تقویم: ترور فضل بن سهل در حمام سرخس

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به: ناوبری، جستجو

تقویم هجری قمری

روز واقعه:2 شعبان
سال 203 هجری قمری

کلید واژه: بنی عباس، 2 شعبان، فضل بن سهل


فضل بن سهل مردي دورانديش، كاردان، دانشمند و رزم‌آورد بود و از آغاز رشد مأمون عباسي در خراسان در كنار وي و از تربيت‌كنندگان و راهنمايان اصلي مأمون بود.

وي در نبرد سنگين ميان سپاهيان مأمون و سپاهيان امين در سال 197 قمري، مديريت جنگي سپاهيان مأمون را بر عهده داشت و آن را به نيكي و پيروزي در محرم سال 198 قمري به پايان برد و اقتدار و خلافت مأمون عباسي را در سراسر عالم اسلام فراگير و تثبيت نمود و بدين جهت از سوي مأمون به "ذوالرياستين" ملقب گرديد.

فضل بن سهل در فراخواني امام رضا علیه‌السلام به خراسان و پذيرش ولايت‌عهدي مأمون عباسي نظر مساعد داشت و شايد محرك اصلي مأمون در اين كار مهم، خود فضل بن سهل بود. به هر روي، پس از آن كه مأمون عباسي به رشد سياسي و مديريتي رسيد و بر تمام ابعاد حكومتي و تمام مناطق اسلامي استيلاي كامل يافت، تصميم گرفت از شهر "مرو" واقع در خراسان بزرگ، هجرت كند و به وطن اصلي خويش و پدرانش "بغداد" برگردد.

هنگامي كه مأمون به سوي بغداد برمي‌گشت در آغاز فضل بن سهل را از سوي مزدوران ناشناخته حكومتي در حمام سرخس ترور كرده و وي را ناجوانمردانه به قتل آورد و سپس در طوس امام رضا علیه‌السلام را مسموم و آن حضرت را غريبانه به شهادت رسانيد و بدين طريق، دو عنصر اصلي حكومت و خلافت خويش را از سر راه برداشت و با خيالي آسوده به سوي عراق رفت و رضايت عباسیان مقيم بغداد را از اين طريق فراهم آورد.

مورخان، تاريخ كشته شدن فضل بن سهل در حمام سرخس را ماه شعبان دانسته‌اند. در كتاب "مسند الامام الرضا علیه‌السلام" اين واقعه را در شعبان سال 203 و در وقايع الايام در دوم شعبان سال 202 قمري ذكر كرده‌اند. ولي به نظر مي‌رسد كه تاريخ مزبور، مقرون به صحت نباشد. زيرا امام رضا علیه‌السلام در آخر ماه صفر سال 203 قمري به شهادت رسيد و مطمئناً قتل فضل بن سهل، اندكي پيش از شهادت امام رضا علیه‌السلام بود. بنابراين بايد قتل فضل بن سهل در ماه محرم و يا ماه صفر سال 203 قمري واقع شده باشد. والله عالم. [۱]

پانویس[ویرایش]

  1. مسند الامام الرضا علیه‌السلام (عزيزالله عطاردي)، ج 1، ص 92؛ وقايع الايام (شیخ عباس قمی)، ص 336.

منابع[ویرایش]

موسسه تبیان، نرم‌افزار دایرة‌المعارف چهارده معصوم علیهم‌السلام

منابع بیشتر:

وقایع الایام، شیخ عباس قمی، 2 شعبان.