خلاصة الاقوال (کتاب)

از دانشنامه‌ی اسلامی
(تغییرمسیر از خلاصه علامه حلی)
پرش به ناوبری پرش به جستجو
خلاصة الأقوال.jpg
نویسنده علامه حلی
موضوع محدثان شیعه
زبان عربی
تعداد جلد 1
تحقیق جواد قیومی

خلاصةالأقوال في معرفة أحوال الرجال


كتاب حاضر بنا به گفته مؤلف «خلاصة الأقوال في معرفة أحوال الرجال» نام دارد. مؤلف كتاب علامه حلى، جمال الدين، حسن بن يوسف بن على بن مطهر حلى است (648 - 726 هجرى).

مؤلف

شيخ جمال‌الدين، ابومنصور، حسن بن يوسف بن على بن مطهر حلى(647-726 ق)، ملقب به علامه حلى و علامه (به‌صورت مطلق)، در 27 رمضان سال 647ق، در شهر حله عراق به دنيا آمد. پدر او، شيخ سديدالدين، يوسف بن على بن مطهر حلى، از علماى برجسته و نامدار و داراى مقام علمى و اجتماعى بوده است. از اساتید وی می توان به شيخ سديدالدين حلى (پدر علامه)؛ محقق حلى (دايى علامه)؛ شمس‌الدين محمد كيشى؛ شيخ نجم‌الدين على بن عمر كاتبى قزوينى؛ خواجه نصيرالدين طوسی اشاره کرد. علامه حلی یكی از نامی ترین علمای شیعه و صاحب آثاری در فقه، اصول و كلام و منطق و فلسفه و رجال و غیره است و ریاست و مرجعیت شیعه در قرن هفتم هجری به او منتهی گردیده است. برخی از آثار ایشان ، إرشاد الأذهان إلی أحکام الإیمان، تبصرة المتعلمين في أحكام الدين، تحریر الأحکام و تذکرة الفقهاء می باشد. وی در 21 محرم سال 726ق، در حله مزيديه وفات نمود و در يكى از صحن‌هاى روضه اميرالمؤمنين، على(ع) در نجف اشرف دفن گرديد.

اهميت موضوع‌

يكى از مهمترين علوم اسلامى كه عنوان كليدى در دستيابى به تمام شاخه‌ هاى علوم اسلامى، روايى اهميت ويژه‌اى نزد علماى دين داشته و دارد علم رجال است. عمده علوم اسلامى از فقه و اصول گرفته تا تفسير و كلام و ادعيه و...از راه نقل و روايات معصومين عليهم‌السلام به ما رسيده، و براى دستيابى به روايات صحيح و تشخيص روايات معتبر و انتخاب آنها مهمترين اصل، تشخيص وثاقت و اعتبار سلسله راويان هر حديث است و اين مهم تنها بوسيله علم رجال دست يافتنى است.

توجه خاص به علم رجال از زمان ائمه عليهم ‌السلام وجود داشته و بزرگانى از اصحاب ائمه در قرن هاى دوم و سوم هجرى تأليفاتى در اين علم داشته ‌اند.

تاريخ تأليف‌

علامه حلى چنان كه در صفحه 95 كتاب خويش در شرح حال سيد مرتضى علم الهدى ذكر كرده كتاب خويش را در سال 693 هجرى تأليف نموده است.

ويژگي ها

1 - رجال علامه حلى مرجعى بسيار معتبر براى شناختن روات شيعه است و وثاقت و ضعف راويان را خيلى واضح و بدون ابهام بيان كرده است.

2 - علامه كتاب خويش را به ابواب گوناگون تقسيم نموده و در هر باب يك نام را ذكر كرده و به دنبال آن اشتراكات آن را روشن نموده كه مثلا نام «سيف» مربوط به سه نفر است...و نام سليمان شش نفر و...

3 - علامه در بسيارى موارد نظر ديگر علماى رجال را نيز نقل كرده ؛ امّا در پايان نظر خودش را در تأييد يا رد نظر آنان آورده است.

4 - نحوه تلفظ و نوشتن صحيح اسامى رواتى كه ممكن است اشتباه خوانده شوند را تذكر داده است.

5 - در اين كتاب به نوعى طبقه روات روشن شده و امامانى كه هر راوى از آنها روايت نقل كرده نيز مشخص شده‌اند.

ترتيب مطالب‌

كتاب خلاصة الأقوال به دو قسمت تقسيم شده:

قسمت اول: شامل كسانى است كه به آنها اعتماد مى‌شود و روايت آنها مقبول است.

قسمت دوم: كسانى كه در مورد روايت آنها توقف مى‌شود و به جهت عدم اعتماد، قول آنها مقبول نيست.

اسماء روات نيز بر اساس حروف الفباء تنظيم شده و براى هر نام يك باب در نظر گرفته شده و تمام رواتى كه همنام هستند يكجا آمده‌اند تا اشتراك اسامى هم تمييز داده شود.

خلاصه و منتخب‌

بخاطر توجه و عنايت خاصى كه به كتاب حاضر شده بسيارى از بزرگان آنرا خلاصه كرده يا بر آن حاشيه زده‌اند يا ترجمه نموده ‌اند.

از جمله تلخيص كتاب توسط:

1 - شهيد ثانى، زين الدين بن على عاملى، كه در سال 966 هجرى به شهادت رسيده است.

2 - منتخبى با نام «الوجيزة في الرجال» از محمد رضا بن اسماعيل موسوى شيرازى.


منابع

  • مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی ، نرم افزار درایه النور نسخه 1/2 ، بخش کتاب شناسی
حدیث
متون ← احادیث خاص خطبه ها نامه ها
شیعه
منابع حدیثی شخصیت ها
کتب اربعه جوامع روایی متاخر منابع علوم حدیث منابع رجالی راویان محدثان
اهل سنت
منابع حدیثی شخصیت ها
صحاح سته جوامع روایی متاخر منابع علوم حدیث منابع رجالی راویان محدثان


متن کتاب الأقوال في معرفة أحوال الرجال

1.الأقوال في معرفة أحوال الرجال

2.الأقوال في معرفة أحوال الرجال