منابع و پی نوشتهای متوسط
مقاله مورد سنجش قرار گرفته است

دعای جوشن کبیر: تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
(صفحه‌ای جدید حاوی '{{الگو:نیازمند ویرایش فنی}} {{مدخل دائرة المعارف|دانشنامه جهان اسلام}} دعایی‌ ...' ایجاد کرد)
 
جز (7پروژه: رتبه بندی، اولویت بندی ، سنجش کیفی)
 
(۳ نسخه‌ٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشده)
سطر ۱: سطر ۱:
{{الگو:نیازمند ویرایش فنی}}
+
{{خوب}}
 
{{مدخل دائرة المعارف|[[دانشنامه جهان اسلام]]}}
 
{{مدخل دائرة المعارف|[[دانشنامه جهان اسلام]]}}
  
دعایی‌ منقول‌ از پیامبر اكرم‌ صلی‌اللّه‌علیه‌و آله‌وسلم‌ در یكصد بند، حاوی‌ هزار و یك‌ نام‌ و صفت‌ خدای‌ متعال‌. در كتابهای‌ حدیثی‌ شیعه‌ دو دعا با نامهای‌ جوشن‌ كبیر و جوشن‌ صغیر وارد شده‌ است‌.
+
دعایی‌ منقول‌ از پیامبر اكرم‌ صلی‌ اللّه‌ علیه‌ و آله‌ و سلم‌ در یكصد بند، حاوی‌ هزار و یك‌ نام‌ و صفت‌ خدای‌ متعال‌. در كتابهای‌ حدیثی‌ [[شیعه‌]] دو دعا با نامهای‌ جوشن‌ كبیر و جوشن‌ صغیر وارد شده‌ است‌.
  
دعای‌ جوشن‌ كبیر را، كه‌ كفعمی‌ در المصباح‌ و البلدالامین نقل‌ كرده‌ است‌، امام‌ سجاد علیه‌السلام‌ از پدر خود امام‌ حسین‌ علیه‌السلام‌ و ایشان‌ از امام‌ علی‌ علیه‌السلام‌ و ایشان‌ نیز از پیامبر اكرم‌ نقل‌ كرده‌اند. بنا بر این‌ روایت‌، در یكی‌ از غزوات‌ كه‌ پیامبر زرهی‌ سنگین‌ پوشیده‌ بودند و آن‌ زره‌ جسم‌ ایشان‌ را اذیت‌ می‌كرد، جبرئیل‌ نازل‌ شد و ضمن‌ اعلام‌ سلام‌ خدا بر پیامبر، خواندن‌ این‌ دعا را به‌ جای‌ پوشیدن‌ آن‌ زره‌ به‌ پیامبر توصیه‌ كرد و گفت‌ كه‌ این‌ دعا امان‌ پیامبر و امت‌ اوست‌ . بنا بر این‌ روایت‌، هركس‌ این‌ دعا را هنگام‌ خروج‌ از خانه‌اش‌ بخواند خدا او را حفظ‌ می‌كند و ثواب‌ بسیار به‌ او می‌دهد و هركس‌ آن‌ را بر كفنش‌ بنویسد از عذاب‌ [قبر] مصون‌ می‌ماند و هركس‌ آن‌ را اول‌ ماه‌ مبارك‌ رمضان‌ بخواند خدا به‌ او درك‌ فضیلت‌ شب‌ قدر را روزی‌ می‌دهد و نیز هركس‌ آن‌ را سه‌ بار در این‌ ماه‌ بخواند، در طول‌ زندگی‌اش‌ در امان‌ خدا قرار می‌گیرد . در ادامه حدیثی‌ كه‌ كفعمی‌ بنا بر آن‌، این‌ دعا را از پیامبر نقل‌ كرده‌، آمده‌ كه‌ امام‌ حسین‌ علیه‌السلام‌ فرموده‌ است‌ پدرم‌ امام‌ علی‌ علیه‌السلام‌ من‌ را به‌ حفظ‌ كردن‌ و بزرگداشت‌ این‌ دعا و نوشتن‌ آن‌ بر كفن‌ او و تعلیم‌ آن‌ به‌ نزدیكان‌ و ترغیب‌ آنان‌ به‌ خواندن‌ این‌ دعا سفارش‌ كردند و لذا در كتابهای‌ فقهی‌ شیعه‌ به‌ استحباب‌ نوشتن‌ این‌ دعا بر كفن‌ اشاره‌ شده‌ است‌ ). البته‌ ابن‌طاووس‌ ) تمام‌ مطالب‌ مربوط‌ به‌ نزول‌ جبرئیل‌ و اعطای‌ این‌ دعا به‌ پیامبر و ثواب‌ خواندن‌ و نوشتن‌ آن‌ بر كفن‌ را در باره دعای‌ جوشن‌ صغیر نقل‌ كرده‌  و بدین‌ سبب‌ این‌ اختلاف‌ به‌ كتابهای‌ فقهی‌ (مثلاً نجفی‌، همانجا) نیز راه‌ یافته‌ و مجلسی‌ برای‌ رفع‌ اختلاف‌ گفته‌ كه‌ این‌ سخنان‌ از افزوده‌های‌ ابوطالب‌ ابن‌رجب‌ در حاشیه كتاب‌ ابن‌طاووس‌ بوده‌ است‌ و ناسخان‌ آن‌ را به‌ داخل‌ متن‌ برده‌اند.
+
== توصیه جبرئیل به رسول الله درباره دعای جوشن کبیر==
 +
دعای‌ جوشن‌ كبیر را كه‌ كفعمی‌ در المصباح‌ و البلدالامین نقل‌ كرده‌ است‌، [[امام‌ سجاد]] علیه‌السلام‌ از پدر خود [[امام‌ حسین‌]] علیه‌السلام‌ و ایشان‌ از [[امام‌ علی‌]] علیه‌السلام‌ و ایشان‌ نیز از پیامبر اكرم‌ صلی الله علیه و آله نقل‌ كرده‌اند. بنابراین‌ روایت‌، در یكی‌ از غزوات‌ كه‌ پیامبر زرهی‌ سنگین‌ پوشیده‌ بودند و آن‌ زره‌ جسم‌ ایشان‌ را اذیت‌ می‌كرد، [[جبرئیل‌]] نازل‌ شد و ضمن‌ اعلام‌ سلام‌ خدا بر پیامبر، خواندن‌ این‌ [[دعا]] را به‌ جای‌ پوشیدن‌ آن‌ زره‌ به‌ پیامبر توصیه‌ كرد و گفت‌: كه‌ این‌ دعا امان‌ پیامبر و امت‌ اوست‌.
  
عالمان‌ شیعه‌ به‌ استحباب‌ خواندن‌ این‌ دعا در شبهای‌ قدر نیز اشاره‌ كرده‌اند ؛ ازاین‌رو، خواندن‌ این‌ دعا در شبهای‌ قدر بین‌ شیعیان‌ رواج‌ دارد.
+
==فضیلت دعای جوشن کبیر==
 +
بنابراین‌ روایت‌، هر كس‌ این‌ دعا را هنگام‌ خروج‌ از خانه‌اش‌ بخواند خدا او را حفظ‌ می‌كند و ثواب‌ بسیار به‌ او می‌دهد و هر كس‌ آن‌ را بر كفنش‌ بنویسد از عذاب‌ [قبر] مصون‌ می‌ماند.
  
این‌ دعا یكصد بند دارد و هر بند حاوی‌ ده‌ «اسم‌» از اسمای‌ خداست‌، به‌جز بند 55 كه‌ یازده‌ اسم‌ خدا در آن‌ آمده‌ است‌؛ بنابراین‌، درمجموع‌، این‌ دعا حاوی‌ هزار و یك‌ «اسم‌» خدای‌ متعال‌ است‌ .
+
در ادامه حدیثی‌ كه‌ كفعمی‌ بنابر آن‌، این‌ دعا را از پیامبر نقل‌ كرده‌، آمده‌ كه‌ [[امام‌ حسین‌]] علیه‌السلام‌ فرموده‌ است‌. پدرم‌ امام‌ علی‌ علیه‌السلام‌ من‌ را به‌ حفظ‌ كردن‌ و بزرگداشت‌ این‌ [[دعا]] و نوشتن‌ آن‌ بر كفن‌ او و تعلیم‌ آن‌ به‌ نزدیكان‌ و ترغیب‌ آنان‌ به‌ خواندن‌ این‌ دعا سفارش‌ كردند ولذا در كتاب های‌ فقهی‌ شیعه‌ به‌ استحباب‌ نوشتن‌ این‌ دعا بر كفن‌ اشاره‌ شده‌ است‌). البته‌ ابن‌طاووس‌ تمام‌ مطالب‌ مربوط‌ به‌ نزول‌ جبرئیل‌ و اعطای‌ این‌ دعا به‌ پیامبر و ثواب‌ خواندن‌ و نوشتن‌ آن‌ بر كفن‌ را درباره [[دعای‌ جوشن‌ صغیر]] نقل‌ كرده‌ و بدین‌ سبب‌ این‌ اختلاف‌ به‌ كتاب های‌ فقهی‌ (مثلاً نجفی‌، همانجا) نیز راه‌ یافته‌ و مجلسی‌ برای‌ رفع‌ اختلاف‌ گفته‌ كه‌ این‌ سخنان‌ از افزوده‌های‌ ابوطالب‌ ابن‌ رجب‌ در حاشیه كتاب‌ ابن‌ طاووس‌ بوده‌ است‌ و ناسخان‌ آن‌ را به‌ داخل‌ متن‌ برده‌اند.
  
در این‌ دعا، بیشتر نامهای‌ خدا و تعبیرات‌ دیگر از قرآن‌ گرفته‌ شده‌ است‌ و آنها به‌ گونه‌ای‌ در كنار یكدیگر قرار گرفته‌اند كه‌ علاوه‌ بر موزون‌ و مسجع‌ بودن‌، در بیشتر موارد، اسما و صفات‌ از لحاظ‌ حروف‌ پایانی‌ نیز یك‌ شكل‌ و مشابه‌اند (رجوع کنید به همان‌، ص‌ 247ـ 260).
+
==استحباب خواندن دعای جوشن کبیر در شبهای قدر==
 +
بر اساس روایات  هر كس‌ آن‌ را اول‌ ماه‌ مبارك‌ [[رمضان‌]] بخواند خدا به‌ او درك‌ فضیلت‌ [[شب‌ قدر]] را روزی‌ می‌دهد و نیز هر كس‌ آن‌ را سه‌ بار در این‌ ماه‌ بخواند، در طول‌ زندگی‌اش‌ در امان‌ خدا قرار می‌گیرد.از این‌ رو، خواندن‌ این‌ دعا در شبهای‌ قدر بین‌ شیعیان‌ رواج‌ دارد.
  
عالمان‌ شیعه‌ بر دعای‌ جوشن‌ كبیر شروحی‌ نوشته‌اند. مشهورترین‌ آنها شرح‌ حاج‌ملاهادی‌ سبزواری‌است‌. سبزواری‌  نوشته‌ است‌ كه‌ خالی‌ بودن‌ این‌ دعا از پرداختن‌ به‌ خواهشها (اغراض‌) و جلب‌ منفعتها (اعواض‌) و توجه‌ نكردن‌ زیاد به‌ خود، مشوق‌ وی‌ به‌ شرح‌ این‌ دعا بوده‌ است‌. شرح‌ سبزواری‌ صبغه‌ای‌ عرفانی‌ و فلسفی‌ دارد. وی‌ در این‌ كتاب‌، كه‌ براساس‌ بندهای‌ دعا تنظیم‌ شده‌، به‌ اشعار فارسی‌ و عربی‌ استشهاد كرده‌ و برای‌ مباحث‌ لغوی‌ به‌ كتاب‌ قاموس‌اللغه فیروزآبادی‌ بسیار مراجعه‌ می‌كرده‌ است‌. او همچنین‌ در موارد مختلف‌ به‌ اقتضای‌ بحث‌، مباحث‌ فلسفی‌،عرفانی‌ و كلامی‌ طرح‌ كرده‌ است .
+
==مضمون دعای جوشن کبیر==
 +
این‌ دعا یكصد بند دارد و هر بند حاوی‌ ده‌ «اسم‌» از اسمای‌ خداست‌، به‌ جز بند 55 كه‌ یازده‌ اسم‌ خدا در آن‌ آمده‌ است‌؛ بنابراین‌ در مجموع‌ این‌ دعا حاوی‌ هزار و یك‌ «اسم‌» خدای‌ متعال‌ است‌.
  
اما دعای‌ جوشن‌ صغیر را امام‌ كاظم‌ علیه‌السلام‌ از پیامبر اكرم‌ نقل‌ كرده‌اند. پس‌ از آنكه‌ عباسیان‌ حسین‌بن‌ علی‌، ملقب‌ به‌ صاحب‌ الفخّ، را شهید كردند، موسی‌ الهادی‌، خلیفه عباسی، تصمیم‌ گرفت‌ بزرگان‌ خاندان‌ پیامبر، به‌خصوص‌ امام‌ موسی‌ كاظم‌ علیه‌السلام‌، را به‌ قتل‌ برساند. علی‌بن‌ یقطین‌ در نامه‌ای‌ این‌ تصمیم‌ را به‌ اطلاع‌ امام‌ رساند. امام‌ نامه‌ را برای‌ بستگان‌ و شیعیان‌ خویش‌ خواندند و نظر آنان‌ را جویا شدند. آنان‌ به‌ امام‌ پیشنهاد كردند كه‌ حضرت‌ خود را مخفی‌ كند؛ اما امام‌، ضمن‌ خبر دادن‌ از مرگ‌ قریب‌الوقوع‌ موسی‌ الهادی‌، گفتند كه‌ بر اثر خواندن‌ دعا، جدّ خویش‌، پیامبر اكرم‌، را در خواب‌ دیده‌اند و مژده هلاكت‌ دشمن‌ خویش‌ را از ایشان‌ شنیده‌اند. در ادامه روایت‌ آمده‌ است‌ كه‌ جمعی‌ از شیعیان‌ آن‌ حضرت‌ ــ كه‌ بیشتر اوقات‌ با لوحهایی‌ از آبنوس‌ و قلمهای‌ ظریف‌ به‌ محضر امام‌ كاظم‌ می‌آمدند و احادیثی‌ را كه‌ ایشان‌ املا می‌كردند می‌نوشتند ــ این‌ دعا را از قول‌ ایشان‌ كتابت‌ كردند، كه‌ به‌ دعای‌ جوشن‌ صغیر معروف‌ است‌ .
+
در این‌ دعا، بیشتر نام های‌ خدا و تعبیرات‌ دیگر از [[قرآن‌]] گرفته‌ شده‌ است‌ و آنها به‌ گونه‌ای‌ در كنار یكدیگر قرار گرفته‌اند كه‌ علاوه‌ بر موزون‌ و مسجع‌ بودن‌، در بیشتر موارد اسما و صفات‌ از لحاظ‌ حروف‌ پایانی‌ نیز یك‌ شكل‌ و مشابه‌اند. <ref>(رجوع کنید به همان‌، ص‌ 247ـ260)</ref>
 +
این‌ دعا شامل‌ چندین‌ فقره‌ است‌ كه‌ در هر فقره آن‌ بخشی‌ از خطرها، بلایا، مصائب‌ و بیماری هایی‌ یادآوری‌ شده‌ است‌ كه‌ در طول‌ زندگی‌ برای‌ انسان ها به‌ طور طبیعی‌ یا در ارتباط‌ با دیگر انسان ها پیش‌ می‌آید و از خدا كه‌ هر یك‌ از آنها را به‌ گونه‌ای‌ از خواننده دعا دفع‌ می‌كند، سپاسگزاری‌ می‌شود.
  
این‌ دعا شامل‌ چندین‌ فقره‌ است‌ كه‌ در هر فقره آن‌ بخشی‌ از خطرها، بلایا، مصائب‌ و بیماریهایی‌ یادآوری‌ شده‌ است‌ كه‌ در طول‌ زندگی‌ برای‌ انسانها، به‌طور طبیعی‌ یا در ارتباط‌ با دیگر انسانها، پیش‌ می‌آید و از خدا، كه‌ هریك‌ از آنها را به‌ گونه‌ای‌ از خواننده دعا دفع‌ می‌كند، سپاسگزاری‌ می‌شود. در پایان‌ هر فقره‌، با فرستادن‌ درود به‌ حضرت‌ رسول‌ و خاندان‌ وی‌، سپاس‌ الاهی‌ به‌جا آورده‌ می‌شود و از او درخواست‌ می‌گردد كه‌ خواننده دعا را از زمره سپاسگزاران و یادآوران‌ نعمتهای‌ او قرار دهد .
+
در پایان‌ هر فقره‌ با فرستادن‌ درود به‌ حضرت‌ رسول‌ و خاندان‌ وی‌ سپاس‌ الاهی‌ به‌ جا آورده‌ می‌شود و از او درخواست‌ می‌گردد كه‌ خواننده [[دعا]] را از زمره سپاسگزاران و یادآوران‌ نعمت های‌ او قرار دهد.
  
== منابع ==
+
==شروح==
 +
عالمان‌ [[شیعه‌]] بر دعای‌ جوشن‌ كبیر شروحی‌ نوشته‌اند. مشهورترین‌ آنها شرح‌ حاج‌ ملا هادی‌ سبزواری‌ است‌. سبزواری‌ نوشته‌ است‌ كه‌ خالی‌ بودن‌ این‌ [[دعا]] از پرداختن‌ به‌ خواهش ها (اغراض‌) و جلب‌ منفعت ها (اعواض‌) و توجه‌ نكردن‌ زیاد به‌ خود، مشوق‌ وی‌ به‌ شرح‌ این‌ دعا بوده‌ است‌. شرح‌ سبزواری‌ صبغه‌ای‌ عرفانی‌ و فلسفی‌ دارد. وی‌ در این‌ كتاب‌ كه‌ بر اساس‌ بندهای‌ دعا تنظیم‌ شده‌ به‌ اشعار فارسی‌ و عربی‌ استشهاد كرده‌ و برای‌ مباحث‌ لغوی‌ به‌ كتاب‌ قاموس‌اللغه فیروزآبادی‌ بسیار مراجعه‌ می‌كرده‌ است‌. او همچنین‌ در موارد مختلف‌ به‌ اقتضای‌ بحث‌، مباحث‌ فلسفی‌، عرفانی‌ و كلامی‌ طرح‌ كرده‌ است.
 +
 
 +
==کتابت دعا==
 +
اما [[دعای‌ جوشن‌ صغیر]] را [[امام‌ كاظم‌]] علیه‌السلام‌ از پیامبر اكرم‌ صلی الله علیه و آله نقل‌ كرده‌اند. پس‌ از آن كه‌ عباسیان‌ حسین‌ بن‌ علی‌، ملقب‌ به‌ صاحب‌ الفخّ را شهید كردند، موسی‌ الهادی‌، خلیفه عباسی، تصمیم‌ گرفت‌ بزرگان‌ خاندان‌ پیامبر به‌ خصوص‌ امام‌ موسی‌ كاظم‌ علیه‌السلام‌ را به‌ قتل‌ برساند.
 +
 
 +
علی‌ بن‌ یقطین‌ در نامه‌ای‌ این‌ تصمیم‌ را به‌ اطلاع‌ امام‌ رساند. امام‌ نامه‌ را برای‌ بستگان‌ و شیعیان‌ خویش‌ خواندند و نظر آنان‌ را جویا شدند. آنان‌ به‌ امام‌ پیشنهاد كردند كه‌ حضرت‌ خود را مخفی‌ كند؛ اما امام‌، ضمن‌ خبر دادن‌ از مرگ‌ قریب‌الوقوع‌ موسی‌ الهادی‌، گفتند كه‌ بر اثر خواندن‌ دعا، جدّ خویش‌، پیامبر اكرم‌ صلی الله علیه و آله را در خواب‌ دیده‌اند و مژده هلاكت‌ دشمن‌ خویش‌ را از ایشان‌ شنیده‌اند. در ادامه روایت‌ آمده‌ است‌ كه‌ جمعی‌ از شیعیان‌ آن‌ حضرت‌ ــ كه‌ بیشتر اوقات‌ با لوح هایی‌ از آبنوس‌ و قلم های‌ ظریف‌ به‌ محضر [[امام‌ كاظم‌]] علیه السلام می‌آمدند و احادیثی‌ را كه‌ ایشان‌ املا می‌كردند، می‌نوشتند ــ این‌ دعا را از قول‌ ایشان‌ كتابت‌ كردند كه‌ به‌ دعای‌ جوشن‌ صغیر معروف‌ است‌.
 +
 
 +
 
 +
 
 +
==منابع==
 +
* دانشنامه جهان اسلام، جلد 11، ذیل مدخل جوشن کبیر از محسن معینی.
  
دانشنامه جهان اسلام، جلد 11، ذیل مدخل جوشن کبیر از محسن معینی .
 
 
[[رده:دعاها]]
 
[[رده:دعاها]]
 +
[[رده:اعمال ماه رمضان]]
 +
[[رده: مقاله های مهم]]
 +
 +
{{سنجش کیفی
 +
|سنجش=شده
 +
|شناسه= خوب
 +
|عنوان بندی مناسب= خوب
 +
|کفایت منابع و پی نوشت ها= متوسط
 +
|رعایت سطح مخاطب عام= خوب
 +
|رعایت ادبیات دانشنامه ای= خوب
 +
|جامعیت= خوب
 +
|رعایت اختصار= خوب
 +
|سیر منطقی= خوب
 +
|کیفیت پژوهش= خوب
 +
|رده= دارد
 +
}}

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۸ نوامبر ۲۰۱۹، ساعت ۰۶:۰۷


Icon-encycolopedia.jpg

این صفحه مدخلی از دانشنامه جهان اسلام است

(احتمالا تصرف اندکی صورت گرفته است)


دعایی‌ منقول‌ از پیامبر اكرم‌ صلی‌ اللّه‌ علیه‌ و آله‌ و سلم‌ در یكصد بند، حاوی‌ هزار و یك‌ نام‌ و صفت‌ خدای‌ متعال‌. در كتابهای‌ حدیثی‌ شیعه‌ دو دعا با نامهای‌ جوشن‌ كبیر و جوشن‌ صغیر وارد شده‌ است‌.

توصیه جبرئیل به رسول الله درباره دعای جوشن کبیر

دعای‌ جوشن‌ كبیر را كه‌ كفعمی‌ در المصباح‌ و البلدالامین نقل‌ كرده‌ است‌، امام‌ سجاد علیه‌السلام‌ از پدر خود امام‌ حسین‌ علیه‌السلام‌ و ایشان‌ از امام‌ علی‌ علیه‌السلام‌ و ایشان‌ نیز از پیامبر اكرم‌ صلی الله علیه و آله نقل‌ كرده‌اند. بنابراین‌ روایت‌، در یكی‌ از غزوات‌ كه‌ پیامبر زرهی‌ سنگین‌ پوشیده‌ بودند و آن‌ زره‌ جسم‌ ایشان‌ را اذیت‌ می‌كرد، جبرئیل‌ نازل‌ شد و ضمن‌ اعلام‌ سلام‌ خدا بر پیامبر، خواندن‌ این‌ دعا را به‌ جای‌ پوشیدن‌ آن‌ زره‌ به‌ پیامبر توصیه‌ كرد و گفت‌: كه‌ این‌ دعا امان‌ پیامبر و امت‌ اوست‌.

فضیلت دعای جوشن کبیر

بنابراین‌ روایت‌، هر كس‌ این‌ دعا را هنگام‌ خروج‌ از خانه‌اش‌ بخواند خدا او را حفظ‌ می‌كند و ثواب‌ بسیار به‌ او می‌دهد و هر كس‌ آن‌ را بر كفنش‌ بنویسد از عذاب‌ [قبر] مصون‌ می‌ماند.

در ادامه حدیثی‌ كه‌ كفعمی‌ بنابر آن‌، این‌ دعا را از پیامبر نقل‌ كرده‌، آمده‌ كه‌ امام‌ حسین‌ علیه‌السلام‌ فرموده‌ است‌. پدرم‌ امام‌ علی‌ علیه‌السلام‌ من‌ را به‌ حفظ‌ كردن‌ و بزرگداشت‌ این‌ دعا و نوشتن‌ آن‌ بر كفن‌ او و تعلیم‌ آن‌ به‌ نزدیكان‌ و ترغیب‌ آنان‌ به‌ خواندن‌ این‌ دعا سفارش‌ كردند ولذا در كتاب های‌ فقهی‌ شیعه‌ به‌ استحباب‌ نوشتن‌ این‌ دعا بر كفن‌ اشاره‌ شده‌ است‌). البته‌ ابن‌طاووس‌ تمام‌ مطالب‌ مربوط‌ به‌ نزول‌ جبرئیل‌ و اعطای‌ این‌ دعا به‌ پیامبر و ثواب‌ خواندن‌ و نوشتن‌ آن‌ بر كفن‌ را درباره دعای‌ جوشن‌ صغیر نقل‌ كرده‌ و بدین‌ سبب‌ این‌ اختلاف‌ به‌ كتاب های‌ فقهی‌ (مثلاً نجفی‌، همانجا) نیز راه‌ یافته‌ و مجلسی‌ برای‌ رفع‌ اختلاف‌ گفته‌ كه‌ این‌ سخنان‌ از افزوده‌های‌ ابوطالب‌ ابن‌ رجب‌ در حاشیه كتاب‌ ابن‌ طاووس‌ بوده‌ است‌ و ناسخان‌ آن‌ را به‌ داخل‌ متن‌ برده‌اند.

استحباب خواندن دعای جوشن کبیر در شبهای قدر

بر اساس روایات هر كس‌ آن‌ را اول‌ ماه‌ مبارك‌ رمضان‌ بخواند خدا به‌ او درك‌ فضیلت‌ شب‌ قدر را روزی‌ می‌دهد و نیز هر كس‌ آن‌ را سه‌ بار در این‌ ماه‌ بخواند، در طول‌ زندگی‌اش‌ در امان‌ خدا قرار می‌گیرد.از این‌ رو، خواندن‌ این‌ دعا در شبهای‌ قدر بین‌ شیعیان‌ رواج‌ دارد.

مضمون دعای جوشن کبیر

این‌ دعا یكصد بند دارد و هر بند حاوی‌ ده‌ «اسم‌» از اسمای‌ خداست‌، به‌ جز بند 55 كه‌ یازده‌ اسم‌ خدا در آن‌ آمده‌ است‌؛ بنابراین‌ در مجموع‌ این‌ دعا حاوی‌ هزار و یك‌ «اسم‌» خدای‌ متعال‌ است‌.

در این‌ دعا، بیشتر نام های‌ خدا و تعبیرات‌ دیگر از قرآن‌ گرفته‌ شده‌ است‌ و آنها به‌ گونه‌ای‌ در كنار یكدیگر قرار گرفته‌اند كه‌ علاوه‌ بر موزون‌ و مسجع‌ بودن‌، در بیشتر موارد اسما و صفات‌ از لحاظ‌ حروف‌ پایانی‌ نیز یك‌ شكل‌ و مشابه‌اند. [۱] این‌ دعا شامل‌ چندین‌ فقره‌ است‌ كه‌ در هر فقره آن‌ بخشی‌ از خطرها، بلایا، مصائب‌ و بیماری هایی‌ یادآوری‌ شده‌ است‌ كه‌ در طول‌ زندگی‌ برای‌ انسان ها به‌ طور طبیعی‌ یا در ارتباط‌ با دیگر انسان ها پیش‌ می‌آید و از خدا كه‌ هر یك‌ از آنها را به‌ گونه‌ای‌ از خواننده دعا دفع‌ می‌كند، سپاسگزاری‌ می‌شود.

در پایان‌ هر فقره‌ با فرستادن‌ درود به‌ حضرت‌ رسول‌ و خاندان‌ وی‌ سپاس‌ الاهی‌ به‌ جا آورده‌ می‌شود و از او درخواست‌ می‌گردد كه‌ خواننده دعا را از زمره سپاسگزاران و یادآوران‌ نعمت های‌ او قرار دهد.

شروح

عالمان‌ شیعه‌ بر دعای‌ جوشن‌ كبیر شروحی‌ نوشته‌اند. مشهورترین‌ آنها شرح‌ حاج‌ ملا هادی‌ سبزواری‌ است‌. سبزواری‌ نوشته‌ است‌ كه‌ خالی‌ بودن‌ این‌ دعا از پرداختن‌ به‌ خواهش ها (اغراض‌) و جلب‌ منفعت ها (اعواض‌) و توجه‌ نكردن‌ زیاد به‌ خود، مشوق‌ وی‌ به‌ شرح‌ این‌ دعا بوده‌ است‌. شرح‌ سبزواری‌ صبغه‌ای‌ عرفانی‌ و فلسفی‌ دارد. وی‌ در این‌ كتاب‌ كه‌ بر اساس‌ بندهای‌ دعا تنظیم‌ شده‌ به‌ اشعار فارسی‌ و عربی‌ استشهاد كرده‌ و برای‌ مباحث‌ لغوی‌ به‌ كتاب‌ قاموس‌اللغه فیروزآبادی‌ بسیار مراجعه‌ می‌كرده‌ است‌. او همچنین‌ در موارد مختلف‌ به‌ اقتضای‌ بحث‌، مباحث‌ فلسفی‌، عرفانی‌ و كلامی‌ طرح‌ كرده‌ است.

کتابت دعا

اما دعای‌ جوشن‌ صغیر را امام‌ كاظم‌ علیه‌السلام‌ از پیامبر اكرم‌ صلی الله علیه و آله نقل‌ كرده‌اند. پس‌ از آن كه‌ عباسیان‌ حسین‌ بن‌ علی‌، ملقب‌ به‌ صاحب‌ الفخّ را شهید كردند، موسی‌ الهادی‌، خلیفه عباسی، تصمیم‌ گرفت‌ بزرگان‌ خاندان‌ پیامبر به‌ خصوص‌ امام‌ موسی‌ كاظم‌ علیه‌السلام‌ را به‌ قتل‌ برساند.

علی‌ بن‌ یقطین‌ در نامه‌ای‌ این‌ تصمیم‌ را به‌ اطلاع‌ امام‌ رساند. امام‌ نامه‌ را برای‌ بستگان‌ و شیعیان‌ خویش‌ خواندند و نظر آنان‌ را جویا شدند. آنان‌ به‌ امام‌ پیشنهاد كردند كه‌ حضرت‌ خود را مخفی‌ كند؛ اما امام‌، ضمن‌ خبر دادن‌ از مرگ‌ قریب‌الوقوع‌ موسی‌ الهادی‌، گفتند كه‌ بر اثر خواندن‌ دعا، جدّ خویش‌، پیامبر اكرم‌ صلی الله علیه و آله را در خواب‌ دیده‌اند و مژده هلاكت‌ دشمن‌ خویش‌ را از ایشان‌ شنیده‌اند. در ادامه روایت‌ آمده‌ است‌ كه‌ جمعی‌ از شیعیان‌ آن‌ حضرت‌ ــ كه‌ بیشتر اوقات‌ با لوح هایی‌ از آبنوس‌ و قلم های‌ ظریف‌ به‌ محضر امام‌ كاظم‌ علیه السلام می‌آمدند و احادیثی‌ را كه‌ ایشان‌ املا می‌كردند، می‌نوشتند ــ این‌ دعا را از قول‌ ایشان‌ كتابت‌ كردند كه‌ به‌ دعای‌ جوشن‌ صغیر معروف‌ است‌.


منابع

  • دانشنامه جهان اسلام، جلد 11، ذیل مدخل جوشن کبیر از محسن معینی.


  1. (رجوع کنید به همان‌، ص‌ 247ـ260)