تاویل الآیات الظاهرة (کتاب)

از دانشنامه‌ی اسلامی
(تغییرمسیر از تأویل الایات)
پرش به ناوبری پرش به جستجو

این مدخل از دانشنامه هنوز نوشته نشده است.

Icon-computer.png
محتوای فعلی مقاله یکی از نرم افزار های معتبر متناسب با عنوان است.

(احتمالا تصرف اندکی صورت گرفته است)

تفسیری است از سيد شرف الدين، على حسينى استرآبادى، متوفى اواخر قرن دهم هجرى که به گردآوری و تفسیر آیات با موضوع‌ فضايل اهل بيت پيامبر عليهم السلام می پردازد.

تأويل الآيات الظاهرة.jpg
نویسنده شرف الدين حسيني استرآبادي
موضوع تفاسیر شیعه
زبان عربی
تعداد جلد 1

کتاب تأويل الآيات الظاهرة

انگيزه تأليف‌

سيد شرف الدين در مقدمه، انگيزه خود را از تأليف كتاب چنين بيان مى‌كند: «آيات فراوانى در قرآن مجيد در مدح اهل بيت پيامبر صلی الله علیه و آله و ذم و نكوهش دشمنان آنان آمده و روايات فراوانى در تفسير اين آيات وارد شده ولى اين روايات در كتب مختلف تفسير پراكنده‌اند به طورى كه دسترسى به آنها و اطلاع از همه آنها براى مراجعه كنندگان مشكل است، لذا تصميم به جمع‌آورى آنها در يك كتاب گرفتم تا موجب هدايت طالبان راه راست گردد. مأخذ تمام مطالب را هم روايات نقل شده از راسخين در علم قرار دادم زيرا هر چه از ناحيه آنها باشد مسلماً صحيح و خدشه ناپذير است. البته مقدارى هم، رواياتى از طريق عامه نقل كرده‌ام كه بسيار اندك است».

تاريخچه

روايتى از طريق شيعه و سنى از اميرمؤمنان امام على علیه السلام نقل شده كه آن حضرت مى‌فرمايد: «قرآن چهار بخش است. يك چهارم آن در مورد اهل بيت علیهم السلام است. يك چهارم آن درباره دشمنان آنهاست. يك چهارم سنن و امثال است و يك چهارم ديگر فرائض و احكام است».

با توجه به اين كلام اميرمؤمنان، علماى اسلام اقدام به جمع آورى آيات قرآن مجيد كه در وصف اهل بيت نازل شده كرده‌اند و تاكنون ده‌ها عنوان كتاب در اين موضوع تأليف كرده‌اند. علمايى مانند: عبدالرزاق كاشانى، آقا نجفى اصفهانى، محمد بن ماهيار، ابونعيم اصفهانى و بسيارى ديگر.

البته هر يك از اين بزرگان آن مقدار از احاديث كه به دستش رسيده ضبط نموده و به جاست كه همه اين كتب‌ها با حذف مكررات به يكديگر ضميمه شده و كتابى جامع در اين موضوع نگاشته شود.

اسلوب كتاب

سيد شرف الدين به خاطر سهولت هر چه بيشتر در بازيابى مطالب كتاب، آن را به ترتيب قرآن قرار داده و از سوره حمد آغاز كرده و به سوره اخلاص ختم نموده است.

در هر قسمت نيز ابتدا نام سوره، بعد آيات مورد نظر را با شماره آيه ذكر كرده، پس از آن و در ذيل آيه روايات اهل بيت عليهم السلام را در تأويل آن آيه آورده است.

مصنف در بعضى موارد در پايان روايات توضيحاتى براى روشن شدن معناى آيه و روايتِ ذيل آن ذكر كرده است.

سيد شرف الدين آيات را به صورت گلچين آورده و در اين بين نام بعضى از سور قرآن در كتاب نيامده زيرا روايتى ذيل آيات آن سوره نيافته است.

نكته بسيار مهمى كه هنگام مطالعه اين كتاب بايد در نظر گرفته شود. آن است كه كتاب در صدد بيان ترجمه يا تفسير آيات بوسيله روايات نيست، چرا كه تفسير هم مانند ترجمه نظر به مدلول ظاهرى آيه دارد. مصنف در اين كتاب تمام تلاش خود را صرف تبيين تأويل آيات از راه روايات معصومين كرده است و تأويل قرآن نظر به باطن و بطن قرآن دارد كه هيچ راهى جز علم غيب براى رسيدن به آن وجود ندارد و الفاظ قرآن هيچ دلالتى بر آن معنى ندارند.

مصنف محترم نيز با توجه به اين نكته تنها رواياتى را جمع آورى كرده كه باطن و حقيقت آيات الهى در قرآن كريم را بيان مى‌كنند.

مصادر كتاب

سيد شرف الدين در تأليف خود از منابع متعددى استفاده كرده كه از آن جمله:

  1. كنزالفوائد، كراجكى‌.
  2. ما نزل من القرآن في أهل البيت عليهم السلام از على بن ماهيار.
  3. كشف الغمة، إربلى‌.
  4. كتاب‌هاى علامه حلى‌
  5. كتاب تفسير على بن ماهيار كه مصنف بيشترين استفاده را از آن نموده است.

خلاصه‌

كتاب شريف تأويل الآيات توسط شيخ علم بن سيف بن منصور نجفى در سال 937 هجرى خلاصه شده و با نام جامع الفوائد و دافع المعاند انتشار يافته است. (البته بعضى به اشتباه آن را كنز جامع الفوائد گفته‌اند كه صحيح نيست.)

شرح‌

به لحاظ ارزش و اهميتى كه موضوع و متن كتاب تأويل الآيات داشته، سيد روح الأمين مختارى شرحى بر آن نگاشته است. در مقدمه اين شرح 14 فصل پيرامون ترجمه و تفسير و تأويل و بحث مفصلى پيرامون هر يك از آنها ارائه شده است.

ترجمه‌

اين كتاب توسط محمد معصوم بن محمد امين استرآبادى به فارسى ترجمه شده و با نام لوامع التأويل انتشار يافته است.

چاپ

چاپ مورد استفاده در برنامه با مقدمه و تحقيق و تصحيح جناب آقاى حسين استاد ولى است. مقدمه كتاب مختصر است و پيرامون زندگينامه مؤلف و كتاب حاضر تدوين شده. همچنين توضيحاتى پيرامون تأويل و پيشينه تأليف در آن آمده است.

در پاورقى كتاب نيز تحقيقى شامل نسخه بدل‌ها و استخراج آيات و روايات از منابع همراه با آدرس آنها وجود دارد و بعضى روايات نيز از منابع اهل سنت آدرس‌دهى شده‌اند.

منابع

  • مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، نرم افزار جامع الاحادیث [لوح فشرده]، بخش کتابشناسی.

متن کتاب تاویل الایات الظاهره

تاویل الایات الظاهره

تأويل الآيات الظاهرة في فضائل العترة الطاهرة

***
تفسیر قرآن
درباره تفسیر قرآن: تفسیر قرآن -تاریخ تفسیر - روشهای تفسیری قرآن
اصطلاحات: اسباب نزول -اسرائیلیات -سیاق آیات
شاخه های تفسیر قرآن:

تفسیر روایی (تفاسیر روایی) • تفسیر اجتهادی (تفاسیر اجتهادی) • تفسیر فقهی ( تفاسیر فقهی) • تفسیر ادبی ( تفاسیر ادبی) • تفسیر تربیتی ( تفاسیر تربیتی) • تفسیر كلامی ( تفاسیر كلامی) • تفسیر فلسفی ( تفاسیر فلسفی ) • تفسیر عرفانی (تفاسیر عرفانی ) • تفسیر علمی (تفاسیر علمی)

روشهای تفسیری قرآن:
تفاسیر به تفکیک مذهب مولف: