عبد الله بن حسن

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو

عبدالله فرزند امام حسن مجتبی علیهماالسلام از شهیدان قیام مقدس حسینی است.

مادر عبدالله

عالمان رجال و تاریخ و نسب درباره مادر عبدالله بن حسن به اختلاف سخن گفته‌‌اند:

ام ولد

گروهی او را ام‌ ولدی به نام نفیله یا حبیبه دانسته‌‌اند.

رمله

گروهی دیگر او را دختر سلیل یا شلیل بن عبدالله بجلی و نامش را رَمْله نوشته‌‌اند.

رباب

برخی دیگر وی را رباب می دانند. در برخی نسخه‌های رجال شیخ طوسی، نام مادر عبدالله بن حسن علیه السلام، رباب دختر امری‌ء القیس بن عدی بن اوس بن جابر بن کعب بن علیم، از طایفه بنی کلب بن وبره آمده است. اما به عقیده شماری از رجال‌شناسان، این سخن اشتباه است؛ زیرا رباب - با نیای مذکور - همسر امام حسین علیه السلام بوده است.

ام رباب

برخی مادر وی را ام‌‌رباب دختر امری‌ء القیس خوانده‌‌اند. مامقانی در توجیه این نظریه که مادر عبدالله بن حسن علیه السلام، ام‌‌رباب، بوده است - بدون ذکر سند - چنین می‌‎نویسد: امرئ القیس (پدر امّ‌‌رباب)، در زمان خلیفه دوم وارد مدینه شد و سه دختر داشت.

امام علی علیه السلام یکی از دختران وی را خود به همسری برگزید و از آن دو دیگر، یکی را به نام «رباب» به همسری امام حسین علیه السلام درآورد؛ و دختر دیگر را که کنیه‌‌اش «ام‌رباب» بود، به همسری امام حسن علیه السلام درآمد. البته بر این نظریه نیز اشکال شده است.

سن عبدالله در هنگام شهادت

نوجوان 11 ساله، فرزند امام حسن مجتبی علیه السلام که روز عاشورا، وقتی دید سیدالشهدا بر زمین افتاده است، برای دفاع از عمو به سوی میدان شتافت.[۱]

بیشتر منابع نوشته‌‌اند که عبدالله بن حسن، روز عاشورا و هنگام شهادت نابالغ بوده است؛ با این وصف برخی گفته‌‌اند که امام حسین علیه السلام، دختر گرامیشان حضرت سکینه علیهاالسلام را به عقد ازدواج عبدالله بن حسن علیه السلام درآورده بود. در اعلام الوری آمده است که عبدالله بن حسن علیه السلام پیش از رسیدن به وصال همسرش به شهادت رسید.

شهادت عبدالله

برخی شهادت وی را پس از پیکار در صحنه کارزار دانسته‌‌اند. مؤلف الفتوح می‌‌نویسد: پس از شهادت عون بن عبدالله جعفر، عبدالله بن حسن علیه السلام عازم میدان شد. چهره‌‌اش چون ماه تابان بود. پیراهن و شلواری بر تن و شمشیری برّان در دست داشت.

رجز عبدالله در عاشورا

وی در میدان این گونه رجز می‌خواند:


انْ تُنکرُونی فَانا فَرْعُ الْحَسَن سِبْطُ النَّبِی المُصْطَفی المُؤْتَمَن‌

هَذَا حُسَینٌ کاسیرٍ مُرْتَهَن بَینَ اناسٍ لا سُقُوا صَوْبَ المُزن‌

اگر مرا نمی‌‌شناسید، من فرزند حسنم علیه السلام‌، نواده پیامبر برگزیده و امین. این حسین علیه السلام‌ است؛ که در میان مردمی که خدایشان از باران سیراب نگرداند، چون اسیری گرفتار آمده است.

خوارزمی، رجز دیگری برای عبدالله بن حسن علیه السلام نقل کرده است:


اِن تُنکرُونی فَأنَا ابنُ حَیدَرَة ضَرغامُ آجامٍ وَ لَیثٍ قَسْوَرَة

عَلَی الا عادی مِثلَ ریحٍ صَرصَرة اکیلُکمْ بِالسَّیفِ کیلُ السَّنْدَرَة[۲]

اگر مرا نشناسید، من فرزند حیدرم؛ چون شیر بیشه‌‌زاران تهمتن و دلیرم. بر دشمنان همچو طوفانم و آنان را قتل عام خواهم کرد.

قاتل عبدالله

عبدالله پس از کشتن چهارده تن از دشمنان، سرانجام به وسیله هانی بن شبیب حضرمی به شهادت رسید. در کتاب مناقب آمده است که قاتل عبدالله بن حسن علیه السلام صورتش سیاه شد. در تذکرة الخواص، نام قاتل عبدالله بن حسن علیه السلام، سعد بن عمر بن نفیل ازدی گفته شده است. هنگام شهادتش امام حسین علیه السلام خطاب به او و دیگر اهل بیت فرمود: ای فرزندم و ای همه خاندانم صبر کنید. به خدا سوگند، پس از امروز هیچ‌گاه سختی و ناگواری نخواهید دید. برخی هم نقل کرده‌اند حرمله با شمشیر دست او را که در آغوش عمویش حسین قرار گرفته بود، قطع نموده همانجا شهیدش کرد و برخی گویند با تیغ بحر بن کعب به شهادت رسید.

زیارتنامه عبدالله

در زیارت منسوب به ناحیه مقدسه، بر این شهید بزرگوار درود و تهنیت و بر قاتلش لعن و نفرین فرستاده شده است.

عبدالله یا عبدالله اکبر

در معدودی از منابع نقل شده که امام حسن علیه السلام دو پسر به نام عبدالله و عبدالله اصغر داشته است. اما همین منابع، وقتی فرزندان شهید امام حسن علیه السلام در کربلا را نام می‌‌برند، فقط از یک عبدالله بن حسن علیه السلام یاد می‌‌کنند. در چند کتاب متأخّر نیز از عبدالله اکبر و عبدالله اصغر، به عنوان فرزندان امام حسن علیه السلام و شهید کربلا یاد شده است؛ و آنچه را که در منابع کهن درباره عبدالله بن حسن علیه السلام آمده، بخشی را برای عبدالله اکبر و بخشی را برای عبدالله اصغر بازگو کرده‌‌اند.

در پاره‌ای از این کتاب‌‌ها از فرزندان امام حسن به نام‌‌های عبدالله بن حسن علیه السلام (بدون لقب «اصغر») و عبدالله اکبر نام برده شده است. مؤلف «وسیلة الدارین» می‌‌گوید: به گمان من عبدالله اکبر، همان عبدالله بن حسن علیه السلام است؛ و امام حسن علیه السلام دو فرزند به نام عبدالله نداشته است.

همچنین پاره‌‌ای مآخذ نقل کرده‌اند که عبدالله بن حسن علیه السلام همان ابوبکر بن حسن علیه السلام است ولی بیشتر مآخذ این دو نفر و قاتلین آنها را جداگانه معرفی نموده‌‌اند.

پانویس

  1. بحارالانوار، ج 45، ص 54.
  2. عوالم امام حسین علیه السلام، ص279.

منابع

  • جواد محدثی، فرهنگ عاشورا.
  • جمعی از نویسندگان، پژوهشی پیرامون شهدای کربلا، ص۲۳۱-۲۳۴. در دسترس در کتابخانه مدرسه فقاهت، بازیابی: 5 اسفند 1392.
11.jpg
واقعه عاشورا
امام حسین علیه السلام
کاروان حسینی قبل از واقعه
واقعه
کاروان حسینی پس از واقعه
بازتاب واقعه
مجموعه صوتی و تصویری