https://wiki.ahlolbait.com/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=%D9%85%D9%88%D8%B3%D8%B3%D9%87+%D8%AA%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82%D8%A7%D8%AA+%D9%88+%D9%86%D8%B4%D8%B1+%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%81+%D8%A7%D9%87%D9%84+%D8%A7%D9%84%D8%A8%DB%8C%D8%AA+%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87%D9%85+%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 2026-05-19T05:48:30Z مشارکت‌های کاربر MediaWiki 1.32.0 https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%B6_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%A7%D9%84%DA%A9%DB%8C%D9%86_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=13454 2012-10-06T12:09:29Z

<p>موسسه تحقیقات و نشر معارف اهل البیت علیهم السلام: صفحه‌ای جدید حاوی '==معرفى اجمالى‏ کتاب== رياض السالكين، تأليف علامه سيد على خان حسينى مدنى شيرازى...' ایجاد کرد</p> <hr /> <div>==معرفى اجمالى‌ کتاب==<br /> <br /> رياض السالكين، تأليف علامه سيد على خان حسينى مدنى شيرازى معروف به سيد على خان مدنى كبير كه ‌ادعيه كتاب «الصحيفة السجادية» را شرح داده است.<br /> <br /> صحيفه سجاديه، شرح‌ها و تفسيرهاى گوناگونى بر خود ديده است كه يكى از شروح «كامل و جامع» آن، همين كتاب است. اين شرح آكنده از مباحث مختلف ادبى، قرآنى، فقهى، كلامى و تاريخى است به گونه‌اى كه اين كتاب را به دايرة المعارفى از معارف ارزشمند اسلامى تبديل كرده است.<br /> <br /> مؤلف در مقدمه، ضمن معرفى كتاب «صحيفه سجاديه» و ارزش و مقام آن، مختصرى از شروح صحيفه از جمله شرح شيخ بهايى را بررسى كرده، ضمن بيان نقاط قوت و ضعف آنها، غرض خود را در تأليف كتاب بيان مى‌كند. در جاى جاى مختلف كتاب نيز هماره از شرح [[شيخ بهايى]] ياد مى‌كند. همين امر منجر شده است كه ارتباط و تأثير شرح شيخ بهايى بر «رياض السالكين» مورد توجه محققان قرار گيرد. (رجوع شود به مقدمه مصحح كتاب رياض السالكين، ج اول، ص 21- 19)<br /> <br /> روش مؤلف در بسط و شرح مطالب صحيفه بدين گونه است كه پس از تقطيع قسمت‌هاى مختلف هر دعا، مفردات هر قسمت را توضيح مى‌دهد و سپس در قالب «تنبيه» و «تبصره» به برخى نكات، به تناسب مى‌پردازد.<br /> <br /> تسلط و تبحر مؤلف در علوم و فنون مختلف، در جاى جاى كتاب به چشم مى‌خورد. از بحث «مراتب توحيد» گرفته (رياض السالكين، ج اول، ص 323) تا مباحثى همچون «اشتقاق لفظ ملائكه» (همانجا، ص 351) و «تحقيق در جواب لو»(همانجا، ص 382) همگى نشانه تبحر مؤلف در مجموعه علوم اسلامى مى‌باشد.<br /> <br /> گذشته از اين كتاب ارزشمند، با سيرى در آثار و تأليفات «سيد على خان» احاطه علمى مؤلف بيشتر آشكار مى‌گردد. وى كتاب‌هايى در ادبيات همچون «الحدائق الندية في شرح الصمدية» و «موضح الرشاد في شرح الإرشاد (در علم نحو)» و «رسالة في أغلاط الفيروزآبادي في القاموس (در علم لغت)» و كتاب‌هايى در تراجم همچون «سلافة العصر (در شرح احوال ادبا قرن يازدهم)» و كتابى در طبقات الشيعة به نام «الدرجات الرفيعة في طبقات الإمامية من الشيعة» به رشته تحرير درآورده است.<br /> <br /> سيد على خان، به جز شرح ادعيه صحيفه كتابى در ادعيه مأثور از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم و اهل البيت عليهم السلام نگاشته است كه گويا به انجام نرسيده است و صاحب رياض العلماء درباره اين كتاب مى‌گويد: «إنه لا يخلو من فوائد جليلة». (رياض السالكين، ج 1، مقدمه، ص 17)<br /> <br /> ==بخش های کتاب==<br /> <br /> كتاب در هفت جلد به شرح ذيل منتشر شده است:<br /> <br /> * جلد اول: از آغاز بررسى سند صحيفه تا پايان دعاى دوم.<br /> * جلد دوم: از شرح دعاى سوم صحيفه تا پايان دعاى دوازدهم.<br /> * جلد سوم: از شرح دعاى سيزدهم تا پايان دعاى بيست و دوم.<br /> * جلد چهارم: از شرح دعاى بيست و سوم تا پايان دعاى سى و يكم.<br /> * جلد پنجم: از شرح دعاى سى و دوم تا پايان دعاى چهل و سوم.<br /> * جلد ششم: از شرح دعاى چهل و چهارم تا بخشى از دعاى چهل و هفتم.<br /> * جلد هفتم: از ادامه شرح دعاى چهل و هفتم تا پايان صحيفه سجاديه.<br /> <br /> در اينجا به چند مبحث جالب كه لابلاى كتاب گنجانده شده است، اشاره مى‌كنيم: <br /> <br /> - بحثى كوتاه در باب تعريف عبادت و انواع آن از ديد حكماء (رياض السالكين، ج 2، ص 245- 246) عبادت، آن دسته از كارهاى مكلف است كه برخلاف ميل و هواى نفسانى و به قصد تعظيم پروردگار صورت مى‌گيرد. حكما آن را سه گونه مى‌دانند:<br /> <br /> يكم- آنچه بر بدن و جسم مكلف است، همانند نماز و روزه و سعى در حج.<br /> دوم- آنچه بر نفوس آدمى است، همانند اعتقادات صحيح مثل اعتقاد به توحيد و...<br /> سوم- آنچه به سبب روابط اجتماعى پديد مى‌آيد كه معاملات و مزارعات و مناكح و... از اين گروه هستند.<br /> <br /> - بحثى در تفاوت ميان علم و ادراك (همانجا، ج 4، ص 190- 189)<br /> <br /> برخى معتقدند كه معرفت، به ادراكى اختصاص دارد كه به آثار متوجه است نه به «ذات» به خلاف علم كه غالبا به ادراك ذات بر مى‌گردد. بنابراين هيچ‌گاه در مورد شناخت خداوند تعبير به علم نمى‌شود بلكه گفته مى‌شود «معرفت» خداوند.<br /> <br /> همچنين معرفت به موردى اختصاص دارد كه «موجود» باشد به خلاف علم كه به «وجود» و «جنس» و «علت» و «كيفيت» نيز اطلاق مى‌شود، به همين سبب است كه گفته مى‌شود، خداوند به فلان چيز «عالم» است نه اين كه خداوند به فلان شى‌ء «عارف» است، زيرا «عرفان و معرفت» به علم غيرعميق دلالت دارد. همچنين از موارد اختلاف «معرفت» و «علم» اين است كه، معرفت آن دانشى است به تأمل و تفكر محتاج است به خلاف علم كه عام‌تر از معرفت مى‌باشد.<br /> <br /> - بحثى در ماهيت اخلاق و امكان تغيير آن (همانجا، ج 3، ص 266- 264)<br /> <br /> درباره اخلاق، اقوال گوناگونى وجود دارد. برخى معتقد هستند كه اخلاق همانند خلقت آدمى، غريزى است و امكانى در تغيير آن (چه به سوى بدى و چه به سوى خوبى) وجود ندارد.<br /> <br /> روايتى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم در همين مورد نقل شده است كه: من آتاه الله وجها حسنا و خلقا حسنا فليشكر الله.<br /> بنابراين محال است كه مخلوقى بتواند كار خداوند را تغيير دهد و از اين روست كه تكليف به تهذيب اخلاق، تكليف بما لا يطاق است! در مقابل برخى معتقد هستند كه اخلاق امرى اكتسابى است، همچنان كه روايت شده است كه: حسنوا أخلاقكم. اگر اخلاق امرى اكتسابى (و قابل تغيير و تحول) نبود، اين قبيل «امرها» صادر نمى‌شد.<br /> <br /> گذشته از اين، بسيار ديده شده است كه برخى از مردمان به خاطر تمرين و ممارست، برخى از خصايص اخلاقى را فرامى‌گيرند تا به حدى كه جز« ملكات» آنها مى‌گردد.<br /> <br /> نظر سوم در مسأله اين است كه، اساس اخلاق امرى غريزى است ولى رشد و نمو آن، اكتسابى است. توضيح مطلب چنين است كه خداوند اشياء را بر دو گونه آفريده است: گونه‌اى «بالفعل» هستند و آدميان در آنها تصرف و تغييرى ندارند، مثل آسمان و زمين.<br /> <br /> گونه‌اى هم «بالقوه» هستند، بدين معنا كه خلقت آنها با امكان «دخل و تصرف» بعدى همراه است هر چند كه محور تغيير و تحول در حاشيه است نه در «ذات و حقيقت». اخلاق انسان‌ها، از همين قبيل است.<br /> <br /> اخلاق به معنى سجيه و غريزه، قابل تغيير و تحول نيست. هر چند كه اصلاح و تغيير آن نيز منتفى نمى‌باشد همچنان كه خداوند مى‌فرمايد: «و قد خاب من دساها....» زيرا بدون اين امكان، همه مواعظ و اندرزها و وعده‌ها و وعيدها، سر از بطالت و بى‌معنايى درمى‌آورد...<br /> <br /> صحيفه سجاديه كنونى، داراى 54 دعا مى‌باشد كه گويا در ابتدا 75 دعا بوده و به مرور 21 دعا از آن كم شده است. كتاب‌هاى فراوانى به صدد جمع و تدوين مجدد و يا «استدارك و تكميل» صحيفه انجام شده است كه برخى از دعاهاى منسوب به امام سجاد عليه السلام نيز در آنها به چشم مى‌خورد:<br /> <br /> - الصحيفة السجادية الثانية، تأليف محدث شيخ حر عاملى، مؤلف كتاب ارزشمند «وسائل الشيعة»<br /> - الصحيفة السجادية الثالثة، تأليف ميزرا عبدالله افندى، مؤلف كتاب «رياض العلماء»<br /> - الصحيفة السجادية الرابعة، تأليف خاتم المحدثين ميرزا حسين نورى طبرسى، مؤلف كتاب «مستدرك الوسائل»<br /> - الصحيفة السجادية الخامسة، تأليف سيد محسن امين آملى، مؤلف كتاب «أعيان الشيعة»<br /> - الصحيفة السجادية السادسة، تأليف شيخ محمدصالح مازندرانى شارح اصول كافى‌<br /> <br /> پس از اين تلاش‌ها و مساعى قابل تقدير، جناب آقاى سيد محمدباقر ابطحى اصفهانى با جمع اين صحيفه‌ها و انضمام پنج مستدرك مذكور به ‌هم، كتابى به نام «الصحيفة السجادية الكاملة» كه مشتمل بر 270 دعا به همراه مآخذ و منابع، تأليف نموده است.<br /> <br /> ==منابع==<br /> <br /> معرفی رياض السالكين‌، لوح فشرده، استناد 17 خرداد 1391.</div>

موسسه تحقیقات و نشر معارف اهل البیت علیهم السلام https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D8%A7%D9%84%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D9%82_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=13451 2012-10-06T11:46:33Z

<p>موسسه تحقیقات و نشر معارف اهل البیت علیهم السلام: صفحه‌ای جدید حاوی '==معرفی اجمالی کتاب== يکي از موسوعه هاي مهم فقهي که در دوران معاصر نگارش يافته اس...' ایجاد کرد</p> <hr /> <div>==معرفی اجمالی کتاب==<br /> <br /> يکي از موسوعه هاي مهم فقهي که در دوران معاصر نگارش يافته است، کتاب «فقه الصادق» تأليف آيت الله سيد صادق روحاني است که وي براي فضلاي حوزه، نامي آشناست.<br /> <br /> یکی از امتیازات این مجموعه فقهی آن است که طلاب و محققین را از مراجعه به کتابهای فقهی جهت اطلاع از آرای دیگر فقیهان بی نیاز می کند؛ چه آنان که در قرنهای گذشته می‌زیسته‌اند و چه آن دسته از فقیهان معاصر مانند آیت الله خوئی، میرزای نائینی، محقق اصفهانی و آیت الله حکیم که پیش از نگارش این مجموعه آرای فقهی خود را عرضه کرده اند و حتی فراتر از این، آرای آن دسته از فقیهانی را گرد آورده است که مراجعه به آثارشان چندان رواج ندارد؛ مانند برخی از آرای آیت الله کاظم شیرازی و آیت الله عبدالکریم حائری.<br /> <br /> از نکات قابل اشاره آن که، حضرت آیت الله العظمی بروجردی دوبار از کتاب فقه الصادق در منبر تدریس خود مطالبی نقل فرمودند و حضرت آيت اللَّه العظمى خويى در وصف این کتاب طى نامه اى مرقوم فرمودند كه: من كتاب فقه الصادق را شخصا براى آيت اللَّه كاشف الغطاء بردم و گفتم: ببينيد من چه‌ خدمت بزرگى به عالم اسلام و فقاهت نموده ام و چنين عالم محققى را تربيت‌ كرده‌ام.<br /> <br /> ==ارزش کتاب==<br /> <br /> مهمترین ویژگی و نقاط تمایز موسوعه «فقه الصادق» را می توان در موارد زیر دانست:<br /> <br /> تمامیت: فقه الصادق از معدود مجموعه های فقهی مخصوصا در دوره های اخیرِ است که مولف آن توفیق یافته تا به تمام مسائل فقهی از ابتدای کتاب طهارت تا پایان کتاب دیات بپردازد.<br /> <br /> جامعیت: این موسوعه به بسیاری از فروعات فقهی پرداخته که حتی مرحوم علامه حلی در متن تبصره به آن اشاره ای نکرده است. لازم به ذکر است هر چند این موسوعه به کتاب «التبصره» ارجاع می دهد لیکن بسیاری از فروعات فقهی که در متون دیگری مانند «العروه الوثقی» آمده است را دربر می گیرد.<br /> <br /> تتبع و کاوشگری: موسوعه فقه الصادق، خواننده را از مراجعه به کتابهای فقهی جهت اطلاع از آرای دیگر فقیهان بی نیاز می کند؛ چه آنان که در قرنهای گذشته می‌زیسته‌اند و چه آن دسته از فقیهان معاصر مانند آیت الله خوئی، میرزای نائینی، محقق اصفهانی و آیت الله حکیم که پیش از نگارش این مجموعه آرای فقهی خود را عرضه کرده اند و حتی فراتر از این، آرای آن دسته از فقیهانی را گرد آورده است که مراجعه به آثارشان چندان رواج ندارد؛ مانند برخی از آرای شیخ کاظم شیرازی و شیخ عبدالکریم حائری.<br /> <br /> پژوهشگری و تحقیق: موسوعه فقه الصادق، تنها به گردآوری آرای فقهی بسنده نکرده؛ بلکه تمام آنها را بر اساس دلایل و براهین محکم و به طور دقیق و علمی مورد بررسی و ارزیابی قرار داده است.<br /> <br /> توجه به فقه پویا: در حالی که برخی از کتاب های فقهی توجه چندانی به روش های قاعده مند و استفاده از ساختار اصولی دقیق در نگارش ندارند و تنها بر اساس توافقات و ادراکات عرفی به ارائه مباحث می پردازند موسوعه فقه الصادق با جمع دو ویژگی شاخص گردیده است: بکارگیری ساختار دقیق اصولی و فهم عرفی درست و زیبا از متون شرعی.<br /> <br /> جدید و به روز بودن: موسوعه فقه الصادق بر اساس جدیدترین شیوه‌ها و نظرات اصولی نگاشته شده و همگام با تغییرات و پیشرفت های علم اصول شیعه است و از این رو خواننده را از قواعد اصولی دقیقی که علم اصول در دوره معاصر به آن دست یافته، دور نمی‌سازد.<br /> <br /> روانی و راحتی متن: اگر چه موسوعه فقه الصادق شامل مباحث و ادله و مناقشات دقیق می باشد اما از آنجا که با قلم عربی زیبا، عبارات سلیس و بیان واضح به رشته تحریر درآمده است، مطالب پیچیده و دشوار آن حتی برای طلبه های جوان فاضل نیز به آسانی قابل هضم می باشد.<br /> <br /> آنچه گذشت تنها برخی از ویژگی ها و نقاط تمایز موسوعه عظیم فقه الصادق بود و دیگر ویژگیهای منحصر بفرد ان بر همین اساس شناخته می شوند.<br /> <br /> ==ترجمه و شروح==<br /> <br /> '''نقدهای کتاب'''<br /> <br /> با وجود امتيازات کتاب، نقدهايي هم بر کتاب حاضر مي توان وارد کرد که مي توان آنها را به سه دسته تقسيم کرد:<br /> <br /> * نقدهاي مبنايي؛<br /> * نقدهاي محتوايي؛<br /> * نقدهاي نگارشي.<br /> <br /> البته انتقادات محتوايي به سبب گستردگي مباحث کتاب در اين مقاله کوتاه قابل طرح نيست و بايد در ضمن بحث هاي مفصل فقهي به آن رسيدگي کرد. بنابراين فقط به بيان دو نقد ديگر اکتفا مي کنيم:<br /> <br /> '''الف) نقدهاي مبنايي'''<br /> <br /> # مؤلف محترم به صورت فقه مقارن بحث نمي کند و به آراي فقهاي مذاهب اسلامي عنايت ندارد، جز در موارد ضرورت و آن هم بدون مراجعه مستقيم به منابع اهل سنت.<br /> # در مباحث فقهي چندان به علم رجال توجه نشده است و در مورد روات جنجالي مانند سهل بن زياد و محمد بن سنان و... بحث عميقي ندارد. به عبارت ديگر، بحث رجال در کتاب کم رنگ و استطرادي است.<br /> <br /> اين دو انتقاد مبنايي است، بدين معنا که هر فقيهي بر اساس مبناي خود عمل مي کند و به نظر مي رسد که علت عدم طرح اين دو مطلب در کتاب، عدم اعتقاد مؤلف محترم به آنهاست.<br /> <br /> اما به نظر ما هر دو مطلب لازم است. ما همان طور که مرحوم آيت الله بروجردي معتقد بود، اعتقاد داريم که اولاً، براي بدست آوردن سخنان حقيقي اهل بيت عليهم السلام توجه به روايات و فقه اهل سنت لازم است. ثانياً، علاوه بر آن در روزگار ما طرح مباحث ديگر مذاهب اسلامي سبب آشنايي و همبستگي بيشتر مي شود و ثالثاً، سبب مي شود کتاب داراي تأثير و اعتبار بيشتر در ميان محققان مختلف گردد.<br /> <br /> در مورد علم رجال نيز به نظر ما نمي توان به عملکرد مشهور بسنده کرد و هر روايتي را که آنها معتبر دانستند - اگرچه ضعف سند داشته باشد - معتبر دانست و هر روايتي را که عمل نکردند - اگرچه معتبر باشد - کنار گذاشت، مگر اعراض تمام اصحاب باشد، آن هم در شرايطي. به علاوه، در مورد رواياتي که بين اهل رجال اختلاف است، لازم است اجتهاد کرد.<br /> <br /> کم توجهي به علم رجال در اين موسوعه، اشتباهاتي را هم به وجود آورده است. تفصيل بحث در اين زمينه، مجال ديگري را مي طلبد و خوشبختانه در اين باره از فضلا و بزرگان معاصر مطالبي انتشار يافته است.<br /> <br /> '''ب) نقدهای نگارشي'''<br /> <br /> # اگر چه کتاب در مباحث متعارفي که فقهاي بزرگ بحث دارند - مانند مباحث طهارت و صلات و مکاسب - داراي عمق و دقت است، اما در بسياري از مباحث ديگر چنين نيست و به صورت بسيطي بحث شده است؛ مانند مباحث: شرکت، مضاربه، احياء موات، اطعمه و اشربه، ميراث و ...، که با ملاحظه حجم مطالبي که در فهرست ذکر کرديم، اهل فن مي توانند در اين زمينه داوري کنند؛ مثلاً در مورد کتاب نکاح، همان طور که صاحب جواهر شرح و بسط لازم را نداده است، «فقه الصادق» هم بسط نداده است، با اين که کتاب نکاح آن قدر مباحث فني و عميق دارد که حداقل لازم بود تا دو برابر اين مقدار ارائه شود. بسياري از موسوعات، در مجلدات آخر دچار نوعي شتاب زدگي در تأليف شده اند که شايد علت آن، اشتغالات اجتماعي نويسندگان يا کهولت سن و... باشد.<br /> # اگرچه، به فروع مهمي که صاحب عروه و شيخ در مکاسب طرح کرده اند، عنايت شده اما از فروع بسيار مهم ديگر هيچ بحثي نشده است. اين نقص با مراجعه به تحرير علامه و يا مناهج المتقين مرحوم مامقاني تا حدي قابل جبران بود.<br /> # مسائل مستحدثه هر بحث - که تا زمان نگارش طرح شده بود - غالباً طرح نشده است؛ مانند: بحث رؤيت هلال با وسايل جديد، عده بر زنان مطلقه اي که رحمشان را درمي آورند، ذبح حيوانات با دستگاه و... البته مؤلف کتابي به عنوان «فقه المسائل المستحدثه» دارد که در آن از 21 مسئله جديد بحث کرده اند و به نظر مي رسد که اگر آن را هم در آخر فقه الصادق قرار دهند، به تکميل موسوعه عنايت فرموده اند.<br /> # متن کتاب تبصره مرحوم علامه بوده است که به علت اختصار زياد، اصلاً قابليت چنين شرحي را ندارد؛ يعني اکثر شرح متعرض مطالب استطرادي (غيرمربوط به متن) است. مؤلف محترم اگر بنابر نگارش مختصر نداشت، خوب بود متني مانند شرايع يا قواعد را انتخاب مي کرد که تناسب بيشتري با شرح داشته باشد.<br /> # مبحث مهم اجتهاد و تقليد اصلاً وجود ندارد و اين سبب نقصان اين موسوعه شده است. در مورد مباحث عتق هم شايسته بود که حداقل کلياتي از آن ارائه بشود؛ چرا که براي فهم کلمات اصحاب در ديگر مباحث فقهي مفيد است.<br /> # در برخي از موارد با اين که مؤلف تغيير نظر داده، مطالب کتاب اصلاح نشده است؛ مثلاً در بحث طهارت اهل کتاب، با اين که خود ايشان فتوا به طهارت داده اند (منهاج الصالحين، ج 1، ص 154) ولي نتيجه بحث کتاب، نجاست آنهاست (همان، ج 4، ص 445 و 446) يا در بحث نماز عيدين در زمان غيبت، با اين که در مشروعيت جماعت آن اشکال دارد (همان، ج 1، ص 335) تعبير فرموده اند: «مع فقد الشرائط لاتستحب جماعه، همان، ج 7، ص 302» که ظاهر تعبير اين است که به صورت جماعت مستحب نيست اما عدم مشروعيت - که نظر واقعي نويسنده است - از ظاهر آن استفاده نمي شود و عبارت رسا نيست. اگر تغيير فتوا هم داده است، بازگويي آن مطلوب است.<br /> # دقت لازم در برخي از موارد اعمال نشده و اشتباهاتي در متن کتاب به وجود آمده است و ما به سه نمونه بسنده مي کنيم:<br /> ## در کتاب الصوم (ج 12، ص 95) در بحث مفطريت غبار، به روايت مروزي - که تنها روايت بحث است - اشکال شده که اصحاب غبار غليظ را مفطر دانسته اند ولي روايت مطلق غبار را ذکر کرده است. پس معلوم مي شود که اصحاب به اين حديث استناد نکرده اند و چون سند آن ضعيف است و استناد اصحاب ثابت نيست، نمي توان به اين روايت عمل کرد (ما اشکال را به طور کامل تقرير کرديم. در متن «فقه الصادق» بسيار خلاصه مطرح شده است) ايشان جواب مي دهد که در متن حديث آمده: «أو کنس بيتاً فدخل في أنفه أو حلقه غبار» و چون غباري که هنگام جارو کردن خانه بلند مي شود، غالباً غليظ است پس ظاهر حديث اراده غبار غليظ است که اصحاب گفته اند: معلوم نيست که چنين غلبه اي از کجا احراز شده است!<br /> ## در کتاب الحج (ج 13، ص 213) کلمه «و يحرّمون» را که بعضي از فقها احتمال داده اند مجهول خوانده شود، ظاهر در مجهول بودن دانسته، با اين که ماده «احرم، يحرم» لازم است و اگر مجهول باشد بايد با باء متعدي گردد و بعد مجهول شود.<br /> ## در کتاب البيع (ج 27، ص 240) در مورد سند روايت آمده: «ورواه الشيخ باسناده عن أحمد بن محمد بن الحسين - الظاهر أنّه الجصّاص الثقه - ...»؛ در حالي که با مراجعه به مصدر حديث معلوم مي شود اشتباه است و «رواه الشيخ باسناده عن محمد بن احمد بن يحيي عن محمد بن الحسين» صحيح است. (وسائل الشيعه، ج 8، ص 37)<br /> <br /> اشتباه ديگر اين است که جصاص لقب چنين فردي که ذکر کرده اند، نمي باشد. به تعبير دقيق تر، معلوم نيست اين لقب را چرا براي احمد بن محمد بن الحسين ذکر کرده اند؛ چرا که در علم رجال چنين چيزي وجود ندارد!<br /> <br /> ==یادداشت==<br /> <br /> ای‍ن‌ ک‍ت‍اب‌ ش‍رح‍ی‌ ب‍ر ت‍ب‍ص‍ره‌‌ال‍م‍ت‍ع‍ل‍م‍ی‍ن‌ ف‍ی‌ اح‍ک‍ام‌‌ال‍دی‍ن‌ ع‍لام‍ه‌ ح‍ل‍ی‌ اس‍ت‌.<br /> <br /> ==وضعیت نشر==<br /> <br /> جلد اول این کتاب که به مبحث طهارت اختصاص دارد و هم اکنون در کتابخانه ملی و سایر کتابخانه های معتبر موجود است اولین بار در سال 1373 قمری توسط دارالمحکمه قم به چاپ رسیده است.<br /> <br /> اين کتاب در چاپ قبل در 26 جلد انتشار يافت، ولي در اين چاپ به دليل تحقيقات انجام گرفته در آن به 41 جلد رسيده است. «فقه الصادق» در اواخر مهرماه 1387 برابر با [[شوال]] 1429 به بازار عرضه شد و انتشارات شروق قم توزيع آن را بر عهده دارد.<br /> <br /> ==منابع==<br /> <br /> نگاهي کوتاه به موسوعه فقه الصادق، 26 مرداد 1390، &lt;http://rasekhoon.net/article/show-93214.aspx&gt; خرداد 1391.</div>

موسسه تحقیقات و نشر معارف اهل البیت علیهم السلام https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D9%88%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AB%D9%82%DB%8C_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=13449 2012-10-06T11:07:01Z

<p>موسسه تحقیقات و نشر معارف اهل البیت علیهم السلام: صفحه‌ای جدید حاوی '==معرفی اجمالی کتاب== کتاب عروة الوثقی به نوشته فقیه نامدار معاصر و عالم شیعی ای...' ایجاد کرد</p> <hr /> <div>==معرفی اجمالی کتاب==<br /> <br /> کتاب عروة الوثقی به نوشته فقیه نامدار معاصر و عالم شیعی ایرانی در قرن 14 هـ.ق، سید محمدکاظم طباطبائی یزدی است. کتاب در زمان حیات نویسنده، به عنوان رساله عملیه بود و بعد از وفات او، حدود 100 سال اخیر، مورد توجه فضلا و بزرگان و یکی از کتابهای مطرح در حوزه های علمیه شیعه و گاهی به عنوان «درس خارج» استدلال می شده است.<br /> <br /> ==بخش های کتاب==<br /> <br /> این اثر دارای 17 کتاب فقهی است. آغاز کتاب مباحثی پیرامون اجتهاد و تقلید مطرح و با 72 مسئله به زوایای مختلف این بحث اشاره شده است. قسمت های بعدی مسائل مربوط به عبادات در [[فقه]] مانند [[طهارت]]، [[نماز]]، [[روزه]]، [[اعتکاف]]، [[خمس]]، [[حج]]، [[زکات]]،... و در بخش معاملات در فقه، مباحث اجاره، مضاربه، شرکت، مزارعه، مساقات، ضمان، حواله، نکاح و وصیت مطرح شده اند.<br /> <br /> ==ارزش کتاب==<br /> <br /> مهمترین ویژگی کتاب عبارت از متن، کثرت فروع به ویژه در مسائل مستحدثه و ترتیب و شماره گذاری در این فروع است. 3260 فرع فقهی دارد که ظاهرا اولین اثر فقهی است که مواد فروع آن با شماره گذاری از یکدیگر جدا شده اند.<br /> <br /> ترجمه، شرح ، تعلیقات و... بر کتاب<br /> <br /> بعد از درگذشت این عالم بزرگ (سید محمدکاظم یزدی) بخش هایی با عنوان ملحقات عروة الوثقی منتشر شد که شامل مباحثی چون ربا، وقف، وکالت عدد، هبه و فضا بود و در بیشتر مسائل به صورتی فشرده به دلائل فقهی آن اشاره شده است. از زمان نشر کتاب عروة الوثقی تاکنون، نظرات فقهای معاصر پیرامون آراء و مسائل مطرح شده در این کتاب، به صورت حاشیه و شرح و یا تعلیقه، منتشر شده است چندین حواش و شروح در ذیل ذکر شده:<br /> <br /> * مستمسک العروة الوثقی: مستمسک، اولین شرح استدلالی جلد اول کتاب عروة الوثقی و یکی از کتاب های مهم فقه استدلالی و مورد اعتماد و مراجعه فقهای معاصر که توسط آیت الله سید محسن حکیم تدوین شده و در حوزه های علمیه به عنوان یکی از کتب دم دستی برای فقیه به شمار می رود.<br /> * حاشیه شیخ عبدالله بن محمدحسن مامقانی (متوفی 1351 ه.ق) مؤلف کتاب تنقیح المقال که مشتمل بر فتاوای وی می باشد و به صورت مستقل و منظم به چاپ رسیده است.<br /> * حاشیه سید محمد فیروزآبادی (متوفی 1345 ه.ق) که در [[نجف]] به چاپ رسیده است.<br /> * حاشیه شیخ میرزا محمدحسین بن شیخ الاسلام (متولد 1277 ه.ق) که تدوین گشته و به صورت کتابی مستقل چاپ شده است.<br /> * حاشیه شیخ محمدرضا آل یاسین بن شیخ عبدالحسین کاظمی که در نجف به چاپ رسیده است.<br /> * حاشیه حاج آقا حسین قمی بن سید محمود که به صورت منظم تدوین و در نجف به چاپ رسیده است.<br /> <br /> ==وضعیت نشر==<br /> <br /> این کتاب توسط [[شیخ عباس قمی]] به فارسی ترجمه شده و بنام «الغایة القصوی» در [[بغداد]] و تهران چندین بار چاپ و منتشر شده است.<br /> <br /> کتاب حاضر توسط ناشران مختلف به چاپ رسیده جدیدترین نسخه چاپی توسط انتشارات مدرسه‌الامام‌ علی بن‌ ابی‌طالب علیه‌السلام‌‫، در سال1386 می باشد.<br /> <br /> ==منابع==<br /> <br /> * سایت سازمان اسناد و كتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران &lt;http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/1260804&gt; اردیبهشت 1391)<br /> * مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی پایگاه اطلاع رسانی حوزه عروة الوثقی. &lt;http://www.hawzah.net/fa/bookview.html?BookID=45279&amp;BookArticleID=26362&gt; اردیبهشت 1391)</div>

موسسه تحقیقات و نشر معارف اهل البیت علیهم السلام https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DA%A9_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AD%DA%A9%D8%A7%D9%85_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=13447 2012-10-06T10:50:11Z

<p>موسسه تحقیقات و نشر معارف اهل البیت علیهم السلام: صفحه‌ای جدید حاوی '==معرفى اجمالى كتاب== این كتاب از بهترین كتب استدلالى مى‏باشد كه مورد توجه و اعت...' ایجاد کرد</p> <hr /> <div>==معرفى اجمالى كتاب==<br /> <br /> این كتاب از بهترین كتب استدلالى مى‌باشد كه مورد توجه و اعتماد علماى شیعه از زمان تألیف تا به حال بوده است. از جمله ویژگی‌هاى این كتاب، استدلال محكم و اعتماد بر روایات معتبر مى‌باشد. مؤلف در این كتاب سعى كرده كه روایات را به طور كامل و با دقت تمام نقل كند. لذا این كتاب از كتب معتبر در نقل روایات است. این كتاب در بردارنده بخش عبادات فقه است كه از كتاب طهارت شروع مى‌شود و به كتاب [[حج]] پایان مى‌یابد.<br /> <br /> ==بخش های کتاب==<br /> <br /> اولين دوره كتاب مدارك الأحكام در سه مجلد در مباحث عبادات نگاشته شده است. (أمل الآمل، ج 1، ص 168) اين كتاب از مبحث طهارت تا آخر مبحث حج را دربردارد.<br /> <br /> كتاب موجود در 8 مجلد چاپ شده است. در جلد اول و دوم كتاب طهارت، در جلد سوم و چهارم كتاب صلاة، در جلد پنجم كتاب زكات، كتاب خمس و انفال، در جلد ششم مباحث صوم و [[اعتكاف]] و در جلد هفتم و هشتم كتاب حج مطرح شده است.<br /> <br /> در جلد اول مباحث تعريف طهارت، اقسام طهارت، انواع آب‌ها، مبطلات وضو، احكام تخلى، وضو، غسل، احكام جنابت، حيض و احكام آن و غسل حيض مطرح شده است.<br /> <br /> در جلد دوم مباحث استحاضه، نفاس، احكام اموات، غسل ميت، كفن پوشاندن، دفن كردن، غسل‌هاى مستحبى، تيمم، نجاسات و غسل مس ميت آورده شده است.<br /> <br /> در جلد سوم مباحث نمازهاى واجب و مستحب، تعداد ركعات آنها، وقت نماز، قبله، لباس و مكان نمازگزار، اذان و اقامه، افعال نماز و مبطلات نماز مطرح شده است.<br /> <br /> جلد چهارم شامل مباحث نماز جمعه، نمازهاى عيد فطر و عيد غدير، نماز خورشيد گرفتگى، نماز اموات، احكام خلل در نماز، نماز قضا، نماز جماعت، احكام مساجد و نماز مسافر مى‌باشد.<br /> <br /> در جلد پنجم مباحث تعريف زكات، واجبات زكات، (زكات حيوانات، طلا و نقره، غلات، مال التجارة)، كتاب خمس و انفال مطرح شده است.<br /> جلد ششم شامل مباحث صوم، مبطلات روزه، مكروهات روزه، زمان روزه، روزه‌هاى صحيح، علائم ماه مبارك رمضان، شرايط روزه ماه مبارك رمضان، روزه قضا، روزه كفارات، اعتكاف، شرايط اعتكاف، اقسام اعتكاف، احكام اعتكاف و مبطلات اعتكاف مى‌باشد.<br /> <br /> جلد هفتم شامل مباحث تعريف حج، شرايط وجوب حجة الاسلام، حج نذرى، نيابت، حج تمتع، حج افراد، حج قران، اقسام مواقيت، احكام مواقيت، مقدمات احرام، واجبات و احكام احرام، مستحبات و محرمات و مكروهات احرام، وقوف به عرفات، واجبات و احكام و مستحبات وقوف در عرفه، وقوف به مشعر (واجبات و احكام) مى‌باشد.<br /> <br /> در جلد هشتم مباحث نزول به منىٰ و مناسك آن، صفات هدى، هدى قران، اضحيه، حلق و تقصير طواف (مقدمات، واجبات، احكام، مستحبات)، سعى، احكام منىٰ پس از برگشتن، احكام مدينه و مكه، احصاء و صد، احكام صيد، موجبات ضمان، صيد حرم، محظورات احرام، احكام عطر زدن، پوشيدن لباس دوخته شده، حلق، شعر، جدال، كندن درختان حرم و در آخر، كتاب عمره آورده شده است.<br /> <br /> ==ارزش کتاب==<br /> <br /> كتاب «مدارك الأحكام» از بهترين كتاب‌هاى استدلالى فقهى و يكى از بهترين شروح شرايع الإسلام تأليف محقق حلى (م 676 ق) مى‌باشد. كتاب شرايع الإسلام از همان ابتداى تأليف، مورد توجه فقهاى عظام واقع شده و كتاب‌هاى ارزنده‌اى همچون «جواهر الكلام»، «مسالك الأفهام»، «مدارك الأحكام»، «مطالع الأنوار»، «دلائل الأحكام»، «مصباح الفقيه» در شرح آن نوشته شده است.<br /> <br /> كتاب مسالك الأفهام شهيد ثانى، زين الدين على بن احمد عاملى (م 966 ق) يكى از اين شروح ارزنده است. قسمت عبادات شرايع الإسلام در اين كتاب به صورت مختصر شرح داده شده است و كتاب مدارك الأحكام بمنزله مكمل مسالك الأفهام مى‌باشد زيرا صاحب مدارك به منظور رفع اين نقيصه به تأليف كتاب مدارك الأحكام در شرح قسمت عبادات شرايع الإسلام پرداخته است.<br /> <br /> در روضات الجنات اين گونه آمده است و صاحب المدارك الذي هو في تدارك مسائل جدّه الجليل العلام في شرح عبادات كتاب بشرايع الإسلام. (روضات الجنات، ج 7، ص 45)<br /> <br /> صاحب مدارك در مقدمه كتاب پس از تعريف از مسالك الأفهام اين گونه مى‌گويد: غير أنّه مسلك في أوائله مسلك الاختصار، فيثبت رموز تلك الحال مستورة على حالها. و سپس مى‌گويد بعضى از برادران دينى از من خواسته‌اند تا آنچه را شهيد ثانى به اجمال بيان كرده است توضيح دهم و پس از استخاره آنچه را كه خداوند صلاح دانسته بود عمل كردم.<br /> <br /> يكى از معدود كتب فقهى كه فقهاى شيعه در نقل اقوال بر آن اعتماد داشته‌اند كتاب مدارك الأحكام بوده كه اين خود نشانگر ارزش و اعتبار آن مى‌باشد. مؤلف علاوه بر كتاب مدارك كه شرح شرايع الإسلام مى‌باشد كتاب نهاية المرام را نيز در شرح مختصر النافع كه خلاصه شرايع الإسلام بوده و آن هم نيز تأليف محقق حلى مى‌باشد، نگاشته است.<br /> <br /> بايد توجه داشت كه كتاب ديگرى نيز به نام مدارك الأحكام (المدارك) وجود دارد كه مؤلف آن علامه حلى، حسن بن يوسف (م 726 ق) مى‌باشد كه كتاب طهارت آن چاپ شده است و در أعيان الشيعة اين گونه آمده است: منه أخذ صاحب المدارك اسم كتابه. (أعيان الشيعة، ج 5، ص 404)<br /> <br /> ترجمه، شرح، تعلیقات و... بر کتاب مدارك الأحكام از زمان نگارش مورد توجه فقهاى بزرگ شيعه واقع شده و حواشى و شروح زيادى بر آن نگاشته شده است كه به مهم‌ترين آنان اشاره مى‌شود.<br /> <br /> # حاشيه بر مدارك، تأليف على بن محمد طباطبايى صاحب رياض المسائل.<br /> # حاشيه بر قسمتى از طهارت كتاب مدارك الأحكام، تأليف سيد محمدجواد حسينى شقرائى صاحب مفتاح الكرامة.<br /> # حاشيه وحيد بهبهانى، آقا محمدباقر بن محمد اكمل بهبهانى، حاشيه بر كتاب طهارت و صلاة و قسمتى از زكات.<br /> # تدارك المدارك، تأليف محدث بحرانى، شيخ يوسف صاحب حدائق.<br /> # صفوة المرام من مدارك الأحكام، تأليف سيد بشر بن محمد بن ثنوان.<br /> # نهج الأنام إلى مدارك الأحكام في شرح شرايع الإسلام، تأليف شيخ قاسم بن محمد حارثى همدانى.<br /> # حاشيه بر مدارك، تأليف سيد ابراهيم بن سلطان العلماء مرعشى آملى.<br /> # حاشيه ملا عبداللّه بن محمد تونى، صاحب وافيه.<br /> # حاشيه بر مدارك، تأليف آقا محمدعلى بن آقا باقر بهبهانى.<br /> # حاشيه بر مدارك، تأليف ملا عزيزالله بن محمدتقى مجلسى، بزرگترين فرزند محمدتقى مجلسى.<br /> # حاشيه بر مدارك، تأليف امير ابراهيم بن امير معصوم حسينى قزوينى.<br /> # حاشيه بر مدارك، تأليف سيد على بن عزيزالله جزائرى خرم‌آبادى.<br /> # حاشيه بر مدارك، تأليف ملا محمدامين بن محمد شريف استرآبادى.<br /> # حاشيه بر مدارك، تأليف شيخ محمد بن حسن بن زين الدين مشهور به شيخ محمد سبط. درباره او گفته شده كه در خواب صاحب مدارك را ديده و او رضايت كامل خود را از اين حاشيه اعلام كرده است. (الذريعة، ج 6، ص 196)<br /> # حاشيه بر مدارك، تأليف ملا محمدتقى طبسى شاگرد آقا جمال خوانسارى در جلد 6 الذريعة از صفحه 196 تا 198 به نوزده حاشيه در مورد مدارك اشاره شده است.<br /> <br /> ==وضعیت نشر==<br /> <br /> مدارک الاحکام توسط مؤسسه آل البيت عليهم السلام لإحياء التراث در سال 1410 ق و در انتشارات مهر قم چاپ شده است.<br /> <br /> ==منابع==<br /> <br /> معرفی مدارک الاحکام به وسیله مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی. جامع فقه اهل البیت 2: لوح فشرده استناد 23 خرداد 1391.</div>

موسسه تحقیقات و نشر معارف اهل البیت علیهم السلام https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AD%DA%A9%D8%A7%D9%85_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D8%B9%DB%8C%D9%87_%D8%B9%D9%84%DB%8C_%D9%85%D8%B0%D9%87%D8%A8_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%87_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=13424 2012-10-06T08:48:23Z

<p>موسسه تحقیقات و نشر معارف اهل البیت علیهم السلام: صفحه‌ای جدید حاوی '==معرفی اجمالی کتاب== علامه در این کتاب، بسیاری از آراء فقیهان پیش از خود به ویژه...' ایجاد کرد</p> <hr /> <div>==معرفی اجمالی کتاب==<br /> <br /> علامه در این کتاب، بسیاری از آراء فقیهان پیش از خود به ویژه [[شیخ طوسی]] و معاصرانش: سید مرتضی، ابن براج،ابوالصلاح حلبی و فقیهانی که کتابهایشان‌ مفقود است (مانند: ابن ابی عقیل و ابن جنید)را نقل‌ کرده و احیانا&quot;به نقد آن پرداخته است.<br /> <br /> نویسنده فروع فقهی فتوائی را گرد آورده و از استدلال و نقل اقوال خودداری نموده است و در یک مقدمه در معنی فقه و فضل و آداب آن و چهار قاعده:<br /> # عبادات<br /> # معاملات<br /> # ایقاعات<br /> # احکام تنظیم شده است.<br /> <br /> صاحب الذریعه گوید: این کتاب تمام فروع و جزئیات فقهی را آورده است و مجموع مسأله های آن چهل هزار می باشد.<br /> <br /> ==بخش های کتاب==<br /> <br /> جلد اول کتاب، با مقمه‌ای در اهمیت، فضیلت و شرافت علم فقه و حرمت کتمان آن و استحباب‌ یادگیری‌اش و حرمت فتوا بدون علم و وجوب عمل به‌ آن می‌آغازد. سپس کتاب طهارت، صلاة، زکات، خمس، صوم و مقداری از حج (در 2214 مسئله) در ادامه‌ آمده است. دومین جلد کتاب، شامل ادامه مباحث حج و مراز، کتاب الجهاد، متاجر، دیون (قرض، رهن و حجر)، ضمان، (کفالت و حواله) است که دربرگیرنده 1800 فرع فقهی‌ می‌باشد.<br /> <br /> ==ارزش کتاب==<br /> <br /> ویژگی این کتاب، احتوا و استقصای فروع هر بابی است و این نشان از چیرگی فراوان علامه در علم فقهاست.<br /> <br /> ==یادداشت==<br /> <br /> عنوان های ديگر تحریر الاحکام، تحریر الاحکام فی معرفة الحلال والحرام، تحریر الاحکام الشرعیه علی فقه الامامیه و تحریر الاحکام الشرعیه.<br /> <br /> ==وضعیت نشر==<br /> <br /> کتاب، پیش از این با چاپ سنگی به طبع رسیده و استفاده از آن بسی مشکل بود، اما اینک به همت‌ محقق فرزانه جناب حجت الاسلام حاج شیخ ابراهیم‌ بهادری که بیشتر تحقیق کتاب های: اصباح الشیعه‌ قطب‌الدین کیدری، غنیة النزوع ابن زهره، احتجاج‌ طبرسی، اشارة السبق علی بن ابوالفضل حلبی، عمده‌ ابن بطریق، جواهر الفقه ابن براج و راسئل اعتقادی‌ [[شیخ طوسی]] را از او دیده‌ایم به بهترین کیفیت تحقیق‌ و به چاپ رسیده است. امتیازات این چاپ عبارتند از: گفتنی است جناب استاد، شرح حال مفصل علامه‌ را به مقدمه‌شان بر نهایة المرام فی علم الکلام - چاپ‌ مؤسسه امام صادق - احاله داده است. تحریر الاحکام توسط موسسه الامام الصادق علیه السلام در سال 1379 به چاپ رسیده است.<br /> <br /> ==منابع==<br /> <br /> &quot;مروری بر کتاب تحریرالاحکام الشریعه علی مذهب الامامیه&quot; کتاب ماه دین، ش 30 و 31 (فروردین و اردیبهشت 1379)، (26 اردیبهشت 1391)</div>

موسسه تحقیقات و نشر معارف اهل البیت علیهم السلام https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D8%A6%D9%84_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%B6%DB%8C_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=13409 2012-10-06T08:35:41Z

<p>موسسه تحقیقات و نشر معارف اهل البیت علیهم السلام: /* منابع */</p> <hr /> <div>==معرفی اجمالی کتاب==<br /> <br /> كتاب رسائل شريف مرتضى مجموعه‌اى از آثار علمى باقى‌مانده از سيد مرتضى است كه به صورت مدون و در قالب يك مجموعه از زمان تأليف آنها وجود نداشته است.<br /> <br /> اين آثار كه در ابتدا به صورت كتاب‌هاى مستقل و جداگانه و به صورت رساله‌هاى كوچك، جواب و سؤال و نظائر آن در علوم مختلفى مثل تفسير، كلام، فقه، اصول فقه و ادبيات نوشته شده است، بعدها به صورت مجموعه‌اى ناهمگون از نظر موضوعات و تفصيل و اجمال با نام‌هايى همچون شتات الفوائد، مجمموعه رسائل كثيره و رسائل سيد شريف گردآورى شده‌اند.<br /> <br /> اگر چه كتاب‌هايى نظير «جمل العلم والعمل» كه در جلد سوم كتاب آورده شده است، به صورت مستقل چاپ و منتشر شده‌اند و از كتب مشهور سيد مرتضى مى‌باشد و حتى كتاب «تمهيد الأصول» [[شيخ طوسى]] و «شرح جمل العلم والعمل» ابن برّاج در شرح قسمت عقايد و فقه آن تأليف شده است اما بسيارى از كتاب‌ها و رساله‌هاى آن به صورت مسائل و مباحث غيرمنظم و غيرمرتبط بوده و از شهرت زيادى برخوردار نيستند.<br /> <br /> اين كتاب به همت علامه شيخ حامد واعظى و سيد احمد حسينى و با تأييدات و عنايات خاص آيت الله عظمى گلپايگانى گردآورى شده و مجموعه قديمى آن فقط شامل كتاب‌هاى «المسائل التبانيات»، «الموصليات الثانية والثالثة»، «الميافارقين» و «الرد على اصحاب العدد» مى‌باشد.<br /> <br /> به نظر مى‌رسد همچنان كه در فهرست موضوعى آخر جلد سوم آمده است اگر مباحث فقهى، كلامى و يا اصولى آن در قالب كتاب‌هاى بجز اين با موضوع خاصى چاپ مى‌شد علاقمندان در رشته‌هاى مختلف علوم اسلامى از آن بيشتر استفاده مى‌كردند.<br /> <br /> ==ويژگى‌هاى کتاب==<br /> <br /> از مهم‌ترين ويژگى‌هاى كتاب اختصار و ايجاز همراه با عجله و شتاب در نوشتن اكثر كتاب‌هاى موجود است كه در آخر بعضى از آنها به اين مطلب اشاره شده است.<br /> <br /> به عنوان مثال: قد أجبنا عن المسائل بكمالها و اعتمدنا على الاختصار والانتصار والإشارة، دون البسط في العبارة، لكن ضيق الوقت و إعجال الجواب، اقتضينا ما اعتمدناه من الإجمال دون التفصيل.<br /> <br /> از ديگر ويژگى‌هاى كتاب تركيب ناهمگون بين كتاب‌هاى گردآورى شده است. در اين مجموعه از كتاب‌هاى فقهى تا شعر و ادبيات و از علم اصول فقه تا تفسير و كلام گردآورى شده است.<br /> <br /> از طرفى بعضى از كتاب‌ها به صورت سؤال و جواب و بعضى مثل كتاب جمل العلم والعمل به صورت مباحث منظم و مرتب فقهى و بعضى نيز فقط يك مساله كلامى و يا فقهى مى‌باشند.<br /> <br /> يكى ديگر از ويژگى‌هاى كتاب جمع‌آورى نكردن مباحثى كه داراى موضوع واحد هستند، مى‌باشد. اگر ناشرين كتاب مباحث همگون مثل فقه، تفسير يا ادبيات را در كنار هم چاپ نموده و به تفكيك و تقسيم‌بندى مباحث فقهى مثل صفحه 345 جلد سوم اقدام مى‌نمودند، خوانندگان بهتر مى‌توانستند از اين مجموعه استفاده نمايند.<br /> <br /> ==بخش های کتاب==<br /> <br /> موضوعات مختلف كتاب شامل علوم تفسير، كلام، فقه، اصول فقه و ادبيات است. قسمت فقه شامل مباحث طهارت، صلاة، صوم، [[خمس]]، [[حج]]، [[نكاح]]، [[طلاق]]، عتق، اطعمه، ميراث، متاجر، حدود و ديات است كه در صفحۀ 345 جلد سوم به طور مفصل فهرست‌بندى شده است. اما اسامى كتاب‌هاى مذكور در مجلدات چهارگانه عبارتند از:<br /> <br /> '''جلد اول:'''<br /> # جوابات المسائل التبانيات<br /> # جوابات المسائل الرازية<br /> # جوابات المسائل الطبريّة<br /> # جوابات المسائل الموصليات الثانية<br /> # جوابات المسائل الموصليات الثالثة<br /> # جوابات المسائل المبافارقيات<br /> # جوابات المسائل الطرابلسيات الثالثة<br /> # جوابات المسائل الطرابلسيات الثالثة<br /> <br /> '''جلد دوم:'''<br /> <br /> # مسألة في المنامات‌<br /> # الرد على أصحاب العدد<br /> # حكم الباء في آية «وامسحوا برؤوسكم»‌<br /> # وجه التكرار في الآيتين‌<br /> # مسألة في الاستثناء<br /> # وجه العلم بتناول الوعيد كافة الكفار‌<br /> # مسألة في العمل مع السلطان<br /> # نفي الحكم لعدم الدليل عليه<br /> # شرح الخطبة الشقشقية<br /> # مناظرة الخصوم و كيفية الاستدلال عليهم<br /> # أحكام أهل الآخرة<br /> # مسألة في توارد الأدلة<br /> # تفصيل الأنبياء على الملائكة<br /> # المنع من تفصيل الملائكة على الأنبياء<br /> # إنقاذ البشر من الجبر والقدر<br /> # الرسالة الباهرة في العترة الطاهرة<br /> # الحدود والحقائق، مستدركات أعيان الشيعة<br /> # رسالة في غيبة الحجة<br /> # مسألة في الرد على المنجمين<br /> # جوابات المسائل الرسيّة الأولى<br /> # جوابات المسائل الرسيّة الثانية<br /> <br /> '''جلد سوم:'''<br /> <br /> # جمل العلم والعمل<br /> # أجوبة المسائل القرآنية‌<br /> # أجوبة مسائل متفرقة‌<br /> # مسألة فيمن يتولى غسل الإمام<br /> # عدم وجوب غسل الرجلين في الطهارة‌<br /> # الحسن والقبح عقلى‌<br /> # المسح على خفين<br /> # خلق الأعمال‌<br /> # مسألة في الإجماع<br /> # علة خذلان أهل البيت علیهم السلام<br /> # أقاويل العرب في الجاهلية‌<br /> # قول النبي: نية المؤمن خير من عمله‌<br /> # علة مبايعة على علیه السلام<br /> # الجواب عن الشبهات على خبر الغدير‌<br /> # مسألة في أرث الأولاد‌<br /> # عدم تخطئة العامل بخبر واحد‌<br /> # مسألة في استلام الحجر‌<br /> # مسألة في نفى الرؤية<br /> # تفسير الآيات المتشابهة من القرآن‌<br /> # إبطال العمل بأخبار الآحاد<br /> # علة امتناع علىّ عن محاربة الغاصبين‌<br /> # مسألة في العصمة<br /> # الاعتراض على من يثبت حدوث الأجسام<br /> <br /> '''جلد چهارم:'''<br /> <br /> # جوابات المسائل المصريات<br /> # جوابات المسائل الواسطيات<br /> # المسائل الرملية<br /> # شرح قصيدة المذهبة<br /> # الشهاب في الشيب والشباب<br /> # مسألة في معجزات الأنبياء‌<br /> # مسألة في نكاح المتعة<br /> # نقد النيسابوري في تقسيمه للأعراض‌<br /> # مسائل شتى.<br /> <br /> چهار جلد رسائل سيد شريف شامل كتاب‌هاى مفصل و مختصر و گاهى بسيار مختصر و در حد يك مساله فقهى و يا كلامى است كه به صورت اجمالى و براى آشنايى خوانندگان به معرفى بعضى از آنان مى‌پردازيم.<br /> <br /> جلد اول شامل 8 رساله نسبتا مفصل است كه عبارتند از:<br /> <br /> # جوابات المسائل التبانيات: اين كتاب در مورد طريقه حجيت ادله است و به بررسى حجيت اجماع و خبر واحد مى‌پردازد بيشتر مباحث اين كتاب مربوط به علم اصول فقه است.<br /> # جوابات المسائل الرازية: اين كتاب به صورت سؤال و جواب است. در اين كتاب فقط يك مساله فقهى در مورد تحريم فقاع مطرح شده است و بقيه كتاب در رابطه با مباحث اعتقادى مثل امى بودن پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله و برترى انبياء بر ملائكه، عالم ذر، مسأله بداء مى‌باشد.<br /> # جوابات المسائل الطبرية: اين كتاب نيز به صورت جواب و سؤال و در موضوع كلام و اعتقادات نوشته شده است البته مباحث فقهى مثل اعتبار رؤيت در ماه‌ها و حكم شرب فقاع در آن مطرح شده است.<br /> # جوابات مسائل الموصليات الثانية: اين كتاب به صورت سؤال و جواب و به مسائل فروع فقهى پرداخته است. البته گاهى نيز مباحث فقهى مستدل مثل بحث شفعه و همين‌طور نقد و بررسى اقوال علماء و از آن جمله شيخ صدوق در من لا يحضره الفقيه مطرح شده است.<br /> # جوابات المسائل الموصليات الثالثة: اين كتاب از دو قسمت علم اصول فقه و فقه تشكيل شده است در قسمت اصول به بطلان عمل به قياس و خبر واحد پرداخته است و هم‌چنين دليل حجيت اجماع را ذكر كرده است. قسمت فقه شامل 110 مسأله است كه از كتاب طهارت تا ديات را مختصرا در بردارد و مسائلى نظير حكم شستن دست‌ها در [[وضو]]، مسح سر در آن مطرح شده است.<br /> # المسائل المبافارقيات: اين كتاب مجموعه‌اى از مسائل فقهى و غيرفقهى است. قسمت مسائل فقهى آن بيشتر به رساله‌هاى عمليه متداول در زمان ما شبيه است كه به صورت فقه فتوايى نوشته شده و استدلال و تفريعات فقهى در آن ديده نمى‌شود. كتاب شامل 65 مسأله است و جواب مسائل طرح شده در آن بسيار مختصر و موجز نوشته شده و در خطبه ابتداى كتاب اين طور آمده است: السائل قال نؤثر نحن أطال اللّه بقاء سيدنا الشريف أن نرى خط الشريف لنعتمده و نعول عليه، و ما نلتمس الفتوى بغير دليل. (خطبۀ كتاب، صفحۀ 271، جلد اول رسائل سيد شريف).<br /> # جوابات المسائل الطرابلسيات الثانية: اين كتاب دربرگيرنده 12 مسأله و پاسخ آن است كه در مورد غيبت امام زمان و مشكلات غيبت آن بزرگوار مباحثى مثل علت استتار امام علیه السلام علت عصمت امام علیه السلام، علت نياز به امام در هر زمان، علت قيام نكردن حضرت على علیه السلام و مسائل متفرقه ديگرى در آن مطرح شده است.<br /> # جوابات المسائل الطرابلسيات الثالثة: اين كتاب نيز دربردارند 23 مسأله و پاسخ آن است و بيشتر در مورد مباحث اعتقادى و كلامى است و چند مسأله نيز در مورد تفسير بعضى از آيات اعتقادى قرآن كريم در آن مطرح شده است. جلد دوم شامل 21 رساله بزرگ و كوچك است كه در بسيارى از موارد مربوط به مباحث اعتقادى و كلامى است و ربطى به مباحث فقهى متعارف ندارد.<br /> <br /> در اينجا به توضيح چند رساله نسبتا مفصل مى‌پردازيم:<br /> <br /> # الرد على أصحاب العدد: اين كتاب در جواب به فقهايى است كه اول ماه و نظائر آن را به سبب رؤيت ماه قبول ندارند بلكه قائل به تكميل شدن عدد ماه به 30 روز و نظائر آن هستند. مؤلف با استناد به اجماع و سيره مسلمين و آيات قرآن كريم در اين كتاب به صورت مبسوط به رد اين نظريه پرداخته است.<br /> # إنقاذ البشر من الجبر والقدر: اين كتاب مجموعه‌اى از مباحث كلامى و عقلى در مورد افعال انسان‌ها و ارتباط اين افعال با خداوند متعال و خلقت اين افعال و عدل الهى و معنى خير و شر و ادله تنزيه خداوند از خلق شرور و نظائر آن است.<br /> # جوابات المسائل الرسيّة الأولى: اين كتاب شامل 28 مسأله و جواب آن در مباحث فقهى و تفسيرى است و در خلال آن مباحثى نظير تقليد جاهل از عالم، وجه اعجاز قرآن و مباحث فقهى از كتاب صلاة، صوم و حج مطرح شده است.<br /> <br /> جلد سوم شامل 23 رساله كوچك و بزرگ است كه در اينجا مهم‌ترين آنها معرفى مى‌شود.<br /> <br /> # جمل العلم والعمل: اين كتاب از مشهورترين آثار باقى‌مانده از سيد مرتضى است و شامل دو قسمت مباحث كلامى و فقهى (عبادات) مى‌باشد و به دليل اختصارش مباحث معاملات در آن مطرح نشده است. اين كتاب شبيه به رساله‌هاى عمليه متداول در زمان ما است و شامل كتاب‌هاى طهارت، صلاة، صوم، حج و زكات مى‌باشد.<br /> # أجوبة مسائل القرآنية: مؤلف در اين كتاب در مقام جواب‌گويى بر اشكالات تفسيرى برآمده است و مباحث فقهى در آن مطرح نشده است.<br /> # أجوبة مسائل متفرقة من الحديث و غيره: كتاب مجموعه‌اى از مباحث تفسيرى تاريخى، كلامى و فقهى است كه با اين نام گردآورى شده است.<br /> ساير كتب موجود در اين جلد بسيار مختصر و گاهى در حد يك مسأله در چند صفحه و در مباحث علم اصول، تفسير و اخلاق نوشته شده است كه به علت زيادى آنان از توضيح تك تك آنها خوددارى مى‌شود.<br /> <br /> جلد چهارم شامل 9 كتاب است كه عبارتند از:<br /> <br /> # جوابات المسائل المصريات: كتاب دربردارنده مباحث كلامى است و از مسأله 6 تا 27 را دربردارد.<br /> # كتاب جوابات المسائل الواسطيات: اين كتاب نظير جواب به استفتائات متداول است و 7 مسأله فقهى را شامل مى‌شود.<br /> # المسائل الرمليّة: كتاب ناقص و بسيار مختصر است و فقط 2 مسأله فقهى را دربردارد.<br /> # شرح قصيده مذهبة: كتاب شرح قصيده‌اى است كه در مدح حضرت على علیه السلام سروده شده است، شاعر آن اسماعيل بن محمد حميرى ملقب به «السيد» است و در سال 1290 ق در بيروت چاپ شده است.<br /> # الشهاب في الشيب والشباب: اين كتاب دربردارنده اشعار ابو تمام، البخترى، سيد شريف رضى و سيد مرتضى در مورد پيرى و جوانى است و در سال 1302 ق در چاپخانه جوانب چاپ شده است.<br /> # مسألة في معجزات الأنبياء: به نظر مى‌رسد اين كتاب يكى از مسائل مطروحه در كتاب‌هاى سيد مرتضى باشد كه در اينجا به صورت مستقل چاپ شده است.<br /> # مسألة في نكاح المتعة: كتابى است كه جواب مختصر و خلاصه‌اى در رد منع متعه از طريق قياس است و در اثبات اين حكم فقهى در مذهب اماميّه تأليف شده است.<br /> # نقد النيسابوري في تقسيمه للأعراض: كتاب كلامى است كه تكميل كننده تقسيماتى است كه ابورشيد سعيد بن محمود نيشابورى معتزلى براى اعراض بيان نموده است.<br /> # مسائل شتى: مجموعه‌اى است از سؤالات مختلف كلامى و فقهى و غير از آن كه از نقاط مختلف از سيد مرتضى سؤال شده و مؤلف به آنان جواب داده است.<br /> <br /> ==وضعیت نشر==<br /> <br /> '''تاريخ تأليف'''<br /> <br /> اگر چه قسمت‌هاى مختلف كتاب در زمان‌هاى متفاوتى تأليف شده‌اند و از تاريخ تأليف همه آنها اطلاع دقيقى در دست نيست اما زمان تأليف بعضى از آنها مشخص است كه عبارتند از:<br /> <br /> # المسائل الطرابلسيات الثالثة، شعبان 427 ق‌<br /> # مسألة في نكاح المتعة، در سال 427 ق‌<br /> # مسائل الموصليات الثالثة، 420 ق‌<br /> # كتاب صيغة البيع، الفاظ طلاق، منع از عمل به خبر واحد، الجسم لم يكن كائنا، سال 427 ق‌<br /> # مسائل الرسية الأولى، سال 428 يا 429 ق‌<br /> # الشهاب في الشيب والشباب، سال 419 ق‌<br /> <br /> ==تاريخ انتشار==<br /> <br /> در كتاب «مقدمه‌اى بر فقه» از تأليفات سيد مرتضى كتابى به نام «شتات الفوائد والمسائل» نام برده شده است كه شامل چندين كتاب مثل المسائل النيليات، المسائل الرمليات، المسائل الواسطيات و... مى‌باشد. نسخه‌هاى مذكور در آن معمولا مربوط به قرن دوازدهم و سيزدهم مى‌باشند.<br /> <br /> البته از مسائل پراكنده ديگرى نيز ياد نموده است كه در كتابخانه دانشگاه تهران و آستان قدس رضوى وجود دارد. هم‌چنين در الذريعة از كتابى به نام مجموعه رسائل كثيره نام برده است كه شامل 5 كتاب است و در سال 676 نوشته شده و در كتابخانه آستان قدس رضوى وجود دارد.<br /> <br /> كتاب موجود در سال 1385 ق توسط علامه شيخ حامد واعظى و سيد احمد حسينى شروع به جمع‌آورى شده است و پس از مدتى وقفه به سبب حمايت‌هاى بى‌دريغ حضرت آيت الله عظمى گلپايگانى مجددا ادامه يافته تا اين كه در ابتدا سه مجلد از آن چاپ شده است.<br /> <br /> در سال 1405 ق قسمت ديگرى از اين كتاب‌ها در كتابخانه علامه سيد محمد موسوى جزائرى وجود داشته است و بعدها به صورت مجلد چهارم گردآورى و به آن ضميمه شده است.<br /> <br /> سه جلد اول در سال 1405 ق و جلد چهارم در [[جمادى الثانى]] 1410 در چاپخانه سيدالشهداء و خيام چاپ شده‌اند. آماده شدن كتاب توسط سيد مهدى رجايى و نظارت و گردآورى توسط سيد احمد حسينى صورت پذيرفته است.<br /> <br /> در مورد نسخه‌هايى كه در چاپ كتاب موجود از آن استفاده شده است در مقدمه ناشر توضيح خاصى داده نشده است. اما همان‌طور كه ذكر شد نسخه جلد چهارم رسائل شريف كه علامه سيد محمد موسوى جزائرى مالك آنها بوده در قرن يازدهم نوشته شده است كه داراى غلط هاى زياد و تحريف الفاظ بوده كه توسط سيد احمد حسينى تصحيح و مقابله شده است.<br /> <br /> ==انتشار كتاب==<br /> <br /> کتاب رسائل الشریف المرتضی توسط انتشارات دارال‍ق‍رآن‌ ال‍ک‍ری‍م به چاپ رسیده است.<br /> <br /> ==نسخه‌ها==<br /> <br /> در الذريعة فقط به نسخه كتابخانه آستان قدس رضوى كه در سال 576 ق نوشته شده است اشاره شده است. (الذريعة 5/ 239) در معالم العلماء ابن شهرآشوب اين كتاب را در ذيل شماره 474 ذكر كرده است.<br /> <br /> در مسأله 14 از مسائل مبافارقيات سؤال از مرجع مراجعه در استفاده از احاديث «كتب شيخ صدوق، يا عبيداللّه حلبى يا شلمغانى» شده است كه مربوط به مسائل اصول فقه مى‌باشد. (الجواهر 257)<br /> <br /> همچنين از اجماع اهل بيت عليهم السلام در مباحث كتاب ذكرى به ميان آمده كه نياز به تحقيق و بررسى دارد. (الجواهر 257) ترجمه فارسى اين كتاب بوسيله محمدحسين بختيارى كوه‌سرخى در نامه آستان قدس (31: 36-57) چاپ شده است. (مقدمه‌اى بر فقه شيعه 73)<br /> <br /> ==منابع==<br /> <br /> * سایت سازمان اسناد و كتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران &lt;http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/503219&gt; خرداد 1391)<br /> * استناد 22 خرداد 1391، معرفی رسائل الشريف المرتضى در لوح فشرده.</div>

موسسه تحقیقات و نشر معارف اهل البیت علیهم السلام https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D8%A6%D9%84_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%B6%DB%8C_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=13407 2012-10-06T08:34:56Z

<p>موسسه تحقیقات و نشر معارف اهل البیت علیهم السلام: صفحه‌ای جدید حاوی '==معرفی اجمالی کتاب== كتاب رسائل شريف مرتضى مجموعه‌اى از آثار علمى باقى‌مانده ...' ایجاد کرد</p> <hr /> <div>==معرفی اجمالی کتاب==<br /> <br /> كتاب رسائل شريف مرتضى مجموعه‌اى از آثار علمى باقى‌مانده از سيد مرتضى است كه به صورت مدون و در قالب يك مجموعه از زمان تأليف آنها وجود نداشته است.<br /> <br /> اين آثار كه در ابتدا به صورت كتاب‌هاى مستقل و جداگانه و به صورت رساله‌هاى كوچك، جواب و سؤال و نظائر آن در علوم مختلفى مثل تفسير، كلام، فقه، اصول فقه و ادبيات نوشته شده است، بعدها به صورت مجموعه‌اى ناهمگون از نظر موضوعات و تفصيل و اجمال با نام‌هايى همچون شتات الفوائد، مجمموعه رسائل كثيره و رسائل سيد شريف گردآورى شده‌اند.<br /> <br /> اگر چه كتاب‌هايى نظير «جمل العلم والعمل» كه در جلد سوم كتاب آورده شده است، به صورت مستقل چاپ و منتشر شده‌اند و از كتب مشهور سيد مرتضى مى‌باشد و حتى كتاب «تمهيد الأصول» [[شيخ طوسى]] و «شرح جمل العلم والعمل» ابن برّاج در شرح قسمت عقايد و فقه آن تأليف شده است اما بسيارى از كتاب‌ها و رساله‌هاى آن به صورت مسائل و مباحث غيرمنظم و غيرمرتبط بوده و از شهرت زيادى برخوردار نيستند.<br /> <br /> اين كتاب به همت علامه شيخ حامد واعظى و سيد احمد حسينى و با تأييدات و عنايات خاص آيت الله عظمى گلپايگانى گردآورى شده و مجموعه قديمى آن فقط شامل كتاب‌هاى «المسائل التبانيات»، «الموصليات الثانية والثالثة»، «الميافارقين» و «الرد على اصحاب العدد» مى‌باشد.<br /> <br /> به نظر مى‌رسد همچنان كه در فهرست موضوعى آخر جلد سوم آمده است اگر مباحث فقهى، كلامى و يا اصولى آن در قالب كتاب‌هاى بجز اين با موضوع خاصى چاپ مى‌شد علاقمندان در رشته‌هاى مختلف علوم اسلامى از آن بيشتر استفاده مى‌كردند.<br /> <br /> ==ويژگى‌هاى کتاب==<br /> <br /> از مهم‌ترين ويژگى‌هاى كتاب اختصار و ايجاز همراه با عجله و شتاب در نوشتن اكثر كتاب‌هاى موجود است كه در آخر بعضى از آنها به اين مطلب اشاره شده است.<br /> <br /> به عنوان مثال: قد أجبنا عن المسائل بكمالها و اعتمدنا على الاختصار والانتصار والإشارة، دون البسط في العبارة، لكن ضيق الوقت و إعجال الجواب، اقتضينا ما اعتمدناه من الإجمال دون التفصيل.<br /> <br /> از ديگر ويژگى‌هاى كتاب تركيب ناهمگون بين كتاب‌هاى گردآورى شده است. در اين مجموعه از كتاب‌هاى فقهى تا شعر و ادبيات و از علم اصول فقه تا تفسير و كلام گردآورى شده است.<br /> <br /> از طرفى بعضى از كتاب‌ها به صورت سؤال و جواب و بعضى مثل كتاب جمل العلم والعمل به صورت مباحث منظم و مرتب فقهى و بعضى نيز فقط يك مساله كلامى و يا فقهى مى‌باشند.<br /> <br /> يكى ديگر از ويژگى‌هاى كتاب جمع‌آورى نكردن مباحثى كه داراى موضوع واحد هستند، مى‌باشد. اگر ناشرين كتاب مباحث همگون مثل فقه، تفسير يا ادبيات را در كنار هم چاپ نموده و به تفكيك و تقسيم‌بندى مباحث فقهى مثل صفحه 345 جلد سوم اقدام مى‌نمودند، خوانندگان بهتر مى‌توانستند از اين مجموعه استفاده نمايند.<br /> <br /> ==بخش های کتاب==<br /> <br /> موضوعات مختلف كتاب شامل علوم تفسير، كلام، فقه، اصول فقه و ادبيات است. قسمت فقه شامل مباحث طهارت، صلاة، صوم، [[خمس]]، [[حج]]، [[نكاح]]، [[طلاق]]، عتق، اطعمه، ميراث، متاجر، حدود و ديات است كه در صفحۀ 345 جلد سوم به طور مفصل فهرست‌بندى شده است. اما اسامى كتاب‌هاى مذكور در مجلدات چهارگانه عبارتند از:<br /> <br /> '''جلد اول:'''<br /> # جوابات المسائل التبانيات<br /> # جوابات المسائل الرازية<br /> # جوابات المسائل الطبريّة<br /> # جوابات المسائل الموصليات الثانية<br /> # جوابات المسائل الموصليات الثالثة<br /> # جوابات المسائل المبافارقيات<br /> # جوابات المسائل الطرابلسيات الثالثة<br /> # جوابات المسائل الطرابلسيات الثالثة<br /> <br /> '''جلد دوم:'''<br /> <br /> # مسألة في المنامات‌<br /> # الرد على أصحاب العدد<br /> # حكم الباء في آية «وامسحوا برؤوسكم»‌<br /> # وجه التكرار في الآيتين‌<br /> # مسألة في الاستثناء<br /> # وجه العلم بتناول الوعيد كافة الكفار‌<br /> # مسألة في العمل مع السلطان<br /> # نفي الحكم لعدم الدليل عليه<br /> # شرح الخطبة الشقشقية<br /> # مناظرة الخصوم و كيفية الاستدلال عليهم<br /> # أحكام أهل الآخرة<br /> # مسألة في توارد الأدلة<br /> # تفصيل الأنبياء على الملائكة<br /> # المنع من تفصيل الملائكة على الأنبياء<br /> # إنقاذ البشر من الجبر والقدر<br /> # الرسالة الباهرة في العترة الطاهرة<br /> # الحدود والحقائق، مستدركات أعيان الشيعة<br /> # رسالة في غيبة الحجة<br /> # مسألة في الرد على المنجمين<br /> # جوابات المسائل الرسيّة الأولى<br /> # جوابات المسائل الرسيّة الثانية<br /> <br /> '''جلد سوم:'''<br /> <br /> # جمل العلم والعمل<br /> # أجوبة المسائل القرآنية‌<br /> # أجوبة مسائل متفرقة‌<br /> # مسألة فيمن يتولى غسل الإمام<br /> # عدم وجوب غسل الرجلين في الطهارة‌<br /> # الحسن والقبح عقلى‌<br /> # المسح على خفين<br /> # خلق الأعمال‌<br /> # مسألة في الإجماع<br /> # علة خذلان أهل البيت علیهم السلام<br /> # أقاويل العرب في الجاهلية‌<br /> # قول النبي: نية المؤمن خير من عمله‌<br /> # علة مبايعة على علیه السلام<br /> # الجواب عن الشبهات على خبر الغدير‌<br /> # مسألة في أرث الأولاد‌<br /> # عدم تخطئة العامل بخبر واحد‌<br /> # مسألة في استلام الحجر‌<br /> # مسألة في نفى الرؤية<br /> # تفسير الآيات المتشابهة من القرآن‌<br /> # إبطال العمل بأخبار الآحاد<br /> # علة امتناع علىّ عن محاربة الغاصبين‌<br /> # مسألة في العصمة<br /> # الاعتراض على من يثبت حدوث الأجسام<br /> <br /> '''جلد چهارم:'''<br /> <br /> # جوابات المسائل المصريات<br /> # جوابات المسائل الواسطيات<br /> # المسائل الرملية<br /> # شرح قصيدة المذهبة<br /> # الشهاب في الشيب والشباب<br /> # مسألة في معجزات الأنبياء‌<br /> # مسألة في نكاح المتعة<br /> # نقد النيسابوري في تقسيمه للأعراض‌<br /> # مسائل شتى.<br /> <br /> چهار جلد رسائل سيد شريف شامل كتاب‌هاى مفصل و مختصر و گاهى بسيار مختصر و در حد يك مساله فقهى و يا كلامى است كه به صورت اجمالى و براى آشنايى خوانندگان به معرفى بعضى از آنان مى‌پردازيم.<br /> <br /> جلد اول شامل 8 رساله نسبتا مفصل است كه عبارتند از:<br /> <br /> # جوابات المسائل التبانيات: اين كتاب در مورد طريقه حجيت ادله است و به بررسى حجيت اجماع و خبر واحد مى‌پردازد بيشتر مباحث اين كتاب مربوط به علم اصول فقه است.<br /> # جوابات المسائل الرازية: اين كتاب به صورت سؤال و جواب است. در اين كتاب فقط يك مساله فقهى در مورد تحريم فقاع مطرح شده است و بقيه كتاب در رابطه با مباحث اعتقادى مثل امى بودن پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله و برترى انبياء بر ملائكه، عالم ذر، مسأله بداء مى‌باشد.<br /> # جوابات المسائل الطبرية: اين كتاب نيز به صورت جواب و سؤال و در موضوع كلام و اعتقادات نوشته شده است البته مباحث فقهى مثل اعتبار رؤيت در ماه‌ها و حكم شرب فقاع در آن مطرح شده است.<br /> # جوابات مسائل الموصليات الثانية: اين كتاب به صورت سؤال و جواب و به مسائل فروع فقهى پرداخته است. البته گاهى نيز مباحث فقهى مستدل مثل بحث شفعه و همين‌طور نقد و بررسى اقوال علماء و از آن جمله شيخ صدوق در من لا يحضره الفقيه مطرح شده است.<br /> # جوابات المسائل الموصليات الثالثة: اين كتاب از دو قسمت علم اصول فقه و فقه تشكيل شده است در قسمت اصول به بطلان عمل به قياس و خبر واحد پرداخته است و هم‌چنين دليل حجيت اجماع را ذكر كرده است. قسمت فقه شامل 110 مسأله است كه از كتاب طهارت تا ديات را مختصرا در بردارد و مسائلى نظير حكم شستن دست‌ها در [[وضو]]، مسح سر در آن مطرح شده است.<br /> # المسائل المبافارقيات: اين كتاب مجموعه‌اى از مسائل فقهى و غيرفقهى است. قسمت مسائل فقهى آن بيشتر به رساله‌هاى عمليه متداول در زمان ما شبيه است كه به صورت فقه فتوايى نوشته شده و استدلال و تفريعات فقهى در آن ديده نمى‌شود. كتاب شامل 65 مسأله است و جواب مسائل طرح شده در آن بسيار مختصر و موجز نوشته شده و در خطبه ابتداى كتاب اين طور آمده است: السائل قال نؤثر نحن أطال اللّه بقاء سيدنا الشريف أن نرى خط الشريف لنعتمده و نعول عليه، و ما نلتمس الفتوى بغير دليل. (خطبۀ كتاب، صفحۀ 271، جلد اول رسائل سيد شريف).<br /> # جوابات المسائل الطرابلسيات الثانية: اين كتاب دربرگيرنده 12 مسأله و پاسخ آن است كه در مورد غيبت امام زمان و مشكلات غيبت آن بزرگوار مباحثى مثل علت استتار امام علیه السلام علت عصمت امام علیه السلام، علت نياز به امام در هر زمان، علت قيام نكردن حضرت على علیه السلام و مسائل متفرقه ديگرى در آن مطرح شده است.<br /> # جوابات المسائل الطرابلسيات الثالثة: اين كتاب نيز دربردارند 23 مسأله و پاسخ آن است و بيشتر در مورد مباحث اعتقادى و كلامى است و چند مسأله نيز در مورد تفسير بعضى از آيات اعتقادى قرآن كريم در آن مطرح شده است. جلد دوم شامل 21 رساله بزرگ و كوچك است كه در بسيارى از موارد مربوط به مباحث اعتقادى و كلامى است و ربطى به مباحث فقهى متعارف ندارد.<br /> <br /> در اينجا به توضيح چند رساله نسبتا مفصل مى‌پردازيم:<br /> <br /> # الرد على أصحاب العدد: اين كتاب در جواب به فقهايى است كه اول ماه و نظائر آن را به سبب رؤيت ماه قبول ندارند بلكه قائل به تكميل شدن عدد ماه به 30 روز و نظائر آن هستند. مؤلف با استناد به اجماع و سيره مسلمين و آيات قرآن كريم در اين كتاب به صورت مبسوط به رد اين نظريه پرداخته است.<br /> # إنقاذ البشر من الجبر والقدر: اين كتاب مجموعه‌اى از مباحث كلامى و عقلى در مورد افعال انسان‌ها و ارتباط اين افعال با خداوند متعال و خلقت اين افعال و عدل الهى و معنى خير و شر و ادله تنزيه خداوند از خلق شرور و نظائر آن است.<br /> # جوابات المسائل الرسيّة الأولى: اين كتاب شامل 28 مسأله و جواب آن در مباحث فقهى و تفسيرى است و در خلال آن مباحثى نظير تقليد جاهل از عالم، وجه اعجاز قرآن و مباحث فقهى از كتاب صلاة، صوم و حج مطرح شده است.<br /> <br /> جلد سوم شامل 23 رساله كوچك و بزرگ است كه در اينجا مهم‌ترين آنها معرفى مى‌شود.<br /> <br /> # جمل العلم والعمل: اين كتاب از مشهورترين آثار باقى‌مانده از سيد مرتضى است و شامل دو قسمت مباحث كلامى و فقهى (عبادات) مى‌باشد و به دليل اختصارش مباحث معاملات در آن مطرح نشده است. اين كتاب شبيه به رساله‌هاى عمليه متداول در زمان ما است و شامل كتاب‌هاى طهارت، صلاة، صوم، حج و زكات مى‌باشد.<br /> # أجوبة مسائل القرآنية: مؤلف در اين كتاب در مقام جواب‌گويى بر اشكالات تفسيرى برآمده است و مباحث فقهى در آن مطرح نشده است.<br /> # أجوبة مسائل متفرقة من الحديث و غيره: كتاب مجموعه‌اى از مباحث تفسيرى تاريخى، كلامى و فقهى است كه با اين نام گردآورى شده است.<br /> ساير كتب موجود در اين جلد بسيار مختصر و گاهى در حد يك مسأله در چند صفحه و در مباحث علم اصول، تفسير و اخلاق نوشته شده است كه به علت زيادى آنان از توضيح تك تك آنها خوددارى مى‌شود.<br /> <br /> جلد چهارم شامل 9 كتاب است كه عبارتند از:<br /> <br /> # جوابات المسائل المصريات: كتاب دربردارنده مباحث كلامى است و از مسأله 6 تا 27 را دربردارد.<br /> # كتاب جوابات المسائل الواسطيات: اين كتاب نظير جواب به استفتائات متداول است و 7 مسأله فقهى را شامل مى‌شود.<br /> # المسائل الرمليّة: كتاب ناقص و بسيار مختصر است و فقط 2 مسأله فقهى را دربردارد.<br /> # شرح قصيده مذهبة: كتاب شرح قصيده‌اى است كه در مدح حضرت على علیه السلام سروده شده است، شاعر آن اسماعيل بن محمد حميرى ملقب به «السيد» است و در سال 1290 ق در بيروت چاپ شده است.<br /> # الشهاب في الشيب والشباب: اين كتاب دربردارنده اشعار ابو تمام، البخترى، سيد شريف رضى و سيد مرتضى در مورد پيرى و جوانى است و در سال 1302 ق در چاپخانه جوانب چاپ شده است.<br /> # مسألة في معجزات الأنبياء: به نظر مى‌رسد اين كتاب يكى از مسائل مطروحه در كتاب‌هاى سيد مرتضى باشد كه در اينجا به صورت مستقل چاپ شده است.<br /> # مسألة في نكاح المتعة: كتابى است كه جواب مختصر و خلاصه‌اى در رد منع متعه از طريق قياس است و در اثبات اين حكم فقهى در مذهب اماميّه تأليف شده است.<br /> # نقد النيسابوري في تقسيمه للأعراض: كتاب كلامى است كه تكميل كننده تقسيماتى است كه ابورشيد سعيد بن محمود نيشابورى معتزلى براى اعراض بيان نموده است.<br /> # مسائل شتى: مجموعه‌اى است از سؤالات مختلف كلامى و فقهى و غير از آن كه از نقاط مختلف از سيد مرتضى سؤال شده و مؤلف به آنان جواب داده است.<br /> <br /> ==وضعیت نشر==<br /> <br /> '''تاريخ تأليف'''<br /> <br /> اگر چه قسمت‌هاى مختلف كتاب در زمان‌هاى متفاوتى تأليف شده‌اند و از تاريخ تأليف همه آنها اطلاع دقيقى در دست نيست اما زمان تأليف بعضى از آنها مشخص است كه عبارتند از:<br /> <br /> # المسائل الطرابلسيات الثالثة، شعبان 427 ق‌<br /> # مسألة في نكاح المتعة، در سال 427 ق‌<br /> # مسائل الموصليات الثالثة، 420 ق‌<br /> # كتاب صيغة البيع، الفاظ طلاق، منع از عمل به خبر واحد، الجسم لم يكن كائنا، سال 427 ق‌<br /> # مسائل الرسية الأولى، سال 428 يا 429 ق‌<br /> # الشهاب في الشيب والشباب، سال 419 ق‌<br /> <br /> ==تاريخ انتشار==<br /> <br /> در كتاب «مقدمه‌اى بر فقه» از تأليفات سيد مرتضى كتابى به نام «شتات الفوائد والمسائل» نام برده شده است كه شامل چندين كتاب مثل المسائل النيليات، المسائل الرمليات، المسائل الواسطيات و... مى‌باشد. نسخه‌هاى مذكور در آن معمولا مربوط به قرن دوازدهم و سيزدهم مى‌باشند.<br /> <br /> البته از مسائل پراكنده ديگرى نيز ياد نموده است كه در كتابخانه دانشگاه تهران و آستان قدس رضوى وجود دارد. هم‌چنين در الذريعة از كتابى به نام مجموعه رسائل كثيره نام برده است كه شامل 5 كتاب است و در سال 676 نوشته شده و در كتابخانه آستان قدس رضوى وجود دارد.<br /> <br /> كتاب موجود در سال 1385 ق توسط علامه شيخ حامد واعظى و سيد احمد حسينى شروع به جمع‌آورى شده است و پس از مدتى وقفه به سبب حمايت‌هاى بى‌دريغ حضرت آيت الله عظمى گلپايگانى مجددا ادامه يافته تا اين كه در ابتدا سه مجلد از آن چاپ شده است.<br /> <br /> در سال 1405 ق قسمت ديگرى از اين كتاب‌ها در كتابخانه علامه سيد محمد موسوى جزائرى وجود داشته است و بعدها به صورت مجلد چهارم گردآورى و به آن ضميمه شده است.<br /> <br /> سه جلد اول در سال 1405 ق و جلد چهارم در [[جمادى الثانى]] 1410 در چاپخانه سيدالشهداء و خيام چاپ شده‌اند. آماده شدن كتاب توسط سيد مهدى رجايى و نظارت و گردآورى توسط سيد احمد حسينى صورت پذيرفته است.<br /> <br /> در مورد نسخه‌هايى كه در چاپ كتاب موجود از آن استفاده شده است در مقدمه ناشر توضيح خاصى داده نشده است. اما همان‌طور كه ذكر شد نسخه جلد چهارم رسائل شريف كه علامه سيد محمد موسوى جزائرى مالك آنها بوده در قرن يازدهم نوشته شده است كه داراى غلط هاى زياد و تحريف الفاظ بوده كه توسط سيد احمد حسينى تصحيح و مقابله شده است.<br /> <br /> ==انتشار كتاب==<br /> <br /> کتاب رسائل الشریف المرتضی توسط انتشارات دارال‍ق‍رآن‌ ال‍ک‍ری‍م به چاپ رسیده است.<br /> <br /> ==نسخه‌ها==<br /> <br /> در الذريعة فقط به نسخه كتابخانه آستان قدس رضوى كه در سال 576 ق نوشته شده است اشاره شده است. (الذريعة 5/ 239) در معالم العلماء ابن شهرآشوب اين كتاب را در ذيل شماره 474 ذكر كرده است.<br /> <br /> در مسأله 14 از مسائل مبافارقيات سؤال از مرجع مراجعه در استفاده از احاديث «كتب شيخ صدوق، يا عبيداللّه حلبى يا شلمغانى» شده است كه مربوط به مسائل اصول فقه مى‌باشد. (الجواهر 257)<br /> <br /> همچنين از اجماع اهل بيت عليهم السلام در مباحث كتاب ذكرى به ميان آمده كه نياز به تحقيق و بررسى دارد. (الجواهر 257) ترجمه فارسى اين كتاب بوسيله محمدحسين بختيارى كوه‌سرخى در نامه آستان قدس (31: 36-57) چاپ شده است. (مقدمه‌اى بر فقه شيعه 73)<br /> <br /> ==منابع==<br /> <br /> * سایت سازمان اسناد و كتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران &lt; http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/503219&gt; (22 خرداد 1391)<br /> * استناد 22 خرداد 1391، معرفی رسائل الشريف المرتضى در لوح فشرده.</div>

موسسه تحقیقات و نشر معارف اهل البیت علیهم السلام https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86_%D9%87%D8%B1%DA%AF%D8%B2_%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D9%86%D8%B4%D8%AF%D9%87_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=13386 2012-10-06T08:01:48Z

<p>موسسه تحقیقات و نشر معارف اهل البیت علیهم السلام: صفحه‌ای جدید حاوی '==معرفى اجمالی كتاب‏== كتاب پيرامون يكى از مسائل مهم علوم قرآنى، يعنى موضوع عدم ...' ایجاد کرد</p> <hr /> <div>==معرفى اجمالی كتاب‌==<br /> <br /> كتاب پيرامون يكى از مسائل مهم علوم قرآنى، يعنى موضوع عدم تحريف نوشته شده است، مؤلف كه از انديشمندان بزرگ عصر حاضر در جهان تشيع مى‌باشد در اين كتاب موضوع فوق را از راههاى مختلفى اثبات نموده است. وى با استفاده از طرق مختلف، سعى مى‌كند اين اتهام را كه اهل سنت به [[شيعه]] مى‌زند مبنى بر اين كه شيعه قائل به تحريف قرآن است، از دامن تشيع بزدايد و پاك نمايد. لذا مطالب را از توقيفى بودن سوره‌ها و آيه‌ها و نيز مساله بسم الله الرحمن الرحيم كه جزء قرآن است شروع آنگاه با ذكر ادله مختلف از آيات و احاديث عدم تحريف را اثبات و در ادامه نظرات برخى از علماء شيعه را در اين زمينه ذكر نموده است.<br /> <br /> و در بخشى ديگر از كتاب، نظر حاجى نورى در كتاب فصل الخطاب را مطرح و پاسخ آن را بيان نموده و مى‌گويد رواياتى كه ايشان در اين كتاب آورده است خبر واحد هستند كه نمى‌توانند با قرآن معارضه نمايند ولذا قابل استناد نمى‌باشند.<br /> <br /> ==ويژگى‌های کتاب==<br /> <br /> # بحث ترتيب سورها: در اين بحث با ادله مختلف توقيفى بودن سوره‌ها را اثبات مى‌نمايند از جمله: اين كه بعضى سوره‌ها داراى حروف مقطعه هستند و برخى نيستند و از طرف ديگر در برخى آيات كلمه سوره وجود دارد و همچنين [[سوره توبه]] بسم الله ندارد.<br /> # بحث چرا سوره برائت بسم الله ندارد: در اين قسمت نظرات مفسران اسلامى در اين باره را متذكر شده و در پايان نتيجه مى‌گيرد كه عمده‌ترين دليل براى اين موضوع روايات اهل بيت علیهم السلام است.<br /> # بحث عدم تحريف قرآن: در اين بحث پس از بيان اين كه خداوند كه قرآن را نازل كرده خود حافظ و حامى اوست، آياتى را پيرامون عدم تحريف قرآن بيان كرده در پايان نظرات علماء شيعه را در اين باره متذكر مى‌شوند.<br /> <br /> ==بخش های کتاب==<br /> <br /> كتاب از طرف مؤلف محترم فصل‌بندى نشده است و مطالب آن به صورت يكجا و پشت سر هم بيان شده كه برخى از مباحث آن به قرار زير است: ترتيب آيات و سوره‌ها توقيفى است چگونگى نظم آيات و سوره‌ها قرآن را صحابه جمع‌آورى نكرده‌اند پيوند آيات به يكديگر تكرار آيات. ترتيب سوره‌هاى قرآن اشخاصى كه در زمان پيامبر صلی الله علیه و آله قرآن را جمع‌آورى نمودند.<br /> <br /> على علیه السلام نخستين جمع‌آورى كننده قرآن تنظيم سوره‌ها به اجتهاد صحابه نبوده شيوه نگارش قرآن قرائت قرآن بر طبق هفت قرائت متواتر علت اختلاف شماره آيات در قرآن ها.<br /> <br /> ==وضعیت نشر==<br /> <br /> کتاب حاضر در سال 1373 توسط انتشارات قیام و در سال 1386 توسط انتشارات الف لام میم منتشر شده است.<br /> <br /> ==منابع==<br /> <br /> معرفی قرآن هرگز تحریف نشده به وسیله مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی در لوح فشرده مشکاة.</div>

موسسه تحقیقات و نشر معارف اهل البیت علیهم السلام