جوامع الجامع

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به: ناوبری, جستجو

محتویات

مؤلف

امین الاسلام ابوعلى فضل بن حسن طبرسى.(م 548 ق)

روش تفسير

اين تفسير به سبك مجمع البيان، منظم و مرتب نيست، بلكه چون كشّاف مطالب بدون عنوان بندى، بدنبال يكديگر آمده است. اين تفسير بسيار موجز و ويژگى مهم آن، ادبى بودن آن است كه با عبارات بسيار كوتاه، آيات قرآنى را تبيين مى‏كند، و شامل تمام آيات قرآن مى‏گردد. شيوه اين تفسير، بيان مسائل مربوط به لغت، اعراب، قرائت، بيان نظم و نكات ادبى و بلاغى است، كه با رعايت گزيده گويى، متنى دقيق و لطيف ارائه داده است. همين امر سبب گرديد تا از طرف شوراى مديريت حوزه علميه قم بعنوان كتاب درس تفسير، در پايه‏هاى اوليه دروس سطح، مورد تدريس قرار گيرد.

روش تفسير در پردازش مطالب بدين گونه است كه در آغاز با نام سوره، بيان مكى و مدنى و معناى سوره، تعداد آيات و فضيلت سوره شروع مى‏كند، آنگاه به قرائت، لغت، نحو صرف، و واژه شناسى آيه مى‏پردازد، سپس به بيان و شرح و توضيح معناى آيه پرداخته به مانند زمخشرى، گفته‏هاى تفسيرى را ارائه مى‏كند.

در آغاز آياتى چند كه به يك موضوع مربوط است ذكر شده و سپس به تدريج اجزاء آن آيات آورده شده و در ضمن تفسير آن جزء، قراءت و جهات ادبى از صرف و نحو و لغت و اشتقاق و بلاغت و احيانا كلام و فقه و اصول بيان گرديده است. البته در آيات الاحكام مباحث فقهى را غالبا با اختصار و بنحو ايجاز مطرح مى‏كنند،( مانند سوره مائده آيه 6 بحث« و امسحوا برؤوسكم و ارجلكم الى الكعبين»)، و تفصيل آن را به كتاب مجمع البيان ارجاع مى‏دهند. مانند ج 1 صفحه 316 ذيل آيه 6 سوره مائده.

نسخ، ترجمه و چاپهاى تفسير

اين تفسير بارها به اشكال مختلف به چاپ رسيده است. چاپ نخستين آن با چاپ سنگى و قطع رحلى در يك جلد در تهران به سال 1321 قمرى. چاپ ديگر با تصحيح و تعليق شهيد سيد محمد على قاضى طباطبايى در سال 1383 قمرى و در يك مجلد. چاپ سوم در تهران توسط دانشگاه تهران با تصحيح و تعليق دكتر ابو القاسم گرجى در چهار جلد با قطع بزرگ است كه البته همين چاپ در قطع وزيرى توسط ناشر ياد شده و شوراى مديريت حوزه علميه قم، به طور افست نيز انجام گرفته است. دار الاضواء بيروت نيز در سال 1405 قمرى اين كتاب را در چهار جزء و دو مجلد چاپ كرده است. لازم به ياد آورى است كه اين تفسير افزون بر چاپهاى گوناگون توسط احمد اميرى شادمهرى به فارسى ترجمه شده و تاكنون دو جلد آن توسط بنياد پژوهشهاى اسلامى( 1374- 1375) منتشر شده است. آدرس‏هاى داده شده در مقاله بر اساس چاپ چهار جلدى انتشارات دانشگاه تهران و مركز مديريت حوزه علميه قم و تحقيق دكتر ابو القاسم گرجى مى‏باشد. دكتر گرجى تحقيق خود را بر اساس پنج نسخه خطى و چاپى، انجام داده‏اند.

نسخه دوم كه با تحقيق دانشمند گرامى شهيد سيد محمد على قاضى طباطبايى انجام گرفته داراى مقدمه‏اى سودمند در 21 صفحه از محقق در شأن قرآن و تفسير آن، ذكر خصوصياتى از كتاب جوامع الجامع و چاپهاى گذشته آن، شرح حال مؤلف و تأليفات او و مصادر تصحيح مى‏باشد، و در پايان همان چاپ، هفت صفحه مطالب مفيد و قابل ملاحظه‏اى را تنبيه نموده‏اند.

كارهايى كه دكتر ابو القاسم گرجى در تحقيق خود انجام داده‏اند شامل:

1- مقدمه‏اى شامل شرح حال مؤلف، مولفات او و معرفى جوامع الجامع.

2- تصحيح نسخه دوم كه متن كتاب قرار داده شد.

3- حاشيه و تعليق.

4- اعراب و شكل كلمات‏

5- نقطه گذارى‏

6- شماره آيات‏

7- تهيه فهرستهاى مختلف،( فهرست مطالب، فهرست آيات مورد استشهاد، فهرست روايات، فهرست كتب، فهرست اسماء، فهرست طوائف و جماعات، فهرست ازمنه و امكنه)

منابع مقاله

‏ 1- تفسير جوامع الجامع چهار جلد توسط انتشارات دانشگاه تهران و مركز مديريت حوزه علميه قم با تحقيق دكتر ابو القاسم گرجى و مقدمه ايشان.

2- دانشنامه قرآن و قرآن پژوهى جلد 1 و 2 به كوشش بهاء الدين خرمشاهى انتشارات دوستان تهران 1377

3- طبقات مفسران شيعه دكتر عقيقى بخشايشى ج 2 انتشارات دفتر نشر نويد اسلام قم 1372 چاپ اول‏

4- المفسرون حياتهم و منهجهم سيد محمد على ايازى چاپ انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، 1414 قمرى 1373 شمسى‏

منابع

***
تفسیر قرآن (توضیح -تاریخچه - روشها)
اصطلاحات: اسباب نزول -اسرائیلیات -سیاق آیات تفاسیر: همه - شیعه - اهل سنت مفسرین: همه - شیعه - سنی
شاخه های تفسیر قرآن ← تفسیر روایی تفسیر اجتهادی تفسیر فقهی تفسیر ادبی تفسیر تربیتی تفسیر كلامی تفسیر فلسفی تفسیر عرفانی تفسیر علمی
تفاسیر روایی تفاسیر اجتهادی تفاسیر فقهی تفاسیر ادبی تفاسیر تربیتی تفاسیر كلامی تفاسیر فلسفی تفاسیر عرفانی تفاسیر علمی
روشهای تفسیری قرآن ← ازجهت منابع : عقلی ، روایی، قرآن به قرآن از جهت شکل : ترتیبی، موضوعی


دانشنامه اسلامی
دانشنامه‌ای مشارکتی با عضویت آزاد برای توسعه پژوهش های اسلامی
ابزارهای شخصی
گویش‌ها
فضاهای نام
عملکردها
گشتن
جعبه‌ابزار