بهشت نیست. بلکه دل من به محبت تو بسته شده است و گریه دوستى و محبت است که چشم مرا نابینا کرد، وحى رسید حال که گریه تو از این راهست بزودى پیغمبر و کلیم خود موسى بن عمران را به خدمتکارى تو بفرستم که تا ده سال خدمت (و شبانى) کند.<ref> ارشاد القلوب، ترجمه مسترحمى، ج۲، ص۲۱۹.</ref>
==وفات و مدفن==
در چگونگی وفات و محل دفن حضرت شعیب بین تاریخ نویسان اختلاف نظر وجود دارد:

برخی گویند وقتی حضرت موسی با دختر شعیب نبی ازدواج کرد، حضرت شعیب از مدین خارج شده و به مکه رفت و در همان‌جا در سن ۱۴۰ سالگی وفات یافت و در مسجد الحرام اطراف حجر الأسود دفن شده‌اند.<ref>عبد الرحمن ابن جوزى، المنتظم،‏ ج ۱، ص ۳۲۶، دار الکتب العلمیة، بیروت، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.</ref>

طبق نقل دیگر، حضرت شعیب در سرزمین حطّین یکی از روستاهای [[شام]] بین طبریه و عکا واقع در [[فلسطین]] دفن شده است که قبر دخترش صفورا نیز در همانجاست.<ref>الأعلام، ج ۳، ص ۱۶۵ – ۱۶۶؛ المنتظم، ج ‏۱۶، ص ۲۰۹.</ref>

==پانویس==
<references />

==منابع==

*المیزان، طباطبائی، ترجمه موسوى همدانى؛ قم: دفتر انتشارات اسلامى حوزه علمیه قم، ۱۳۷۴ ش.
*حیوة القلوب، علامه مجلسى، قم: سرور، ۱۳۸۴ ش.
*قصص الأنبیاء، فاطمه مشایخ، تهران: انتشارات فرحان، ۱۳۸۱ ش.
*ارشاد القلوب، دیلمی، ترجمه سید هدایت الله مسترحمى؛ تهران، مصطفوى، ۱۳۴۹ ش.
*مرکز فرهنگ و معارف قرآن، دایرة المعارف قرآن کریم، بوستان کتاب قم، ۱۳۸۲ ش.

== مطالب مرتبط ==

* [[اَصحاب مَديَن|اصحاب مدين]]
* [[اصحاب ایکه]]
* [[دختران حضرت شعیب]]
{{پیامبران}}
{{قرآن}}

[[رده:قصه‌های قرآنی]]
[[رده:پیامبران]]

حضرت شعیب علیه السلام

2026-07-01T11:08:46Z

Zamani:

{{خوب}}
'''حضرت شُعَیب علیه السلام''' سومین پیامبر عرب است که بر [[اصحاب مدین|مَدین]] مبعوث شد و نام او در [[قرآن کریم]] یازده بار آمده است. قوم حضرت شعیب [[بت پرستی|بت پرست]] بودند و نیز کم فروشی می کردند. شعیب نبی سعی بسیاری برای هدایت قوم خویش نمود اما به جز عده معدودی [[ایمان]] نیاوردند و سرانجام قوم او به سبب کردارشان به [[عذاب]] الهی دچار شدند.

طبق آیات قرآن، هنگامی که [[حضرت موسی]] علیه السلام از [[مصر]] فرار کرد، به مدین رفت و به حضور شعیب رسید. حضرت شعیب یکی از دختران خود را به [[ازدواج]] حضرت موسی در آورد و در مقابل، حضرت موسی ده سال برای حضرت شعیب کار کرد.

==نام و نسب حضرت شعیب==

در نسب آن حضرت اختلاف است: بعضى گفته اند: شعیب فرزند «نوبه» (نویب) فرزند «مدین» فرزند [[حضرت ابراهیم]] علیه السلام است؛ زیرا ابراهیم پس از [[ساره]] همسری از کنعانیان گرفت و مدین از این همسر است. بعضى گفته اند: شعیب پسر «میکیل» پسر «سیحب» پسر ابراهیم علیه السلام است، و مادر میکیل دختر [[لوط|حضرت لوط]] علیه السلام بود.

بعضى نیز گفته اند: اسم آن حضرت «یثرون» است و فرزند «صیقون» فرزند «عنقا» فرزند «ثابت» فرزند «مدین» فرزند ابراهیم علیه السلام است؛ بعضى گفته اند: او از اولاد ابراهیم علیه السلام نبوده است بلکه از اولاد کسى بود که [[ایمان]] به ابراهیم آورده بود.<ref> حیوة القلوب، علامه مجلسی، ج۱، ص۵۶۹.</ref>

==قوم حضرت شعیب==
حضرت شعیب در [[قرآن|قرآن کریم]]، به عنوان پیامبر مبعوث شده به شهر «مَدین» با تعبیر «{{متن قرآن|وَإِلَىٰ مَدْيَنَ أَخَاهُمْ شُعَيْبًا ...}}»<ref name=":۰">[[آیه 85 سوره اعراف|سوره اعراف، آیه ۸۵.]]</ref> معرفی شده است؛ مانند [[آیه 36 سوره عنکبوت|آیه ۳۶ سوره عنکبوت]].

نام کنونى مدین را «معان» و موقعیت جغرافیایى آن را میان [[مدینه]] و [[شام]]، مقابل سرزمین [[تبوک]] در ساحل دریاى سرخ (قُلْزُم) گفته‌اند. برخى امتداد آن را از شرق خلیج عقبه تا جنوب شرقى سینا دانسته‌اند.<ref>دایرة المعارف قرآن کریم، ج‏۳، ص۴۶۰</ref>

در آیات ۱۷۶ تا ۱۸۹ سوره شعراء قوم حضرت شعیب با تعبیر [[اصحاب ایکه]] نام برده شده است که به [[انذار|انذارهای]] حضرت شعیب به عنوان پیامبر آنان توجه نمی کردند و به همین خاطر گرفتار [[عذاب]] الهی شدند:

:{{متن قرآن|«{{آیه|26|176}} 💠<ref>[[آیه 176 سوره شعراء|سوره شعراء، آیه ۱۷۶.]]</ref> {{آیه|26|177}} 💠<ref name=":1">[[آیه 177 سوره شعراء|همان، آیه ۱۷۷.]]</ref> {{آیه|26|178}} 💠<ref>[[آیه 178 سوره شعراء|همان، آیه ۱۷۸.]]</ref> {{آیه|26|179}} 💠<ref>[[آیه 179 سوره شعراء|همان، آیه ۱۷۹.]]</ref> {{آیه|26|180}} 💠<ref>[[آیه 180 سوره شعراء|همان، آیه ۱۸۰.]]</ref> {{آیه|26|181}} 💠<ref>[[آیه 181 سوره شعراء|همان، آیه ۱۸۱.]]</ref> {{آیه|26|182}} 💠<ref>[[آیه 182 سوره شعراء|همان، آیه ۱۸۲.]]</ref> {{آیه|26|183}} 💠<ref>[[آیه 183 سوره شعراء|همان، آیه ۱۸۳.]]</ref> {{آیه|26|184}} 💠<ref>[[آیه 184 سوره شعراء|همان، آیه ۱۸۴.]]</ref> {{آیه|26|185}} 💠<ref>[[آیه 185 سوره شعراء|همان، آیه ۱۸۵.]]</ref> {{آیه|26|186}} 💠<ref>[[آیه 186 سوره شعراء|همان، آیه ۱۸۶.]]</ref> {{آیه|26|187}} 💠<ref>[[آیه 187 سوره شعراء|همان، آیه ۱۸۷.]]</ref> {{آیه|26|188}} 💠<ref>[[آیه 188 سوره شعراء|همان، آیه ۱۸۸.]]</ref> {{آیه|26|189}}<ref>[[آیه 189 سوره شعراء|همان، آیه ۱۸۹.]]</ref>»}}

:مردم اَیکه پیامبران را تکذیب کردند، (۱۷۶) هنگامی که شعیب به آنان گفت: آیا [از سرانجام شرک و طغیان که خشم و عذاب خداست] نمی پرهیزید؟ (۱۷۷) بی تردید من برای شما فرستاده ای امینم، (۱۷۸) بنابراین از خدا پروا کنید و از من فرمان ببرید، (۱۷۹)من از شما بر ابلاغ رسالتم هیچ پاداشی نمی خواهم، پاداش من فقط بر عهده پروردگار جهانیان است، (۱۸۰) پیمانه را کامل بدهید و از کم فروشان نباشید، (۱۸۱) و [متاع و کالا را] با ترازوی درست وزن کنید، (۱۸۲) و از قیمت اشیا و اجناس مردم به هنگام خرید نکاهید، و در زمین تباهکارانه فتنه و آشوب برپا نکنید، (۱۸۳) و از آنکه شما و امت های پیشین را آفرید پروا کنید. (۱۸۴) گفتند: جز این نیست که تو از جادوشدگانی، (۱۸۵) و تو جز بشری مانند ما نیستی، و بی تردید ما تو را از دروغگویان می پنداریم، (۱۸۶) پس اگر راست می گویی پاره هایی از آسمان را بر ما فرو ریز. (۱۸۷)[شعیب] گفت: پروردگارم به آنچه انجام می دهید، داناتر است. (۱۸۸) پس او را تکذیب کردند؛ در نتیجه عذاب روز سایبان [یعنی روزی که ابری تیره و صاعقه زا سایه می اندازد] آنان را فرا گرفت، همانا آن عذاب روزی بزرگ بود، (۱۸۹) بی تردید در این سرگذشت، عبرتی بزرگ وجود دارد؛ و قوم شعیب بیشترشان مؤمن نبودند، (۱۹۰)

برخی از مفسرین عنوان اصحاب ایکه را تعبیر دیگری برای [[اصحاب مدین|اصحاب مدین]] دانسته اند. ابن ‌کثیر نویسنده کتاب «قصص الانبیاء» معتقد است اشتراک اهل مدین و اصحاب ‌ایکه در صفت کم‌فروشى، شاهدى بر این است که آنان یک امت بودند و با چند گونه عذاب نابود شدند.<ref> ابن کثیر، قصص‌الانبیاء، ص‌ ۱۷۸.</ref> برخی دیگر ذکر اصحاب ایکه در کنار [[قوم نوح]]، [[قوم عاد]]، [[فرعون]]، [[قوم ثمود]] و [[قوم لوط]] در دو [[سوره ص‌]] و [[سوره ق]]، بدون آن که در اینجا نامى از اهل مدین برده شود و در مقابل، ذکر اهل مدین در کنار همین پیامبران در دو [[سوره اعراف]] و [[سوره هود]]، بدون آن که از اصحاب ایکه یاد شود، را شاهدى بر یکى بودن اهل مدین و اصحاب ایکه دانسته‌اند.<ref>دایرة المعارف قرآن کریم، ج‏۳، ص۳۸۹</ref>

اما نظر دیگر این است که اصحاب ایکه غیر از اصحاب مدین بوده است و حضرت شعیب از مردم مدین بود و با اصحاب ایکه بیگانه بود، چرا که در مورد اصحاب مدین آمده است: «{{متن قرآن|وَإِلَىٰ مَدْيَنَ أَخَاهُمْ شُعَيْبًا ...}}»<ref name=":۰" /> و شعیب را برادر اهل مدین خوانده اما در مورد اصحاب ایکه آمده: «{{متن قرآن|إِذْ قَالَ لَهُمْ شُعَيْبٌ ...}}»<ref name=":1" />؛ و او را برادر اصحاب ایکه نگفته است.<ref>تفسیر شریف لاهیجى، ج‏۳، ص۳۹۳</ref> دلیل دیگری که برای دوگانه دانستن اصحاب مدین و اصحاب ایکه آورده شده آن است که قرآن کیفر اصحاب ایکه را عذاب «یوم الظُلّه» معرفى کرده؛ اما عذاب اهل مدین «رَجْفه» و «صَیْحه» بیان شده است. و نیز گفته شده شعیبِ پیامبر ابتدا به سوى قوم خودش (اصحاب مدین) مبعوث شد و پس از نابودى آنان رسالت هدایت اصحاب ایکه را بر عهده گرفت.<ref>مع الانبیاء فی القرآن الکریم، عفیف عبدالفتاح.</ref>

==رفتار مردم مدین با شعیب==

چنانکه گفته شد، حضرت شعیب علیه السلام از اهل مدین بوده و قوم این پیغمبر یعنى «[[اصحاب مدین|اصحاب مدین]]»، مردمى برخوردار از نعمت هاى الهى بودند، امنیت و رفاه و ارزانى قیمتها و فراوانى نعمت داشتند؛ ولى [[بت پرستی|بت پرست]] بودند و [[فساد]] در بینشان شیوع یافت، مخصوصا کم فروشى و نقص در ترازو و قپان.

لذا خداى تعالى «شعیب» را به سوى آنها مبعوث کرد و دستور داد تا مردم را از پرستش بت ها و از فساد در زمین و نقص کیل ها و میزان ها نهى کند و آن جناب مردم را بدان چه مامور شده بود دعوت کرد، اندرزشان داد، انذارشان کرد، بشارتشان داد، و مصایبى که به [[قوم نوح]]، [[قوم هود]]، [[قوم صالح]] و [[قوم لوط]] رسیده بود به یادشان آورد، و در احتجاج علیه کارهاى زشتشان و در موعظه و اندرزشان سعى بلیغ کرد، اما جز بیشتر شدن طغیان و [[کفر|کفر]] و فسوق در آنان نتیجه اى نگرفت.

مردم مدین به جز چند نفر به وى [[ایمان]] نیاوردند بلکه در عوض شروع به اذیت او و [[مسخره]] کردن و تهدیدش نموده، مردم دیگر را از پیروى آن جناب برحذر داشتند، بر سر هر راهى که به جناب شعیب منتهى مى شد مى نشستند و رهگذران را از این که نزد شعیب بروند مى ترساندند و کسانى که به وى [[ایمان|ایمان]] آورده بودند را از راه خدا منع مى کردند و راه خدا را کج و معوج نشان مى دادند و مى خواستند هر چه بیشتر این راه را زننده در نظرها جلوه دهند. و سپس شروع کردند به [[تهمت]] زدن، گاهى او را ساحر خواندند و زمانى کذّابش معرفى کردند و خود آن جناب را تهدید کردند که اگر دست از دعوتت برندارى سنگسارت خواهیم کرد و بار دیگر او و گروندگان به او را تهدید کردند که از شهر بیرونتان مى کنیم مگر این که به کیش بت پرستى ما برگردید.

آنها به این رفتار خود همچنان ادامه دادند تا آن که آن حضرت از ایمان آوردنشان به کلى مایوس گردید و به ناچار رهایشان کرده به حال خودشان واگذار نمود. و در آخر [[دعا]] کرد و از خداى تعالى درخواست فتح نموده، عرضه داشت: {{متن قرآن|«{{آیه|7|89}}»}}<ref>[[آیه 89 سوره اعراف|سوره اعراف، آیه ۸۹.]]</ref>.

به دنبال این دعا خداى تعالى «عذاب یوم الظله» را نازل کرد، روزى که ابر سیاه همه جا را تاریک کرد و بارانى سیل آسا ببارید، اهل مدین آن جناب را مسخره مى کردند که اگر از راستگویانى، قطعه اى از طاق آسمان را بر سر ما ساقط کن، پس [[صیحه آسمانی]] آنها را بگرفت. در نتیجه در خانه هایشان صبح کردند در حالى که به زانو درآمده و مرده بودند و خداى تعالى شعیب و مؤمنین به وى را نجات داد. پس شعیب پشت به آن قوم مرده کرده، گفت: چقدر در ابلاغ [[رسالت]] پروردگارم به شما کوشیدم و چقدر نصیحتتان کردم، حالا چگونه مى توانم درباره سرنوشت شوم مردمى کافر اندوهناک باشم.<ref> المیزان، ترجمه موسوى همدانى سید محمد باقر، ج۱۰، ص۵۶۵.</ref>

==داستان موسی و شعیب==
حضرت شعیب با [[حضرت موسی علیه السلام|موسى بن عمران]] علیه السلام معاصر بوده است. مطابق با آیات ۲۲ تا ۲۹ [[سوره قصص]] هنگامی که حضرت موسی علیه السلام از [[مصر]] فرار نمود به مدین فرار رفت. در مدین او به [[دختران حضرت شعیب]] برخورد نمود که در نزدیکی چاهی گوسفندان خود را نگه داشته و منتظر بودند. موسی به کنار آن دو آمد و گفت: کار شما چیست؟ آنها گفتند: ما منتظریم تا چوپانها همگى حیوانات خویش را آب دهند و خارج شوند تا بتوانیم گوسفندان خود را سیراب کنیم. پدر ما پیر است و ما مجبوریم خودمان کار کنیم. حضرت موسى علیه السلام که حال آنان را دید با موافقت آن دو گوسفندانشان را سیراب کرد.

دختران شعیب به نزد پدر بازگشتند و جریان را براى او بازگو کردند. آنگاه حضرت شعیب علیه السلام دستور داد که یکی از دخترانش برگردد و حضرت موسى علیه السلام را به حضورش بیاورد تا پاداش کارش را به وى بدهد. حضرت موسى علیه السلام به خانه شعیب آمد و داستان زندگی خود را برای شعیب تعریف نمود. شعیب به او اطمینان داد که از دست قوم ظالم نجات پیدا کرده است و او را گرامی داشت و به او پیشنهاد داد که یکی از دخترانش را به [[ازدواج]] او در آورد به این شرط که مدت هشت یا ده سال برای شعیب کار کند. موسی پیشنهاد او را پذیرفت و ده سال در مدین و در کنار حضرت شعیب زندگی کرد و پس از آن با خانواده اش از مدین به طرف [[مصر]] رهسپار شد.

==حضرت شعیب در روایات==

*از [[امام سجاد]] علیه السلام نقل شده که فرمودند: اولین کسى که ترازو و پیمانه را بکار برد شعیب نبى علیه السلام بود که آن را با دست خود ساخت و مردم هم به وسیله ترازو معاملات خود را انجام مى دادند، اما به تدریج با [[وسوسه]] [[شیطان]] شروع به کم فروشى و نقص پیمانه کردند، و وقتى اندرزهاى شعیب را نادیده گرفتند، زلزله اى سرزمین آنها را فراگرفت و همگى [[عذاب]] شدند.<ref> قصص الأنبیاء (قصص قرآن)، فاطمه مشایخ، ص۳۲۴.</ref>

*[[پیامبر اسلام|پیامبر اکرم]] صلی الله علیه و آله در حدیثی می فرمایند: حضرت شعیب علیه السلام به واسطه محبت و شوق و دوستى با خدا آن قدر گریست که دو چشم او کور شد، خدا دیده او را بینا فرمود، و همچنین تا سه مرتبه، در مرتبه چهارم [[وحى]] الهى رسید که یا شعیب تا کى می گریى و تا چند چنین خواهى بود (و مقصود تو از این گریه چیست؟) اگر گریه تو از خوف [[جهنم]] است من تو را از آن ایمن گردانیدم، و اگر از شوق [[بهشت]] است آن را به تو عطا نمودم، عرض کرد: الهى و سیدى تو می دانى گریه من براى ترس از جهنم و شوق بهشت نیست. بلکه دل من به محبت تو بسته شده است و گریه دوستى و محبت است که چشم مرا نابینا کرد، وحى رسید حال که گریه تو از این راهست بزودى پیغمبر و کلیم خود موسى بن عمران را به خدمتکارى تو بفرستم که تا ده سال خدمت (و شبانى) کند.<ref> ارشاد القلوب، ترجمه مسترحمى، ج۲، ص۲۱۹.</ref>
==وفات و مدفن==
در چگونگی وفات و محل دفن حضرت شعیب بین تاریخ نویسان اختلاف نظر وجود دارد:

برخی گویند وقتی حضرت موسی با دختر شعیب نبی ازدواج کرد، حضرت شعیب از مدین خارج شده و به مکه رفت و در همان‌جا در سن ۱۴۰ سالگی وفات یافت و در مسجد الحرام اطراف حجر الأسود دفن شده‌اند.<ref>عبد الرحمن ابن جوزى، المنتظم،‏ ج ۱، ص ۳۲۶، دار الکتب العلمیة، بیروت، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.</ref>

طبق نقل دیگر، حضرت شعیب در سرزمین حطّین یکی از روستاهای [[شام]] بین طبریه و عکا واقع در [[فلسطین]] دفن شده است که قبر دخترش صفورا نیز در همانجاست.<ref>الأعلام، ج ۳، ص ۱۶۵ – ۱۶۶؛ المنتظم، ج ‏۱۶، ص ۲۰۹.</ref>

==پانویس==
<references />

==منابع==

*المیزان، طباطبائی، ترجمه موسوى همدانى؛ قم: دفتر انتشارات اسلامى حوزه علمیه قم، ۱۳۷۴ ش.
*حیوة القلوب، علامه مجلسى، قم: سرور، ۱۳۸۴ ش.
*قصص الأنبیاء، فاطمه مشایخ، تهران: انتشارات فرحان، ۱۳۸۱ ش.
*ارشاد القلوب، دیلمی، ترجمه سید هدایت الله مسترحمى؛ تهران، مصطفوى، ۱۳۴۹ ش.
*مرکز فرهنگ و معارف قرآن، دایرة المعارف قرآن کریم، بوستان کتاب قم، ۱۳۸۲ ش.

== مطالب مرتبط ==

* [[اَصحاب مَديَن|اصحاب مدين]]
* [[اصحاب ایکه]]
* [[دختران حضرت شعیب]]
{{پیامبران}}
{{قرآن}}

[[رده:قصه‌های قرآنی]]
[[رده:پیامبران]]

کاربر:Zamani/پیش نویس مقالات

2026-07-01T08:53:44Z

Zamani:

'''سردار سپهبد شهید علی شادمانی''' (۱۳۳۵ - ۱۴۰۴ ش) فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم الانبیاء صلی الله علیه و آله بود. وی در دوران دفاع مقدس فرماندهی لشکر ۳۲ انصار الحسین را بر عهده داشت. پس از جنگ ایران و عراق، فرماندهی لشکر بعثت ، معاونی عملیات نیروی زمینی سپاه، فرماندهی لشکر ۳ نیروی مخصوص حمزه سید الشهداء، فرماندهی قرارگاه نجف اشرف، ریاست اداره عملیات ستاد کل نیرو‌های مسلح و معاونی عملیات ستاد کل نیرو‌های مسلح، از سمت های شاخص ایشان است. در ۲۳ خرداد سال ۱۴۰۴، پس از ترور «شهید غلامعلی رشید» توسط رژیم صهیونیستی با حکم فرمانده معظم کل قوا، به فرماندهی قرارگاه مرکزی خاتم الانبیاء منصوب و در ۴ تیر سال ۱۴۰۴شمسی به شهادت رسید.

==زندگی‌نامه ==
علی شادمانی در ۱۳۳۵ در روستای حیران همدان و در خانواده ای مذهبی متولد شد.<ref>[https://noandish.com/000puK درباره سرلشکر علی شادمانی چه می دانید!؟، سایت خبری تحلیلی نو اندیش، ۷ تير ۱۴۰۴.]</ref> وی پس از تحصیلات ابتدایی و متوسطه، در لشکر 64 مشغول به خدمت زیر پرچم شد.<ref>[https://navideshahed.com/002UjK شهید «علی شادمانی»؛ فرمانده راهبردی جنگ، پایگاه اطلاع رسانی نوید شاهد، ۱۱ تير ۱۴۰۴.]</ref> وی در سال ۱۳۵۸ به سپاه پاسداران پیوست و تا سال ۱۳۸۴ در رده‌های مختلف سپاه پاسداران مشغول به خدمت بود. از این تاریخ تا پایان عمر، در ستاد کل نیروهای مسلح سمت های مختلفی داشت و در نهایت در حالی که فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیاء بود توسط رژیم صهیونیستی به شهادت رسید.

==شهید شادمانی در دفاع مقدس==

شادمانی در سال ۱۳۵۸ به سپاه پاسداران پیوست. او با فرمان حضرت امام(ره) مبنی بر آزادسازی شهر پاوه از دست عناصر ضدانقلاب، به این منطقه رفت و پس از آن در سنندج، سقز و مهاباد به مدت تقریبا 6 ماه مشغول خدمت شد.<ref>[https://www.entekhab.ir/000qDm شادمانی: «سپاه» جبهه مقاومت را مدیریت می‌کند، پایگاه خبری تحلیلی انتخاب، ۵ ارديبهشت ۱۳۹۴.]</ref> سپس به همدان برگشت و به مدت 6 ماه مسئولیت آموزش سپاه این استان را برعهده گرفت و2 ماه قبل از آغاز جنگ، وقتی مرزهای غربی کشور با تهدید روبرو شد، به قصر شیرین رفت.

مطابق با اظهار محمدعلی نوری‌نژاد، همرزم شهید علی شادمانی ایشان نقش کلیدی در خنثی‌سازی کودتای نوژه در سال ۵۹ داشتند. <ref>[https://mehrnews.com/x38pJD سردار شادمانی در خنثی‌سازی کودتای نوژه نقش کلیدی داشت، خبرگزاری مهر، ۸ تير ۱۴۰۴.]</ref>

از نخستین کارهای میدانی ایشان، یکی از عملیات‌های ایذایی بود که در شهریور ۵۹ در منطقه مهران صورت گرفت. در آن زمان قصر شیرین سقوط کرده بود و دشمن تا نزدیکی سرپل‌ذهاب آمده و مهران تحت اشغال نیروهای بعثی عراق بود. هدف از عملیات، فریب دشمن و فراهم‌سازی مقدمات عملیات بزرگ بیت‌المقدس در خوزستان بود. در آن عملیات، شهید شادمانی به عنوان فرمانده عملیات در آن منطقه حضور داشت. در عملیات والفجر دو، در منطقه حاج عمران عراق ایشان در قرارگاه تاکتیکی زیر ارتفاعات «کدو» که در مسیر کله‌اسبی قرار داشت، مستقر شده بودند و مدیریت عملیات آن منطقه را برعهده داشتند. در آن مقطع، به‌دلیل مجروحیت برخی فرماندهان از جمله حاج آقا همدانی بار مسئولیت‌ها بر دوش سردار شادمانی افتاد.<ref>[https://navideshahed.com/002UjK شهید «علی شادمانی»؛ فرمانده راهبردی جنگ، پایگاه اطلاع رسانی نوید شاهد، ۱۱ تير ۱۴۰۴.]</ref>

===فرماندهی لشکر انصارالحسین (علیه السلام)===
در سال 60، شهید در منطقه یک یگان رزمی تشکیل داده بود . بمرور با همت فرماندهان این عرصه، تیپ رزمی و سپس لشکر انصارالحسین (علیه السلام) شکل گرفت. <ref>[https://basijnews.ir/fa/news/9696268 مصاحبه خبر گزاری بسیج با سردار طلایی نیک در مورد شهید شادمانی، ۹ تير ۱۴۰۴.]</ref> شهید بعد از فرماندهی سپاه پاوه، در میانه عملیات کربلای ۵، فرمانده لشکر ۳۲ انصارالحسین (۱۳۶۵ تا ۱۳۶۷) شدند و ایشان بلافاصله توانست تحرک چشمگیری ایجاد کند به طوری که لشکر انصارالحسین (علیه السلام) همزمان در جنوب در منطقه شلمچه خط عملیاتی داشت و هم در شمال غرب کشور در عملیات نصر ۴ و ماووت عراق شرکت کرد. این عملیات که در تاریخ ۳۱ خرداد ماه ۱۳۶۶ در منطقه ماووت عراق صورت گرفت در واقع ادامه عملیات کربلای ۱۰ بود که با طراحی و فرماندهی سپاه در ۴ محور به اجرا گذاشته شد.<ref> [https://dnws.ir/003BhX فرماندهی که با امکانات کم، کارهای زیادی کرد، خبرگزاری دفاع مقدس، ۱۳ تير ۱۴۰۴.]</ref>

==شهید شادمانی پس از دفاع مقدس==
در سال ۱۳۶۸ شمسی، وی در دوره دافوس ارتش شرکت کرد و در میان ۷۰ نفر از ارتش و ۶ نفر از سپاه، به عنوان نابغه معرفی شد. <ref>[https://farsnews.ir/Ali_panbeh2024/1753904348146478251 شهید شادمانی، فرمانده‌ای نابغه در طراحی پدافندهای دفاعی، خبرگزاری فارس، ۸ مرداد ۱۴۰۴.] </ref>

پس از جنگ ایران و عراق، علی شادمانی در مسئولیت‌های کلان نظامی فعالیت کرد؛ از جمله معاون عملیات نیروی زمینی سپاه، فرمانده لشکر ۳ نیروی مخصوص حمزه سیدالشهدا، فرمانده قرارگاه نجف اشرف، رئیس اداره عملیات ستاد کل نیرو‌های مسلح و معاون عملیات ستاد کل نیرو‌های مسلح بود. او پیش از شهادت، معاون هماهنگ‌کننده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیاء بود و پس از شهادت سپهبد غلامعلی رشید در ۲۳ خرداد ۱۴۰۴، با حکم مقام معظم رهبری، فرماندهی این قرارگاه را بر عهده گرفت. در بخشی از این حکم آمده بود: «امید است با اتکال به خداوند متعال، همت بلند و انگیزه انقلابی، در انجام مأموریت‌های خطیر قرارگاه در هماهنگی نیروهای مسلح و تحقق راهبردهای کلان کشور موفق باشید.». <ref>[https://irna.ir/xjTPHj سرلشکر «علی شادمانی» فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم الانبیاء شد، خبرگزاری جمهوری اسلامی، ۲۳ خرداد ۱۴۰۴.]</ref>

===سمت ها===
* معاون عملیات نیروی زمینی سپاه از سال 1367 تا 1375
* فرمانده لشکر 3 نیروی مخصوص حمزه سیدالشهدا از سال 1375 تا 1380
* فرماندهی قرارگاه نجف اشرف و لشکر ۴ بعثت از سال 1380 تا 1382
* فرمانده دانشکده علوم و فنون پیاده از سال ۱۳۸۴–۱۳۸۲
* ریاست اداره عملیات ستاد کل نیروهای مسلح از سال 1384 تا 1391
* معاونت عملیات ستاد کل نیروهای مسلح از سال 1391 تا 1395
* معاون هماهنگ‌کننده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیاء از سال ۱۴۰۴–۱۳۹۵
* فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیاء سال ۱۴۰۴ <ref>[https://defapress.ir تگ: سردار شادمانی، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref>

==نظرات سیاسی، دفاعی==
* انقلاب اسلامی با استکبار سر سازش ندارد و برای تحقق اهدافش بسیار قاطع است. «تهدید در برابر تهدید» یعنی نه گفتن به تسلیم شدن. قرار نیست ما در برابر دشمن تسلیم شویم.
* تمایل اصلی ما، «بومی سازی محصولات دفاعی» است.
* حتی از شنیدن و مطرح شدن بازدید از مراکز نظامی متنفریم، قدرت غربی‌ها اصلا نزد ما پشیزی نیست که بخواهند مجموعه پادگان‌های نظامی ما را ببینند. چون در سینه ما یک غضب مقدس به جهت ماهیتی که از آنها سراغ داریم، است.
* آشکارا اعلام می‌کنیم که از مقاومت یمن مثل فلسطین، لبنان، عراق و افغانستان حمایت کرده و به آنها کمک خواهیم کرد.
* گاهی اغماض، سهل‌انگاری و کم توجهی شده و نوع نگاه‌ها با هم متفاوت است اما باید به دشمن یک نگاه همگانی داشته باشیم. با او دست ندهیم، نخندیم، باج ندهیم. در این صورت این اتفاق‌ها نمی‌افتد ولی اگر به دنبال دوست شدن با دشمن باشیم تا دنیا به این واسطه ما را قبول کند، اینها قابل قبول نیست.<ref>[https://www.entekhab.ir/000qDm شادمانی: «سپاه» جبهه مقاومت را مدیریت می‌کند، پایگاه خبری تحلیلی انتخاب، ۵ ارديبهشت ۱۳۹۴.]</ref>

==شهادت==
سردار سرلشکر شهید شادمانی تنها چهار روز پس از انتصاب به عنوان فرماندهی قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیاء صلی الله علیه و آله، در ۲۷ خرداد ۱۴۰۴ بر اثر اصابت موشک رزیم صهیونیستی زخمی شده و در تاریخ ۴ تير ۱۴۰۴ به شهادت رسید.<ref>[https://isna.ir/xdTFpf سردار شادمانی به شهادت رسید، خبرگزاری ایسنا، ۴ تير ۱۴۰۴.]</ref> سردار نجات، جانشین قرارگاه امنیتی ثارالله در جواب خبرنگاری پیرامون نحوه شهادت ایشان، گفت: شهید شادمانی اصلاً در تهران تعقیب و گریز نشد. ایشان از یک مقر به مقر دیگر منتقل شده بودند و از طریق همین جمع‌آوری‌های فنی شناسایی و ترور شدند. مقر ایشان با موشک هدف قرار گرفت؛ موشک هواپایه، که یا از هواپیما یا از پهپاد شلیک شده بود.<ref>[https://hamshahrionline.ir/xbDGJ روایت تازه مقام نظامی عالی رتبه از نحوه شهادت سردار شادمانی، همشهری آنلاین، ۱۴ بهمن ۱۴۰۴.]</ref>

پیکر شهید شادمانی پس از تشییع در تهران، از میدان شهدای همدان به‌سمت گلزار شهدای آن شهر، منتقل شده و در جوار سرلشگر شهید حاج حسین همدانی و هم رزمان شهید خود آرام گرفت. <ref>[https://mehrnews.com/x38nsc پیکر شهید شادمانی در کنار شهید حسین همدانی، خبرگزاری مهر، ۵ تير ۱۴۰۴.]</ref>
پس از شهادت او در تاریخ ۶ آبان ۱۴۰۴ش، علی عبداللهی، با حضور در منزل علی شادمانی، درجه سِپَهبُدی او را به خانواده‌اش تقدیم کرد.<ref>[https://snn.ir/005YZq اعطای درجه سپهبدی از سوی رهبر انقلاب به شهید شادمانی، خبرگزاری دانشجو، ۷ آبان ۱۴۰۴.]</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

کاربر:Zamani/پیش نویس مقالات

2026-07-01T08:52:54Z

Zamani:

'''سردار سپهبد شهید علی شادمانی''' (۱۳۳۵ - ۱۴۰۴ ش) فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم الانبیاء صلی الله علیه و آله بود. وی در دوران دفاع مقدس فرماندهی لشکر ۳۲ انصار الحسین را بر عهده داشت. پس از جنگ ایران و عراق، فرماندهی لشکر بعثت ، معاونی عملیات نیروی زمینی سپاه، فرماندهی لشکر ۳ نیروی مخصوص حمزه سید الشهداء، فرماندهی قرارگاه نجف اشرف، ریاست اداره عملیات ستاد کل نیرو‌های مسلح و معاونی عملیات ستاد کل نیرو‌های مسلح، از سمت های شاخص ایشان است. در ۲۳ خرداد سال ۱۴۰۴، پس از ترور «شهید غلامعلی رشید» توسط رژیم صهیونیستی با حکم فرمانده معظم کل قوا، به فرماندهی قرارگاه مرکزی خاتم الانبیاء منصوب و در ۴ تیر سال ۱۴۰۴شمسی به شهادت رسید.

==زندگی‌نامه ==
علی شادمانی در ۱۳۳۵ در روستای حیران همدان و در خانواده ای مذهبی متولد شد.<ref>[https://noandish.com/000puK درباره سرلشکر علی شادمانی چه می دانید!؟، سایت خبری تحلیلی نو اندیش، ۷ تير ۱۴۰۴.]</ref> وی پس از تحصیلات ابتدایی و متوسطه، در لشکر 64 مشغول به خدمت زیر پرچم شد.<ref>[https://navideshahed.com/002UjK شهید «علی شادمانی»؛ فرمانده راهبردی جنگ، پایگاه اطلاع رسانی نوید شاهد، ۱۱ تير ۱۴۰۴.]</ref> وی در سال ۱۳۵۸ به سپاه پاسداران پیوست و تا سال ۱۳۸۴ در رده‌های مختلف سپاه پاسداران مشغول به خدمت بود. از این تاریخ تا پایان عمر، در ستاد کل نیروهای مسلح سمت های مختلفی داشت و در نهایت در حالی که فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیاء بود توسط رژیم صهیونیستی به شهادت رسید.

==شهید شادمانی در دفاع مقدس==

شادمانی در سال ۱۳۵۸ به سپاه پاسداران پیوست. او با فرمان حضرت امام(ره) مبنی بر آزادسازی شهر پاوه از دست عناصر ضدانقلاب، به این منطقه رفت و پس از آن در سنندج، سقز و مهاباد به مدت تقریبا 6 ماه مشغول خدمت شد.<ref>[https://www.entekhab.ir/000qDm شادمانی: «سپاه» جبهه مقاومت را مدیریت می‌کند، پایگاه خبری تحلیلی انتخاب، ۵ ارديبهشت ۱۳۹۴.]</ref> سپس به همدان برگشت و به مدت 6 ماه مسئولیت آموزش سپاه این استان را برعهده گرفت و2 ماه قبل از آغاز جنگ، وقتی مرزهای غربی کشور با تهدید روبرو شد، به قصر شیرین رفت.

مطابق با اظهار محمدعلی نوری‌نژاد، همرزم شهید علی شادمانی ایشان نقش کلیدی در خنثی‌سازی کودتای نوژه در سال ۵۹ داشتند. <ref>[https://mehrnews.com/x38pJD سردار شادمانی در خنثی‌سازی کودتای نوژه نقش کلیدی داشت، خبرگزاری مهر، ۸ تير ۱۴۰۴.]</ref>

از نخستین کارهای میدانی ایشان، یکی از عملیات‌های ایذایی بود که در شهریور ۵۹ در منطقه مهران صورت گرفت. در آن زمان قصر شیرین سقوط کرده بود و دشمن تا نزدیکی سرپل‌ذهاب آمده و مهران تحت اشغال نیروهای بعثی عراق بود. هدف از عملیات، فریب دشمن و فراهم‌سازی مقدمات عملیات بزرگ بیت‌المقدس در خوزستان بود. در آن عملیات، شهید شادمانی به عنوان فرمانده عملیات در آن منطقه حضور داشت. در عملیات والفجر دو، در منطقه حاج عمران عراق ایشان در قرارگاه تاکتیکی زیر ارتفاعات «کدو» که در مسیر کله‌اسبی قرار داشت، مستقر شده بودند و مدیریت عملیات آن منطقه را برعهده داشتند. در آن مقطع، به‌دلیل مجروحیت برخی فرماندهان از جمله حاج آقا همدانی بار مسئولیت‌ها بر دوش سردار شادمانی افتاد.<ref>[https://navideshahed.com/002UjK شهید «علی شادمانی»؛ فرمانده راهبردی جنگ، پایگاه اطلاع رسانی نوید شاهد، ۱۱ تير ۱۴۰۴.]</ref>

===فرماندهی لشکر انصارالحسین (علیه السلام)===
در سال 60، شهید در منطقه یک یگان رزمی تشکیل داده بود . بمرور با همت فرماندهان این عرصه، تیپ رزمی و سپس لشکر انصارالحسین (علیه السلام) شکل گرفت. <ref>[https://basijnews.ir/fa/news/9696268 مصاحبه خبر گزاری بسیج با سردار طلایی نیک در مورد شهید شادمانی، ۹ تير ۱۴۰۴.]</ref> شهید بعد از فرماندهی سپاه پاوه، در میانه عملیات کربلای ۵، فرمانده لشکر ۳۲ انصارالحسین (۱۳۶۵ تا ۱۳۶۷) شدند و ایشان بلافاصله توانست تحرک چشمگیری ایجاد کند به طوری که لشکر انصارالحسین (علیه السلام) همزمان در جنوب در منطقه شلمچه خط عملیاتی داشت و هم در شمال غرب کشور در عملیات نصر ۴ و ماووت عراق شرکت کرد. این عملیات که در تاریخ ۳۱ خرداد ماه ۱۳۶۶ در منطقه ماووت عراق صورت گرفت در واقع ادامه عملیات کربلای ۱۰ بود که با طراحی و فرماندهی سپاه در ۴ محور به اجرا گذاشته شد.<ref> [https://dnws.ir/003BhX فرماندهی که با امکانات کم، کارهای زیادی کرد، خبرگزاری دفاع مقدس، ۱۳ تير ۱۴۰۴.]</ref>

==شهید شادمانی پس از دفاع مقدس==
در سال ۱۳۶۸ شمسی، وی در دوره دافوس ارتش شرکت کرد و در میان ۷۰ نفر از ارتش و ۶ نفر از سپاه، به عنوان نابغه معرفی شد. <ref>[https://farsnews.ir/Ali_panbeh2024/1753904348146478251 شهید شادمانی، فرمانده‌ای نابغه در طراحی پدافندهای دفاعی، خبرگزاری فارس، ۸ مرداد ۱۴۰۴.] </ref>

پس از جنگ ایران و عراق، علی شادمانی در مسئولیت‌های کلان نظامی فعالیت کرد؛ از جمله معاون عملیات نیروی زمینی سپاه، فرمانده لشکر ۳ نیروی مخصوص حمزه سیدالشهدا، فرمانده قرارگاه نجف اشرف، رئیس اداره عملیات ستاد کل نیرو‌های مسلح و معاون عملیات ستاد کل نیرو‌های مسلح بود. او پیش از شهادت، معاون هماهنگ‌کننده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیاء بود و پس از شهادت سپهبد غلامعلی رشید در ۲۳ خرداد ۱۴۰۴، با حکم مقام معظم رهبری، فرماندهی این قرارگاه را بر عهده گرفت. در بخشی از این حکم آمده بود: «امید است با اتکال به خداوند متعال، همت بلند و انگیزه انقلابی، در انجام مأموریت‌های خطیر قرارگاه در هماهنگی نیروهای مسلح و تحقق راهبردهای کلان کشور موفق باشید.». <ref>[https://irna.ir/xjTPHj سرلشکر «علی شادمانی» فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم الانبیاء شد، خبرگزاری جمهوری اسلامی، ۲۳ خرداد ۱۴۰۴.]</ref>

===سمت ها===
* معاون عملیات نیروی زمینی سپاه از سال 1367 تا 1375
* فرمانده لشکر 3 نیروی مخصوص حمزه سیدالشهدا از سال 1375 تا 1380
* فرماندهی قرارگاه نجف اشرف و لشکر ۴ بعثت از سال 1380 تا 1382
* فرمانده دانشکده علوم و فنون پیاده از سال ۱۳۸۴–۱۳۸۲
* ریاست اداره عملیات ستاد کل نیروهای مسلح از سال 1384 تا 1391
* معاونت عملیات ستاد کل نیروهای مسلح از سال 1391 تا 1395
* معاون هماهنگ‌کننده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا از سال ۱۴۰۴–۱۳۹۵
* فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا سال ۱۴۰۴ <ref>[https://defapress.ir تگ: سردار شادمانی، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref>

==نظرات سیاسی، دفاعی==
* انقلاب اسلامی با استکبار سر سازش ندارد و برای تحقق اهدافش بسیار قاطع است. «تهدید در برابر تهدید» یعنی نه گفتن به تسلیم شدن. قرار نیست ما در برابر دشمن تسلیم شویم.
* تمایل اصلی ما، «بومی سازی محصولات دفاعی» است.
* حتی از شنیدن و مطرح شدن بازدید از مراکز نظامی متنفریم، قدرت غربی‌ها اصلا نزد ما پشیزی نیست که بخواهند مجموعه پادگان‌های نظامی ما را ببینند. چون در سینه ما یک غضب مقدس به جهت ماهیتی که از آنها سراغ داریم، است.
* آشکارا اعلام می‌کنیم که از مقاومت یمن مثل فلسطین، لبنان، عراق و افغانستان حمایت کرده و به آنها کمک خواهیم کرد.
* گاهی اغماض، سهل‌انگاری و کم توجهی شده و نوع نگاه‌ها با هم متفاوت است اما باید به دشمن یک نگاه همگانی داشته باشیم. با او دست ندهیم، نخندیم، باج ندهیم. در این صورت این اتفاق‌ها نمی‌افتد ولی اگر به دنبال دوست شدن با دشمن باشیم تا دنیا به این واسطه ما را قبول کند، اینها قابل قبول نیست.<ref>[https://www.entekhab.ir/000qDm شادمانی: «سپاه» جبهه مقاومت را مدیریت می‌کند، پایگاه خبری تحلیلی انتخاب، ۵ ارديبهشت ۱۳۹۴.]</ref>

==شهادت==
سردار سرلشکر شهید شادمانی تنها چهار روز پس از انتصاب به عنوان فرماندهی قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیاء صلی الله علیه و آله، در ۲۷ خرداد ۱۴۰۴ بر اثر اصابت موشک رزیم صهیونیستی زخمی شده و در تاریخ ۴ تير ۱۴۰۴ به شهادت رسید.<ref>[https://isna.ir/xdTFpf سردار شادمانی به شهادت رسید، خبرگزاری ایسنا، ۴ تير ۱۴۰۴.]</ref> سردار نجات، جانشین قرارگاه امنیتی ثارالله در جواب خبرنگاری پیرامون نحوه شهادت ایشان، گفت: شهید شادمانی اصلاً در تهران تعقیب و گریز نشد. ایشان از یک مقر به مقر دیگر منتقل شده بودند و از طریق همین جمع‌آوری‌های فنی شناسایی و ترور شدند. مقر ایشان با موشک هدف قرار گرفت؛ موشک هواپایه، که یا از هواپیما یا از پهپاد شلیک شده بود.<ref>[https://hamshahrionline.ir/xbDGJ روایت تازه مقام نظامی عالی رتبه از نحوه شهادت سردار شادمانی، همشهری آنلاین، ۱۴ بهمن ۱۴۰۴.]</ref>

پیکر شهید شادمانی پس از تشییع در تهران، از میدان شهدای همدان به‌سمت گلزار شهدای آن شهر، منتقل شده و در جوار سرلشگر شهید حاج حسین همدانی و هم رزمان شهید خود آرام گرفت. <ref>[https://mehrnews.com/x38nsc پیکر شهید شادمانی در کنار شهید حسین همدانی، خبرگزاری مهر، ۵ تير ۱۴۰۴.]</ref>
پس از شهادت او در تاریخ ۶ آبان ۱۴۰۴ش، علی عبداللهی، با حضور در منزل علی شادمانی، درجه سِپَهبُدی او را به خانواده‌اش تقدیم کرد.<ref>[https://snn.ir/005YZq اعطای درجه سپهبدی از سوی رهبر انقلاب به شهید شادمانی، خبرگزاری دانشجو، ۷ آبان ۱۴۰۴.]</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

کاربر:Zamani/پیش نویس مقالات

2026-07-01T08:49:34Z

Zamani:

'''سردار سپهبد شهید علی شادمانی''' (۱۳۳۵ - ۱۴۰۴ ش) فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم الانبیاء صلی الله علیه و آله بود. وی در دوران دفاع مقدس فرماندهی لشکر ۳۲ انصار الحسین را بر عهده داشت. پس از جنگ ایران و عراق، فرماندهی لشکر بعثت ، معاونی عملیات نیروی زمینی سپاه، فرماندهی لشکر ۳ نیروی مخصوص حمزه سید الشهداء، فرماندهی قرارگاه نجف اشرف، ریاست اداره عملیات ستاد کل نیرو‌های مسلح و معاونی عملیات ستاد کل نیرو‌های مسلح، از سمت های شاخص ایشان است. در ۲۳ خرداد سال ۱۴۰۴، پس از ترور «شهید غلامعلی رشید» توسط رژیم صهیونیستی با حکم فرمانده معظم کل قوا، به فرماندهی قرارگاه مرکزی خاتم الانبیاء منصوب و در ۴ تیر سال ۱۴۰۴شمسی به شهادت رسید.

==زندگی‌نامه ==
علی شادمانی در ۱۳۳۵ در روستای حیران همدان و در خانواده ای مذهبی متولد شد.<ref>[https://noandish.com/000puK درباره سرلشکر علی شادمانی چه می دانید!؟، سایت خبری تحلیلی نو اندیش، ۷ تير ۱۴۰۴.]</ref> وی پس از تحصیلات ابتدایی و متوسطه، در لشکر 64 مشغول به خدمت زیر پرچم شد.<ref>[https://navideshahed.com/002UjK شهید «علی شادمانی»؛ فرمانده راهبردی جنگ، پایگاه اطلاع رسانی نوید شاهد، ۱۱ تير ۱۴۰۴.]</ref> وی در سال ۱۳۵۸ به سپاه پاسداران پیوست و تا سال ۱۳۸۴ در رده‌های مختلف سپاه پاسداران مشغول به خدمت بود. از این تاریخ تا پایان عمر، در ستاد کل نیروهای مسلح مشغول بود که به شهادت رسید.

==شهید شادمانی در دفاع مقدس==

شادمانی در سال ۱۳۵۸ به سپاه پاسداران پیوست. او با فرمان حضرت امام(ره) مبنی بر آزادسازی شهر پاوه از دست عناصر ضدانقلاب، به این منطقه رفت و پس از آن در سنندج، سقز و مهاباد به مدت تقریبا 6 ماه مشغول خدمت شد.<ref>[https://www.entekhab.ir/000qDm شادمانی: «سپاه» جبهه مقاومت را مدیریت می‌کند، پایگاه خبری تحلیلی انتخاب، ۵ ارديبهشت ۱۳۹۴.]</ref> سپس به همدان برگشت و به مدت 6 ماه مسئولیت آموزش سپاه این استان را برعهده گرفت و2 ماه قبل از آغاز جنگ، وقتی مرزهای غربی کشور با تهدید روبرو شد، به قصر شیرین رفت.

مطابق با اظهار محمدعلی نوری‌نژاد، همرزم شهید علی شادمانی ایشان نقش کلیدی در خنثی‌سازی کودتای نوژه در سال ۵۹ داشتند. <ref>[https://mehrnews.com/x38pJD سردار شادمانی در خنثی‌سازی کودتای نوژه نقش کلیدی داشت، خبرگزاری مهر، ۸ تير ۱۴۰۴.]</ref>

از نخستین کارهای میدانی ایشان، یکی از عملیات‌های ایذایی بود که در شهریور ۵۹ در منطقه مهران صورت گرفت. در آن زمان قصر شیرین سقوط کرده بود و دشمن تا نزدیکی سرپل‌ذهاب آمده و مهران تحت اشغال نیروهای بعثی عراق بود. هدف از عملیات، فریب دشمن و فراهم‌سازی مقدمات عملیات بزرگ بیت‌المقدس در خوزستان بود. در آن عملیات، شهید شادمانی به عنوان فرمانده عملیات در آن منطقه حضور داشت. در عملیات والفجر دو، در منطقه حاج عمران عراق ایشان در قرارگاه تاکتیکی زیر ارتفاعات «کدو» که در مسیر کله‌اسبی قرار داشت، مستقر شده بودند و مدیریت عملیات آن منطقه را برعهده داشتند. در آن مقطع، به‌دلیل مجروحیت برخی فرماندهان از جمله حاج آقا همدانی بار مسئولیت‌ها بر دوش سردار شادمانی افتاد.<ref>[https://navideshahed.com/002UjK شهید «علی شادمانی»؛ فرمانده راهبردی جنگ، پایگاه اطلاع رسانی نوید شاهد، ۱۱ تير ۱۴۰۴.]</ref>

===فرماندهی لشکر انصارالحسین (علیه السلام)===
در سال 60، شهید در منطقه یک یگان رزمی تشکیل داده بود . بمرور با همت فرماندهان این عرصه، تیپ رزمی و سپس لشکر انصارالحسین (علیه السلام) شکل گرفت. <ref>[https://basijnews.ir/fa/news/9696268 مصاحبه خبر گزاری بسیج با سردار طلایی نیک در مورد شهید شادمانی، ۹ تير ۱۴۰۴.]</ref> شهید بعد از فرماندهی سپاه پاوه، در میانه عملیات کربلای ۵، فرمانده لشکر ۳۲ انصارالحسین (۱۳۶۵ تا ۱۳۶۷) شدند و ایشان بلافاصله توانست تحرک چشمگیری ایجاد کند به طوری که لشکر انصارالحسین (علیه السلام) همزمان در جنوب در منطقه شلمچه خط عملیاتی داشت و هم در شمال غرب کشور در عملیات نصر ۴ و ماووت عراق شرکت کرد. این عملیات که در تاریخ ۳۱ خرداد ماه ۱۳۶۶ در منطقه ماووت عراق صورت گرفت در واقع ادامه عملیات کربلای ۱۰ بود که با طراحی و فرماندهی سپاه در ۴ محور به اجرا گذاشته شد.<ref> [https://dnws.ir/003BhX فرماندهی که با امکانات کم، کارهای زیادی کرد، خبرگزاری دفاع مقدس، ۱۳ تير ۱۴۰۴.]</ref>

==شهید شادمانی پس از دفاع مقدس==
در سال ۱۳۶۸ شمسی، وی در دوره دافوس ارتش شرکت کرد و در میان ۷۰ نفر از ارتش و ۶ نفر از سپاه، به عنوان نابغه معرفی شد. <ref>[https://farsnews.ir/Ali_panbeh2024/1753904348146478251 شهید شادمانی، فرمانده‌ای نابغه در طراحی پدافندهای دفاعی، خبرگزاری فارس، ۸ مرداد ۱۴۰۴.] </ref>

پس از جنگ ایران و عراق، علی شادمانی در مسئولیت‌های کلان نظامی فعالیت کرد؛ از جمله معاون عملیات نیروی زمینی سپاه، فرمانده لشکر ۳ نیروی مخصوص حمزه سیدالشهدا، فرمانده قرارگاه نجف اشرف، رئیس اداره عملیات ستاد کل نیرو‌های مسلح و معاون عملیات ستاد کل نیرو‌های مسلح بود. او پیش از شهادت، معاون هماهنگ‌کننده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیاء بود و پس از شهادت سپهبد غلامعلی رشید در ۲۳ خرداد ۱۴۰۴، با حکم مقام معظم رهبری، فرماندهی این قرارگاه را بر عهده گرفت. در بخشی از این حکم آمده بود: «امید است با اتکال به خداوند متعال، همت بلند و انگیزه انقلابی، در انجام مأموریت‌های خطیر قرارگاه در هماهنگی نیروهای مسلح و تحقق راهبردهای کلان کشور موفق باشید.». <ref>[https://irna.ir/xjTPHj سرلشکر «علی شادمانی» فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم الانبیاء شد، خبرگزاری جمهوری اسلامی، ۲۳ خرداد ۱۴۰۴.]</ref>

===سمت ها===
* معاون عملیات نیروی زمینی سپاه از سال 1367 تا 1375
* فرمانده لشکر 3 نیروی مخصوص حمزه سیدالشهدا از سال 1375 تا 1380
* فرماندهی قرارگاه نجف اشرف و لشکر ۴ بعثت از سال 1380 تا 1382
* فرمانده دانشکده علوم و فنون پیاده از سال ۱۳۸۴–۱۳۸۲
* ریاست اداره عملیات ستاد کل نیروهای مسلح از سال 1384 تا 1391
* معاونت عملیات ستاد کل نیروهای مسلح از سال 1391 تا 1395
* معاون هماهنگ‌کننده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا از سال ۱۴۰۴–۱۳۹۵
* فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا سال ۱۴۰۴ <ref>[https://defapress.ir تگ: سردار شادمانی، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref>

==نظرات سیاسی، دفاعی==
* انقلاب اسلامی با استکبار سر سازش ندارد و برای تحقق اهدافش بسیار قاطع است. «تهدید در برابر تهدید» یعنی نه گفتن به تسلیم شدن. قرار نیست ما در برابر دشمن تسلیم شویم.
* تمایل اصلی ما، «بومی سازی محصولات دفاعی» است.
* حتی از شنیدن و مطرح شدن بازدید از مراکز نظامی متنفریم، قدرت غربی‌ها اصلا نزد ما پشیزی نیست که بخواهند مجموعه پادگان‌های نظامی ما را ببینند. چون در سینه ما یک غضب مقدس به جهت ماهیتی که از آنها سراغ داریم، است.
* آشکارا اعلام می‌کنیم که از مقاومت یمن مثل فلسطین، لبنان، عراق و افغانستان حمایت کرده و به آنها کمک خواهیم کرد.
* گاهی اغماض، سهل‌انگاری و کم توجهی شده و نوع نگاه‌ها با هم متفاوت است اما باید به دشمن یک نگاه همگانی داشته باشیم. با او دست ندهیم، نخندیم، باج ندهیم. در این صورت این اتفاق‌ها نمی‌افتد ولی اگر به دنبال دوست شدن با دشمن باشیم تا دنیا به این واسطه ما را قبول کند، اینها قابل قبول نیست.<ref>[https://www.entekhab.ir/000qDm شادمانی: «سپاه» جبهه مقاومت را مدیریت می‌کند، پایگاه خبری تحلیلی انتخاب، ۵ ارديبهشت ۱۳۹۴.]</ref>

==شهادت==
سردار سرلشکر شهید شادمانی تنها چهار روز پس از انتصاب به عنوان فرماندهی قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیاء صلی الله علیه و آله، در ۲۷ خرداد ۱۴۰۴ بر اثر اصابت موشک رزیم صهیونیستی زخمی شده و در تاریخ ۴ تير ۱۴۰۴ به شهادت رسید.<ref>[https://isna.ir/xdTFpf سردار شادمانی به شهادت رسید، خبرگزاری ایسنا، ۴ تير ۱۴۰۴.]</ref> سردار نجات، جانشین قرارگاه امنیتی ثارالله در جواب خبرنگاری پیرامون نحوه شهادت ایشان، گفت: شهید شادمانی اصلاً در تهران تعقیب و گریز نشد. ایشان از یک مقر به مقر دیگر منتقل شده بودند و از طریق همین جمع‌آوری‌های فنی شناسایی و ترور شدند. مقر ایشان با موشک هدف قرار گرفت؛ موشک هواپایه، که یا از هواپیما یا از پهپاد شلیک شده بود.<ref>[https://hamshahrionline.ir/xbDGJ روایت تازه مقام نظامی عالی رتبه از نحوه شهادت سردار شادمانی، همشهری آنلاین، ۱۴ بهمن ۱۴۰۴.]</ref>

پیکر شهید شادمانی پس از تشییع در تهران، از میدان شهدای همدان به‌سمت گلزار شهدای آن شهر، منتقل شده و در جوار سرلشگر شهید حاج حسین همدانی و هم رزمان شهید خود آرام گرفت. <ref>[https://mehrnews.com/x38nsc پیکر شهید شادمانی در کنار شهید حسین همدانی، خبرگزاری مهر، ۵ تير ۱۴۰۴.]</ref>
پس از شهادت او در تاریخ ۶ آبان ۱۴۰۴ش، علی عبداللهی، با حضور در منزل علی شادمانی، درجه سِپَهبُدی او را به خانواده‌اش تقدیم کرد.<ref>[https://snn.ir/005YZq اعطای درجه سپهبدی از سوی رهبر انقلاب به شهید شادمانی، خبرگزاری دانشجو، ۷ آبان ۱۴۰۴.]</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

کاربر:Zamani/پیش نویس مقالات

2026-07-01T08:35:52Z

Zamani: /* فرماندهی لشکر انصارالحسین (علیه السلام) */

'''سردار سپهبد شهید علی شادمانی''' (۱۳۳۵ - ۱۴۰۴ ش) فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم الانبیاء صلی الله علیه و آله بود. وی در دوران دفاع مقدس فرماندهی لشکر ۳۲ انصار الحسین را بر عهده داشت. پس از جنگ ایران و عراق، فرماندهی لشکر بعثت ، معاونی عملیات نیروی زمینی سپاه، فرماندهی لشکر ۳ نیروی مخصوص حمزه سید الشهداء، فرماندهی قرارگاه نجف اشرف، ریاست اداره عملیات ستاد کل نیرو‌های مسلح و معاونی عملیات ستاد کل نیرو‌های مسلح، از سمت های شاخص ایشان است. در ۲۳ خرداد سال ۱۴۰۴، پس از ترور «شهید غلامعلی رشید» توسط رژیم صهیونیستی با حکم فرمانده معظم کل قوا، به فرماندهی قرارگاه مرکزی خاتم الانبیاء منصوب و در ۴ تیر سال ۱۴۰۴شمسی به شهادت رسید.

==زندگی‌نامه ==
علی شادمانی در ۱۳۳۵ در روستای حیران همدان و در خانواده ای مذهبی متولد شد.<ref>[https://noandish.com/000puK درباره سرلشکر علی شادمانی چه می دانید!؟، سایت خبری تحلیلی نو اندیش، ۷ تير ۱۴۰۴.]</ref> وی پس از تحصیلات ابتدایی و متوسطه، در لشکر 64 مشغول به خدمت زیر پرچم شد.<ref>[https://navideshahed.com/002UjK شهید «علی شادمانی»؛ فرمانده راهبردی جنگ، پایگاه اطلاع رسانی نوید شاهد، ۱۱ تير ۱۴۰۴.]</ref> وی در سال ۱۳۵۸ به سپاه پاسداران پیوست و تا سال ۱۳۸۴ در رده‌های مختلف سپاه پاسداران مشغول به خدمت بود. از این تاریخ تا پایان عمر، در ستاد کل نیروهای مسلح مشغول بود که به شهادت رسید.

==شهید شادمانی در دفاع مقدس==

شادمانی در سال ۱۳۵۸ به سپاه پاسداران پیوست. او با فرمان حضرت امام(ره) مبنی بر آزادسازی شهر پاوه از دست عناصر ضدانقلاب، به این منطقه رفت و پس از آن در سنندج، سقز و مهاباد به مدت تقریبا 6 ماه مشغول خدمت شد.<ref>[https://www.entekhab.ir/000qDm شادمانی: «سپاه» جبهه مقاومت را مدیریت می‌کند، پایگاه خبری تحلیلی انتخاب، ۵ ارديبهشت ۱۳۹۴.]</ref> سپس به همدان برگشت و به مدت 6 ماه مسئولیت آموزش سپاه این استان را برعهده گرفت و2 ماه قبل از آغاز جنگ، وقتی مرزهای غربی کشور با تهدید روبرو شد، به قصر شیرین رفت.

مطابق با اظهار محمدعلی نوری‌نژاد، همرزم شهید علی شادمانی ایشان نقش کلیدی در خنثی‌سازی کودتای نوژه در سال ۵۹ داشتند. <ref>[https://mehrnews.com/x38pJD سردار شادمانی در خنثی‌سازی کودتای نوژه نقش کلیدی داشت، خبرگزاری مهر، ۸ تير ۱۴۰۴.]</ref>

از نخستین کارهای میدانی ایشان، یکی از عملیات‌های ایذایی بود که در شهریور ۵۹ در منطقه مهران صورت گرفت. در آن زمان قصر شیرین سقوط کرده بود و دشمن تا نزدیکی سرپل‌ذهاب آمده و مهران تحت اشغال نیروهای بعثی عراق بود. هدف از عملیات، فریب دشمن و فراهم‌سازی مقدمات عملیات بزرگ بیت‌المقدس در خوزستان بود. در آن عملیات، شهید شادمانی به عنوان فرمانده عملیات در آن منطقه حضور داشت. در عملیات والفجر دو، در منطقه حاج عمران عراق ایشان در قرارگاه تاکتیکی زیر ارتفاعات «کدو» که در مسیر کله‌اسبی قرار داشت، مستقر شده بودند و مدیریت عملیات آن منطقه را برعهده داشتند. در آن مقطع، به‌دلیل مجروحیت برخی فرماندهان از جمله حاج آقا همدانی بار مسئولیت‌ها بر دوش سردار شادمانی افتاد.<ref>[https://navideshahed.com/002UjK شهید «علی شادمانی»؛ فرمانده راهبردی جنگ، پایگاه اطلاع رسانی نوید شاهد، ۱۱ تير ۱۴۰۴.]</ref>

===فرماندهی لشکر انصارالحسین (علیه السلام)===
در سال 60، شهید در منطقه یک یگان رزمی تشکیل داده بود . بمرور با همت فرماندهان این عرصه، تیپ رزمی و سپس لشکر انصارالحسین (علیه السلام) شکل گرفت. <ref>[https://basijnews.ir/fa/news/9696268 مصاحبه خبر گزاری بسیج با سردار طلایی نیک در مورد شهید شادمانی، ۹ تير ۱۴۰۴.]</ref> شهید بعد از فرماندهی سپاه پاوه، در میانه عملیات کربلای ۵، فرمانده لشکر ۳۲ انصارالحسین (۱۳۶۵ تا ۱۳۶۷) شدند و ایشان بلافاصله توانست تحرک چشمگیری ایجاد کند به طوری که لشکر انصارالحسین (علیه السلام) همزمان در جنوب در منطقه شلمچه خط عملیاتی داشت و هم در شمال غرب کشور در عملیات نصر ۴ و ماووت عراق شرکت کرد. این عملیات که در تاریخ ۳۱ خرداد ماه ۱۳۶۶ در منطقه ماووت عراق صورت گرفت در واقع ادامه عملیات کربلای ۱۰ بود که با طراحی و فرماندهی سپاه در ۴ محور به اجرا گذاشته شد.<ref> [https://dnws.ir/003BhX فرماندهی که با امکانات کم، کارهای زیادی کرد، خبرگزاری دفاع مقدس، ۱۳ تير ۱۴۰۴.]</ref>

==شهید شادمانی پس از دفاع مقدس==
در سال ۱۳۶۸ شمسی، وی در دوره دافوس ارتش شرکت کرد و در میان ۷۰ نفر از ارتش و ۶ نفر از سپاه، به عنوان نابغه معرفی شد. <ref>[https://farsnews.ir/Ali_panbeh2024/1753904348146478251 شهید شادمانی، فرمانده‌ای نابغه در طراحی پدافندهای دفاعی، خبرگزاری فارس، ۸ مرداد ۱۴۰۴.] </ref>

پس از جنگ ایران و عراق، علی شادمانی در مسئولیت‌های کلان نظامی فعالیت کرد؛ از جمله معاون عملیات نیروی زمینی سپاه، فرمانده لشکر ۳ نیروی مخصوص حمزه سیدالشهدا، فرمانده قرارگاه نجف اشرف، رئیس اداره عملیات ستاد کل نیرو‌های مسلح و معاون عملیات ستاد کل نیرو‌های مسلح بود. او پیش از شهادت، معاون هماهنگ‌کننده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیاء بود و پس از شهادت سپهبد غلامعلی رشید در ۲۳ خرداد ۱۴۰۴، با حکم مقام معظم رهبری، فرماندهی این قرارگاه را بر عهده گرفت. در بخشی از این حکم آمده بود: «امید است با اتکال به خداوند متعال، همت بلند و انگیزه انقلابی، در انجام مأموریت‌های خطیر قرارگاه در هماهنگی نیروهای مسلح و تحقق راهبردهای کلان کشور موفق باشید.». <ref>[https://irna.ir/xjTPHj سرلشکر «علی شادمانی» فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم الانبیاء شد، خبرگزاری جمهوری اسلامی، ۲۳ خرداد ۱۴۰۴.]</ref>

===سمت ها===
* معاون عملیات نیروی زمینی سپاه از سال 1367 تا 1375
* فرمانده لشکر 3 نیروی مخصوص حمزه سیدالشهدا از سال 1375 تا 1380
* فرماندهی قرارگاه نجف اشرف و لشکر ۴ بعثت از سال 1380 تا 1382
* فرمانده دانشکده علوم و فنون پیاده از سال ۱۳۸۴–۱۳۸۲
* ریاست اداره عملیات ستاد کل نیروهای مسلح از سال 1384 تا 1391
* معاونت عملیات ستاد کل نیروهای مسلح از سال 1391 تا 1395
* معاون هماهنگ‌کننده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا از سال ۱۴۰۴–۱۳۹۵
* فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا سال ۱۴۰۴ <ref>[https://defapress.ir تگ: سردار شادمانی، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref>

==نظرات سیاسی، دفاعی==
* انقلاب اسلامی با استکبار سر سازش ندارد و برای تحقق اهدافش بسیار قاطع است. «تهدید در برابر تهدید» یعنی نه گفتن به تسلیم شدن. قرار نیست ما در برابر دشمن تسلیم شویم.
* سواحل جنوبی کشور که ممکن است مبدا فعالیت و اقدام دشمن باشد، تحت کنترل و رصد ماست و هر کس بخواهد در این سواحل به عنوان مبدا عملیاتی علیه ما اقدام کند، بلافاصله آن نقطه را می‌زنیم چون خودمان را توسعه داده‌ایم.
* جبهه مقاومت تحت فرمان جمهوری اسلامی است.
* شعاع عملیات دفاع از انقلاب اسلامی را توسعه داده‌ایم و اگر دشمن به جمهوری اسلامی حمله کند از جبهه‌های متعددی به او حمله می‌شود و این حمله دیگر فقط از مرزهای ایران نیست و توسعه داده شده است.
* تهدیدات دشمن علیه کشورمان را بسیار جدی تلقی می‌کنیم. البته در کنار تهدید، عملیات روانی هم هست تا ما را تهدید به جنگ کنند که در مذاکرات تسلیم شویم.
* فرمانده معظم کل قوا دستوری به فرماندهان دادند و می‌فرمایند، شما باید هر شب خودتان را مثل شب عملیات تلقی کنید یعنی تصور کنید که در قرارگاه نشسته‌اید تا اگر دشمن به شما حمله کرد، جبهه را اداره کنید.
* تمایل اصلی ما، «بومی سازی محصولات دفاعی» است.
* حتی از شنیدن و مطرح شدن بازدید از مراکز نظامی متنفریم، قدرت غربی‌ها اصلا نزد ما پشیزی نیست که بخواهند مجموعه پادگان‌های نظامی ما را ببینند. چون در سینه ما یک غضب مقدس به جهت ماهیتی که از آنها سراغ داریم، است.
* آشکارا اعلام می‌کنیم که از مقاومت یمن مثل فلسطین، لبنان، عراق و افغانستان حمایت کرده و به آنها کمک خواهیم کرد.
* دانشمندان هسته‌ای کشورمان چطور ترور شدند؟ راحت به اینها -بیگانگان- اجازه داده شد، به داخل بیایند و عده‌ای به بهانه بازدید از مراکز، اطلاعات را جمع‌آوری و در اختیار دشمن گذاشتند که منجر به این حوادث شد.
* گاهی اغماض، سهل‌انگاری و کم توجهی شده و نوع نگاه‌ها با هم متفاوت است اما باید به دشمن یک نگاه همگانی داشته باشیم. با او دست ندهیم، نخندیم، باج ندهیم. در این صورت این اتفاق‌ها نمی‌افتد ولی اگر به دنبال دوست شدن با دشمن باشیم تا دنیا به این واسطه ما را قبول کند، اینها قابل قبول نیست.<ref>[https://www.entekhab.ir/000qDm شادمانی: «سپاه» جبهه مقاومت را مدیریت می‌کند، پایگاه خبری تحلیلی انتخاب، ۵ ارديبهشت ۱۳۹۴.]</ref>

==شهادت==
سردار سرلشکر شهید شادمانی تنها چهار روز پس از انتصاب به عنوان فرماندهی قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیاء صلی الله علیه و آله، در تاریخ 4 تیر 1404 ، بر اثر جراحات شدید ناشی از بمباران رژیم منحوس و متجاوز صهیونیستی که در هفته گذشته اش صورت گرفت، به جمع همرزمان شهیدش پیوست. <ref>[https://isna.ir/xdTFpf سردار شادمانی به شهادت رسید، خبرگزاری ایسنا، ۴ تير ۱۴۰۴.]</ref>سردار نجات، جانشین قرارگاه امنیتی ثارالله در جواب خبرنگاری پیرامون نحوه شهادت ایشان، گفت: شهید شادمانی اصلاً در تهران تعقیب و گریز نشد. ایشان از یک مقر به مقر دیگر منتقل شده بودند و از طریق همین جمع‌آوری‌های فنی شناسایی و ترور شدند. مقر ایشان با موشک هدف قرار گرفت؛ موشک هواپایه، که یا از هواپیما یا از پهپاد شلیک شده بود. <ref>[https://hamshahrionline.ir/xbDGJ روایت تازه مقام نظامی عالی رتبه از نحوه شهادت سردار شادمانی، همشهری آنلاین، ۱۴ بهمن ۱۴۰۴.]</ref>

پیکر شهید شادمانی پس از تشییع در تهران، از میدان شهدای همدان به‌سمت گلزار شهدای آن شهر، منتقل شده و در جوار سرلشگر شهید حاج حسین همدانی و هم رزمان شهید خود آرام گرفت. <ref>[https://mehrnews.com/x38nsc پیکر شهید شادمانی در کنار شهید حسین همدانی، خبرگزاری مهر، ۵ تير ۱۴۰۴.]</ref>
پس از شهادت او در تاریخ ۶ آبان ۱۴۰۴ش، علی عبداللهی، با حضور در منزل علی شادمانی، درجه سِپَهبُدی او را به خانواده‌اش تقدیم کرد.<ref>[https://snn.ir/005YZq اعطای درجه سپهبدی از سوی رهبر انقلاب به شهید شادمانی، خبرگزاری دانشجو، ۷ آبان ۱۴۰۴.]</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

کاربر:Zamani/پیش نویس مقالات

2026-07-01T08:31:26Z

Zamani:

'''سردار سپهبد شهید علی شادمانی''' (۱۳۳۵ - ۱۴۰۴ ش) فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم الانبیاء صلی الله علیه و آله بود. وی در دوران دفاع مقدس فرماندهی لشکر ۳۲ انصار الحسین را بر عهده داشت. پس از جنگ ایران و عراق، فرماندهی لشکر بعثت ، معاونی عملیات نیروی زمینی سپاه، فرماندهی لشکر ۳ نیروی مخصوص حمزه سید الشهداء، فرماندهی قرارگاه نجف اشرف، ریاست اداره عملیات ستاد کل نیرو‌های مسلح و معاونی عملیات ستاد کل نیرو‌های مسلح، از سمت های شاخص ایشان است. در ۲۳ خرداد سال ۱۴۰۴، پس از ترور «شهید غلامعلی رشید» توسط رژیم صهیونیستی با حکم فرمانده معظم کل قوا، به فرماندهی قرارگاه مرکزی خاتم الانبیاء منصوب و در ۴ تیر سال ۱۴۰۴شمسی به شهادت رسید.

==زندگی‌نامه ==
علی شادمانی در ۱۳۳۵ در روستای حیران همدان و در خانواده ای مذهبی متولد شد.<ref>[https://noandish.com/000puK درباره سرلشکر علی شادمانی چه می دانید!؟، سایت خبری تحلیلی نو اندیش، ۷ تير ۱۴۰۴.]</ref> وی پس از تحصیلات ابتدایی و متوسطه، در لشکر 64 مشغول به خدمت زیر پرچم شد.<ref>[https://navideshahed.com/002UjK شهید «علی شادمانی»؛ فرمانده راهبردی جنگ، پایگاه اطلاع رسانی نوید شاهد، ۱۱ تير ۱۴۰۴.]</ref> وی در سال ۱۳۵۸ به سپاه پاسداران پیوست و تا سال ۱۳۸۴ در رده‌های مختلف سپاه پاسداران مشغول به خدمت بود. از این تاریخ تا پایان عمر، در ستاد کل نیروهای مسلح مشغول بود که به شهادت رسید.

==شهید شادمانی در دفاع مقدس==

شادمانی در سال ۱۳۵۸ به سپاه پاسداران پیوست. او با فرمان حضرت امام(ره) مبنی بر آزادسازی شهر پاوه از دست عناصر ضدانقلاب، به این منطقه رفت و پس از آن در سنندج، سقز و مهاباد به مدت تقریبا 6 ماه مشغول خدمت شد.<ref>[https://www.entekhab.ir/000qDm شادمانی: «سپاه» جبهه مقاومت را مدیریت می‌کند، پایگاه خبری تحلیلی انتخاب، ۵ ارديبهشت ۱۳۹۴.]</ref> سپس به همدان برگشت و به مدت 6 ماه مسئولیت آموزش سپاه این استان را برعهده گرفت و2 ماه قبل از آغاز جنگ، وقتی مرزهای غربی کشور با تهدید روبرو شد، به قصر شیرین رفت.

مطابق با اظهار محمدعلی نوری‌نژاد، همرزم شهید علی شادمانی ایشان نقش کلیدی در خنثی‌سازی کودتای نوژه در سال ۵۹ داشتند. <ref>[https://mehrnews.com/x38pJD سردار شادمانی در خنثی‌سازی کودتای نوژه نقش کلیدی داشت، خبرگزاری مهر، ۸ تير ۱۴۰۴.]</ref>

از نخستین کارهای میدانی ایشان، یکی از عملیات‌های ایذایی بود که در شهریور ۵۹ در منطقه مهران صورت گرفت. در آن زمان قصر شیرین سقوط کرده بود و دشمن تا نزدیکی سرپل‌ذهاب آمده و مهران تحت اشغال نیروهای بعثی عراق بود. هدف از عملیات، فریب دشمن و فراهم‌سازی مقدمات عملیات بزرگ بیت‌المقدس در خوزستان بود. در آن عملیات، شهید شادمانی به عنوان فرمانده عملیات در آن منطقه حضور داشت. در عملیات والفجر دو، در منطقه حاج عمران عراق ایشان در قرارگاه تاکتیکی زیر ارتفاعات «کدو» که در مسیر کله‌اسبی قرار داشت، مستقر شده بودند و مدیریت عملیات آن منطقه را برعهده داشتند. در آن مقطع، به‌دلیل مجروحیت برخی فرماندهان از جمله حاج آقا همدانی بار مسئولیت‌ها بر دوش سردار شادمانی افتاد.<ref>[https://navideshahed.com/002UjK شهید «علی شادمانی»؛ فرمانده راهبردی جنگ، پایگاه اطلاع رسانی نوید شاهد، ۱۱ تير ۱۴۰۴.]</ref>

===فرماندهی لشکر انصارالحسین (علیه السلام)===
در سال 60، شهید در منطقه یک یگان رزمی تشکیل داده بود . بمرور با همت فرماندهان این عرصه، تیپ رزمی و سپس لشکر انصارالحسین (علیه السلام) شکل گرفت. <ref>[https://basijnews.ir/fa/news/9696268 مصاحبه خبر گزاری بسیج با سردار طلایی نیک در مورد شهید شادمانی، ۹ تير ۱۴۰۴.]</ref> شهید بعد از فرماندهی سپاه پاوه، در میانه عملیات کربلای ۵، فرمانده لشکر ۳۲ انصارالحسین (۱۳۶۵ تا ۱۳۶۷) شدند و ایشان بلافاصله توانست تحرک چشمگیری ایجاد کند به طوری که لشکر انصارالحسین (علیه السلام) همزمان در جنوب در منطقه شلمچه خط عملیاتی داشت و هم در شمال غرب کشور در عملیات نصر ۴ و ماووت عراق شرکت کرد. عملیات نصر ۴ در تاریخ ۳۱ خرداد ماه ۱۳۶۶ در منطقه ماووت عراق به اجرا گذاشته شد. در واقع این عملیات ادامه عملیات کربلای ۱۰ بود که با طراحی و فرماندهی سپاه در ۴ محور به اجرا گذاشته شد .<ref> [https://dnws.ir/003BhX فرماندهی که با امکانات کم، کارهای زیادی کرد، خبرگزاری دفاع مقدس، ۱۳ تير ۱۴۰۴.]</ref>

==شهید شادمانی پس از دفاع مقدس==
در سال ۱۳۶۸ شمسی، وی در دوره دافوس ارتش شرکت کرد و در میان ۷۰ نفر از ارتش و ۶ نفر از سپاه، به عنوان نابغه معرفی شد. <ref>[https://farsnews.ir/Ali_panbeh2024/1753904348146478251 شهید شادمانی، فرمانده‌ای نابغه در طراحی پدافندهای دفاعی، خبرگزاری فارس، ۸ مرداد ۱۴۰۴.] </ref>

پس از جنگ ایران و عراق، علی شادمانی در مسئولیت‌های کلان نظامی فعالیت کرد؛ از جمله معاون عملیات نیروی زمینی سپاه، فرمانده لشکر ۳ نیروی مخصوص حمزه سیدالشهدا، فرمانده قرارگاه نجف اشرف، رئیس اداره عملیات ستاد کل نیرو‌های مسلح و معاون عملیات ستاد کل نیرو‌های مسلح بود. او پیش از شهادت، معاون هماهنگ‌کننده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیاء بود و پس از شهادت سپهبد غلامعلی رشید در ۲۳ خرداد ۱۴۰۴، با حکم مقام معظم رهبری، فرماندهی این قرارگاه را بر عهده گرفت. در بخشی از این حکم آمده بود: «امید است با اتکال به خداوند متعال، همت بلند و انگیزه انقلابی، در انجام مأموریت‌های خطیر قرارگاه در هماهنگی نیروهای مسلح و تحقق راهبردهای کلان کشور موفق باشید.». <ref>[https://irna.ir/xjTPHj سرلشکر «علی شادمانی» فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم الانبیاء شد، خبرگزاری جمهوری اسلامی، ۲۳ خرداد ۱۴۰۴.]</ref>

===سمت ها===
* معاون عملیات نیروی زمینی سپاه از سال 1367 تا 1375
* فرمانده لشکر 3 نیروی مخصوص حمزه سیدالشهدا از سال 1375 تا 1380
* فرماندهی قرارگاه نجف اشرف و لشکر ۴ بعثت از سال 1380 تا 1382
* فرمانده دانشکده علوم و فنون پیاده از سال ۱۳۸۴–۱۳۸۲
* ریاست اداره عملیات ستاد کل نیروهای مسلح از سال 1384 تا 1391
* معاونت عملیات ستاد کل نیروهای مسلح از سال 1391 تا 1395
* معاون هماهنگ‌کننده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا از سال ۱۴۰۴–۱۳۹۵
* فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا سال ۱۴۰۴ <ref>[https://defapress.ir تگ: سردار شادمانی، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref>

==نظرات سیاسی، دفاعی==
* انقلاب اسلامی با استکبار سر سازش ندارد و برای تحقق اهدافش بسیار قاطع است. «تهدید در برابر تهدید» یعنی نه گفتن به تسلیم شدن. قرار نیست ما در برابر دشمن تسلیم شویم.
* سواحل جنوبی کشور که ممکن است مبدا فعالیت و اقدام دشمن باشد، تحت کنترل و رصد ماست و هر کس بخواهد در این سواحل به عنوان مبدا عملیاتی علیه ما اقدام کند، بلافاصله آن نقطه را می‌زنیم چون خودمان را توسعه داده‌ایم.
* جبهه مقاومت تحت فرمان جمهوری اسلامی است.
* شعاع عملیات دفاع از انقلاب اسلامی را توسعه داده‌ایم و اگر دشمن به جمهوری اسلامی حمله کند از جبهه‌های متعددی به او حمله می‌شود و این حمله دیگر فقط از مرزهای ایران نیست و توسعه داده شده است.
* تهدیدات دشمن علیه کشورمان را بسیار جدی تلقی می‌کنیم. البته در کنار تهدید، عملیات روانی هم هست تا ما را تهدید به جنگ کنند که در مذاکرات تسلیم شویم.
* فرمانده معظم کل قوا دستوری به فرماندهان دادند و می‌فرمایند، شما باید هر شب خودتان را مثل شب عملیات تلقی کنید یعنی تصور کنید که در قرارگاه نشسته‌اید تا اگر دشمن به شما حمله کرد، جبهه را اداره کنید.
* تمایل اصلی ما، «بومی سازی محصولات دفاعی» است.
* حتی از شنیدن و مطرح شدن بازدید از مراکز نظامی متنفریم، قدرت غربی‌ها اصلا نزد ما پشیزی نیست که بخواهند مجموعه پادگان‌های نظامی ما را ببینند. چون در سینه ما یک غضب مقدس به جهت ماهیتی که از آنها سراغ داریم، است.
* آشکارا اعلام می‌کنیم که از مقاومت یمن مثل فلسطین، لبنان، عراق و افغانستان حمایت کرده و به آنها کمک خواهیم کرد.
* دانشمندان هسته‌ای کشورمان چطور ترور شدند؟ راحت به اینها -بیگانگان- اجازه داده شد، به داخل بیایند و عده‌ای به بهانه بازدید از مراکز، اطلاعات را جمع‌آوری و در اختیار دشمن گذاشتند که منجر به این حوادث شد.
* گاهی اغماض، سهل‌انگاری و کم توجهی شده و نوع نگاه‌ها با هم متفاوت است اما باید به دشمن یک نگاه همگانی داشته باشیم. با او دست ندهیم، نخندیم، باج ندهیم. در این صورت این اتفاق‌ها نمی‌افتد ولی اگر به دنبال دوست شدن با دشمن باشیم تا دنیا به این واسطه ما را قبول کند، اینها قابل قبول نیست.<ref>[https://www.entekhab.ir/000qDm شادمانی: «سپاه» جبهه مقاومت را مدیریت می‌کند، پایگاه خبری تحلیلی انتخاب، ۵ ارديبهشت ۱۳۹۴.]</ref>

==شهادت==
سردار سرلشکر شهید شادمانی تنها چهار روز پس از انتصاب به عنوان فرماندهی قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیاء صلی الله علیه و آله، در تاریخ 4 تیر 1404 ، بر اثر جراحات شدید ناشی از بمباران رژیم منحوس و متجاوز صهیونیستی که در هفته گذشته اش صورت گرفت، به جمع همرزمان شهیدش پیوست. <ref>[https://isna.ir/xdTFpf سردار شادمانی به شهادت رسید، خبرگزاری ایسنا، ۴ تير ۱۴۰۴.]</ref>سردار نجات، جانشین قرارگاه امنیتی ثارالله در جواب خبرنگاری پیرامون نحوه شهادت ایشان، گفت: شهید شادمانی اصلاً در تهران تعقیب و گریز نشد. ایشان از یک مقر به مقر دیگر منتقل شده بودند و از طریق همین جمع‌آوری‌های فنی شناسایی و ترور شدند. مقر ایشان با موشک هدف قرار گرفت؛ موشک هواپایه، که یا از هواپیما یا از پهپاد شلیک شده بود. <ref>[https://hamshahrionline.ir/xbDGJ روایت تازه مقام نظامی عالی رتبه از نحوه شهادت سردار شادمانی، همشهری آنلاین، ۱۴ بهمن ۱۴۰۴.]</ref>

پیکر شهید شادمانی پس از تشییع در تهران، از میدان شهدای همدان به‌سمت گلزار شهدای آن شهر، منتقل شده و در جوار سرلشگر شهید حاج حسین همدانی و هم رزمان شهید خود آرام گرفت. <ref>[https://mehrnews.com/x38nsc پیکر شهید شادمانی در کنار شهید حسین همدانی، خبرگزاری مهر، ۵ تير ۱۴۰۴.]</ref>
پس از شهادت او در تاریخ ۶ آبان ۱۴۰۴ش، علی عبداللهی، با حضور در منزل علی شادمانی، درجه سِپَهبُدی او را به خانواده‌اش تقدیم کرد.<ref>[https://snn.ir/005YZq اعطای درجه سپهبدی از سوی رهبر انقلاب به شهید شادمانی، خبرگزاری دانشجو، ۷ آبان ۱۴۰۴.]</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

کاربر:Zamani/پیش نویس مقالات

2026-07-01T08:30:59Z

Zamani:

'''سردار سپهبد شهید علی شادمانی''' (۱۳۳۵ - ۱۴۰۴ ش) فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم الانبیاء صلی الله علیه و آله بود. وی در دوران دفاع مقدس فرماندهی لشکر ۳۲ انصار الحسین را بر عهده داشت. پس از جنگ ایران و عراق، فرماندهی لشکر بعثت ، معاونی عملیات نیروی زمینی سپاه، فرماندهی لشکر ۳ نیروی مخصوص حمزه سید الشهداء، فرماندهی قرارگاه نجف اشرف، ریاست اداره عملیات ستاد کل نیرو‌های مسلح و معاونی عملیات ستاد کل نیرو‌های مسلح، از سمت های شاخص ایشان است. در ۲۳ خرداد سال ۱۴۰۴، پس از ترور «شهید غلامعلی رشید» توسط رژیم صهیونیستی با حکم فرمانده معظم کل قوا، به فرماندهی قرارگاه مرکزی خاتم الانبیاء منصوب و در ۴ تیر سال ۱۴۰۴شمسی به شهادت رسید.

==زندگی‌نامه ==
علی شادمانی در ۱۳۳۵ در روستای حیران همدان و در خانواده ای مذهبی متولد شد.<ref>[https://noandish.com/000puK درباره سرلشکر علی شادمانی چه می دانید!؟، سایت خبری تحلیلی نو اندیش، ۷ تير ۱۴۰۴.]</ref> وی پس از تحصیلات ابتدایی و متوسطه، در لشکر 64 مشغول به خدمت زیر پرچم شد.<ref>[https://navideshahed.com/002UjK شهید «علی شادمانی»؛ فرمانده راهبردی جنگ، پایگاه اطلاع رسانی نوید شاهد، ۱۱ تير ۱۴۰۴.]</ref> وی در سال ۱۳۵۸ به سپاه پاسداران پیوست و تا سال ۱۳۸۴ در رده‌های مختلف سپاه پاسداران مشغول به خدمت بود. از این تاریخ تا پایان عمر، در ستاد کل نیروهای مسلح مشغول بود که به شهادت رسید.

==شهید شادمانی در دفاع مقدس==

شادمانی در سال ۱۳۵۸ به سپاه پاسداران پیوست. او با فرمان حضرت امام(ره) مبنی بر آزادسازی شهر پاوه از دست عناصر ضدانقلاب، به این منطقه رفت و پس از آن در سنندج، سقز و مهاباد به مدت تقریبا 6 ماه مشغول خدمت شد.<ref>[https://www.entekhab.ir/000qDm شادمانی: «سپاه» جبهه مقاومت را مدیریت می‌کند، پایگاه خبری تحلیلی انتخاب، ۵ ارديبهشت ۱۳۹۴.]</ref> سپس به همدان برگشت و به مدت 6 ماه مسئولیت آموزش سپاه این استان را برعهده گرفت و2 ماه قبل از آغاز جنگ، وقتی مرزهای غربی کشور با تهدید روبرو شد، به قصر شیرین رفت.

مطابق با اظهار محمدعلی نوری‌نژاد، همرزم شهید علی شادمانی ایشان نقش کلیدی در خنثی‌سازی کودتای نوژه در سال ۵۹ داشتند. <ref>[https://mehrnews.com/x38pJD سردار شادمانی در خنثی‌سازی کودتای نوژه نقش کلیدی داشت، خبرگزاری مهر، ۸ تير ۱۴۰۴.]</ref>

از نخستین کارهای میدانی ایشان، یکی از عملیات‌های ایذایی بود که در شهریور ۵۹ در منطقه مهران صورت گرفت. در آن زمان قصر شیرین سقوط کرده بود و دشمن تا نزدیکی سرپل‌ذهاب آمده و مهران تحت اشغال نیروهای بعثی عراق بود. هدف از عملیات، فریب دشمن و فراهم‌سازی مقدمات عملیات بزرگ بیت‌المقدس در خوزستان بود. در آن عملیات، شهید شادمانی به عنوان فرمانده عملیات در آن منطقه حضور داشت. در عملیات والفجر دو، در منطقه حاج عمران عراق ایشان در قرارگاه تاکتیکی زیر ارتفاعات «کدو» که در مسیر کله‌اسبی قرار داشت، مستقر شده بودند و مدیریت عملیات آن منطقه را برعهده داشتند. در آن مقطع، به‌دلیل مجروحیت برخی فرماندهان از جمله حاج آقا همدانی بار مسئولیت‌ها بر دوش سردار شادمانی افتاد.<ref>[https://navideshahed.com/002UjK شهید «علی شادمانی»؛ فرمانده راهبردی جنگ، پایگاه اطلاع رسانی نوید شاهد، ۱۱ تير ۱۴۰۴.]</ref>

===فرماندهی لشکر انصارالحسین (علیه السلام)===
در سال 60، شهید در منطقه یک یگان رزمی تشکیل داده بود . بمرور با همت فرماندهان این عرصه، تیپ رزمی و سپس لشکر انصارالحسین (علیه السلام) شکل گرفت. <ref>[https://basijnews.ir/fa/news/9696268 مصاحبه خبر گزاری بسیج با سردار طلایی نیک در مورد شهید شادمانی، ۹ تير ۱۴۰۴.]</ref> شهید بعد از فرماندهی سپاه پاوه، در میانه عملیات کربلای ۵، فرمانده لشکر ۳۲ انصارالحسین (۱۳۶۵ تا ۱۳۶۷) شدند و ایشان بلافاصله توانست تحرک چشمگیری ایجاد کند به طوری که لشکر انصارالحسین (علیه السلام) همزمان در جنوب در منطقه شلمچه خط عملیاتی داشت و هم در شمال غرب کشور در عملیات نصر ۴ و ماووت عراق شرکت کرد. عملیات نصر ۴ در تاریخ ۳۱ خرداد ماه ۱۳۶۶ در منطقه ماووت عراق به اجرا گذاشته شد. در واقع این عملیات ادامه عملیات کربلای ۱۰ بود که با طراحی و فرماندهی سپاه در ۴ محور به اجرا گذاشته شد .<ref> [https://dnws.ir/003BhX فرماندهی که با امکانات کم، کارهای زیادی کرد، خبرگزاری دفاع مقدس، ۱۳ تير ۱۴۰۴.]</ref>

==شهید شادمان پس از دفاع مقدس==
در سال ۱۳۶۸ شمسی، وی در دوره دافوس ارتش شرکت کرد و در میان ۷۰ نفر از ارتش و ۶ نفر از سپاه، به عنوان نابغه معرفی شد. <ref>[https://farsnews.ir/Ali_panbeh2024/1753904348146478251 شهید شادمانی، فرمانده‌ای نابغه در طراحی پدافندهای دفاعی، خبرگزاری فارس، ۸ مرداد ۱۴۰۴.] </ref>

پس از جنگ ایران و عراق، علی شادمانی در مسئولیت‌های کلان نظامی فعالیت کرد؛ از جمله معاون عملیات نیروی زمینی سپاه، فرمانده لشکر ۳ نیروی مخصوص حمزه سیدالشهدا، فرمانده قرارگاه نجف اشرف، رئیس اداره عملیات ستاد کل نیرو‌های مسلح و معاون عملیات ستاد کل نیرو‌های مسلح بود. او پیش از شهادت، معاون هماهنگ‌کننده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیاء بود و پس از شهادت سپهبد غلامعلی رشید در ۲۳ خرداد ۱۴۰۴، با حکم مقام معظم رهبری، فرماندهی این قرارگاه را بر عهده گرفت. در بخشی از این حکم آمده بود: «امید است با اتکال به خداوند متعال، همت بلند و انگیزه انقلابی، در انجام مأموریت‌های خطیر قرارگاه در هماهنگی نیروهای مسلح و تحقق راهبردهای کلان کشور موفق باشید.». <ref>[https://irna.ir/xjTPHj سرلشکر «علی شادمانی» فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم الانبیاء شد، خبرگزاری جمهوری اسلامی، ۲۳ خرداد ۱۴۰۴.]</ref>

===سمت ها===
* معاون عملیات نیروی زمینی سپاه از سال 1367 تا 1375
* فرمانده لشکر 3 نیروی مخصوص حمزه سیدالشهدا از سال 1375 تا 1380
* فرماندهی قرارگاه نجف اشرف و لشکر ۴ بعثت از سال 1380 تا 1382
* فرمانده دانشکده علوم و فنون پیاده از سال ۱۳۸۴–۱۳۸۲
* ریاست اداره عملیات ستاد کل نیروهای مسلح از سال 1384 تا 1391
* معاونت عملیات ستاد کل نیروهای مسلح از سال 1391 تا 1395
* معاون هماهنگ‌کننده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا از سال ۱۴۰۴–۱۳۹۵
* فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا سال ۱۴۰۴ <ref>[https://defapress.ir تگ: سردار شادمانی، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref>

==نظرات سیاسی، دفاعی==
* انقلاب اسلامی با استکبار سر سازش ندارد و برای تحقق اهدافش بسیار قاطع است. «تهدید در برابر تهدید» یعنی نه گفتن به تسلیم شدن. قرار نیست ما در برابر دشمن تسلیم شویم.
* سواحل جنوبی کشور که ممکن است مبدا فعالیت و اقدام دشمن باشد، تحت کنترل و رصد ماست و هر کس بخواهد در این سواحل به عنوان مبدا عملیاتی علیه ما اقدام کند، بلافاصله آن نقطه را می‌زنیم چون خودمان را توسعه داده‌ایم.
* جبهه مقاومت تحت فرمان جمهوری اسلامی است.
* شعاع عملیات دفاع از انقلاب اسلامی را توسعه داده‌ایم و اگر دشمن به جمهوری اسلامی حمله کند از جبهه‌های متعددی به او حمله می‌شود و این حمله دیگر فقط از مرزهای ایران نیست و توسعه داده شده است.
* تهدیدات دشمن علیه کشورمان را بسیار جدی تلقی می‌کنیم. البته در کنار تهدید، عملیات روانی هم هست تا ما را تهدید به جنگ کنند که در مذاکرات تسلیم شویم.
* فرمانده معظم کل قوا دستوری به فرماندهان دادند و می‌فرمایند، شما باید هر شب خودتان را مثل شب عملیات تلقی کنید یعنی تصور کنید که در قرارگاه نشسته‌اید تا اگر دشمن به شما حمله کرد، جبهه را اداره کنید.
* تمایل اصلی ما، «بومی سازی محصولات دفاعی» است.
* حتی از شنیدن و مطرح شدن بازدید از مراکز نظامی متنفریم، قدرت غربی‌ها اصلا نزد ما پشیزی نیست که بخواهند مجموعه پادگان‌های نظامی ما را ببینند. چون در سینه ما یک غضب مقدس به جهت ماهیتی که از آنها سراغ داریم، است.
* آشکارا اعلام می‌کنیم که از مقاومت یمن مثل فلسطین، لبنان، عراق و افغانستان حمایت کرده و به آنها کمک خواهیم کرد.
* دانشمندان هسته‌ای کشورمان چطور ترور شدند؟ راحت به اینها -بیگانگان- اجازه داده شد، به داخل بیایند و عده‌ای به بهانه بازدید از مراکز، اطلاعات را جمع‌آوری و در اختیار دشمن گذاشتند که منجر به این حوادث شد.
* گاهی اغماض، سهل‌انگاری و کم توجهی شده و نوع نگاه‌ها با هم متفاوت است اما باید به دشمن یک نگاه همگانی داشته باشیم. با او دست ندهیم، نخندیم، باج ندهیم. در این صورت این اتفاق‌ها نمی‌افتد ولی اگر به دنبال دوست شدن با دشمن باشیم تا دنیا به این واسطه ما را قبول کند، اینها قابل قبول نیست.<ref>[https://www.entekhab.ir/000qDm شادمانی: «سپاه» جبهه مقاومت را مدیریت می‌کند، پایگاه خبری تحلیلی انتخاب، ۵ ارديبهشت ۱۳۹۴.]</ref>

==شهادت==
سردار سرلشکر شهید شادمانی تنها چهار روز پس از انتصاب به عنوان فرماندهی قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیاء صلی الله علیه و آله، در تاریخ 4 تیر 1404 ، بر اثر جراحات شدید ناشی از بمباران رژیم منحوس و متجاوز صهیونیستی که در هفته گذشته اش صورت گرفت، به جمع همرزمان شهیدش پیوست. <ref>[https://isna.ir/xdTFpf سردار شادمانی به شهادت رسید، خبرگزاری ایسنا، ۴ تير ۱۴۰۴.]</ref>سردار نجات، جانشین قرارگاه امنیتی ثارالله در جواب خبرنگاری پیرامون نحوه شهادت ایشان، گفت: شهید شادمانی اصلاً در تهران تعقیب و گریز نشد. ایشان از یک مقر به مقر دیگر منتقل شده بودند و از طریق همین جمع‌آوری‌های فنی شناسایی و ترور شدند. مقر ایشان با موشک هدف قرار گرفت؛ موشک هواپایه، که یا از هواپیما یا از پهپاد شلیک شده بود. <ref>[https://hamshahrionline.ir/xbDGJ روایت تازه مقام نظامی عالی رتبه از نحوه شهادت سردار شادمانی، همشهری آنلاین، ۱۴ بهمن ۱۴۰۴.]</ref>

پیکر شهید شادمانی پس از تشییع در تهران، از میدان شهدای همدان به‌سمت گلزار شهدای آن شهر، منتقل شده و در جوار سرلشگر شهید حاج حسین همدانی و هم رزمان شهید خود آرام گرفت. <ref>[https://mehrnews.com/x38nsc پیکر شهید شادمانی در کنار شهید حسین همدانی، خبرگزاری مهر، ۵ تير ۱۴۰۴.]</ref>
پس از شهادت او در تاریخ ۶ آبان ۱۴۰۴ش، علی عبداللهی، با حضور در منزل علی شادمانی، درجه سِپَهبُدی او را به خانواده‌اش تقدیم کرد.<ref>[https://snn.ir/005YZq اعطای درجه سپهبدی از سوی رهبر انقلاب به شهید شادمانی، خبرگزاری دانشجو، ۷ آبان ۱۴۰۴.]</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

کاربر:Zamani/پیش نویس مقالات

2026-07-01T08:30:11Z

Zamani:

'''سردار سپهبد شهید علی شادمانی''' (۱۳۳۵ - ۱۴۰۴ ش) فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم الانبیاء صلی الله علیه و آله بود. وی در دوران دفاع مقدس فرماندهی لشکر ۳۲ انصار الحسین را بر عهده داشت. پس از جنگ ایران و عراق، فرماندهی لشکر بعثت ، معاونی عملیات نیروی زمینی سپاه، فرماندهی لشکر ۳ نیروی مخصوص حمزه سید الشهداء، فرماندهی قرارگاه نجف اشرف، ریاست اداره عملیات ستاد کل نیرو‌های مسلح و معاونی عملیات ستاد کل نیرو‌های مسلح، از سمت های شاخص ایشان است. در ۲۳ خرداد سال ۱۴۰۴، پس از ترور «شهید غلامعلی رشید» توسط رژیم صهیونیستی با حکم فرمانده معظم کل قوا، به فرماندهی قرارگاه مرکزی خاتم الانبیاء منصوب و در ۴ تیر سال ۱۴۰۴شمسی به شهادت رسید.

==زندگی‌نامه ==
علی شادمانی در ۱۳۳۵ در روستای حیران همدان و در خانواده ای مذهبی متولد شد.<ref>[https://noandish.com/000puK درباره سرلشکر علی شادمانی چه می دانید!؟، سایت خبری تحلیلی نو اندیش، ۷ تير ۱۴۰۴.]</ref> وی پس از تحصیلات ابتدایی و متوسطه، در لشکر 64 مشغول به خدمت زیر پرچم شد.<ref>[https://navideshahed.com/002UjK شهید «علی شادمانی»؛ فرمانده راهبردی جنگ، پایگاه اطلاع رسانی نوید شاهد، ۱۱ تير ۱۴۰۴.]</ref> وی در سال ۱۳۵۸ به سپاه پاسداران پیوست و تا سال ۱۳۸۴ در رده‌های مختلف سپاه پاسداران مشغول به خدمت بود. از این تاریخ تا پایان عمر، در ستاد کل نیروهای مسلح مشغول بود که به شهادت رسید.

==شهید شادمانی در دفاع مقدس==

شادمانی در سال ۱۳۵۸ به سپاه پاسداران پیوست. او با فرمان حضرت امام(ره) مبنی بر آزادسازی شهر پاوه از دست عناصر ضدانقلاب، به این منطقه رفت و پس از آن در سنندج، سقز و مهاباد به مدت تقریبا 6 ماه مشغول خدمت شد.<ref>[https://www.entekhab.ir/000qDm شادمانی: «سپاه» جبهه مقاومت را مدیریت می‌کند، پایگاه خبری تحلیلی انتخاب، ۵ ارديبهشت ۱۳۹۴.]</ref> سپس به همدان برگشت و به مدت 6 ماه مسئولیت آموزش سپاه این استان را برعهده گرفت و2 ماه قبل از آغاز جنگ، وقتی مرزهای غربی کشور با تهدید روبرو شد، به قصر شیرین رفت.

مطابق با اظهار محمدعلی نوری‌نژاد، همرزم شهید علی شادمانی ایشان نقش کلیدی در خنثی‌سازی کودتای نوژه در سال ۵۹ داشتند. <ref>[https://mehrnews.com/x38pJD سردار شادمانی در خنثی‌سازی کودتای نوژه نقش کلیدی داشت، خبرگزاری مهر، ۸ تير ۱۴۰۴.]</ref>

از نخستین کارهای میدانی ایشان، یکی از عملیات‌های ایذایی بود که در شهریور ۵۹ در منطقه مهران صورت گرفت. در آن زمان قصر شیرین سقوط کرده بود و دشمن تا نزدیکی سرپل‌ذهاب آمده و مهران تحت اشغال نیروهای بعثی عراق بود. هدف از عملیات، فریب دشمن و فراهم‌سازی مقدمات عملیات بزرگ بیت‌المقدس در خوزستان بود. در آن عملیات، شهید شادمانی به عنوان فرمانده عملیات در آن منطقه حضور داشت. در عملیات والفجر دو، در منطقه حاج عمران عراق ایشان در قرارگاه تاکتیکی زیر ارتفاعات «کدو» که در مسیر کله‌اسبی قرار داشت، مستقر شده بودند و مدیریت عملیات آن منطقه را برعهده داشتند. در آن مقطع، به‌دلیل مجروحیت برخی فرماندهان از جمله حاج آقا همدانی بار مسئولیت‌ها بر دوش سردار شادمانی افتاد.<ref>[https://navideshahed.com/002UjK شهید «علی شادمانی»؛ فرمانده راهبردی جنگ، پایگاه اطلاع رسانی نوید شاهد، ۱۱ تير ۱۴۰۴.]</ref>

===فرماندهی تیپ و لشکر انصارالحسین (علیه السلام)===
در سال 60، شهید در منطقه یک یگان رزمی تشکیل داده بود . بمرور با همت فرماندهان این عرصه، تیپ رزمی و سپس لشکر انصارالحسین (علیه السلام) شکل گرفت. <ref>[https://basijnews.ir/fa/news/9696268 مصاحبه خبر گزاری بسیج با سردار طلایی نیک در مورد شهید شادمانی، ۹ تير ۱۴۰۴.]</ref> شهید بعد از فرماندهی سپاه پاوه، در میانه عملیات کربلای ۵، فرمانده لشکر ۳۲ انصارالحسین (۱۳۶۵ تا ۱۳۶۷) شدند و ایشان بلافاصله توانست تحرک چشمگیری ایجاد کند به طوری که لشکر انصارالحسین (علیه السلام) همزمان در جنوب در منطقه شلمچه خط عملیاتی داشت و هم در شمال غرب کشور در عملیات نصر ۴ و ماووت عراق شرکت کرد. عملیات نصر ۴ در تاریخ ۳۱ خرداد ماه ۱۳۶۶ در منطقه ماووت عراق به اجرا گذاشته شد. در واقع این عملیات ادامه عملیات کربلای ۱۰ بود که با طراحی و فرماندهی سپاه در ۴ محور به اجرا گذاشته شد .<ref> [https://dnws.ir/003BhX فرماندهی که با امکانات کم، کارهای زیادی کرد، خبرگزاری دفاع مقدس، ۱۳ تير ۱۴۰۴.]</ref>

==شهید شادمان پس از دفاع مقدس==
در سال ۱۳۶۸ شمسی، وی در دوره دافوس ارتش شرکت کرد و در میان ۷۰ نفر از ارتش و ۶ نفر از سپاه، به عنوان نابغه معرفی شد. <ref>[https://farsnews.ir/Ali_panbeh2024/1753904348146478251 شهید شادمانی، فرمانده‌ای نابغه در طراحی پدافندهای دفاعی، خبرگزاری فارس، ۸ مرداد ۱۴۰۴.] </ref>

پس از جنگ ایران و عراق، علی شادمانی در مسئولیت‌های کلان نظامی فعالیت کرد؛ از جمله معاون عملیات نیروی زمینی سپاه، فرمانده لشکر ۳ نیروی مخصوص حمزه سیدالشهدا، فرمانده قرارگاه نجف اشرف، رئیس اداره عملیات ستاد کل نیرو‌های مسلح و معاون عملیات ستاد کل نیرو‌های مسلح بود. او پیش از شهادت، معاون هماهنگ‌کننده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیاء بود و پس از شهادت سپهبد غلامعلی رشید در ۲۳ خرداد ۱۴۰۴، با حکم مقام معظم رهبری، فرماندهی این قرارگاه را بر عهده گرفت. در بخشی از این حکم آمده بود: «امید است با اتکال به خداوند متعال، همت بلند و انگیزه انقلابی، در انجام مأموریت‌های خطیر قرارگاه در هماهنگی نیروهای مسلح و تحقق راهبردهای کلان کشور موفق باشید.». <ref>[https://irna.ir/xjTPHj سرلشکر «علی شادمانی» فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم الانبیاء شد، خبرگزاری جمهوری اسلامی، ۲۳ خرداد ۱۴۰۴.]</ref>

===سمت ها===
* معاون عملیات نیروی زمینی سپاه از سال 1367 تا 1375
* فرمانده لشکر 3 نیروی مخصوص حمزه سیدالشهدا از سال 1375 تا 1380
* فرماندهی قرارگاه نجف اشرف و لشکر ۴ بعثت از سال 1380 تا 1382
* فرمانده دانشکده علوم و فنون پیاده از سال ۱۳۸۴–۱۳۸۲
* ریاست اداره عملیات ستاد کل نیروهای مسلح از سال 1384 تا 1391
* معاونت عملیات ستاد کل نیروهای مسلح از سال 1391 تا 1395
* معاون هماهنگ‌کننده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا از سال ۱۴۰۴–۱۳۹۵
* فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا سال ۱۴۰۴ <ref>[https://defapress.ir تگ: سردار شادمانی، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref>

==نظرات سیاسی، دفاعی==
* انقلاب اسلامی با استکبار سر سازش ندارد و برای تحقق اهدافش بسیار قاطع است. «تهدید در برابر تهدید» یعنی نه گفتن به تسلیم شدن. قرار نیست ما در برابر دشمن تسلیم شویم.
* سواحل جنوبی کشور که ممکن است مبدا فعالیت و اقدام دشمن باشد، تحت کنترل و رصد ماست و هر کس بخواهد در این سواحل به عنوان مبدا عملیاتی علیه ما اقدام کند، بلافاصله آن نقطه را می‌زنیم چون خودمان را توسعه داده‌ایم.
* جبهه مقاومت تحت فرمان جمهوری اسلامی است.
* شعاع عملیات دفاع از انقلاب اسلامی را توسعه داده‌ایم و اگر دشمن به جمهوری اسلامی حمله کند از جبهه‌های متعددی به او حمله می‌شود و این حمله دیگر فقط از مرزهای ایران نیست و توسعه داده شده است.
* تهدیدات دشمن علیه کشورمان را بسیار جدی تلقی می‌کنیم. البته در کنار تهدید، عملیات روانی هم هست تا ما را تهدید به جنگ کنند که در مذاکرات تسلیم شویم.
* فرمانده معظم کل قوا دستوری به فرماندهان دادند و می‌فرمایند، شما باید هر شب خودتان را مثل شب عملیات تلقی کنید یعنی تصور کنید که در قرارگاه نشسته‌اید تا اگر دشمن به شما حمله کرد، جبهه را اداره کنید.
* تمایل اصلی ما، «بومی سازی محصولات دفاعی» است.
* حتی از شنیدن و مطرح شدن بازدید از مراکز نظامی متنفریم، قدرت غربی‌ها اصلا نزد ما پشیزی نیست که بخواهند مجموعه پادگان‌های نظامی ما را ببینند. چون در سینه ما یک غضب مقدس به جهت ماهیتی که از آنها سراغ داریم، است.
* آشکارا اعلام می‌کنیم که از مقاومت یمن مثل فلسطین، لبنان، عراق و افغانستان حمایت کرده و به آنها کمک خواهیم کرد.
* دانشمندان هسته‌ای کشورمان چطور ترور شدند؟ راحت به اینها -بیگانگان- اجازه داده شد، به داخل بیایند و عده‌ای به بهانه بازدید از مراکز، اطلاعات را جمع‌آوری و در اختیار دشمن گذاشتند که منجر به این حوادث شد.
* گاهی اغماض، سهل‌انگاری و کم توجهی شده و نوع نگاه‌ها با هم متفاوت است اما باید به دشمن یک نگاه همگانی داشته باشیم. با او دست ندهیم، نخندیم، باج ندهیم. در این صورت این اتفاق‌ها نمی‌افتد ولی اگر به دنبال دوست شدن با دشمن باشیم تا دنیا به این واسطه ما را قبول کند، اینها قابل قبول نیست.<ref>[https://www.entekhab.ir/000qDm شادمانی: «سپاه» جبهه مقاومت را مدیریت می‌کند، پایگاه خبری تحلیلی انتخاب، ۵ ارديبهشت ۱۳۹۴.]</ref>

==شهادت==
سردار سرلشکر شهید شادمانی تنها چهار روز پس از انتصاب به عنوان فرماندهی قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیاء صلی الله علیه و آله، در تاریخ 4 تیر 1404 ، بر اثر جراحات شدید ناشی از بمباران رژیم منحوس و متجاوز صهیونیستی که در هفته گذشته اش صورت گرفت، به جمع همرزمان شهیدش پیوست. <ref>[https://isna.ir/xdTFpf سردار شادمانی به شهادت رسید، خبرگزاری ایسنا، ۴ تير ۱۴۰۴.]</ref>سردار نجات، جانشین قرارگاه امنیتی ثارالله در جواب خبرنگاری پیرامون نحوه شهادت ایشان، گفت: شهید شادمانی اصلاً در تهران تعقیب و گریز نشد. ایشان از یک مقر به مقر دیگر منتقل شده بودند و از طریق همین جمع‌آوری‌های فنی شناسایی و ترور شدند. مقر ایشان با موشک هدف قرار گرفت؛ موشک هواپایه، که یا از هواپیما یا از پهپاد شلیک شده بود. <ref>[https://hamshahrionline.ir/xbDGJ روایت تازه مقام نظامی عالی رتبه از نحوه شهادت سردار شادمانی، همشهری آنلاین، ۱۴ بهمن ۱۴۰۴.]</ref>

پیکر شهید شادمانی پس از تشییع در تهران، از میدان شهدای همدان به‌سمت گلزار شهدای آن شهر، منتقل شده و در جوار سرلشگر شهید حاج حسین همدانی و هم رزمان شهید خود آرام گرفت. <ref>[https://mehrnews.com/x38nsc پیکر شهید شادمانی در کنار شهید حسین همدانی، خبرگزاری مهر، ۵ تير ۱۴۰۴.]</ref>
پس از شهادت او در تاریخ ۶ آبان ۱۴۰۴ش، علی عبداللهی، با حضور در منزل علی شادمانی، درجه سِپَهبُدی او را به خانواده‌اش تقدیم کرد.<ref>[https://snn.ir/005YZq اعطای درجه سپهبدی از سوی رهبر انقلاب به شهید شادمانی، خبرگزاری دانشجو، ۷ آبان ۱۴۰۴.]</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

کاربر:Mohammadi

2026-06-22T13:27:23Z

Zamani:

{{متن قرآن|«{{آیه|17|23}} 💠<ref>[[آیه 23 سوره اسراء|سوره اسراء، آیه ۲۳.]]</ref> {{آیه|17|24}}<ref>[[آیه 24 سوره اسراء|همان، آیه ۲۴.]]</ref>»}}؛

{{متن قرآن|«{{آیه|39|23}}»}}<ref>[[آیه 23 سوره زمر|سوره زمر، آیه ۲۳.]]</ref>؛

{{متن قرآن|«وَاذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ وَتَبَتَّلْ إِلَيْهِ تَبْتِيلًا»}}<ref name=":۰">[[آیه 8 سوره مزمل|سوره مزمل، آیه ۸.]]</ref>؛

{{متن قرآن|«وَاذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ وَتَبَتَّلْ إِلَيْهِ تَبْتِيلًا»}}<ref name=":۰" />؛

أَنَّ عَلِيّاً عليه السلام لَمْ يَكُنْ يَنْسُبُ أَحَداً مِنْ أَهْلِ حَرْبِهِ إِلَی الشِّرْكِ وَلَا إِلَی النِّفَاقِ وَلَكِنَّهُ كَانَ يَقُولُ هُمْ إِخْوَانُنَا بَغَوْا عَلَيْنَا؛ [[امام علی علیه السلام|حضرت علی]] عليه السلام به مسلمانانی كه با او می جنگيدند، نسبت شرك و نفاق نميداد (كه اين نشانگر بزرگی نفاق است) بلكه می فرمود: اينها برادران ما هستند كه بر ما ظلم می كنند و با ما می جنگند.<ref>وسائل الشيعه، ج15، ص82</ref>

'''سردار سپهبد شهید علی شادمانی''' (۱۳۳۵ - ۱۴۰۴ ش) فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم الانبیاء صلی الله علیه و آله بود. وی در دوران دفاع مقدس فرماندهی لشکر ۳۲ انصار الحسین را بر عهده داشت. پس از جنگ ایران و عراق، فرماندهی لشکر بعثت ، معاونی عملیات نیروی زمینی سپاه، فرماندهی لشکر ۳ نیروی مخصوص حمزه سید الشهداء، فرماندهی قرارگاه نجف اشرف، ریاست اداره عملیات ستاد کل نیرو‌های مسلح و معاونی عملیات ستاد کل نیرو‌های مسلح، از سمت های شاخص ایشان است. در ۲۳ خرداد سال ۱۴۰۴، پس از ترور «شهید. غلامعلی رشید» توسط رژیم صهیونیستی با حکم فرمانده معظم کل قوا، به فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم الانبیاء منصوب و در ۴ تیر سال ۱۴۰۴شمسی به فیض رفیع شهادت نائل آمد.

==زندگی‌نامه ==
علی شادمانی در ۱۳۳۵ در روستای حیران همدان و در خانواده ای مذهبی متولد شد.<ref>[https://noandish.com/000puK درباره سرلشکر علی شادمانی چه می دانید!؟، سایت خبری تحلیلی نو اندیش، ۷ تير ۱۴۰۴ ]</ref> وی پس از تحصیلات ابتدایی و متوسطه، در لشکر 64 مشغول به خدمت زیر پرچم شد.<ref>[https://navideshahed.com/002UjK شهید «علی شادمانی»؛ فرمانده راهبردی جنگ]</ref> وی در سال ۱۳۵۸ به سپاه پاسداران پیوست و تا سال ۱۳۸۴در رده های مختلف سپاه پاسداران مشغول به خدمت بود. از این تاریخ تا پایان عمر پربرکتشان، در ستاد کل نیروهای مسلح مشغول بودند که با شهادتشان، این صفحه از حیاتشان، جاودانه شد.

==شهید شادمان در دفاع مقدس==

شهید در سال ۱۳۵۸ به سپاه پاسداران پیوست. ایشان ابتدا در پادگان ابوذر آموزش اسلحه می‌دادند. ایشان نقش کلیدی در مقابله با شرارت‌های ضدانقلاب در کردستان و خنثی‌سازی کودتای نوژه داشتند. <ref>[https://mehrnews.com/x38pJD سردار شادمانی در خنثی‌سازی کودتای نوژه نقش کلیدی داشت]</ref>
و پس از آن در سنندج، سقز و مهاباد به مدت تقریبا 6 ماه مشغول خدمت شدند.<ref>[https://www.entekhab.ir/000qDm «سپاه» جبهه مقاومت را مدیریت می‌کند]</ref> نخستین کار میدانی ایشان، یکی از عملیات‌های ایذایی در شهریور ۵۹ در منطقه مهران صورت گرفت. در آن زمان قصر شیرین سقوط کرده بود و دشمن تا نزدیکی سرپل‌ذهاب آمده و مهران تحت اشغال نیروهای بعثی عراق بود. هدف از عملیات، فریب دشمن و فراهم‌سازی مقدمات عملیات بزرگ بیت‌المقدس در خوزستان بود. در آن عملیات، شهید شادمانی به عنوان فرمانده عملیات در آن منطقه حضور داشت. در عملیات والفجر دو، در منطقه حاج عمران عراق ایشان در قرارگاه تاکتیکی زیر ارتفاعات «کدو» که در مسیر کله‌اسبی قرار داشت، مستقر شده بودند و مدیریت عملیات آن منطقه را برعهده داشتند. در آن مقطع، به‌دلیل مجروحیت برخی فرماندهان از جمله حاج آقا همدانی بار مسئولیت‌ها بر دوش سردار شادمانی افتاد. تنها عملیاتی که ایشان در آن حاضر نبودند، عملیات والفجر 5 در منطقه چنگوله بود.<ref>همان</ref>
===فرماندهی لشکر «حضرت حجت عجل الله تعالی فرجه»===
شهید شادمانی، به عنوان فرمانده لشگر حضرت حجت نیرو‌ها را هدایت کردند و منطقه ارتفاعات شاخ شمیران و برددکان که مشرف بر سد دربندی خان عراق بود به تصرف درآوردند، در همان زمان، ایشان در قالب فرمانده لشکر، به منطقه جوانرود اعزام شده بودند.

در ارتفاعات شاخ شمیران و محدوده سد دربندی خان که در آن زمان تحت کنترل عراق بود، با فرماندهی ایشان عملیات موفقی انجام شد. شهید صوفی نیز در طراحی آن عملیات نقش داشتند. این عملیات از نظر تاکتیکی بسیار حائز اهمیت بود و با موفقیت به پایان رسید.<ref>[https://navideshahed.com/002UjK شهید «علی شادمانی»؛ فرمانده راهبردی جنگ]</ref>

===فرماندهی تیپ و لشکر انصارالحسین (علیه السلام)===
در سال 60، شهید در منطقه یک یگان رزمی تشکیل داده بود . بمرور با همت فرماندهان این عرصه، تیپ رزمی و سپس لشکر انصارالحسین (علیه السلام) شکل گرفت. شهید بعد از فرماندهی سپاه پاوه، در میانه عملیات کربلای ۵، فرمانده لشکر ۳۲ انصارالحسین (۱۳۶۵ تا ۱۳۶۷) شدند و ایشان بلافاصله توانست تحرک چشمگیری ایجاد کند به طوری که لشکر انصارالحسین(علیه السلام) همزمان در جنوب در منطقه شلمچه خط عملیاتی داشت و هم در شمال غرب کشور در عملیات نصر ۴ و ماووت عراق شرکت کرد. عملیات نصر ۴ در تاریخ ۳۱ خرداد ماه ۱۳۶۶ در منطقه ماووت عراق به اجرا گذاشته شد. در واقع این عملیات ادامه عملیات کربلای ۱۰ بود که با طراحی و فرماندهی سپاه در ۴ محور به اجرا گذاشته شد .<ref> [https://dnws.ir/003BhX فرماندهی که با امکانات کم، کارهای زیادی کرد]</ref>

==شهید شادمان پس از دفاع مقدس==
در سال ۱۳۶۸ شمسی، وی در دوره دافوس ارتش شرکت کرد و در میان ۷۰ نفر از ارتش و ۶ نفر از سپاه، به عنوان نابغه معرفی شد. <ref>[https://farsnews.ir/Ali_panbeh2024/1753904348146478251 شهید شادمانی، فرمانده‌ای نابغه در طراحی پدافندهای دفاعی] </ref>

پس از جنگ ایران و عراق، علی شادمانی در مسئولیت‌های کلان نظامی فعالیت کرد؛ از جمله معاون عملیات نیروی زمینی سپاه، فرمانده لشکر ۳ نیروی مخصوص حمزه سیدالشهدا، فرمانده قرارگاه نجف اشرف، رئیس اداره عملیات ستاد کل نیرو‌های مسلح و معاون عملیات ستاد کل نیرو‌های مسلح بود. او پیش از شهادت، معاون هماهنگ‌کننده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیاء بود و پس از شهادت سپهبد غلامعلی رشید در ۲۳ خرداد ۱۴۰۴، با حکم مقام معظم رهبری، فرماندهی این قرارگاه را بر عهده گرفت. در بخشی از این حکم آمده بود: «امید است با اتکال به خداوند متعال، همت بلند و انگیزه انقلابی، در انجام مأموریت‌های خطیر قرارگاه در هماهنگی نیروهای مسلح و تحقق راهبردهای کلان کشور موفق باشید.». <ref>[https://irna.ir/xjTPHj سرلشکر «علی شادمانی» فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم الانبیاء شد]</ref>

===سمت ها===
* معاون عملیات نیروی زمینی سپاه از سال 1367 تا 1375
* فرمانده لشکر 3 نیروی مخصوص حمزه سیدالشهدا از سال 1375 تا 1380
* فرماندهی قرارگاه نجف اشرف و لشکر ۴ بعثت از سال 1380 تا 1382
* فرمانده دانشکده علوم و فنون پیاده از سال ۱۳۸۴–۱۳۸۲
* ریاست اداره عملیات ستاد کل نیروهای مسلح از سال 1384 تا 1391
* معاونت عملیات ستاد کل نیروهای مسلح از سال 1391 تا 1395
* معاون هماهنگ‌کننده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا از سال ۱۴۰۴–۱۳۹۵
* فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا سال ۱۴۰۴ <ref>[https://defapress.ir شهید شادمانی]</ref>

==نظرات سیاسی، دفاعی==
* انقلاب اسلامی با استکبار سر سازش ندارد و برای تحقق اهدافش بسیار قاطع است. «تهدید در برابر تهدید» یعنی نه گفتن به تسلیم شدن. قرار نیست ما در برابر دشمن تسلیم شویم.
* سواحل جنوبی کشور که ممکن است مبدا فعالیت و اقدام دشمن باشد، تحت کنترل و رصد ماست و هر کس بخواهد در این سواحل به عنوان مبدا عملیاتی علیه ما اقدام کند، بلافاصله آن نقطه را می‌زنیم چون خودمان را توسعه داده‌ایم.
* جبهه مقاومت تحت فرمان جمهوری اسلامی است.
* شعاع عملیات دفاع از انقلاب اسلامی را توسعه داده‌ایم و اگر دشمن به جمهوری اسلامی حمله کند از جبهه‌های متعددی به او حمله می‌شود و این حمله دیگر فقط از مرزهای ایران نیست و توسعه داده شده است.
* تهدیدات دشمن علیه کشورمان را بسیار جدی تلقی می‌کنیم. البته در کنار تهدید، عملیات روانی هم هست تا ما را تهدید به جنگ کنند که در مذاکرات تسلیم شویم.
* فرمانده معظم کل قوا دستوری به فرماندهان دادند و می‌فرمایند، شما باید هر شب خودتان را مثل شب عملیات تلقی کنید یعنی تصور کنید که در قرارگاه نشسته‌اید تا اگر دشمن به شما حمله کرد، جبهه را اداره کنید.
* تمایل اصلی ما، «بومی سازی محصولات دفاعی» است.
* حتی از شنیدن و مطرح شدن بازدید از مراکز نظامی متنفریم، قدرت غربی‌ها اصلا نزد ما پشیزی نیست که بخواهند مجموعه پادگان‌های نظامی ما را ببینند. چون در سینه ما یک غضب مقدس به جهت ماهیتی که از آنها سراغ داریم، است.
* آشکارا اعلام می‌کنیم که از مقاومت یمن مثل فلسطین، لبنان، عراق و افغانستان حمایت کرده و به آنها کمک خواهیم کرد.
* دانشمندان هسته‌ای کشورمان چطور ترور شدند؟ راحت به اینها -بیگانگان- اجازه داده شد، به داخل بیایند و عده‌ای به بهانه بازدید از مراکز، اطلاعات را جمع‌آوری و در اختیار دشمن گذاشتند که منجر به این حوادث شد.
* گاهی اغماض، سهل‌انگاری و کم توجهی شده و نوع نگاه‌ها با هم متفاوت است اما باید به دشمن یک نگاه همگانی داشته باشیم. با او دست ندهیم، نخندیم، باج ندهیم. در این صورت این اتفاق‌ها نمی‌افتد ولی اگر به دنبال دوست شدن با دشمن باشیم تا دنیا به این واسطه ما را قبول کند، اینها قابل قبول نیست.<ref>[https://www.entekhab.ir/000qDm «سپاه» جبهه مقاومت را مدیریت می‌کند]</ref>

==شهادت==
سردار سرلشکر شهید شادمانی تنها چهار روز پس از انتصاب به عنوان فرماندهی قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیاء صلی الله علیه و آله، در تاریخ 4 تیر 1404 ، بر اثر جراحات شدید ناشی از بمباران رژیم منحوس و متجاوز صهیونیستی که در هفته گذشته اش صورت گرفت، به جمع همرزمان شهیدش پیوست. <ref>[https://isna.ir/xdTFpf سردار شادمانی به شهادت رسید]</ref>سردار نجات، جانشین قرارگاه امنیتی ثارالله در جواب خبرنگاری پیرامون نحوه شهادت ایشان، گفت: شهید شادمانی اصلاً در تهران تعقیب و گریز نشد. ایشان از یک مقر به مقر دیگر منتقل شده بودند و از طریق همین جمع‌آوری‌های فنی شناسایی و ترور شدند. مقر ایشان با موشک هدف قرار گرفت؛ موشک هواپایه، که یا از هواپیما یا از پهپاد شلیک شده بود. <ref>[https://hamshahrionline.ir/xbDGJ نحوه شهادت سردار شادمانی]</ref>

پیکر شهید شادمانی پس از تشییع در تهران، از میدان شهدای همدان به‌سمت گلزار شهدای آن شهر، منتقل شده و در جوار سرلشگر شهید حاج حسین همدانی و هم رزمان شهید خود آرام گرفت. <ref>[https://mehrnews.com/x38nsc پیکر شهید شادمانی در کنار شهید حسین همدانی]</ref>
پس از شهادت او در تاریخ ۶ آبان ۱۴۰۴ش، علی عبداللهی، با حضور در منزل علی شادمانی، درجه سِپَهبُدی او را به خانواده‌اش تقدیم کرد.<ref>[https://snn.ir/005YZq اعطای درجه سپهبدی]</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

زیارت ناحیه مقدسه

2026-06-22T13:09:51Z

Zamani:

زیارت ناحیه مقدسه عنوانی است برای دو متن زیارت [[امام حسین علیه السلام]] که منسوب به [[امام زمان علیه السلام]] است. گر چه صدور آنها از آن حضرت قطعی نیست.این دو زیارت عبارتند از زیارت ناحیه مقدسه مشهور که به نظر برخی امام زمان آن را به یکی از نواب اربعه داده است و زیارت ناحیه غیر مشهور که از [[شیخ طوسی]] با سندی که [[محمد بن غالب اصفهانى]] می رسد نقل شده و گفته شده از ناحیه مقدسه صادر شده که به علت مشکلی در تاریخ آن به امام زمان یا [[امام حسن عسکری]] یا [[امام هادی]] علیهم السلام نسبت داده می شود.

کهن‌ترین منبعی که متن این دو زیارت را آورده کتاب «المزار الکبیر» نوشتهٔ ابن‌مشهدی (از دانشمندان سدهٔ ششم قمری) است.

==زیارت ناحیه مشهور==

این زیارت است دربردارنده وقایع [[عاشورا]] و با این عبارت آغاز می شود: «اَلسَّلامُ عَلى آدَمَ صِفْوَةِ اللَّهِ مِنْ خَليقَتِهِ...»

علت اینکه این زیارت را به حضرت مهدی (ع) نسبت داده اند جمله ای است که در [[بحارالانوار]] از قدیمی ترین منبع این زیارت یعنی «محمد بن المشهدی» مؤلف مزار کبیر نقل شده است که در آن کتاب گفته است: «این زیارت از ناحیه به سوی یکی از ابواب بیرون آمده است.» و برخی گفته اند احتمالا منظور از ابواب یکی از [[نواب اربعه]] است.

این زیارت برخلاف زیارت ناحیه غیر مشهور در کتاب مزار ابن مشهدی هیچ سندی ندارد. و پس از زیارت غیر مشهور آمده است.

[[سید ابن‌ طاووس]] (سده هفتم هجری) در کتاب «[[مصباح الزائر]]»، این زیارت را نقل کرده و گفته است كه اين زيارتي است كه [[سید مرتضی]] امـام را با آن زیارت نموده است.

این زیارت شامل موارد زیر است:

* درود بر انبیا و پنج تن آل عبا (ع)
* بیان اوصاف امام حسین (ع)
* بیان مصائب جانگداز کربلا
* اظهار اندوه زائر و بی‌تفاوت نبودن او
* گواهی دادن زائر بر ادای کامل وظیفه
* فلسفه قیام امام حسین و مراحل قیام
* شرح وقایع کربلا و نحوه به شهادت رساندن آن حضرت
* وقایع پس از شهادت و آثار آن<ref>رجوع کنید: شیرازی، ع. ه، «در محضر زیارت ناحیه»، موعود، شماره ۲، ۱۳۷۶ش.</ref>

==زیارت ناحیه غیر مشهور==

این زیارت نیز در کتاب «المزار الکبیر» نوشته محمد بن‌ جعفر مشهدی (سده ششم هجری) آمده است و سید بن طاووس در کتاب «اقبال الاعمال » با عنوان «زیارة الشهداء فی یوم عاشورا» آورده است. این زیارت به واسطه [[شيخ طوسى|شیخ طوسى]] نقل شده و با ذکر [[سند حدیث|سند]] او نقل شده است و در آن آمده است که این زیارت از ناحیه مقدس حضرت‌ حجت‌ (عجل الله تعالی فرجه الشریف) به دست ‌شیخ محمد بن غالب اصفهانى در سال ۲۵۲ ه.ق صادر شده است. متن ‌این [[زيارت|زیارت]]، خطاب به [[سیدالشهدا]] و [[شهدای کربلا|شهداى کربلا]] است و نام یکایک آنان، اغلب با ذکر اوصاف‌ و خصوصیاتشان و نیز اسامى قاتلان آن شهدا در آن آمده است.

===سند زیارت===

به اعتبار سند این زیارت اشکالاتی به این شرح وارد شده:

*محمد بن‌ احمد بن‌ عیّاش را برخی تضعیف کرده اند.
*ابومنصور بن عبدالمنعم بن نعمان بغدادی و محمدبن‌غالب‌اصفهانی شناخته شده نیستند و با بررسی‌هایی که صورت گرفته است، تنها در سلسله نقل این زیارت، از آن دو یاد شده است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/358980 محسن رنجبر، "پژوهشی در بارة دو زیارت ناحیه و زیارت رجبیّه"، مطالعات تاریخ اسلام، سال هفتم، پاییز 1394، شماره 26]</ref>

اشکال دیگری که در سند این حدیث است، تاریخ صدور آن از ناحیه امام می باشد. چرا که ولادت امام زمان در سال 256 می باشد و تاریخ ذکر شده برای صدور این زیارت چهار سال زودتر از آن است.

علامه مجلسی برای این موضوع ، دو توجیه ذکر می کند:

توجیه اول این است که احتمال دارد از ناسخ اشتباهی رخ داده و صحیح آن 262 ق باشد.

توجیه دوم این است که احتمال دارد از ناحیه امام حسن عسکری(ع) باشد.<ref>مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1388ق، ج 101، ص 274.</ref>

برخی پژوهشگران معاصر با استناد به قرائن، معتقدند این زیارت از امام هادی (ع) صادر شده است. استدلاهایی که برای آن دارند این است که در سال ۲۵۲ هجری، امام هادی (ع) در قید حیات بودند (ایشان در سال ۲۵۴ شهادت یافتند) و در آن زمان، امام حسن عسکری (ع) هنوز امامت نداشتند و امامت امام هادی (ع) بود و اصل بر این است که هر امامی در عهد امام پیشین، جز در موارد نادر، صامت هستند.

==نظر برخی از علما در مورد زیارت ناحیه مقدسه==
'''علامه مجلسی:'''

علامه مجلسی این زیارت را در «بحار الأنوار» و «تحفة الزائر» نقل کرده است. و در مورد آن گفته است: «روشن شد که این زیارت دارای سند روایتی، و نقل شده از سوی امام معصوم(ع) است.»<ref> زیارت ناحیه مقدسه، واحد تحقیقات مسجد جمکران، ص7</ref>

'''آیت‌الله فاضل لنکرانی:'''

ایشان این زیارت را به دلائل زیر یک مقتل مأثور و صادر شده از زبان معصوم می دانند:
*این زیارت مورد اعتنای بزرگان از محدثین و فقهاء بوده است.
*در ادعیه و زیارات و بخصوص این زیارت انگیزه ای برای جعل وجود ندارد.
*شیخ مفید این زیارت را در کتاب مزار خود آورده و در آغاز زیارت گفته: «زیارة اُخری فی یوم عاشوراء بروایة اُخری » که دلالت روشنی دارد این زیارت در نزد ایشان از طریق امام معصوم(ع) وارد شده است. همچنین در ابتدای کتاب فرموده: «این منتخب برای ادعیه مأثوره و اقوال مرویه وضع شده است» که دلالت بر ثبوت صدور این زیارت از امام معصوم(ع) در نزد ایشان دارد.
*ابن مشهدی که این زیارت را در کتاب خود آورده تصریح کرده که زیارات این کتاب را از طریق راویان موثق نقل می کند.
*این زیارت دارای مضامین عالی و معارفی بلند است و ذکر مصائب امام حسین(ع) در آن به طور دقیق و گسترده به گونه ای است که در هیچ‌جا به چشم نمی‌خورد.<ref> گفتارهای حسینی، ج1، ص207</ref>

'''آیت‌الله میرزا جواد تبریزی (ره):'''

ایشان در پاسخ به سوالی درباره سند این زیارت می گویند:

این زیارت از زیارت‌های مشهور و شناخته‌شده نزد شیعه است و خواندن آن به قصد مطلق ورود اشکالی ندارد.<ref>صراط النجاة في أجوبة الاستفتاءات، ج9، ص79</ref>

==پانویس==
<references />

==پیوند==
[https://ahlolbait.com/content/9126 متن زیارت ناحیه مقدسه]

[[رده:زیارتنامه های امام حسین علیه السلام]]

سید ابن‌ طاووس

2026-06-22T12:56:07Z

Zamani: تغییرمسیر به سید بن طاووس

#تغییر_مسیر [[سید بن طاووس]]

زیارت ناحیه مقدسه

2026-06-22T12:55:03Z

Zamani:

زیارت ناحیه مقدسه عنوانی است برای دو متن زیارت [[امام حسین علیه السلام]] که منسوب به [[امام زمان علیه السلام]] است. گر چه صدور آنها از آن حضرت قطعی نیست.

==زیارت ناحیه مشهور==

این زیارت است دربردارنده وقایع [[عاشورا]] و با این عبارت آغاز می شود: «اَلسَّلامُ عَلى آدَمَ صِفْوَةِ اللَّهِ مِنْ خَليقَتِهِ...»

علت اینکه این زیارت را به حضرت مهدی (ع) نسبت داده اند جمله ای است که در [[بحارالانوار]] از قدیمی ترین منبع این زیارت یعنی «محمد بن المشهدی» مؤلف مزار کبیر نقل شده است که در آن کتاب گفته است: «این زیارت از ناحیه به سوی یکی از ابواب بیرون آمده است.» و برخی گفته اند احتمالا منظور از ابواب یکی از [[نواب اربعه]] است.

این زیارت برخلاف زیارت ناحیه غیر مشهور در کتاب مزار ابن مشهدی هیچ سندی ندارد. و پس از زیارت غیر مشهور آمده است.

[[سید ابن‌ طاووس]] (سده هفتم هجری) در کتاب «[[مصباح الزائر]]»، این زیارت را نقل کرده و گفته است كه اين زيارتي است كه [[سید مرتضی]] امـام را با آن زیارت نموده است.

این زیارت شامل موارد زیر است:

* درود بر انبیا و پنج تن آل عبا (ع)
* بیان اوصاف امام حسین (ع)
* بیان مصائب جانگداز کربلا
* اظهار اندوه زائر و بی‌تفاوت نبودن او
* گواهی دادن زائر بر ادای کامل وظیفه
* فلسفه قیام امام حسین و مراحل قیام
* شرح وقایع کربلا و نحوه به شهادت رساندن آن حضرت
* وقایع پس از شهادت و آثار آن<ref>رجوع کنید: شیرازی، ع. ه، «در محضر زیارت ناحیه»، موعود، شماره ۲، ۱۳۷۶ش.</ref>

==زیارت ناحیه غیر مشهور==

این زیارت نیز در کتاب «المزار الکبیر» نوشته محمد بن‌ جعفر مشهدی (سده ششم هجری) آمده است و سید بن طاووس در کتاب «اقبال الاعمال » با عنوان «زیارة الشهداء فی یوم عاشورا» آورده است. این زیارت به واسطه [[شيخ طوسى|شیخ طوسى]] نقل شده و با ذکر [[سند حدیث|سند]] او نقل شده است و در آن آمده است که این زیارت از ناحیه مقدس حضرت‌ حجت‌ (عجل الله تعالی فرجه الشریف) به دست ‌شیخ محمد بن غالب اصفهانى در سال ۲۵۲ ه.ق صادر شده است. متن ‌این [[زيارت|زیارت]]، خطاب به [[سیدالشهدا]] و [[شهدای کربلا|شهداى کربلا]] است و نام یکایک آنان، اغلب با ذکر اوصاف‌ و خصوصیاتشان و نیز اسامى قاتلان آن شهدا در آن آمده است.

===سند زیارت===

به اعتبار سند این زیارت اشکالاتی به این شرح وارد شده:

*محمد بن‌ احمد بن‌ عیّاش را برخی تضعیف کرده اند.
*ابومنصور بن عبدالمنعم بن نعمان بغدادی و محمدبن‌غالب‌اصفهانی شناخته شده نیستند و با بررسی‌هایی که صورت گرفته است، تنها در سلسله نقل این زیارت، از آن دو یاد شده است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/358980 محسن رنجبر، "پژوهشی در بارة دو زیارت ناحیه و زیارت رجبیّه"، مطالعات تاریخ اسلام، سال هفتم، پاییز 1394، شماره 26]</ref>

اشکال دیگری که در سند این حدیث است، تاریخ صدور آن از ناحیه امام می باشد. چرا که ولادت امام زمان در سال 256 می باشد و تاریخ ذکر شده برای صدور این زیارت چهار سال زودتر از آن است.

علامه مجلسی برای این موضوع ، دو توجیه ذکر می کند:

توجیه اول این است که احتمال دارد از ناسخ اشتباهی رخ داده و صحیح آن 262 ق باشد.

توجیه دوم این است که احتمال دارد از ناحیه امام حسن عسکری(ع) باشد.<ref>مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1388ق، ج 101، ص 274.</ref>

برخی پژوهشگران معاصر با استناد به قرائن، معتقدند این زیارت از امام هادی (ع) صادر شده است. استدلاهایی که برای آن دارند این است که در سال ۲۵۲ هجری، امام هادی (ع) در قید حیات بودند (ایشان در سال ۲۵۴ شهادت یافتند) و در آن زمان، امام حسن عسکری (ع) هنوز امامت نداشتند و امامت امام هادی (ع) بود و اصل بر این است که هر امامی در عهد امام پیشین، جز در موارد نادر، صامت هستند.

==نظر برخی از علما در مورد زیارت ناحیه مقدسه==
'''علامه مجلسی:'''

علامه مجلسی این زیارت را در «بحار الأنوار» و «تحفة الزائر» نقل کرده است. و در مورد آن گفته است: «روشن شد که این زیارت دارای سند روایتی، و نقل شده از سوی امام معصوم(ع) است.»<ref> زیارت ناحیه مقدسه، واحد تحقیقات مسجد جمکران، ص7</ref>

'''آیت‌الله فاضل لنکرانی:'''

ایشان این زیارت را به دلائل زیر یک مقتل مأثور و صادر شده از زبان معصوم می دانند:
*این زیارت مورد اعتنای بزرگان از محدثین و فقهاء بوده است.
*در ادعیه و زیارات و بخصوص این زیارت انگیزه ای برای جعل وجود ندارد.
*شیخ مفید این زیارت را در کتاب مزار خود آورده و در آغاز زیارت گفته: «زیارة اُخری فی یوم عاشوراء بروایة اُخری » که دلالت روشنی دارد این زیارت در نزد ایشان از طریق امام معصوم(ع) وارد شده است. همچنین در ابتدای کتاب فرموده: «این منتخب برای ادعیه مأثوره و اقوال مرویه وضع شده است» که دلالت بر ثبوت صدور این زیارت از امام معصوم(ع) در نزد ایشان دارد.
*ابن مشهدی که این زیارت را در کتاب خود آورده تصریح کرده که زیارات این کتاب را از طریق راویان موثق نقل می کند.
*این زیارت دارای مضامین عالی و معارفی بلند است و ذکر مصائب امام حسین(ع) در آن به طور دقیق و گسترده به گونه ای است که در هیچ‌جا به چشم نمی‌خورد.<ref> گفتارهای حسینی، ج1، ص207</ref>

'''آیت‌الله میرزا جواد تبریزی (ره):'''

ایشان در پاسخ به سوالی درباره سند این زیارت می گویند:

این زیارت از زیارت‌های مشهور و شناخته‌شده نزد شیعه است و خواندن آن به قصد مطلق ورود اشکالی ندارد.<ref>صراط النجاة في أجوبة الاستفتاءات، ج9، ص79</ref>

==پانویس==
<references />

==پیوند==
[https://ahlolbait.com/content/9126 متن زیارت ناحیه مقدسه]

[[رده:زیارتنامه های امام حسین علیه السلام]]

زیارت ناحیه مقدسه

2026-06-22T10:20:43Z

Zamani:

[[زیارتنامه|زیارتنامه‌اى]] است که به [[امام زمان عجل الله فرجه الشریف|امام زمان‌]] علیه السلام نسبت داده شده و [[شيخ طوسى|شیخ طوسى]] با [[سند حدیث|سند]] خود آن را روایت کرده است. به این صورت که از ناحیه مقدس حضرت‌ حجت‌ (عجل الله تعالی فرجه الشریف) این روایت به دست ‌شیخ محمد بن غالب اصفهانى صادر شده است.

متن ‌[[زيارت|زیارت]]، خطاب به [[سیدالشهدا]] و [[شهدای کربلا|شهداى کربلا]] است و نام یکایک آنان، اغلب با ذکر اوصاف‌ و خصوصیاتشان و نیز اسامى قاتلان آن شهدا در آن آمده است.

این زیارت، در کتاب «[[اقبال الاعمال]]» ص ۵۷۳، از [[سید بن طاووس|سید بن ‌طاووس]] و نیز در [[بحارالانوار]]، ج ۹۸، ص ۲۶۹ از [[علامه مجلسى|علامه مجلسی]] نقل شده است.<ref>جواد محدثی، [[فرهنگ عاشورا(کتاب)|فرهنگ عاشورا]]، نشر معروف.</ref>

== دو زیارت ناحیه مقدسه ==
کهن‌ترین منبعی که متن این زیارت را با سندی نسبتاً مفصل ثبت کرده، کتاب «المزار الکبیر» نوشته محمدبن‌جعفر مشهدی (سده ششم هجری) است. ابن‌مشهدی این زیارت را به دو طریق از حسن‌بن‌محمد طوسی (فرزند شیخ طوسی) نقل کرده است.

سلسله سند این روایت به این ترتیب است: حسن‌بن‌محمد طوسی از پدرش (شیخ طوسی)، و او از محمدبن‌احمد بن‌ عیاش، و او از ابومنصور بن عبدالمنعم بن نعمان بغدادی روایت می‌کند. بنابر این روایت، ابومنصور نقل کرده است که در سال ۲۵۲ ه.ق، به دست محمدبن‌غالب اصفهانی، این زیارت از ناحیه مقدسه صادر شده است.

ابن‌مشهدی در کتاب خود، زیارت دیگری نقل کرده که هیچ سندی ندارد و فقط اشاره دارد که این زیارت از ناحیه مقدسه صادر شده است.

سید ابن‌طاووس (سده هفتم هجری) در کتاب «مصباح الزائر»، همین روایت دوم را نقل کرده و گفته است كه اين زيارتي است كه [سيد] مرتضـي علـم الهـدي امـام را با آن زیارت نموده است.

==سند روایت==

به اعتبار سند این زیارت اشکالاتی به این شرح وارد شده:

*محمد بن‌ احمد بن‌ عیّاش را برخی تضعیف کرده اند.
*ابومنصور بن عبدالمنعم بن نعمان بغدادی و محمدبن‌غالب‌اصفهانی شناخته شده نیستند و با بررسی‌هایی که صورت گرفته است، تنها در سلسله نقل این زیارت، از آن دو یاد شده است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/358980 محسن رنجبر، "پژوهشی در بارة دو زیارت ناحیه و زیارت رجبیّه"، مطالعات تاریخ اسلام، سال هفتم، پاییز 1394، شماره 26]</ref>

اشکال دیگری که در سند این حدیث است، تاریخ صدور آن از ناحیه امام می باشد. مرحوم مجلسی در این باره می گوید:
«در تاریخ این خبر اشکالی است. چون چهار سال زودتر از ولادت (حضرت) قائم(ع) صادر شده است.»<ref>مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1388ق، ج 101، ص 274.</ref>

سپس برای این موضوع ، دو توجیه ذکر می کند:

توجیه اول این است که احتمال دارد از ناسخ اشتباهی رخ داده و صحیح آن 262 ق باشد.

توجیه دوم این است که احتمال دارد از ناحیه امام حسن عسکری(ع) باشد.

بنابراین بر فرض صدور آن از ناحیه مقدسه معلوم نیست که از امام حسن عسکری یا حضرت مهدی (ع) هست یا نه؟ <ref>شیرازی، ع. ه، «در محضر زیارت ناحیه»، موعود، شماره ۲، ۱۳۷۶ش.</ref>

==نظر برخی از علما در مورد زیارت ناحیه مقدسه==
'''علامه مجلسی:'''

علامه مجلسی این زیارت را در «بحار الأنوار» و «تحفة الزائر» نقل کرده است. و در مورد آن گفته است: «روشن شد که این زیارت دارای سند روایتی، و نقل شده از سوی امام معصوم(ع) است.»<ref> زیارت ناحیه مقدسه، واحد تحقیقات مسجد جمکران، ص7</ref>

'''آیت‌الله فاضل لنکرانی:'''

ایشان این زیارت را به دلائل زیر یک مقتل مأثور و صادر شده از زبان معصوم می دانند:
*این زیارت مورد اعتنای بزرگان از محدثین و فقهاء بوده است.
*در ادعیه و زیارات و بخصوص این زیارت انگیزه ای برای جعل وجود ندارد.
*شیخ کفید این زیارت را در کتاب مزار خود آورده و در آغاز زیارت گفته: «زیارة اُخری فی یوم عاشوراء بروایة اُخری » که دلالت روشنی دارد این زیارت در نزد ایشان از طریق امام معصوم(ع) وارد شده است. همچنین در ابتدای کتاب فرموده: «این منتخب برای ادعیه مأثوره و اقوال مرویه وضع شده است» که دلالت بر ثبوت صدور این زیارت از امام معصوم(ع) در نزد ایشان دارد.
*ابن مشهدی که این زیارت را در کتاب خود آورده تصریح کرده که زیارات این کتاب را از طریق راویان موثق نقل می کند.
*این زیارت دارای مضامین عالی و معارفی بلند است و ذکر مصائب امام حسین(ع) در آن به طور دقیق و گسترده به گونه ای است که در هیچ‌جا به چشم نمی‌خورد.<ref> گفتارهای حسینی، ج1، ص207</ref>

'''آیت‌الله میرزا جواد تبریزی (ره):'''

ایشان در پاسخ به سوالی درباره سند این زیارت می گویند:

این زیارت از زیارت‌های مشهور و شناخته‌شده نزد شیعه است و خواندن آن به قصد مطلق ورود اشکالی ندارد.<ref>صراط النجاة في أجوبة الاستفتاءات، ج9، ص79</ref>

==پانویس==
<references />

==پیوند==
[https://ahlolbait.com/content/9126 متن زیارت ناحیه مقدسه]

[[رده:زیارتنامه های امام حسین علیه السلام]]

آیه 1 سوره رعد

2026-06-22T09:58:20Z

Zamani: Zamani صفحهٔ آیه 1 سوره الرعد را به آیه 1 سوره رعد که تغییرمسیر بود منتقل کرد

{{قرآن در قاب|بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ المر ۚ تِلْكَ آيَاتُ الْكِتَابِ ۗ وَالَّذِي أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ الْحَقُّ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يُؤْمِنُونَ|سوره=13|آیه =1}}
{{مشخصات آیه
|شماره آیه = 1
|شماره بعدی = 2
|شماره قبلی = 1
|سوره= الرعد
|شماره سوره= 13
|جزء= 13
|نزول = مدینه
}}
==ترجمه های فارسی==
<tabber>
الهی قمشه‌ای=
المر (رمزی بین خدا و رسول است) این است آیات کتاب خدا و قرآنی که به حق و راستی بر تو از جانب پروردگارت نازل گردید و لیکن اکثر مردمان به آن ایمان نمی‌آورند.
|-|
انصاریان=
المر ـ این آیاتِ [با عظمتِ] کتابِ [الهی] است، و آنچه از سوی پروردگارت بر تو نازل شده، سراسر حق و راستی است [چنان حقّی که هیچ باطلی در آن راه ندارد] ولی بیشتر مردم [به سبب عناد و لجاجت] ایمان نمی آورند.
|-|
فولادوند=
الف، لام، ميم، راء. اين است آيات كتاب، و آنچه از جانب پروردگارت به سوى تو نازل شده، حق است، ولى بيشتر مردم نمى‌گروند.
|-|
آیتی=
الف، لام، ميم، را. اينها آيات اين كتاب است و آنچه از پروردگارت بر تو نازل شده است حق است ولى بيشتر مردم ايمان نمى‌آورند.
|-|
مکارم شیرازی=
المر، اینها آیات کتاب (آسمانی) است؛ و آنچه از طرف پروردگارت بر تو نازل شده، حقّ است؛ ولی بیشتر مردم ایمان نمی‌آورند!
</tabber>
==ترجمه های انگلیسی(English translations)==
<tabber>
Qarai=
{{چپ به راست|Alif, Lam, Mim, Ra. These are the signs of the Book. That which has been sent down to you from your Lord is the truth, but most people do not believe [in it].}}
|-|
Shakir=
{{چپ به راست|Alif Lam Mim Ra. These are the verses of the Book; and that which is revealed to you from your Lord is the truth, but most people do not believe.}}
|-|
Pickthall=
{{چپ به راست|Alif. Lam. Mim. Ra. These are verses of the Scripture. That which is revealed unto thee from thy Lord is the Truth, but most of mankind believe not.}}
|-|
yusufali=
{{چپ به راست|A. L. M. R. These are the signs (or verses) of the Book: that which hath been revealed unto thee from thy Lord is the Truth; but most men believe not.}}
</tabber>
==معانی کلمات آیه==
«تِلْکَ»: آن. در اینجا به معنی این است، و اشاره به آیات موجود در سوره است. به کار بردن اسم اشاره بعید به جای قریب، بیانگر عظمت و رفعت مشارالیه است. این واژه مبتدا و (آیات) خبر آن است. «الَّذی»: مبتدا است و خبر آن (اُنزِلَ إِلَیْکَ ...) یا (الْحَقُّ) است. «الْحَقُّ»: خبر (الَّذی)، یا خبر مبتدای محذوف است. «لکِنَّ أَکْثَرَ ...».

== تفسیر آیه ==
<tafsir sura="13" ayeh="1" />

==پانویس==
<div style="font-size:smaller"><references /></div>

==منابع==

*[[تفسیر نور]]، [[محسن قرائتی]]، [[تهران]]:مركز فرهنگى درسهايى از قرآن، 1383 ش، چاپ يازدهم
*[[اطیب البیان فی تفسیر القرآن‌]]، [[سید عبدالحسین طیب]]، تهران:انتشارات اسلام‌، 1378 ش‌، چاپ دوم‌
*[[تفسیر اثنی عشری]]، [[حسین حسینی شاه عبدالعظیمی]]، تهران:انتشارات ميقات، 1363 ش، چاپ اول
*[[تفسیر روان جاوید]]، [[محمد ثقفی تهرانی]]، تهران:انتشارات برهان، 1398 ق، چاپ سوم
*[[برگزیده تفسیر نمونه]]، [[ناصر مکارم شیرازی]] و جمعي از فضلا، تنظیم احمد علی بابایی، تهران: دارالکتب اسلامیه، ۱۳۸۶ش
*[[تفسیر راهنما]]، [[علی اکبر هاشمی رفسنجانی]]، [[قم]]:بوستان كتاب(انتشارات دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم)، 1386 ش‌، چاپ پنجم‌

[[رده:آیات سوره رعد]]
[[رده:ترجمه و تفسیر آیات قرآن]]

آیه 1 سوره الرعد

2026-06-22T09:58:20Z

Zamani: Zamani صفحهٔ آیه 1 سوره الرعد را به آیه 1 سوره رعد که تغییرمسیر بود منتقل کرد

#تغییر_مسیر [[آیه 1 سوره رعد]]

آیه 1 سوره قارعة

2026-06-22T08:42:17Z

Zamani: Zamani صفحهٔ آیه 1 سوره قارعه را به آیه 1 سوره قارعة که تغییرمسیر بود منتقل کرد

{{قرآن در قاب|بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ الْقَارِعَةُ|سوره=101|آیه =1}}
{{مشخصات آیه
|شماره آیه = 1
|شماره بعدی = 2
|شماره قبلی = 1
|سوره= قارعة
|شماره سوره= 101
|جزء= 30
|نزول = مکه
}}
==ترجمه های فارسی==
<tabber>
الهی قمشه‌ای=
قارعه.
|-|
انصاریان=
آن کوبنده
|-|
فولادوند=
كوبنده،
|-|
آیتی=
قارعه.
|-|
مکارم شیرازی=
آن حادثه کوبنده،
</tabber>
==ترجمه های انگلیسی(English translations)==
<tabber>
Qarai=
{{چپ به راست|The Catastrophe!}}
|-|
Shakir=
{{چپ به راست|The terrible calamity!}}
|-|
Pickthall=
{{چپ به راست|The Calamity!}}
|-|
yusufali=
{{چپ به راست|The (Day) of Noise and Clamour:}}
</tabber>
==معانی کلمات آیه==
*'''قارعه''': كوبنده و ويران كننده. قرع: زدن و كوبيدن. راغب آن را كوفتن چيزى بر چيزى گفته است، آن از نامهاى قيامت است قيامت همه چيز را خواهد كوبيد.<ref>تفسير احسن الحديث، سید علی اکبر قرشی، ج12، ص332</ref>

== تفسیر آیه ==
<tafsir sura="101" ayeh="1" />

==پانویس==
<div style="font-size:smaller"><references/></div>

==منابع==
* [[تفسیر نور]]، [[محسن قرائتی]]، [[تهران]]:مركز فرهنگى درسهايى از قرآن، 1383 ش، چاپ يازدهم
* [[اطیب البیان فی تفسیر القرآن‌]]، [[سید عبدالحسین طیب]]، تهران:انتشارات اسلام‌، 1378 ش‌، چاپ دوم‌
* [[تفسیر اثنی عشری]]، [[حسین حسینی شاه عبدالعظیمی]]، تهران:انتشارات ميقات، 1363 ش، چاپ اول
* [[تفسیر روان جاوید]]، [[محمد ثقفی تهرانی]]، تهران:انتشارات برهان، 1398 ق، چاپ سوم
* [[برگزیده تفسیر نمونه]]، [[ناصر مکارم شیرازی]] و جمعي از فضلا، تنظیم احمد علی بابایی، تهران: دارالکتب اسلامیه، ۱۳۸۶ش
* [[تفسیر راهنما]]، [[علی اکبر هاشمی رفسنجانی]]، [[قم]]:بوستان كتاب(انتشارات دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم)، 1386 ش‌، چاپ پنجم‌

[[رده:آیات سوره قارعة]]
[[رده:ترجمه و تفسیر آیات قرآن]]

آیه 1 سوره قارعه

2026-06-22T08:42:17Z

Zamani: Zamani صفحهٔ آیه 1 سوره قارعه را به آیه 1 سوره قارعة که تغییرمسیر بود منتقل کرد

#تغییر_مسیر [[آیه 1 سوره قارعة]]

زیارت ناحیه مقدسه

2026-06-22T07:59:51Z

Zamani:

[[زیارتنامه|زیارتنامه‌اى]] است که به [[امام زمان عجل الله فرجه الشریف|امام زمان‌]] علیه السلام نسبت داده شده و [[شيخ طوسى|شیخ طوسى]] با [[سند حدیث|سند]] خود آن را روایت کرده است. به این صورت که از ناحیه مقدس حضرت‌ حجت‌ (عجل الله تعالی فرجه الشریف) این روایت به دست ‌شیخ محمد بن غالب اصفهانى صادر شده است.

متن ‌[[زيارت|زیارت]]، خطاب به [[سیدالشهدا]] و [[شهدای کربلا|شهداى کربلا]] است و نام یکایک آنان، اغلب با ذکر اوصاف‌ و خصوصیاتشان و نیز اسامى قاتلان آن شهدا در آن آمده است.

این زیارت، در کتاب «[[اقبال الاعمال]]» ص ۵۷۳، از [[سید بن طاووس|سید بن ‌طاووس]] و نیز در [[بحارالانوار]]، ج ۹۸، ص ۲۶۹ از [[علامه مجلسى|علامه مجلسی]] نقل شده است.<ref>جواد محدثی، [[فرهنگ عاشورا(کتاب)|فرهنگ عاشورا]]، نشر معروف.</ref>

== دو زیارت ناحیه مقدسه ==
کهن‌ترین منبعی که متن این زیارت را با سندی نسبتاً مفصل ثبت کرده، کتاب «المزار الکبیر» نوشته محمدبن‌جعفر مشهدی (سده ششم هجری) است. ابن‌مشهدی این زیارت را به دو طریق از حسن‌بن‌محمد طوسی (فرزند شیخ طوسی) نقل کرده است.

سلسله سند این روایت به این ترتیب است: حسن‌بن‌محمد طوسی از پدرش (شیخ طوسی)، و او از محمدبن‌احمد بن‌ عیاش، و او از ابومنصور بن عبدالمنعم بن نعمان بغدادی روایت می‌کند. بنابر این روایت، ابومنصور نقل کرده است که در سال ۲۵۲ ه.ق، به دست محمدبن‌غالب اصفهانی، این زیارت از ناحیه مقدسه (امام زمان(عج)) صادر شده است.

ابن‌مشهدی در کتاب خود، زیارت دیگری نقل کرده که هیچ سندی ندارد و فقط اشاره دارد که این زیارت از ناحیه مقدسه صادر شده است.

سید ابن‌طاووس (سده هفتم هجری) در کتاب «مصباح الزائر»، همین روایت دوم را نقل کرده و گفته است كه اين زيارتي است كه [سيد] مرتضـي علـم الهـدي امـام را با آن زیارت نموده است.

==سند روایت==

به اعتبار سند این زیارت اشکالاتی به این شرح وارد شده:

*محمد بن‌ احمد بن‌ عیّاش را برخی تضعیف کرده اند.
*ابومنصور بن عبدالمنعم بن نعمان بغدادی و محمدبن‌غالب‌اصفهانی شناخته شده نیستند و با بررسی‌هایی که صورت گرفته است، تنها در سلسله نقل این زیارت، از آن دو یاد شده است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/358980 محسن رنجبر، "پژوهشی در بارة دو زیارت ناحیه و زیارت رجبیّه"، مطالعات تاریخ اسلام، سال هفتم، پاییز 1394، شماره 26]</ref>

==نظر برخی از علما در مورد زیارت ناحیه مقدسه==
'''علامه مجلسی:'''

علامه مجلسی این زیارت را در «بحار الأنوار» و «تحفة الزائر» نقل کرده است. و در مورد آن گفته است: «روشن شد که این زیارت دارای سند روایتی، و نقل شده از سوی امام معصوم(ع) است.»<ref> زیارت ناحیه مقدسه، واحد تحقیقات مسجد جمکران، ص7</ref>

'''آیت‌الله فاضل لنکرانی:'''

ایشان این زیارت را به دلائل زیر یک مقتل مأثور و صادر شده از زبان معصوم می دانند:
*این زیارت مورد اعتنای بزرگان از محدثین و فقهاء بوده است.
*در ادعیه و زیارات و بخصوص این زیارت انگیزه ای برای جعل وجود ندارد.
*شیخ کفید این زیارت را در کتاب مزار خود آورده و در آغاز زیارت گفته: «زیارة اُخری فی یوم عاشوراء بروایة اُخری » که دلالت روشنی دارد این زیارت در نزد ایشان از طریق امام معصوم(ع) وارد شده است. همچنین در ابتدای کتاب فرموده: «این منتخب برای ادعیه مأثوره و اقوال مرویه وضع شده است» که دلالت بر ثبوت صدور این زیارت از امام معصوم(ع) در نزد ایشان دارد.
*ابن مشهدی که این زیارت را در کتاب خود آورده تصریح کرده که زیارات این کتاب را از طریق راویان موثق نقل می کند.
*این زیارت دارای مضامین عالی و معارفی بلند است و ذکر مصائب امام حسین(ع) در آن به طور دقیق و گسترده به گونه ای است که در هیچ‌جا به چشم نمی‌خورد.<ref> گفتارهای حسینی، ج1، ص207</ref>

'''آیت‌الله میرزا جواد تبریزی (ره):'''

ایشان در پاسخ به سوالی درباره سند این زیارت می گویند:

این زیارت از زیارت‌های مشهور و شناخته‌شده نزد شیعه است و خواندن آن به قصد مطلق ورود اشکالی ندارد.<ref>صراط النجاة في أجوبة الاستفتاءات، ج9، ص79</ref>

==پانویس==
<references />

==پیوند==
[https://ahlolbait.com/content/9126 متن زیارت ناحیه مقدسه]

[[رده:زیارتنامه های امام حسین علیه السلام]]

زیارت ناحیه مقدسه

2026-06-22T07:59:15Z

Zamani:

[[زیارتنامه|زیارتنامه‌اى]] است که به [[امام زمان عجل الله فرجه الشریف|امام زمان‌]] علیه السلام نسبت داده شده و [[شيخ طوسى|شیخ طوسى]] با [[سند حدیث|سند]] خود آن را روایت کرده است. به این صورت که از ناحیه مقدس حضرت‌ حجت‌ (عجل الله تعالی فرجه الشریف) این روایت به دست ‌شیخ محمد بن غالب اصفهانى صادر شده است.

متن ‌[[زيارت|زیارت]]، خطاب به [[سیدالشهدا]] و [[شهدای کربلا|شهداى کربلا]] است و نام یکایک آنان، اغلب با ذکر اوصاف‌ و خصوصیاتشان و نیز اسامى قاتلان آن شهدا در آن آمده است.

این زیارت، در کتاب «[[اقبال الاعمال]]» ص ۵۷۳، از [[سید بن طاووس|سید بن ‌طاووس]] و نیز در [[بحارالانوار]]، ج ۹۸، ص ۲۶۹ از [[علامه مجلسى|علامه مجلسی]] نقل شده است.<ref>جواد محدثی، [[فرهنگ عاشورا(کتاب)|فرهنگ عاشورا]]، نشر معروف.</ref>

== دو زیارت ناحیه مقدسه ==
کهن‌ترین منبعی که متن این زیارت را با سندی نسبتاً مفصل ثبت کرده، کتاب «المزار الکبیر» نوشته محمدبن‌جعفر مشهدی (سده ششم هجری) است. ابن‌مشهدی این زیارت را به دو طریق از حسن‌بن‌محمد طوسی (فرزند شیخ طوسی) نقل کرده است.

سلسله سند این روایت به این ترتیب است: حسن‌بن‌محمد طوسی از پدرش (شیخ طوسی)، و او از محمدبن‌احمد بن‌ عیاش، و او از ابومنصور بن عبدالمنعم بن نعمان بغدادی روایت می‌کند. بنابر این روایت، ابومنصور نقل کرده است که در سال ۲۵۲ ه.ق، به دست محمدبن‌غالب اصفهانی، این زیارت از ناحیه مقدسه (امام زمان(عج)) صادر شده است.

ابن‌مشهدی در کتاب خود، زیارت دیگری نقل کرده که هیچ سندی ندارد و فقط اشاره دارد که این زیارت از ناحیه مقدسه صادر شده است.

سید ابن‌طاووس (سده هفتم هجری) در کتاب «مصباح الزائر»، همین روایت دوم را نقل کرده و گفته است كه اين زيارتي است كه [سيد] مرتضـي علـم الهـدي امـام را با آن زیارت نموده است.

==سند روایت==

به اعتبار سند این زیارت اشکالاتی به این شرح وارد شده:

*محمد بن‌ احمد بن‌ عیّاش را برخی تضعیف کرده اند.
*ابومنصور بن عبدالمنعم بن نعمان بغدادی و محمدبن‌غالب‌اصفهانی شناخته شده نیستند و با بررسی‌هایی که صورت گرفته است، تنها در سلسله نقل این زیارت، از آن دو یاد شده است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/358980 محسن رنجبر، "پژوهشی در بارة دو زیارت ناحیه و زیارت رجبیّه"، مطالعات تاریخ اسلام، سال هفتم، پاییز 1394، شماره 26]</ref>

==نظر برخی از علما در مورد زیارت ناحیه مقدسه==
'''علامه مجلسی:'''
علامه مجلسی این زیارت را در «بحار الأنوار» و «تحفة الزائر» نقل کرده است. و در مورد آن گفته است: «روشن شد که این زیارت دارای سند روایتی، و نقل شده از سوی امام معصوم(ع) است.»<ref> زیارت ناحیه مقدسه، واحد تحقیقات مسجد جمکران، ص7</ref>

'''آیت‌الله فاضل لنکرانی:'''

ایشان این زیارت را به دلائل زیر یک مقتل مأثور و صادر شده از زبان معصوم می دانند:
*این زیارت مورد اعتنای بزرگان از محدثین و فقهاء بوده است.
*در ادعیه و زیارات و بخصوص این زیارت انگیزه ای برای جعل وجود ندارد.
*شیخ کفید این زیارت را در کتاب مزار خود آورده و در آغاز زیارت گفته: «زیارة اُخری فی یوم عاشوراء بروایة اُخری » که دلالت روشنی دارد این زیارت در نزد ایشان از طریق امام معصوم(ع) وارد شده است. همچنین در ابتدای کتاب فرموده: «این منتخب برای ادعیه مأثوره و اقوال مرویه وضع شده است» که دلالت بر ثبوت صدور این زیارت از امام معصوم(ع) در نزد ایشان دارد.
*ابن مشهدی که این زیارت را در کتاب خود آورده تصریح کرده که زیارات این کتاب را از طریق راویان موثق نقل می کند.
*این زیارت دارای مضامین عالی و معارفی بلند است و ذکر مصائب امام حسین(ع) در آن به طور دقیق و گسترده به گونه ای است که در هیچ‌جا به چشم نمی‌خورد.<ref> گفتارهای حسینی، ج1، ص207</ref>

'''آیت‌الله میرزا جواد تبریزی (ره):'''

ایشان در پاسخ به سوالی درباره سند این زیارت می گویند:

این زیارت از زیارت‌های مشهور و شناخته‌شده نزد شیعه است و خواندن آن به قصد مطلق ورود اشکالی ندارد.<ref>صراط النجاة في أجوبة الاستفتاءات، ج9، ص79</ref>

==پانویس==
<references />

==پیوند==
[https://ahlolbait.com/content/9126 متن زیارت ناحیه مقدسه]

[[رده:زیارتنامه های امام حسین علیه السلام]]

سوره احقاف

2026-06-22T06:39:28Z

Zamani:

{{شناسنامه سوره
|نام=احقاف
|قبلی=جاثیة
|بعدی=محمد
|شماره=۴۶
|جزء=۲۶
|محل نزول=مکه
|ترتیب نزول=۶۶
|تعداد آیه=۳۵
}}
'''سوره احقاف''' چهل و ششمین [[سوره]] از [[قرآن|قرآن کریم]] است و دارای ۳۵ [[آیه]] می باشد.
==نزول سوره==
سوره احقاف از [[سوره های مکی و مدنی|سوره‌هاى مکى]] [[قرآن]] به ‌شمار مى‌رود؛<ref> حجة‌التفاسیر، ج‌ ۶‌، ص‌ ۱۳۳؛ مخزن العرفان، ج‌ ۶‌، ص‌ ۱۱۷.</ref> اما بسیارى از مفسران معتقدند که [[آیه]] دهم سوره {{متن قرآن|«قُل اَرَءَیتُم اِن کانَ مِن عِندِاللّهِ}}...» که ‌درباره [[عبدالله بن سلام|عبدالله ‌بن سلام]] است، در [[مدینه]] نازل شده است.<ref> مجمع‌البیان، ج‌ ۹، ص‌ ۱۲۳؛ تفسیر اثنى ‌عشرى، ج‌ ۱۲، ص‌ ۶۵‌.</ref>

[[علامه طباطبایى]] معتقد است که به جز آیه مذکور، آیه هشتم سوره {{متن قرآن|«أَمْ یقُولُونَ افْتَرَاهُ...»}} نیز در مدینه نازل شده است.<ref> المیزان، ج‌ ۱۸، ص‌ ۱۸۶.</ref>

سوره مبارکه به ‌ترتیب مصحف، چهل‌ و ‌ششمین سوره و به [[ترتیب نزول سوره ها|‌ترتیب نزول]]، شصت و ششمین [[سوره]] است.<ref> البرهان فى علوم القرآن، ج‌ ۱، ص‌ ۲۸۰.</ref> این سوره هم در ترتیب نزول و هم در چینش کنونى، پس از [[سوره جاثیه]] قرار دارد.<ref> تاریخ قرآن، ص‌ ۶۵ و ۷۲؛ المعجم الاحصائى، ج‌ ۱، ص‌ ۳۰۷.</ref>

گروهى از مفسران مانند [[شیخ طبرسی|طبرسى]] نیز به پیوند میان آیات آغازین [[سوره احقاف]] و آیات پایانى [[سوره جاثیه]] گرایش دارند. آنان مى‌گویند: این آیات از یک مضمون برخوردارند زیرا سوره جاثیه با یاد‌کرد [[توحید]] و مذمت مشرکان و وعده [[عذاب]] به آنان پایان یافته و این سوره با بیان توحید و سپس توبیخ کافران آغاز گشته است.<ref> مجمع‌البیان، ج‌ ۹، ص‌ ۱۲۳؛ منهج‌الصادقین، ج‌ ۸‌، ص‌ ۳۰۶.</ref>

==تعداد آیات سوره==
سوره احقاف با [[حروف مقطعه|حرف مقطعه]] «حم» آغاز ‌مى‌شود و آخرین سوره از مجموعه ۷ سوره داراى «حم» [[قرآن]] است. این سوره با احتساب «حم» به عنوان یک آیه، داراى ۳۵ آیه<ref> منهج الصادقین، ج‌ ۸‌، ص‌ ۳۰۶.</ref> و ۶۴۴‌ کلمه<ref> تفسیر اثنى ‌عشرى، ج‌ ۱۲، ص‌ ۶۵‌؛ حجة‌التفاسیر، ج‌ ۶‌، ص‌ ۱۳۳.</ref> است.
==نام سوره==
نام این سوره از آیه بیست و یکم آن گرفته شده ‌است که در آن هشدارهاى [[حضرت هود]] علیه‌السلام را به [[قوم عاد]] یادآور مى‌شود. قوم عاد در سرزمین [[احقاف]] سکونت داشتند: {{متن قرآن|«وَاذْکرْ أَخَا عَادٍ إِذْ أَنْذَرَ قَوْمَهُ بِالْأَحْقَافِ...»}}. گفتنى است که احقاف به ‌معناى شن‌هاى روانى است که بر اثر وزش باد به ‌صورت کج و معوج روى هم انباشته مى‌گردد.<ref> مفردات، ص‌ ۲۴۸؛ التحقیق، ج‌ ۲، ص‌ ۲۶۰.</ref>

در ‌این آیه حضرت هود علیه‌السلام قومش را به خداپرستى دعوت مى‌کند و از عذاب [[قیامت]] انذار مى‌دهد. برخى از مفسران معتقدند که نام این سوره با هدف اصلى آن (که [[انذار]] به کافران است) هماهنگى دارد.<ref> تفسیر بقاعى، ج‌ ۷، ص‌ ۱۱۴.</ref>
==محتواى سوره==

مشرکان [[مکه|مکه]] خود را در اوج قدرت مى‌دیدند و تصور مى‌کردند که هیچ نیازى به پذیرش دعوت [[پیامبر اسلام|پیامبر]] ندارند؛ از این‌ رو ضمن تبلیغ [[بت پرستی|بت‌پرستى]] و گمراه کردن مردم، حقانیت آیین [[اسلام]] و تعالیم [[قرآن]] را با [[تمسخر]] انکار مى‌کردند. سوره احقاف براى هشدار به کافران و مشرکان [[قریش]] نازل شد<ref> المیزان، ج‌ ۱۸، ص‌ ۱۸۵.</ref> تا به آنان یادآور شود که ادامه این روش، سرانجامى شوم را براى آنان در دنیا و [[آخرت]] در پى خواهد داشت و پیمودن طریق باطل و بى‌توجهى به [[حق|حقانیت]] پیامبر و انکار [[قیامت]]، جز ناکامى در دنیا و ذلت در آخرت نتیجه‌اى براى آنان دربر نخواهد داشت و از آن‌جا که درمان بیمارى حق‌‌ستیزى آن‌ها تنها با یادآورى [[عذاب]] دردناک قیامت میسر بود، در چند آیه از سوره (آیات: ۴۶، ۱۸‌ـ‌۲۸) بر موضوع [[معاد]] و عذاب کافران و عرضه آنان بر آتشِ [[دوزخ]] تأکید مى‌شود.

سوره احقاف هدف مذکور را در سه بخش دنبال مى‌کند: در بخش نخست سوره (آیات ۱‌ـ‌۱۴) به بطلان عقاید کافران مى‌پردازد و ضمن نکوهش پرستش غیرِ [[الله|خدا]]، به فقدان هر گونه دلیل عقلى و نقلى بر شایستگى بت‌ها و معبودان خیالى براى پرستش تأکید مى‌ورزد. آنگاه سخنان و دلایل واهى کافران را در مخالفت با [[قرآن]] نقد مى‌کند. کافران قرآن را سِحر (آیه ‌۷)، بافته پیامبر (آیه‌ ۸)، افسانه و دروغ پیشینیان (آیه‌ ۱۱) مى‌نامیدند و در حقانیت آن شک روا مى‌داشتند.

آیات مورد بحث، ضمن ارائه پاسخى مستدل و منطقى به آنان، قرآن را آیه‌هاى روشن الهى مى‌نامد (آیه‌ ۷) که جز بر زبان رسول حق جارى نمى‌شود (آیه‌ ۹) و تعالیم آن توسط کتاب‌هاى آسمانى دیگر تأیید شده است (آیه‌ ۱۲).

در انتها نیز پس از آن‌که انسان‌ها را به دو گروه نیکوکار و ستمکار تقسیم مى‌کند، سرنوشت دردناک ستمکاران و سرنوشت مسرت‌آور نیکوکاران و معتقدان به ربوبیت ‌الهى ‌را برمى‌شمرد (آیه ‌۱۴).

در بخش دوم سوره (آیات ۱۵‌ـ‌۲۰)، سرنوشت دو گروه مذکور را با تفصیل بیشترى بیان مى‌کند و مردم را به دو دسته تقسیم مى‌کند: یک دسته کسانى‌ که همواره به ‌سوى خدا توجه کرده در برابر حق [[تسلیم]] هستند و به نصایح کسانى‌ که دلسوزانه آنان را به ‌سوى حق دعوت مى‌کنند مانند پدر و مادر گوش فراداده و در حق آنان دعاى خیر مى‌کنند. خداوند نیز اعمال نیک آن‌ها را پذیرفته، آنان را در [[بهشت]] جاى مى‌دهد. دسته دیگر خاسران و زیان‌کاران‌اند که با درخواست والدین دل‌سوز خود که او را به ‌سوى [[ایمان]] به خدا و روز جزا مى‌خوانند، مخالفت مى‌کنند و متکبرانه این سخنان را [[خرافات]] و کهنه‌پرستى‌ مى‌نامند. این گروه به سرنوشتى اسف بار مانند امت‌هاى گذشته از [[جن]] و [[انسان|انس]]، دچار مى‌شوند. بدین ‌سان با مثالى زیبا هشدارى عبرت‌آمیز به کافران مى‌دهد.

بخش سوم این سوره (آیات ۲۰‌ـ‌۳۵) به بیان دو داستان عبرت‌آموز از [[انذار]] کافران و سرانجامِ کسانى اختصاص دارد که به هشدارهاى [[پیامبران]] بى‌توجهى کردند. ابتدا به داستان [[قوم عاد]] که در سرزمین [[احقاف]] زندگى مى‌کردند، اشاره مى‌کند و تعالیم [[توحید|توحیدى]] پیامبرشان ([[حضرت هود]]‌ علیه‌السلام) را یادآور مى‌شود که آنان را به خداپرستى و دورى از عذاب الهى دعوت مى‌کرد؛ اما آنان با لجاجت از پذیرش آن، سرباز ‌مى‌زدند و سرانجام با همه قدرت و مکنتى که داشتند به خوارى و ذلتِ عذاب دچار شدند. این آیات از کافران [[مکه|مکه]] مى‌خواهد تا از سرنوشت قوم عاد پند بگیرند.

داستان دوم، درباره ایمان آوردن گروهى از [[جن]] است که آیات ۲۹‌ و ‌۳۲ به بیان آن پرداخته است. این آیات در وادى نخله و هنگامى نازل شد که [[پیامبر اسلام|پیامبر]] از سفر تبلیغى [[طائف]] بازمى‌گشت و با اهانت‌هاى اهل طائف مواجه شده بود. این آیات از گروهى از جن خبر مى‌دهد که به آیات [[قرآن]] گوش فرادادند و پس از آن که به حقانیت آن پى‌بردند، به ‌سوى قوم خود بازگشته آنان را انذار کردند و نتایج و آثار ایمان به خدا از ‌جمله بخشش گناهان و ایمنى از عذاب دردناک را براى آنان برشمردند و در مقابل، نتیجه بى‌توجهى به دعوت الهى را نیز یادآور شدند. در این داستان از زبان جن‌ها به کافران گوشزد مى‌کند که فرجامِ مبارزه با [[حق]] و روى‌گردانى از تعالیم [[انبیاء|انبیا]] چیست.

در انتها پس از آن که قدرت خدا را بر زنده کردن مردگان یادآور مى‌شود، عذاب حقارت‌بار کافران را ترسیم مى‌کند. در آخرین آیه سوره که در حکم نتیجه‌گیرى از مجموع مطالب گفته شده است، خداوند از پیامبرش مى‌خواهد تا در برابر لجاجت‌ها و اذیت‌هاى کافران [[صبر]] پیشه کند و در تقاضاى [[عذاب]] براى آنان عجله نکند که بزودى آن روز را مشاهده مى‌کنند؛ هر چند کافران آن روز را دور مى‌پندارند.

==فضیلت سوره==

بر اساس روایتى که [[شیخ صدوق|ابن‌بابویه]] با [[سند حدیث|سند]] متصل از ابن ‌ابى ‌یعفور از [[امام ‌صادق]] علیه‌السلام نقل کرده، هر کس هر شب یا هر ‌[[جمعه‌‌‌‌|جمعه]] سوره احقاف را بخواند، خداوند وحشت دنیا را از او برمى‌دارد و او را از وحشت روز [[قیامت]] نیز در امان مى‌دارد.<ref> مجمع‌البیان، ج‌ ۹، ص‌ ۱۲۳؛ البرهان، ج‌ ۵، ۳۵؛ ثواب‌الاعمال، ص ۲۴۴.</ref>

==پیوست==
[[سوره احقاف/متن و ترجمه]]

==پانویس==
<references />
==منابع==
*محمد خامه‌گر،‌ دائرةالمعارف قرآن کریم، جلد ۲، صفحه ۳۲۲-۳۲۴.
{{فهرست سوره های قرآن
|سوره=۴۶.[[سوره احقاف|الأحقاف]]
|قبلی=۴۵.[[سوره جاثیه|الجاثية]]
|بعدی=۴۷.[[سوره محمد|محمد]]
}}
{{قرآن}}

[[رده: سوره های قرآن]]

سوره فصلت

2026-06-22T06:30:09Z

Zamani:

{{شناسنامه سوره
|نام=فصلت
|قبلی=غافر
|بعدی=شوری
|شماره=۴۱
|جزء=۲۴و۲۵
|محل نزول=مکه
|ترتیب نزول=۶۱
|تعداد آیه=۵۴
}}
'''«سوره فُصِّلَت‌ْ»''' چهل و یکمین [[سوره]] از [[قرآن|قرآن کریم]] است و دارای ۵۴ [[آیه]] می باشد. نام دیگر این سوره حم سجده است و یکی از سوره های سجده‌دار قرآن است.

==نزول سوره==
«سوره فصلّت» از سوره‌هاى [[سوره های مکی|مکی]] قرآن است که پس از [[سوره مؤمن]] نازل شده است. این سوره در ترتیب مصحف، چهل و یکمین سوره و در [[ترتیب نزول سوره ها|ترتیب نزول]]، شصت و یکمین سوره [[قرآن|قرآن کریم]] است که پیش از آن [[سوره غافر]] و پس از آن [[سوره شوری]] نازل شده است.

==تعداد آیات==

سوره فصلّت شامل پنجاه و چهار [[آیه]] است. یک آیه کوفى، سه آیه حجازى، دو آیه بصرى و شامى است و بعضى اختلاف کرده گفته‌اند دو آیه {{متن قرآن|«حم»}} (آیه ۱) کوفى، و آیه {{متن قرآن|«عادٍ وَ ثمودَ»}} (آیه ۱۳) حجازى است.

==هدف سوره==
این سوره پیرامون اعراض کفار از کتابى که بر آنان نازل شده، یعنى از [[قرآن|قرآن کریم]]، سخن می‌گوید. غرض اصلى سوره این است و به همین جهت ملاحظه می‌کنید که یک قسمت از این سوره در باره همین مسأله است، از همان ابتداى سوره این معنا را خاطرنشان می سازد، و بعد از هر چند آیه، یک بار همان را متعرض می شود. براى اینکه اولین آیه آن {{متن قرآن|«تَنْزِیلٌ مِنَ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ ...»}} است، که تا شش آیه مسأله انکار کتاب را دنبال می‌کند، سپس در آیه ۲۶ مجددا همین مطلب را متذکر شده می‌فرماید: {{متن قرآن|«وَ قالَ الَّذِینَ کفَرُوا لا تَسْمَعُوا لِهذَا الْقُرْآنِ ...»}} و براى نوبت سوم در آیه ۴۰ همین مطلب را از سر گرفته، می‌فرماید: {{متن قرآن|«إِنَّ الَّذِینَ یلْحِدُونَ فِی آیاتِنا لا یخْفَوْنَ عَلَینا ...»}} و دنبالش می‌فرماید: {{متن قرآن|«إِنَّ الَّذِینَ کفَرُوا بِالذِّکرِ لَمَّا جاءَهُمْ ...»}} و در اواخر سوره باز سخن از خدایى بودن قرآن نموده، مى‌فرماید: {{متن قرآن|«قُلْ أَ رَأَیتُمْ إِنْ کانَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ثُمَّ کفَرْتُمْ بِهِ ...»}}.

لازمه اعراض مشرکین از کتاب خدا انکار [[اصول دین|اصول دین]] است که اساس دعوت حقه [[اسلام]] را تشکیل می‌دهد، و آن عبارت است از [[توحید|وحدانیت]] خدا، [[نبوت]] [[خاتم الأنبیاء|خاتم الانبیاء]] (صلی الله علیه و آله) و [[معاد]]، و چون چنین لازمه‌اى در کار بود، لذا در باره این سه اصل مفصل سخن می گوید، و در ضمن بشارت و [[انذار]] می‌دهد.<ref> ترجمه المیزان، ج‌۱۷، ص: ۵۴۴. </ref>
==فضیلت سوره==
[[ابی بن کعب|ابى بن کعب]] از [[پیامبر|پیغمبر خدا]] صلی الله علیه و آله روایت می کند: هر کس سوره «حم سجده» را بخواند، به تعداد هر حرفى از آن ده حسنه به او داده خواهد شد.

و نیز ذریح محاربى از [[امام صادق]] علیه السلام روایت کرده است که فرمودند: هر کس سوره «حم سجده» را بخواند، روز [[قیامت|قیامت]] به اندازه دید چشمش نور و سرورى خواهد داشت و در این دنیا هم مورد ستایش و [[غبطه]] دیگران خواهد بود.<ref> نورالثقلین، جلد ۴، صفحه ۵۳۸ به نقل از ثواب الاعمال صدوق.</ref>

==پانویس==
<references />

==منابع==

*فضل بن حسن طبرسی، ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج‌۲۲، ص۶.
*محمد حسین طباطبایی، ترجمه تفسیر المیزان، ج‌۱۷، ص۵۴۴، قم ۱۳۷۴.
*[http://wiki.ahlolbait.com/index.php/%D8%AA%D8%B1%D8%AA%DB%8C%D8%A8_%D9%86%D8%B2%D9%88%D9%84_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D9%87%D8%A7 ترتیب نزول سوره ها]، در همین دانشنامه.

==پیوست==
[[سوره فصلت/متن و ترجمه|'''سوره فصلت/متن و ترجمه''']]
{{فهرست سوره های قرآن
|سوره=۴۱.[[سوره فصلت|فصلت]]
|قبلی=۴۰.[[سوره غافر|غافر]]
|بعدی=۴۲.[[سوره شوری|الشورى]]
}}
{{قرآن}}

[[رده:سوره های قرآن]]

سوره فصلت

2026-06-22T06:29:26Z

Zamani:

{{شناسنامه سوره
|نام=فصلت
|قبلی=غافر
|بعدی=شوری
|شماره=۴۱
|جزء=۲۴و۲۵
|محل نزول=مکه
|ترتیب نزول=۶۱
|تعداد آیه=۵۴
}}
'''«سوره فُصِّلَت‌ْ»''' چهل و یکمین [[سوره]] از [[قرآن|قرآن کریم]] است و دارای ۵۴ [[آیه]] می باشد.

==نزول سوره==
«سوره فصلّت» از سوره‌هاى [[سوره های مکی|مکی]] قرآن است که پس از [[سوره مؤمن]] نازل شده است. این سوره در ترتیب مصحف، چهل و یکمین سوره و در [[ترتیب نزول سوره ها|ترتیب نزول]]، شصت و یکمین سوره [[قرآن|قرآن کریم]] است که پیش از آن [[سوره غافر]] و پس از آن [[سوره شوری]] نازل شده است. نام دیگر این سوره حم سجده است و یکی از سوره های سجده‌دار قرآن است.

==تعداد آیات==

سوره فصلّت شامل پنجاه و چهار [[آیه]] است. یک آیه کوفى، سه آیه حجازى، دو آیه بصرى و شامى است و بعضى اختلاف کرده گفته‌اند دو آیه {{متن قرآن|«حم»}} (آیه ۱) کوفى، و آیه {{متن قرآن|«عادٍ وَ ثمودَ»}} (آیه ۱۳) حجازى است.

==هدف سوره==
این سوره پیرامون اعراض کفار از کتابى که بر آنان نازل شده، یعنى از [[قرآن|قرآن کریم]]، سخن می‌گوید. غرض اصلى سوره این است و به همین جهت ملاحظه می‌کنید که یک قسمت از این سوره در باره همین مسأله است، از همان ابتداى سوره این معنا را خاطرنشان می سازد، و بعد از هر چند آیه، یک بار همان را متعرض می شود. براى اینکه اولین آیه آن {{متن قرآن|«تَنْزِیلٌ مِنَ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ ...»}} است، که تا شش آیه مسأله انکار کتاب را دنبال می‌کند، سپس در آیه ۲۶ مجددا همین مطلب را متذکر شده می‌فرماید: {{متن قرآن|«وَ قالَ الَّذِینَ کفَرُوا لا تَسْمَعُوا لِهذَا الْقُرْآنِ ...»}} و براى نوبت سوم در آیه ۴۰ همین مطلب را از سر گرفته، می‌فرماید: {{متن قرآن|«إِنَّ الَّذِینَ یلْحِدُونَ فِی آیاتِنا لا یخْفَوْنَ عَلَینا ...»}} و دنبالش می‌فرماید: {{متن قرآن|«إِنَّ الَّذِینَ کفَرُوا بِالذِّکرِ لَمَّا جاءَهُمْ ...»}} و در اواخر سوره باز سخن از خدایى بودن قرآن نموده، مى‌فرماید: {{متن قرآن|«قُلْ أَ رَأَیتُمْ إِنْ کانَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ثُمَّ کفَرْتُمْ بِهِ ...»}}.

لازمه اعراض مشرکین از کتاب خدا انکار [[اصول دین|اصول دین]] است که اساس دعوت حقه [[اسلام]] را تشکیل می‌دهد، و آن عبارت است از [[توحید|وحدانیت]] خدا، [[نبوت]] [[خاتم الأنبیاء|خاتم الانبیاء]] (صلی الله علیه و آله) و [[معاد]]، و چون چنین لازمه‌اى در کار بود، لذا در باره این سه اصل مفصل سخن می گوید، و در ضمن بشارت و [[انذار]] می‌دهد.<ref> ترجمه المیزان، ج‌۱۷، ص: ۵۴۴. </ref>
==فضیلت سوره==
[[ابی بن کعب|ابى بن کعب]] از [[پیامبر|پیغمبر خدا]] صلی الله علیه و آله روایت می کند: هر کس سوره «حم سجده» را بخواند، به تعداد هر حرفى از آن ده حسنه به او داده خواهد شد.

و نیز ذریح محاربى از [[امام صادق]] علیه السلام روایت کرده است که فرمودند: هر کس سوره «حم سجده» را بخواند، روز [[قیامت|قیامت]] به اندازه دید چشمش نور و سرورى خواهد داشت و در این دنیا هم مورد ستایش و [[غبطه]] دیگران خواهد بود.<ref> نورالثقلین، جلد ۴، صفحه ۵۳۸ به نقل از ثواب الاعمال صدوق.</ref>

==پانویس==
<references />

==منابع==

*فضل بن حسن طبرسی، ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج‌۲۲، ص۶.
*محمد حسین طباطبایی، ترجمه تفسیر المیزان، ج‌۱۷، ص۵۴۴، قم ۱۳۷۴.
*[http://wiki.ahlolbait.com/index.php/%D8%AA%D8%B1%D8%AA%DB%8C%D8%A8_%D9%86%D8%B2%D9%88%D9%84_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D9%87%D8%A7 ترتیب نزول سوره ها]، در همین دانشنامه.

==پیوست==
[[سوره فصلت/متن و ترجمه|'''سوره فصلت/متن و ترجمه''']]
{{فهرست سوره های قرآن
|سوره=۴۱.[[سوره فصلت|فصلت]]
|قبلی=۴۰.[[سوره غافر|غافر]]
|بعدی=۴۲.[[سوره شوری|الشورى]]
}}
{{قرآن}}

[[رده:سوره های قرآن]]