لسان العرب (کتاب): تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
(ویرایش)
 
(۲ نسخه‌ٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشده)
سطر ۱: سطر ۱:
لغت نامه ای عربی به عربی است که توسط اب‍وال‍ف‍ض‍ل‌ ج‍م‍ال ‌ال‍دي‍ن م‍ح‍م‍د ب‍ن‌‌ م‍ك‍رم‌ اب‍ن‌ م‍ن‍ظور الاف‍ري‍ق‍ی ‌ال‍م‍ص‍ری، تالیف شده است.
+
'''«لسان العرب»''' لغت نامه ای عربی به عربی است که توسط اب‍وال‍ف‍ض‍ل‌ ج‍م‍ال ‌ال‍دي‍ن [[ابن منظور|م‍ح‍م‍د ب‍ن م‍کرم اب‍ن م‍ن‍ظور]] الاف‍ري‍ق‍ی ‌ال‍م‍ص‍ری، تألیف شده است.
 +
{{مشخصات کتاب
  
==معرفی اجمالی کتاب==
+
|عنوان=
 +
 
 +
|تصویر=[[پرونده:لسان العرب.jpg|240px|وسط]]
 +
 
 +
|نویسنده=محمد بن مكرم ابن منظور
 +
 
 +
|موضوع=زبان عربی/واژه نامه ها
 +
 
 +
|زبان=عربی
 +
 
 +
|تعداد جلد=15
 +
 
 +
|عنوان افزوده1=
 +
 
 +
|افزوده1=
 +
 
 +
|عنوان افزوده2=
 +
 
 +
|افزوده2=
  
این كتاب، لغت نامه‌اى بزرگ است و علت عمده شهرت ابن منظور نيز همين كتاب اوست.
+
|لینک=[http://lib.ahlolbait.com/parvan/resource/39718/لسان-العرب  لسان العرب]
  
كتاب «لسان العرب» از حيث تفصيل و كثرت مواد لغات و فراوانى شواهد و توجيهات زبانى در ميان قاموس هاى زبان عربى بى‌همتاست.
+
}}
ابن منظور در اين كتاب، ريشه‌هاى لغات را به پيروى از جوهرى بر پايه نظام قافيه ترتيب داده است. بر حسب اين نظام، ملاك ترتيب الفبايى ريشه‌ها در مرتبه اول، حرف پايانى است پس از آن حرف نخست و سرانجام حرف ميانى است.
 
  
اين كتاب علاوه بر معانى واژه‌ها شامل روايات، [[احاديث]]، آيات [[قرآن كريم]]، بحث هاى تفسيرى، [[معجزات قرآن]]، سخنان بزرگان، ضرب المثل ها و اشعار فراوان مى‌باشد. ابن منظور كتاب «لسان العرب» را بر مبناى لغت نامه‌هاى زير نگاشته و آنها را «اصول خمسه» ناميده است:
+
==معرفی اجمالی کتاب==
  
# تهذيب اللغة، نوشته ابومنصور، محمد بن احمد ازهرى (درگذشت 370 هجرى)
+
این کتاب، لغت نامه‌اى بزرگ است و علت عمده شهرت ابن منظور نیز همین کتاب اوست.
# المحكم والمحيط، نوشته ابوالحسن، على بن اسماعيل بن سيده اندلسى (درگذشت 458 هجرى)
 
# الصحاح نوشته ابونصر، اسماعيل بن حماد جوهرى (درگذشت 393 هجرى)
 
# حواشى بر الصحاح، نوشته ابن برى (درگذشت 582 هجرى)
 
# النهاية في قريب الحديث والأثر، نوشته ابن اثير (درگذشت 606 هجرى)
 
  
ابن حجر و سيوطى و زبيدى «جمهرة» را نيز از منابع لسان العرب شمرده‌اند. اما به نظر مى‌رسد ابن منظور مستقيماً از «جمهرة» بهره نبرده و منقولات او به طور غيرمستقيم و از طريق منابع ديگرى است، لذا نمى‌توان «جمهرة» را از منابع «لسان» به شمار آورد.
+
کتاب «لسان العرب» از حیث تفصیل و کثرت مواد لغات و فراوانى شواهد و توجیهات زبانى در میان قاموس هاى زبان عربى بى‌همتاست.
 +
ابن منظور در این کتاب، ریشه‌هاى لغات را به پیروى از جوهرى بر پایه نظام قافیه ترتیب داده است. بر حسب این نظام، ملاک ترتیب الفبایى ریشه‌ها در مرتبه اول، حرف پایانى است، پس از آن حرف نخست و سرانجام حرف میانى است.
  
==انگيزه نگارش==
+
این کتاب علاوه بر معانى واژه‌ها، شامل [[احادیث]]، آیات [[قرآن کریم]]، بحث هاى [[تفسیر قرآن|تفسیرى]]، [[معجزه|معجزات]] قرآن، سخنان بزرگان، ضرب المثل ها و اشعار فراوان مى‌باشد. ابن منظور کتاب «لسان العرب» را بر مبناى لغت نامه‌هاى زیر نگاشته و آنها را «اصول خمسه» نامیده است:
  
ابن منظور در مقدمه كتاب، انگيزه خود را از نگارش لسان العرب اين گونه بيان مى‌فرمايد: از ديرباز پيوسته به مطالعه كتاب هاى لغت مشغول بودم تا از شيوه و انگيزه نگارش آنها آگاهى يابم كه آنها را بر دو دسته يافتم:
+
#تهذیب اللغة، نوشته ابومنصور، محمد بن احمد ازهرى (درگذشت ۳۷۰ هجرى)
 +
#المحکم والمحیط، نوشته ابوالحسن، على بن اسماعیل بن سیده اندلسى (درگذشت ۴۵۸ هجرى)
 +
#الصحاح نوشته ابونصر، اسماعیل بن حماد جوهرى (درگذشت ۳۹۳ هجرى)
 +
#حواشى بر الصحاح، نوشته ابن برى (درگذشت ۵۸۲ هجرى)
 +
#[[النهایه فی غریب الحدیث و الاثر (کتاب)|النهایة فی غریب الحدیث والأثر]]، نوشته [[مجدالدین ابن اثیر|ابن اثیر]] (درگذشت ۶۰۶ هجرى)
  
# گروهى بسيار زيبا مباحث را جمع‌آورى كرده‌اند اما خوب آنها را ارائه نداده‌اند.
+
[[ابن حجرعسقلانی|ابن حجر]] و [[سیوطی|سیوطى]] و زبیدى، «[[جمهرة اللغة (کتاب)|جمهرة]]» را نیز از منابع لسان العرب شمرده‌اند. اما به نظر مى‌رسد ابن منظور مستقیماً از «جمهرة» بهره نبرده و منقولات او به طور غیرمستقیم و از طریق منابع دیگرى است، لذا نمى‌توان «جمهرة» را از منابع «لسان» به شمار آورد.
# گروهى مباحث را زيبا ارائه داده‌اند اما خوب جمع آورى نكرده‌اند.
 
  
لذا بر آن شدم تا كتابى را به نگارش درآورم كه شامل تمام واژه‌هاى لغت‌نامه‌هاى معتبر باشد و آن را به ترتيب كتاب صحاح جوهرى مرتب كردم و مزين به آيات [[قرآن]] و ذكر معجزات آن و روايات ارزشمند و سخنان زيبا نمودم.
+
==انگیزه نگارش==
  
==ويژگى كتاب==
+
ابن منظور در مقدمه کتاب، انگیزه خود را از نگارش لسان العرب این گونه بیان مى‌فرماید: از دیرباز پیوسته به مطالعه کتاب هاى لغت مشغول بودم تا از شیوه و انگیزه نگارش آنها آگاهى یابم که آنها را بر دو دسته یافتم:
  
از ديدگاه ابن منظور هيچ يك از لغت نويسان پيشين، دو جنبه گردآورى و ساماندهى را يك جا به كمال نرسانده‌اند. او ويژگى آثار لغوى ديگر را تأكيد بر مآخذ و روايت هاى شفاهى مى‌دانست و تازگى كار خود را در تكيه كامل بر كتب لغت مى‌ديد.
+
#گروهى بسیار زیبا مباحث را جمع‌آورى کرده‌اند اما خوب آنها را ارائه نداده‌اند.
 +
#گروهى مباحث را زیبا ارائه داده‌اند اما خوب جمع آورى نکرده‌اند.
  
ابن منظور به عقيده خويش توانسته است آراء پراكنده لغويان مشرق و مغرب را گرد آورد و جامعيتى به لسان دهد كه گذشتگان به سبب عدم نقل تمام از ساير لغت نامه‌ها به آن نرسيده بودند. بنابراين كتاب «لسان العرب» شامل نظريات مهمترين و معتبرترين لغت نامه‌هاى رايج در زمان مؤلف پيرامون واژه‌هاست.
+
لذا بر آن شدم تا کتابى را به نگارش درآورم که شامل تمام واژه‌هاى لغت‌نامه‌هاى معتبر باشد و آن را به ترتیب کتاب صحاح جوهرى مرتب کردم و مزین به [[آیه|آیات]] قرآن و ذکر معجزات آن و روایات ارزشمند و سخنان زیبا نمودم.
  
وى چنانكه خود مى‌گويد، روى هم رفته در نقل از منابع امين است، جز آن كه غالبا مأخذ قول را ذكر نكرده و گاهى در نقل از متن اصلى عبارتى را انداخته است. همچنين كثرت لغات و شواهد و عدم تلفيق نقلهاى گوناگون در مواردى سخن او را به آشفتگى و تكرار كشانده است.
+
انتقاد ابن منظور به دیگر کتاب‌هاى رایج لغت در عصر و دوران خود اینست که غالباً از ترتیب و سبک زیبایى برخوردار نیستند و مطالب را به راحتى در اختیار خواننده قرار نمى‌دهند.
  
انتقاد ابن منظور به ديگر كتاب‌هاى رايج لغت در عصر و دوران خود اينست كه غالباً از ترتيب و سبك زيبايى برخوردار نيستند و مطالب را به راحتى در اختيار خواننده قرار نمى‌دهند.
+
==ویژگى‌های کتاب==
  
==ترجمه، شرح، تعلیقات و... بر کتاب==
+
از دیدگاه ابن منظور هیچ یک از لغت نویسان پیشین، دو جنبه گردآورى و ساماندهى را یک جا به کمال نرسانده‌اند. او ویژگى آثار لغوى دیگر را تأکید بر مآخذ و روایت هاى شفاهى مى‌دانست و تازگى کار خود را در تکیه کامل بر کتب لغت مى‌دید.
  
از ميان كارهايى كه در نقد و اصلاح اين اثر صورت گرفته است، دو كتاب با عناوين «تصحيح لسان العرب» از احمد تيمور (قاهره 1334-1343 قمرى) و «تحقيقات و تنبيهات في معجم لسان العرب» از عبدالسلام هارون (بيروت 1407 قمرى) قابل ذكر است.
+
ابن منظور به عقیده خویش توانسته است آراء پراکنده لغویان مشرق و مغرب را گرد آورد و جامعیتى به لسان دهد که گذشتگان به سبب عدم نقل تمام از سایر لغت نامه‌ها به آن نرسیده بودند. بنابراین کتاب «لسان العرب» شامل نظریات مهمترین و معتبرترین لغت نامه‌هاى رایج در زمان مؤلف پیرامون واژه‌هاست.
  
==اشعار==
+
وى چنانکه خود مى‌گوید، روى هم رفته در نقل از منابع امین است، جز آن که غالبا مأخذ قول را ذکر نکرده و گاهى در نقل از متن اصلى عبارتى را انداخته است. همچنین کثرت لغات و شواهد و عدم تلفیق نقلهاى گوناگون در مواردى سخن او را به آشفتگى و تکرار کشانده است.
  
لسان العرب از آنجا كه شامل انبوهى از شواهد شعرى است، پيوسته مورد توجه محققان قرار داشته است. در حدود سال 1960 ميلادى حميد الله همه شواهد شعرى آن را استخراج نمود و بر حسب قافيه آنها منظم كرد و دست نويس مجموعه آنها را به صورت نُسخ تصويرى در اختيار محققان فرانسوى قرار داد.
+
==شرح و تعلیقات بر کتاب==
  
==فهرست==
+
از میان کارهایى که در نقد و اصلاح این اثر صورت گرفته است، دو کتاب با عناوین «تصحیح لسان العرب» از احمد تیمور (قاهره ۱۳۳۴-۱۳۴۳ قمرى) و «تحقیقات و تنبیهات فی معجم لسان العرب» از عبدالسلام هارون (بیروت ۱۴۰۷ قمرى) قابل ذکر است.
  
در سال 1407 قمرى خليل احمد عمايز فهرستى مفصل از اين كتاب در 7 جلد تدوين كرد و 3 جلد اول آن را به فهرست آيات، احاديث، روايات و اعلام و 4 جلد آخر را به شواهد شعرى اختصاص داد. اين كتاب در بيروت به چاپ رسيده است.
+
همچنین لسان العرب از آنجا که شامل انبوهى از شواهد شعرى است، پیوسته مورد توجه محققان قرار داشته است. در حدود سال ۱۹۶۰ میلادى حمید الله همه شواهد شعرى آن را استخراج نمود و بر حسب [[قافیه|قافیه]] آنها منظم کرد و دست نویس مجموعه آنها را به صورت نُسخ تصویرى در اختیار محققان فرانسوى قرار داد.
  
 
==وضعیت نشر==
 
==وضعیت نشر==
  
لسان العرب نخست در بولاق در سال 1299 - 1308 قمرى در 20 جلد با مقدمه احمد فارس شدياق چاپ شد. بعد از آن هم بارها به چاپ رسيده است، از جمله در بيروت سال 1374 - 1375 قمرى در 15 جلد و نيز در همانجا در سال 1389 قمرى در 3 جلد بزرگ زير عنوان «لسان العرب المحيط» با پيوستى از اصطلاحات علمى جديد.
+
لسان العرب نخست در بولاق در سال ۱۲۹۹ - ۱۳۰۸ قمرى در ۲۰ جلد با مقدمه احمد فارس شدیاق چاپ شد. بعد از آن هم بارها به چاپ رسیده است، از جمله در بیروت سال ۱۳۷۴ - ۱۳۷۵ قمرى در ۱۵ جلد و نیز در همانجا در سال ۱۳۸۹ قمرى در ۳ جلد بزرگ زیر عنوان «لسان العرب المحیط» با پیوستى از اصطلاحات علمى جدید.
 +
 
 +
در سال ۱۴۰۷ قمرى خلیل احمد عمایز فهرستى مفصل از این کتاب در ۷ جلد تدوین کرد و ۳ جلد اول آن را به فهرست آیات، احادیث، روایات و اعلام و ۴ جلد آخر را به شواهد شعرى اختصاص داد. این کتاب در بیروت به چاپ رسیده است.
  
در چاپ اخير و برخى از چاپ هاى تازه‌تر، ريشه‌ها را مطابق شيوه رايج به ترتيب حروف نخستين آنها نظم داده‌اند.
+
در چاپ اخیر و برخى از چاپ هاى تازه‌تر، ریشه‌ها را مطابق شیوه رایج به ترتیب حروف نخستین آنها نظم داده‌اند.
  
 
==منابع==
 
==منابع==
  
مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، جامع التفاسیر 2 [لوح فشرده]: بخش کتابشناسی، معرفی "لسان العرب".
+
* مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، [[نرم افزار جامع تفاسیر نور|جامع التفاسیر]] ۲ [لوح فشرده]: بخش کتابشناسی.
  
==متن کتاب لسان العرب==
+
==متن کتاب==
[http://lib.ahlolbait.com/parvan/resource/39718/لسان-العرب لسان العرب]
+
[http://lib.ahlolbait.com/parvan/resource/39718/لسان-العرب '''لسان العرب''']
  
 
[[رده:فرهنگ نامه ها]]
 
[[رده:فرهنگ نامه ها]]
  
 
{{منابع مرجع}}
 
{{منابع مرجع}}

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۴ سپتامبر ۲۰۱۹، ساعت ۱۰:۱۸

«لسان العرب» لغت نامه ای عربی به عربی است که توسط اب‍وال‍ف‍ض‍ل‌ ج‍م‍ال ‌ال‍دي‍ن م‍ح‍م‍د ب‍ن م‍کرم اب‍ن م‍ن‍ظور الاف‍ري‍ق‍ی ‌ال‍م‍ص‍ری، تألیف شده است.

لسان العرب.jpg
نویسنده محمد بن مكرم ابن منظور
موضوع زبان عربی/واژه نامه ها
زبان عربی
تعداد جلد 15

لسان العرب

معرفی اجمالی کتاب

این کتاب، لغت نامه‌اى بزرگ است و علت عمده شهرت ابن منظور نیز همین کتاب اوست.

کتاب «لسان العرب» از حیث تفصیل و کثرت مواد لغات و فراوانى شواهد و توجیهات زبانى در میان قاموس هاى زبان عربى بى‌همتاست. ابن منظور در این کتاب، ریشه‌هاى لغات را به پیروى از جوهرى بر پایه نظام قافیه ترتیب داده است. بر حسب این نظام، ملاک ترتیب الفبایى ریشه‌ها در مرتبه اول، حرف پایانى است، پس از آن حرف نخست و سرانجام حرف میانى است.

این کتاب علاوه بر معانى واژه‌ها، شامل احادیث، آیات قرآن کریم، بحث هاى تفسیرى، معجزات قرآن، سخنان بزرگان، ضرب المثل ها و اشعار فراوان مى‌باشد. ابن منظور کتاب «لسان العرب» را بر مبناى لغت نامه‌هاى زیر نگاشته و آنها را «اصول خمسه» نامیده است:

  1. تهذیب اللغة، نوشته ابومنصور، محمد بن احمد ازهرى (درگذشت ۳۷۰ هجرى)
  2. المحکم والمحیط، نوشته ابوالحسن، على بن اسماعیل بن سیده اندلسى (درگذشت ۴۵۸ هجرى)
  3. الصحاح نوشته ابونصر، اسماعیل بن حماد جوهرى (درگذشت ۳۹۳ هجرى)
  4. حواشى بر الصحاح، نوشته ابن برى (درگذشت ۵۸۲ هجرى)
  5. النهایة فی غریب الحدیث والأثر، نوشته ابن اثیر (درگذشت ۶۰۶ هجرى)

ابن حجر و سیوطى و زبیدى، «جمهرة» را نیز از منابع لسان العرب شمرده‌اند. اما به نظر مى‌رسد ابن منظور مستقیماً از «جمهرة» بهره نبرده و منقولات او به طور غیرمستقیم و از طریق منابع دیگرى است، لذا نمى‌توان «جمهرة» را از منابع «لسان» به شمار آورد.

انگیزه نگارش

ابن منظور در مقدمه کتاب، انگیزه خود را از نگارش لسان العرب این گونه بیان مى‌فرماید: از دیرباز پیوسته به مطالعه کتاب هاى لغت مشغول بودم تا از شیوه و انگیزه نگارش آنها آگاهى یابم که آنها را بر دو دسته یافتم:

  1. گروهى بسیار زیبا مباحث را جمع‌آورى کرده‌اند اما خوب آنها را ارائه نداده‌اند.
  2. گروهى مباحث را زیبا ارائه داده‌اند اما خوب جمع آورى نکرده‌اند.

لذا بر آن شدم تا کتابى را به نگارش درآورم که شامل تمام واژه‌هاى لغت‌نامه‌هاى معتبر باشد و آن را به ترتیب کتاب صحاح جوهرى مرتب کردم و مزین به آیات قرآن و ذکر معجزات آن و روایات ارزشمند و سخنان زیبا نمودم.

انتقاد ابن منظور به دیگر کتاب‌هاى رایج لغت در عصر و دوران خود اینست که غالباً از ترتیب و سبک زیبایى برخوردار نیستند و مطالب را به راحتى در اختیار خواننده قرار نمى‌دهند.

ویژگى‌های کتاب

از دیدگاه ابن منظور هیچ یک از لغت نویسان پیشین، دو جنبه گردآورى و ساماندهى را یک جا به کمال نرسانده‌اند. او ویژگى آثار لغوى دیگر را تأکید بر مآخذ و روایت هاى شفاهى مى‌دانست و تازگى کار خود را در تکیه کامل بر کتب لغت مى‌دید.

ابن منظور به عقیده خویش توانسته است آراء پراکنده لغویان مشرق و مغرب را گرد آورد و جامعیتى به لسان دهد که گذشتگان به سبب عدم نقل تمام از سایر لغت نامه‌ها به آن نرسیده بودند. بنابراین کتاب «لسان العرب» شامل نظریات مهمترین و معتبرترین لغت نامه‌هاى رایج در زمان مؤلف پیرامون واژه‌هاست.

وى چنانکه خود مى‌گوید، روى هم رفته در نقل از منابع امین است، جز آن که غالبا مأخذ قول را ذکر نکرده و گاهى در نقل از متن اصلى عبارتى را انداخته است. همچنین کثرت لغات و شواهد و عدم تلفیق نقلهاى گوناگون در مواردى سخن او را به آشفتگى و تکرار کشانده است.

شرح و تعلیقات بر کتاب

از میان کارهایى که در نقد و اصلاح این اثر صورت گرفته است، دو کتاب با عناوین «تصحیح لسان العرب» از احمد تیمور (قاهره ۱۳۳۴-۱۳۴۳ قمرى) و «تحقیقات و تنبیهات فی معجم لسان العرب» از عبدالسلام هارون (بیروت ۱۴۰۷ قمرى) قابل ذکر است.

همچنین لسان العرب از آنجا که شامل انبوهى از شواهد شعرى است، پیوسته مورد توجه محققان قرار داشته است. در حدود سال ۱۹۶۰ میلادى حمید الله همه شواهد شعرى آن را استخراج نمود و بر حسب قافیه آنها منظم کرد و دست نویس مجموعه آنها را به صورت نُسخ تصویرى در اختیار محققان فرانسوى قرار داد.

وضعیت نشر

لسان العرب نخست در بولاق در سال ۱۲۹۹ - ۱۳۰۸ قمرى در ۲۰ جلد با مقدمه احمد فارس شدیاق چاپ شد. بعد از آن هم بارها به چاپ رسیده است، از جمله در بیروت سال ۱۳۷۴ - ۱۳۷۵ قمرى در ۱۵ جلد و نیز در همانجا در سال ۱۳۸۹ قمرى در ۳ جلد بزرگ زیر عنوان «لسان العرب المحیط» با پیوستى از اصطلاحات علمى جدید.

در سال ۱۴۰۷ قمرى خلیل احمد عمایز فهرستى مفصل از این کتاب در ۷ جلد تدوین کرد و ۳ جلد اول آن را به فهرست آیات، احادیث، روایات و اعلام و ۴ جلد آخر را به شواهد شعرى اختصاص داد. این کتاب در بیروت به چاپ رسیده است.

در چاپ اخیر و برخى از چاپ هاى تازه‌تر، ریشه‌ها را مطابق شیوه رایج به ترتیب حروف نخستین آنها نظم داده‌اند.

منابع

  • مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، جامع التفاسیر ۲ [لوح فشرده]: بخش کتابشناسی.

متن کتاب

لسان العرب

منابع مرجع
دائره المعارف ها * دانشنامه جهان اسلام * دائرة المعارف بزرگ اسلامی * دائرة المعارف قرآن کریم * دانشنامه فرهنگ فاطمی * دانشنامه امام حسین علیه السلام * دانشنامه امیرالمومنین علیه السلام * دانشنامه قرآن و حدیث * دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی * دایرة المعارف فارسی
فرهنگ های تخصصی *فرهنگ قرآن * فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام * فرهنگ عاشورا * قاموس قرآن * نثر طوبی * سفینه البحار
واژه نامه ها * المنجد * تاج العروس * جمهرة اللغة * قاموس المحیط * لسان العرب * مجمع البحرین * مفردات قرآن راغب * معجم مقاییس اللغة
سرگذشت نامه ها *ريحانة الادب * روضات الجنات * طبقات اعلام الشیعه‌ * اعیان الشیعه * مجالس المؤمنین * گلشن ابرار * ستارگان حرم * اثر آفرینان
کتابشناسی ها * الذریعه الی تصانیف الشیعه * کشف الظنون * الفهرست ابن ندیم * فهرست کتاب های چاپی فارسی
منابع مرجع الکترونیکی * ویکی شیعه * دانشنامه اسلامی