مقاله بدون شناسه یا دارای شناسه ضعیف است
عنوان بندی ضعیف
مقاله مورد سنجش قرار گرفته است

حبیب نجار

از دانشنامه‌ی اسلامی
(تغییرمسیر از مؤمن آل یاسین)
پرش به ناوبری پرش به جستجو


Icon-encycolopedia.jpg

این صفحه مدخلی از دانشنامه جهان اسلام است

(احتمالا تصرف اندکی صورت گرفته است)


شخصیتى مسیحى كه در منابع اسلامى به مؤمن آل‌ یس ملقب است.

نسب حبیب نجار را به اختلاف، حبیب‌ بن اَبریا، حبیب‌ بن مرى و حبیب‌ بن اسرائیل ضبط كرده‌اند.[۱] شغلهاى گوناگونى چون ریسمان‌بافى و كفاشى براى او ذكر شده،[۲] گرچه حرفه وى در بیشتر منابع نجارى و لقبش نجار است و گفته‌اند چون پیش از ایمان آوردن بت‌تراش بوده است.[۳] او را با این لقب خوانده‌اند.[۴] درباره زندگى زاهدانه و رفتارهاى عابدانه وى مطالب اندكى در منابع آمده است.[۵]

نام حبیب نجار صریحاً در قرآن نیامده اما در منابع اسلامى، ضمن نقل ماجراى «اصحاب‌القریة» [۶] به نام وى تصریح شده است. بنابراین آیات پس از این كه اصحاب قریه دو رسولى را كه براى دعوت آنان به توحید آمده بودند، تكذیب می‌كنند. مردى شتابان از دوردست شهر می‌آید و مردم را به پیروى از رسولان فرامی‌خواند و ایمان خود را به پروردگار آشكار می‌سازد. پس از مرگ وى قوم او با صیحه‌اى هلاك می‌گردند. در منابع اسلامى، این مرد مؤمن حبیب نجّار دانسته شده است.

در تفاسیر و تواریخ اسلامى این داستان با تفصیل بیشتر و گاه با اختلافاتى نقل شده است. بر این اساس عیسى علیه‌السلام دو تن از حواریون خود را به انطاكیه (كه در قرآن «القَرْیة» خوانده شده است) می‌فرستد. فرستادگان عیسى در حوالى شهر با چوپان پیرى روبرو می‌شوند و او را به پرستش خدا و دین عیسى علیه‌السلام دعوت می‌كنند. چوپان از آنان درخواست معجزه می‌كند و ایشان پسر بیمار او را شفا می‌دهند و پیرمرد (كه همان حبیب نجّار است) به گفته‌هاى آنان ایمان می‌آورد.

دلایل دیگرى نیز براى ایمان آوردن حبیب نقل شده است، از جمله این كه رسولان، پسر او را كه هفت روز از مرگش می‌گذشت زنده كردند و دیگر این كه خودِ حبیب را كه به جذام مبتلا بود شفا دادند. فرستادگان پس از ورود به انطاكیه به دستور پادشاه زندانى می‌شوند. عیسى رسول سومى را به یاریشان می‌فرستد و آنان در حضور پادشاه معجزاتى از خود نشان می‌دهند اما پادشاه و اطرافیان او (بنابه قولی) تصمیم به قتل رسولان می‌گیرند. حبیب نجّار هنگامی‌ كه از این خبر آگاه می‌شود، شتابان خود را به منكران می‌رساند و آنان را به پذیرش یگانه‌پرستى و معاد دعوت می‌كند، اما مردم به او حمله می‌كنند و او را به طرز فجیعى به قتل می‌رسانند.[۷]

در منابع تفسیرى و روایى، از حبیب نجّار و ایمان وى تجلیل شده است. اگر چه به نوشته برخى منابع، وى پیش از ایمان به رسولان، مشرك بوده است و حتى گفته‌اند هفتاد سال بت می‌پرستیده است،[۸] ولى عده‌اى وى را در زمره كسانى چون ورقة بن نوفل، بحیرا و قس‌ بن ساعده شمرده‌اند كه پیش از بعثت پیامبر اكرم به او ایمان داشته‌اند،[۹] چنان‌ كه تصریح شده حبیب نجار ششصد سال پیش از ظهور اسلام به حضرت محمد صلی‌ اللّه‌ علیه‌ و آله‌ و سلم مؤمن بوده است.[۱۰]

بر اساس حدیثى نبوى، حبیب نجّار (كه از او با لقب مؤمن آل‌ یس یاد شده است) به همراه حزقیل (ملقب به مؤمن آل‌ فرعون) و حضرت على علیه‌السلام كسانی‌اند كه حتى لحظه‌اى به خدا كافر نشدند.[۱۱] در احادیث دیگرى از پیامبر اكرم، حبیب نجّار از صدیقان، مقربان الهى و اهل بهشت و یكى از مصادیق «ثُلَّةٌ مِنَ الْأَوَّلِينَ» [۱۲] معرفى شده است.[۱۳]

در منبعى متقدم، محل دفن حبیب نجّار بازار انطاكیه ذكر شده است،[۱۴] اما به گزارش منابع جدید، مقبره وى در مشرق انطاكیه در دامنه كوه سلبیوس كه جبل حبیب نجار نامیده می‌شود، قرار دارد.[۱۵] در خیابان اصلى انطاكیه نیز مسجدى به نام حبیب نجار هست كه ابتدا كلیساى جامع انطاكیه بوده و در دوره اسلامى، مسجد شده است.[۱۶] در منبعى قدیمى نیز از وجود این مسجد خبر داده شده است.[۱۷] همچنین در یكى از تراجم نسبتاً متأخر از قریه‌اى به نام سیدى حبیب نجّار سخن گفته شده است.[۱۸] در انطاكیه امروزى قریه‌اى به این نام وجود ندارد اما ناحیه هم‌جوار مسجد حبیب نجّار، داربوس نام دارد كه شاید همان قریه باشد.[۱۹]

براى یافتن پیشینه تاریخى ماجراى حبیب نجّار در منابع مسیحى، به‌ ویژه در عهد جدید تلاش هایى شده است. گاهى حبیب نجّارِ منابع اسلامى را با یكى از پیامبران عهد جدید به نام آغابوس،[۲۰] یكى دانسته‌اند.[۲۱] همچنین در برخى منابع به قرابت معنایى نام تئوفیلس (به معناى دوستدار خدا) كه در عهد جدید آمده،[۲۲] با نام حبیب نجار توجه شده است،[۲۳] اما بر اساس توضیحات مفسران مسیحى عهد جدید، تطبیق این دو فرد صحیح به نظر نمی‌رسد.[۲۴] علاوه بر این، گفته شده كه حبیب نام چند تن از شهداى مسیحى بوده است.

پانویس

  1. رجوع کنید به مقاتل‌ بن سلیمان، ج 3، ص577؛ طبرى، جامع، ج22، ص102؛ ثعلبى، قصص‌الأنبیاء، ص365.
  2. رجوع کنید به طبرى، جامع، همانجا؛ ماوردى، ج5، ص13؛ سیوطى، ج5، ص261.
  3. رجوع کنید به مقدسى، ج3، ص130؛ زمخشرى، ج4، ص10.
  4. براى تفصیل بیشتر رجوع کنید به بوسه، ص171ـ172.
  5. براى نمونه رجوع کنید به ثعلبى، قصص‌الأنبیاء، همانجا.
  6. رجوع کنید به سوره یس: 13ـ29.
  7. براى نمونه گزارش هاى منابع تفسیرى و تاریخى از این ماجرا رجوع کنید به مقاتل‌ بن سلیمان، ج3، ص575ـ577؛ طبرى، تاریخ، ج2، ص18ـ21؛ مسعودى، ج1، ص74؛ ثعلبى، الكشف والبیان، ج8، ص124ـ125.
  8. رجوع کنید به مقاتل‌ بن سلیمان، ج3، ص576؛ قرطبى، ج15، ص18.
  9. رجوع کنید به بغوى، ج1، ص79؛ فخررازى، ج3، ص104.
  10. قرطبى، همانجا
  11. رجوع کنید به ثعلبى، قصص‌الأنبیاء، ص366؛ طبرسى، ج8، ص659.
  12. سوره واقعه: 13
  13. رجوع کنید به مقاتل‌ بن سلیمان، ج3، ص578؛ كوفى، ص354، 465؛ ابن‌ بابویه، ص385؛ نیز رجوع کنید به مجلسى، ج13، ص58، ج14، ص273ـ274.
  14. رجوع کنید به مقدسى، ج3، ص130ـ131؛ نیز رجوع کنید به هروى، ص17؛ یاقوت حموى، ج1، ص387.
  15. رجوع کنید به د.اسلام، چاپ دوم، ذیل مادّه؛ بوسه، ص157.
  16. بوسه، ص156
  17. رجوع کنید به ابن‌عبدربّه، ج6، ص268.
  18. رجوع کنید به محبى، ج2، ص140
  19. بوسه، ص157
  20. درباره او رجوع کنید به كتاب اعمال رسولان، 10: 21ـ11.
  21. براى نمونه رجوع کنید به بلاغى، ج6، ص12؛ براى رد این نظر رجوع کنید به د.اسلام، همانجا.
  22. رجوع کنید به انجیل لوقا، 3:1.
  23. رجوع کنید به كاشانى، ج7، ص477، پانویس؛ بوسه، ص159.
  24. رجوع کنید به بروس، ص12ـ13؛ <دانشنامه معیار كتاب مقدّس>، ذیل "Theophilus"؛ بوسه، ص158ـ159.


منابع

  • دانشنامه جهان اسلام، مدخل "حبیب نجار" از جواد محمدزاده مقدّم و طاهره محمدیان.