تنقيح المقال فى علم الرجال (کتاب)

از دانشنامه‌ی اسلامی
(تغییرمسیر از تنقيح المقال)
پرش به ناوبری پرش به جستجو
تنقيح المقال فى علم الرجال.jpg
نویسنده شیخ ‌عبدالله مامقانی‌
موضوع محدثان شیعه
زبان عربی‌
تعداد جلد 36


تنقیح المقال اثری جامع در علم رجال به زبان عربی‌ است ،این اثر بزرگ تألیف شیخ ‌عبدالله مامقانی‌، (م ۱۳۵۱ ق)، عالم و فقیه امامی قرن سیزدهم و چهاردهم می‌باشد.تنقیح المقال (عنوان مشهور تنقیح المقال فی احوال الرجال یا تنقیح المقال فی علم الرجال‌ ) است .

زندگی‌نامه و اظهارنظرها

نگارنده این اثر، یكى از برجسته ترین دانشمندان شیعه در علوم متعدد خصوصاً در علم رجال بوده است. آقا بزرگ تهرانى معتقد است : «كتاب تنقیح المقال مفصل ترین و جامع ترین كتاب رجالى شیعه است. مدت تحقیق و تهذیب و چاپ این كتاب كه شش جلد است، از سه سال تجاوز نكرده و هیچ عالم رجالى چنین توفیقى نداشته است».[۱]

تألیفات مامقانی

- مقیاس الهدایة فى علم الدرایة

- مرآة الكمال

- سراج الشیعة فى آداب الشریعة

- تلخیص مقیاس الهدایة

- تنقیح المقال.

معرفى اجمالى كتاب

جلد اول كتاب داراى مقدمه اى است كه مؤلف در آن به چند مطلب اساسى پرداخته است . مباحثى همچون: تعریف علم رجال، موضوع آن، دلیل حاجت به این علم و فواید آن (كه حدود 29 فایده ذكر کرده است). و از جلد دوم تا جلد ششم نام راویان به ترتیب الفبا ذكر شده است. مؤلف، جلد ششم كتاب خود را به القاب و كنیه هاى روات اختصاص داده و در انتهاى آن مطلبى تحت عنوان «خاتمه» آورده و ده فایده را ذكر كرده است.

مهمترین ویژگی کتاب

ازویژگیهای مهم این اثر، وجود فهرستی با عنوان «نتائج التنقیح فی تمییزالسقیم من الصحیح » در ابتدای کتاب است . این فهرست مفصّل در بر دارندة اوصاف راویان (ثقه ، حسن ، موثّق ، مجهول ، مهمل و موارد خاص ) در مقابل نام هر راوی است و در حکم چکیدة آرای مؤلف در مورد رجال مذکور در کتاب است . ترتیب الفبایی فهرست و تطابق شماره گذاری آن با متن اصلی ، بر کارآمدی آن در مراجعات سریع افزوده است [۲]

از نکات شایان توجه این کتاب ، گستردگی و جامعیت آن با توجه به مدت کوتاه تألیف و تصحیح و چاپ است ، تا آنجا که این امر را خرق عادت و از تأییدات خاص الاهی بر شمرده اند

انتقاد از کتاب

محمدتقی شوشتری (متوفی ۱۳۷۴ ش‌)، با آن‌که این کتاب را بهترین و متقن‌ترین تألیف رجالی از نظر جامعیت و گردآوری اقوال رجالیان برشمرده‌، بیش از دیگران از آن انتقاد کرده است. وی ابتدا نقدها و تعلیقات خود را در حاشیه نسخه‌ای از این کتاب که در اختیارش بود، یادداشت می‌کرد، سپس آن‌ها را مستقلاً نگاشت که به قاموس الرجال، شهرت یافت و با همین عنوان به چاپ رسید. [۳]

وضعیت نشر

این كتاب در نجف اشرف به چاپ رسیده است.

پانویس

  1. الذریعه، ج 4، ص 466.
  2. دانشنامه جهان اسلام ، ج8، مدخل "تنقیح المقال" از علی ملکی میانجی
  3. محمدتقی تستری‌، قاموس الرجال‌، ج۱، ص۹ـ۱۲.

منابع

- محمدرضا ضمیری، کتابشناسی تفصیلی مذاهب اسلامی.

- دانشنامه جهان اسلام ، ج8، مدخل "تنقیح المقال" از علی ملکی میانجی

- محمدتقی تستری‌، قاموس الرجال‌، ج۱، ص۹ـ۱۲

حدیث
متون ← احادیث خاص خطبه ها نامه ها
شیعه
منابع حدیثی شخصیت ها
کتب اربعه جوامع روایی متاخر منابع علوم حدیث منابع رجالی راویان محدثان
اهل سنت
منابع حدیثی شخصیت ها
صحاح سته جوامع روایی متاخر منابع علوم حدیث منابع رجالی راویان محدثان