کشیش

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به: ناوبری، جستجو

این مدخل از دانشنامه هنوز نوشته نشده است.

Icon-computer.png
محتوای فعلی مقاله یکی از پایگاه های معتبر متناسب با عنوان است.

(احتمالا تصرف اندکی صورت گرفته است)


به طور کلی، انجام امور روحانی در کلیساهای مختلف به افرادی خاص سپرده می‌شود. در اکثر کلیساها منصب کشیشی به عنوان منصبی پذیرفته شده وجود دارد. معمولاً انجام آیین های دینی و به خصوص برگزاری مراسم عشای ربانی و تعمید بر عهده‌ی کشیشان قرار داده شده است. البته در کلیساهای مختلف بر اساس تقسیم‌بندی مناصب مختلف روحانی، وظایف تعریف‌ شده برای کشیش‌ها متفاوت است اما در اکثر کلیساها انجام دو آیین مذکور از وظایف کشیش شمرده شده است.

واژه شناسی[ویرایش]

کلمه‌ی کشیش در زبان فارسی از واژه‌ای آرامی "قشیشه" به معنی "پیر" گرفته شده است. کلمات قس و قسیس در زبان عربی نیز از همین کلمه‌ی آرامی گرفته شده است.[۱]

معادل انگلیسی این کلمه یعنی واژه‌ی Priest، برگرفته از کلمه‌ی یونانی presbyteros به معنی "پیر" می‌باشد.[۲]

خاستگاه منصب کشیشی[ویرایش]

شاید بتوان گفت که اولین کشیش ها در حقیقت، خود حواریون بوده اند. حضرت عیسی علیه السلام به رسولان خویش که نخستین کشیش ها بودند قدرت‌هایی چند را اعطا فرمود: انجام دادن مراسم عشای ربانی، بخشیدن گناهان، اجرای شعایر دینی و موعظه.

البته صرف نظر از این که حواریون را کشیش بدانیم یا خیر، این مسأله مورد قبول همگان است که حضرت عیسی پیش از صعود خویش به آسمان، مأموریتی به رسولان عطا فرمود.

زمانی که حواریون سنشان بالا رفت تصمیمی گرفتند تا شاگردان را بدون کلیسایی دارای ساختار منظم و سلسله مراتب رها نسازند. آنها دست‌های خود را بر کسانی که برای ادامه وظیفه‌شان انتخاب کرده بودند، نهادند.

این مسئولان جدید (یا همان کشیش‌ها) در عهد جدید به دو نام مختلف خوانده می‌شدند؛ اسقف و کشیش. اصطلاح کشیش بیشتر در کلیساهایی که از یهودیت نشأت می‌گرفتند به کار می‌رفت (اول تیموتاؤس 4: 14 و 5: 17، تیطس 1: 5، یعقوب 5: 14، اعمال رسولان 14: 23 و 20: 17) و کلمه‌ی اسقف به معنای "ناظر" در کلیساهایی که در دنیای یونانی زبان تأسیس گردیدند مورد استفاده بود. (فیلیپیان 1: 1، اول تیموتاؤس 3: 1 – 7، تیطس 1: 7)[۳]

بنابراین باید توجه داشت که در قرن اول میلادی جایگاه کشیشی و اسقفی به جای یکدیگر بکار برده می‌شد و تفاوتی میان آن دو دانسته نمی‌شد و در قرن دوم میلادی بود که میان این دو جایگاه، تفاوت گذاشته شد و وظایف و اختیارات این دو جایگاه از یکدیگر تفکیک گردید.[۴]

منصب کشیشی در کلیساهای مختلف[ویرایش]

چنان که پیشتر گفته شد، این منصب در اکثر کلیساها وجود دارد. در کلیساهای ارتدوکس[۵] و کاتولیک[۶]، این منصب مورد پذیرش قرار گرفته است.

در کلیساهای انگلیکن[۷] و اسقفی[۸] (این کلیسا در آمریکا و اسکاتلند، با عنوان اپیسکوپال[۹] شناخته می­شود.[۱۰])، نیز جایگاه کشیشی به عنوان یکی از مقامات رسمی کلیسا مورد قبول است.

در کلیسای لوتری نیز جایگاه کشیشی البته با عنوان "شبانی" مورد پذیرش قرار گرفته است هر چند به طور کلی در این کلیسا، اهمیت زیادی به این مناصب داده نمی‌شود.[۱۱] کلیساهای اصلاحی (کالونی و...) [۱۲] و کانگریگیشنال[۱۳] نیز منصب کشیشی را به نوعی پذیرا شده‌اند.

در مقابل، در کلیسای پرزبیتری عناوینی نظیر اسقفی و کشیشی جایگاهی ندارند. در این کلیسا، بالاترین رتبه روحانی از آن شیوخ است که این عنوان، در دو شکل شیخ مربی یا شبان (خادم) و شیخ حاکم وجود دارد.[۱۴] البته برخی از مسیحیان مانند باپتیست‌ها[۱۵] و کویکرها[۱۶] نیز به طور کلی فاقد مراتب روحانی هستند و هیچ یک از مناصب روحانی (و از جمله، کشیشی) در میان آن‌ها وجود ندارد.

وظایف و اختیارات کشیش در کلیساهای مختلف[ویرایش]

در کلیسای کاتولیک، عشای ربانی، بخشش گناه و تدهین نهایی توسط کشیش‌ها انجام می‌شود.[۱۷] در کلیسای اسقفی، کشیش‌ها عهده‌دار انجام شعایر دینی دانسته شده‌اند.[۱۸] در کلیسای ارتدوکس که برگزاری شعایر بر عهده شماس است، وظیفه‌ی نظارت بر انجام شعایر بر عهده کشیش گذاشته شده است.[۱۹]

در کلیسای انگلیکن، کشیش‌ها عهده­دار انجام شعایر و ایراد پند و موعظه در کلیسا هستند.[۲۰] در کلیسای اصلاحی، اجرای شعایر و انجام وعظ، بر عهده کشیش است.[۲۱] در کلیسای کانگریگیشنال، کشیش‌ها عهده­دار انجام شعایر هستند.[۲۲]

ازدواج کشیشان[ویرایش]

به شهادت تاریخ و به اعتراف خود مسیحیان، مسأله ازدواج کشیش‌ها (و حتی اسقف‌ها) امری مرسوم بوده است و کشیشان کلیسای اولیه غالباً ازدواج می­کردند. از جمله شخصیت‌های برجسته‌ی مسیحی که دارای همسر بوده‌اند می­توان به قدیس گریگوری[۲۳]، گریگوریوس کبیر[۲۴]، گریگوری نوسایی[۲۵] و سینسیوس قیروانی[۲۶] اشاره کرد.[۲۷]

از زمان شورای لتران در سال 1123، کشیشان کلیسای کاتولیک از ازدواج منع شدند. با این حال در کلیسای ارتدوکس منعی از ازدواج کشیشان وجود ندارد. البته ازدواج اگر پیش از انتصاب به مقام کشیشی یا شماسی صورت پذیرد اشکالی ندارد اما پس از انتصاب به این مقامات، دیگر ازدواج مجاز نیست.[۲۸]

مسأله‌ی منع ازدواج کشیشان از سوی کلیسای لوتری مردود شناخته شده است. لوتر با ذکر این نکته که قانون مذکور، فاقد مأخذ کتاب مقدسی است این قانون را رد کرد و خود وی نیز در سال 1525 با راهبه­ای به نام "کاترینا فون بورا" ازدواج کرد.[۲۹]

البته کلیساهای مختلف پروتستان در این زمینه با یکدیگر اختلاف نظر دارند اما در بسیاری از این کلیساها، منعی برای ازدواج مقامات روحانی وجود ندارد.[۳۰]

ادعای کشیشی تمام مؤمنان از سوی مارتین لوتر[ویرایش]

اگر چه امروزه در کلیساهای لوتری، منصب کشیشی وجود دارد اما پیشتر اشاره شد که در این کلیسا مناصب روحانی از اهمیت خاصی برخوردار نیستند. ریشه‌ی این مطلب را در ادعای لوتر می‌توان یافت. وی در سال 1521، سه کتاب جدید خویش را منتشر ساخت و در آن به عقاید خویش و از جمله اعتقاد به کشیشی تمام مسیحیان پرداخت.[۳۱] این ادعای وی، ریشه در کتاب مقدس دارد چرا که در رساله اول پطرس به وضوح از کهانت تمام ایمانداران سخن به میان‌ آمده است.[۳۲]

کاتولیک‌ها در مقابل ضمن پذیرش این فقره از کتاب مقدس، اظهار می‌دارند که مراد این آیه از کشیشی تمامی ایمانداران، آن است که آن‌ها به عنوان یک مجموعه و یک امت دارای مقام کشیشی هستند نه آن که هر یک از آن‌ها دارای این مقام باشند.[۳۳]

از نگاه کاتولیک ها، منصب کشیشی از جایگاهی خاص در کلیسا برخوردار است، جایگاهی که عموم مردم از آن بی نصیبند. به اعتقاد کاتولیک‌ها، اگر چه همه افراد تعمید یافته به نوعی در مقام کهانت سهیم­اند اما کسانی که به صورت قانونی به این درجات منصوب می­شوند به عنوان نمایندگان خصوصی مسیح شناخته می­شوند. از طریق آنان، عبادت انسان به سوی خدا بالا می­رود و برکت‌های خدا به سوی انسان نازل می­شود. کشیش، ابزار کار مسیح برای انتقال فیض به انسان‌ها است.[۳۴]

مسأله‌ی انتصاب زنان به مقام کشیشی[ویرایش]

کلیسای کاتولیک، از گذشته تا به امروز همواره با مسأله ی انتصاب زنان به مقامات روحانی و از جمله منصب کشیشی مخالفت ورزیده است. رهبران این کلیسا با اشاره به سنت حضرت مسیح علیه السلام، اظهار می­دارند که آن حضرت از هیچ زنی برای عضویت در دوازده شاگرد خود دعوت نکرد.

پاپ اینوسنت سوم، در آغاز قرن سیزدهم به تکرار اظهار داشته است: «گرچه مریم باکره مقدس در عظمت و برتری از همه­ی رسولان بالاتر بود اما خداوند کلیدهای ملکوت آسمان را نه به او بلکه به آنان سپرد».[۳۵]

این کلیسا در سال 1995 و در زمانی که بحث‌ها بر سر انتصاب زنان شدت گرفته بود، اعلام داشت که دیدگاه این کلیسا در مورد عدم جواز انتصاب زنان از خطا مصون است و از این رو، گفتگوی بیشتر در این مورد را ممنوع اعلام کرد.[۳۶] کلیسای ارتدوکس نیز در مسأله انتصاب زنان بر همین سنت قدیمی (که طی قرن های متمادی در کلیسا حکمفرما بوده است) پایبند است و با درخواست‌هایی که در این مورد از کلیساهای ارتدوکس شده است، مخالفت می­کند.[۳۷]

در قرن بیستم، مسأله ی انتصاب زنان به مقام کشیشی در کلیساهای پروتستان به کانون نزاع تبدیل شد و بسیاری از مسیحیان پروتستان خواهان انتصاب زنان به مقام کشیشی بودند. برای اولین بار، مناقشه و نزاع بر سر کشیشی زنان در کلیسای انگلیکن در گرفت و اولین زن در هنگ‌کنگ در سال 1944 و متعاقب آن در سال 1971 به مقام کشیشی منصوب گردید. دیگر کلیساهای انگلیکن نیز بعدها دیدگاهی مشابه را پذیرفتند و اولین زن در کلیسای انگلستان در سال 1994 به این مقام منصوب گردید.[۳۸]

همچنین در کلیسای اپیسکوپال نیز اولین زن به صورت غیررسمی در سال 1974 و به صورت رسمی در سال 1976 به مقام کشیشی منصوب گردید.[۳۹]

به مرور زمان،‌ بسیاری از کلیساهای پروتستان، انتصاب زنان به مقامات روحانی و از جمله مقام کشیشی را پذیرا شدند.[۴۰]

پانویس[ویرایش]

  1. محمدیان، بهرام و دیگران؛ دایرة المعارف کتاب مقدس؛ انتشارات روز نو، 1380ه‌ش، چاپ اول، ص 618.
  2. Britannica Encyclopedia of World Religions, (Encyclopedia Britannica INC, 2006), P.884
  3. محمدیان، بهرام و دیگران؛ پیشین، ص 616.
  4. .K. Flinn, Frank, Encyclopedia of Catholicism, (Facts on File, New York, 2007), P.527
  5. مولند، اینار؛ جهان مسیحیت؛ ترجمه محمدباقر انصاری و مسیح مهاجری، انتشارات امیرکبیر، 1381ه‌ش، چاپ دوم، ص 61.
  6. التعلیم المسیحی للکنیسة الکاتولیکیة، لبنان، المکتبة البولسیة، 1999م، ص 460، ش 1537.
  7. مولند، اینار؛ پیشین؛ ص 238.
  8. روستن، لئو؛ فرهنگ تحلیلی مذاهب آمریکایی؛ ترجمه محمد بقائی، تهران، انتشارات حکمت، 1376ش، چاپ اول، ص 30.
  9. - Episcopal
  10. روستن، لئو؛ پیشین؛ پاورقی 1
  11. پیشین؛ ص 355.
  12. مولند، اینار؛ پیشین؛ ص 350
  13. پیشین؛ ص 392
  14. روستن، لئو؛ پیشین؛ ص 140 – 141.
  15. پیشین؛ ص 100
  16. پیشین؛ ص 323
  17. التعلیم المسیحی للکنیسة الکاتولیکیة، ص 467، ش 1564.
  18. روستن، لئو؛ پیشین؛ ص 30.
  19. مولند، اینار؛ پیشین؛ ص 61.
  20. پیشین؛ ص 238.
  21. پیشین؛ ص 350 – 351.
  22. پیشین؛ ص 392.
  23. St. Gregory
  24. Gregorios the Elder
  25. Gregory of Nyssa
  26. Synesios of Cyrene
  27. McGuckin, John Anthony, The Orthodox Church, (Blackwell, 2008, 1st ed.), p.328
  28. Brown, Stephen F. and Anatolios, Khaled, World Religions, Catholicism & Orthodox Christianity, (Chelsea House, 2009, 3rd ed.), P.90
  29. Britannica Encyclopedia of World Religions, ibid, P.673
  30. به عنوان نمونه ر.ک: روستن، لئو؛ پیشین؛ ص 30 و 355.
  31. K. Flinn, Frank, ibid, PP.530 – 531
  32. اول پطرس 2: 4 – 10.
  33. New Catholic Encyclopedia, (Gale, 2003, 2nd ed.), vol.11 , P.692
  34. برانتل، جرج؛ آیین کاتولیک؛ ترجمه حسن قنبری، مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب، 1381ه‌ش، چاپ اول، ص 141.
  35. وان وورست، رابرت ای؛ مسیحیت از لابلای متون؛ ترجمه جواد باغبانی و عباس رسول‎زاده، انتشارات موسسه امام خمینی، 1384 ه ش، چاپ اول،ص 523. همچنین ر.ک: برانتل، جرج؛ پیشین؛ ص82.
  36. پیشین؛ ص 521.
  37. پیشین؛ ص 522.
  38. Britannica Encyclopedia of World Religions, ibid, P.885
  39. Mannion, Gerard and Mudge, Lewis (eds.), The Routledge Companion to the Christian Church, (Routledge, 2008, 1st ed.), P.463
  40. به عنوان نمونه ر.ک: برانتل، جرج؛ پیشین؛ ص 110، 156 و 356.

منابع[ویرایش]