مختصر نویسی متوسط است
مقاله مورد سنجش قرار گرفته است

امام خمینی

از دانشنامه‌ی اسلامی
(تغییرمسیر از امام خمینى)
پرش به ناوبری پرش به جستجو
۲2۰px
نام کامل سید روح‌الله موسوی مصطفوی خمینی
زادروز ۲۰ جمادی الثانی ۱۳۲۰ قمری
زادگاه استان مرکزی، خمین
وفات ۱۳ خرداد ۱۳۶۸
مدفن تهران، بهشت زهرا

Line.png

اساتید

شیخ عبدالکریم حائری، سید ابوالحسن رفیعی قزوینی، میرزا جواد ملکی تبریزی، محمدعلی شاه‌آبادی،...

شاگردان

سید جلال‌الدین آشتیانى، عبدالله جوادى آملى، سید على خامنه‌اى، جعفر سبحانى، محمد فاضل لنکرانى، حسین مظاهرى، حسین نورى همدانى،...

آثار

تحریرالوسیله، سرّ الصلاة، انوار الهدایه فی التعلیقه علی الکفایه، مناهج الوصول الی علم الاصول، صحیفه نور،...

آیت الله سید روح‌الله موسوی خمینی (۱۳۶۸-۱۲۸۱ ش)، فقیه، عارف، مرجع تقلید و بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران بود. امام خمینی از سال ۱۳۴۱ شمسی به دنبال تصویب لایحه انجمن های ایالتی و ولایتی به مبارزه و مخالفت علنی با رژیم پهلوی اقدام نمود و در سال ۱۳۵۷ به رهبری ایشان، رژیم پهلوی سرکوب و انقلاب اسلامی ایران به پیروزی رسید. از ایشان آثار متعددی در فقه، اصول، عرفان و اخلاق برجای مانده است.

ولادت و خاندان

سید روح الله مصطفوی (موسوی) فرزند سید مصطفیف در روز بیستم جمادی الثانی ۱۳۲۰ قمری (مطابق با اول مهر ۱۲۸۱ شمسی) در شهرستان خمین از توابع استان مرکزی به دنیا آمد.

جد اعلای ایشان -سید دین علی شاه- اصالتاً نیشابوری و از احفاد میر حامد حسین، صاحب کتاب «عبقات الانوار» بود؛ اما پس از مدتی به ایالت کشمیر از توابع هندوستان مهاجرت نمود. فرزند وی (جد آقای پسندیده) سید احمد نام داشت. او در بین سال‌های ۱۲۴۰ تا ۱۲۵۰ ق. در سفری که به عتبات عالیات (نجف و کربلا) داشت، با یوسف خان، که از اهالی خمین بود، آشنا می شود. یوسف خان که به مقامات علمی و اخلاقی وی پی برده بود، از او دعوت می کند به خمین بیاید و به هدایت و ارشاد مردم آن دیار بپردازد. از این رو، سید احمد راهی خمین می شود و پس از ازدواج با خواهر یوسف خان، در همین شهر ماندگار می شود. ثمره این ازدواج مبارک فرزندانی است که «سید مصطفی» (پدر سید مرتضی پسندیده) یکی از آنان است.[۱]

سید مصطفی در اوان جوانی با دختر استاد خود -آقا میرزا احمد مجتهد خوانساری- ازدواج نمود. پس از آن، به همراه همسرش به نجف مهاجرت کرد و سال ها از محضر عالمانی چون شیخ انصاری بهره برد و به درجه اجتهاد رسید و در سال ۱۳۱۲ ق. به خمین بازگشت. او که مشاهده می کرد خان های ظالم آن منطقه، حق مردم را غصب می کنند، اسلحه به دست گرفته، به مبارزه با آنان برخاست و در همین راه در روز دوازدهم ذی القعده سال ۱۳۲۵ ق _در حالی که بیش از ۵ ماه از ولادت «روح الله» نمی گذشت_ در بین راه خمین و اراک، به دست دو نفر از اشرار در سن ۴۷ سالگی به شهادت رسید.[۲] بستگان وی برای اجرای حکم الهی قصاص به تهران (دارالحکومه وقت) رهسپار شدند و بر اجرای عدالت اصرار ورزیدند تا قاتل قصاص گردید.

تحصیلات و استادان

سید روح الله از سنین کودکی و نوجوانی، قسمتی از معارف متداول روز و علوم مقدماتی و سطح حوزه های دینیه، از آن جمله ادبیات عرب، منطق و فقه و اصول را نزد معلمین و علمای منطقه (نظیر آقا میرزا محمد افتخارالعلماء، مرحوم میرزا رضا نجفی خمینی، مرحوم آقا شیخ علی محمد بروجردی، مرحوم آقا شیخ محمد گلپایگانی و مرحوم آقا عباس اراکی و بیش از همه نزد برادر بزرگش آیت الله سید مرتضی پسندیده) فراگرفت و در سال ۱۲۹۷ ه.ش عازم حوزه علمیه اراک شد.

مهاجرت به قم:

اندکی پس از هجرت آیت الله شیخ عبدالکریم حائری یزدی (نوروز ۱۳۰۰ ش، مطابق با رجب ۱۳۴۰ ق) به قم، امام خمینی نیز رهسپاره حوزه علمیه قم گردید و به سرعت مراحل تحصیلات تکمیلی علوم حوزوی را نزد اساتید حوزه قم طی کرد. که می توان از فراگرفتن تتمه مباحث کتاب مطوّل (در علم معانی و بیان) نزد مرحوم آقا میرزا محمدعلی ادیب تهرانی و تکمیل دروس سطح نزد مرحوم آیت الله سید محمدتقی خوانساری، و بیشتر نزد مرحوم آیت الله سید علی یثربی کاشانی و دروس خارج فقه و اصول نزد زعیم حوزه قم آیت الله العظمی حاج شیخ عبدالکریم حائری یزدی نام برد.

همزمان با فراگیری فقه و اصول نزد فقها و مجتهدین وقت، به فراگیری ریاضیات و هیئت و فلسفه نزد مرحوم سید ابوالحسن رفیعی قزوینی و ادامه همین دروس به اضافه علوم معنوی و عرفانی نزد مرحوم آقا میرزا علی اکبر حکیمی یزدی و عروض و قوافی و فلسفه اسلامی و فلسفه غرب را نزد مرحوم آقا شیخ محمدرضا مسجدشاهی اصفهانی و اخلاق و عرفان را نزد مرحوم آیت الله میرزا جواد ملکی تبریزی و عالی ترین سطوح عرفان نظری و عملی را به مدت شش سال نزد مرحوم آیت الله میرزا محمدعلی شاه‌آبادی بپردازد.

تدریس و شاگردان

حضرت امام طی سال های طولانی در حوزه علمیه قم به تدریس دوره فقه، اصول، فلسفه و عرفان و اخلاق اسلامی در مدرسه فیضیه، مسجد اعظم، مسجد محمدیه، مدرسه حاج ملا صادق، مسجد سلماسی، و... همت گماشت و در حوزه علمیه نجف نیز قریب ۱۴ سال در مسجد شیخ اعظم انصاری معارف اهل بیت و فقه را در عالی ترین سطوح تدریس نمود و در نجف بود که برای نخستین بار مبانی نظری حکومت اسلامی را در سلسله درس‌های ولایت فقیه بازگو نمود.

به گفته شاگردان ایشان درس امام خمینی از معتبرترین کانون‌های درسی حوزه محسوب می شد و در برخی از دوره ها ـ سال‌های تدریس در حوزه علمیه قم ـ شاگردان حاضر در محضر استاد به ۱۲۰۰ نفر هم رسیده بود که در میان آنان دهها تن از مجتهدین مسلم و شناخته شده حاضر بودند. از جمله شاگردان مبرز حضرت امام عبارتند از:

  1. آیت‌الله سید جلال‌الدین آشتیانى؛
  2. آیت‌الله عبدالله جوادى آملى؛
  3. آیت‌الله مرتضى حائرى یزدى؛
  4. آیت‌الله سید على خامنه‌اى؛
  5. آیت‌الله سید مصطفى خمینى؛
  6. آیت‌الله جعفر سبحانى؛
  7. آیت‌الله سید موسى شبیرى زنجانى؛
  8. آیت‌الله یوسف صانعى؛
  9. آیت‌الله محمد فاضل لنکرانى؛
  10. آیت‌الله محمدعلى گرامى؛
  11. آیت‌الله حسین مظاهرى؛
  12. آیت‌الله محمدهادى معرفت؛
  13. آیت‌الله حسینعلى منتظرى؛
  14. آیت‌الله محمدرضا مهدوى کنى؛
  15. آیت‌الله حسین نورى همدانى.

آثار و تألیفات

دهها کتاب و اثر گرانبها از امام خمینی در مباحث اخلاقی، عرفانی، فقهی، اصولی، فلسفی، سیاسی و اجتماعی برجای مانده که بسیاری از آن ها تاکنون منتشر نشده است. متأسفانه تعدادی از رساله ها و تألیفات نفیس امام در جریان جابه جایی از منازل استیجاری و در جریان چندین مرحله یورش مأمورین ساواک شاه به منزل و کتابخانه ایشان مفقود گردیده است. برخی از این آثار عبارتند از:

  1. شرح دعای سحر؛
  2. شرح حدیث رأس الجالوت؛
  3. حاشیه بر شرح فوائد الرضویه؛
  4. شرح حدیث جنود عقل و جهل؛
  5. مصباح الهدایه الی الخلافه و الولایه؛
  6. حاشیه بر شرح فصوص الحکم؛
  7. حاشیه بر مصباح الانس؛
  8. شرح چهل حدیث؛
  9. سرّ الصلوه (صلاه العارفین و معراج السالکین)؛
  10. آداب نماز (یا: آداب الصلوه)؛
  11. رساله لقاء الله؛
  12. حاشیه بر اسفار؛
  13. کشف الاسرار؛
  14. انوار الهدایه فی التعلیقه علی الکفایه (۲ جلد)؛
  15. بدایع الدرر فی قاعده نفی الضرر؛
  16. رساله الاستصحاب؛
  17. رساله فی التعادل والتراجیح؛
  18. رساله الاجتهاد و التقلید؛
  19. مناهج الوصول الی علم الاصول (۲ جلد)؛
  20. رساله فی الطلب والاراده؛
  21. رساله فی التقیه؛
  22. رساله فی قاعده من ملک؛
  23. رساله فی تعیین الفجر فی اللیالی المقمره؛
  24. کتاب الطهاره (۴ جلد)؛
  25. تعلیقه علی العروة الوثقی؛
  26. مکاسب محرّمه (۲ جلد)؛
  27. تعلیقه علی وسیلة النجاة؛
  28. رساله نجاة العباد؛
  29. حاشیه بر رسالت ارث؛
  30. تقریرات درس اصول آیت الله بروجردی؛
  31. توضیح المسائل (رساله عملیه)؛
  32. مناسک حج؛
  33. تحریرالوسیله (۲ جلد)؛
  34. کتاب البیع (۵ جلد)؛
  35. کتاب الخلل فی الصلوه؛
  36. حکومت اسلامی یا ولایت فقیه؛
  37. جهاد اکبر یا مبارزه با نفس؛
  38. تفسیر سوره حمد؛
  39. استفتائات؛
  40. دیوان شعر؛
  41. نامه ها عرفانی؛
  42. صحیفه نور؛
  43. تهذیب الاصول؛
  44. نهضة عاشوراء؛
  45. وصیتنامه سیاسی ـ الهی؛
  46. تقریرات دروس امام خمینی.

فعالیت سیاسی و اجتماعی

کودتای رضاخان در سوم اسفند ۱۲۹۹ شمسی که به وسیله انگلیسی ها حمایت و سازماندهی شده بود، هر چند که به سلطنت قاجاریه پایان بخشید و تا حدودی حکومت ملوک الطوایفی خوانین و اشرار پراکنده را محدود ساخت، اما در عوض آن چنان دیکتاتوری پدید آورد که در سایه آن هزار فامیل بر سرنوشت ملت مظلوم ایران حاکم شدند و دودمان پهلوی به تنهایی عهده دار نقش سابق خوانین و اشرار گردید.

امام خمینی علاقه خاصی به پیگیری مسائل سیاسی و اجتماعی داشت. رضاخان پس از محکم کردن پایه های سلطنت خویش در همان سال های نخست، برنامه های وسیعی را در جهت زدودن آثار فرهنگ اسلامی در جامعه ایران به معرض اجرا گذاشت. علاوه بر اعمال انواع تضییقات برای روحانیون، طی دستورالعمل های رسمی مجالس روضه و خطابه های مذهبی را تعطیل کرد، تدریس امور دینی و قرآن در مدارس و اقامه نماز جماعت را ممنوع و زمزمه کشف حجاب بانوان مسلمان ایرانی را آغاز کرد.

قبل از آن که رضاخان عملاً و در سطحی گسترده هدف های خود را علنی سازد، روحانیت متعهد ایران نخستین قشری بود که با آگاهی از اهداف پشت پرده به مخالفت و اعتراض برخاست. علمای متعهد اصفهان به رهبری آیت الله حاج آقا نورالله اصفهانی در سال ۱۳۰۶ هجری شمسی دست به هجرت اعتراض آمیز به قم و تحصّن در این شهر زدند. این حرکت از سوی علمای دیگر شهرها نیز همراهی شد.

از سوی دیگر چند ماه پیش از این، در نوروز سال ۱۳۰۶ هجری شمسی ماجرای درگیری رویاروی آیت الله بافقی با رضاخان در قم و محاصره این شهر به وسیله شاه و تبعید او به شهر ری به وقوع پیوست. این حادثه و ماجراهای مشابه و جریاناتی که در مجلس قانونگذاری این ایام می گذشت به ویژه مبارزات روحانی نامدار و مجاهد آیت الله سید حسن مدرس تأثی